K 47/25 - Wyrok Sądu Najwyższego

Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1626090

Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 listopada 1925 r. K 47/25

UZASADNIENIE

Uzasadnienie faktyczne

I. Sąd okręgowy w Chojnicach.

Z powodów:

Wedle sentencji wyroku oskarżona skazano za zbrodnię z art. 25, 28 ustawy z 2 lipca 1920, skąd wnosićby należało, że podciągnięto czyn przez nią popełniony pod ustęp pierwszy art. 25, traktujący o zbrodni, zagrożonej karą ciężkiego więzienia od roku do lat 15 (oprócz grzywny). Tymczasem w motywach wyroku powołano ustęp drugi tego przepisu, zagrażający karą pozbawienia wolności od 1-6 miesięcy i grzywna, obecnie do 5000 zł.: jest to więc, w rozumieniu § 1/2 uk., występek. Przy wymiarze kary uwzględniono jakoby znowu okoliczność łagodzącą - mimo to naznaczono karę więzienia w najwyższym w art. 25/2 cyt. przewidzianym wymiarze, obniżając jedynie grzywnę, niewiadomo wedle jakich zasad, a nie ujawniając w motywach, by sąd uznał za stosowne złagodzić karę w myśl art. 30 ustawy z 2 lipca 1920. Do oskarżonej nie zastosowano również, w myśl przepisu art. 52 I. 13 ustawy z 2 lipca 1920, aresztu jako bezwzględnego środka zapobiegawczego (por. w tym względzie zwłaszcza orzeczenia: izby trzeciej z dnia 7 listopada 1922 r. K. 710/22 OSP II 290 i Orzeczenie Pełnego Kompletu Izby Karnej Sądu Najwyższego z dnia 22 kwietnia 1921 r. Akta Nr 2033/1920 Zb. Orz. 1921 poz. 218), co wszystko świadczy o tem, że sąd wyrokujący nie zdawał sobie jasno sprawy z tego, jakie przepisy cytowanej ustawy i dla czego do danego wypadku winny były znaleść zastosowanie.

Nie ma też potrzebnych ustaleń.

Czyn wnoszącej rewizję zarzucony, miał być popełniony 13 września 1921. Sąd wyrokujący wziął też (co prawda mylnie) za podstawę przerachowania w orzeczonej grzywnie marek na złote kurs z września 1921, wynoszący, wedle skali § 2 rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 14 maja 1924 r. Dz. U. z 1924 r. Nr 42, poz. 441, mk. 425. W tym czasie obowiązywał na obszarze prawnym, o który tu idzie, art. 25 ustawy o zwalczaniu lichwy wojennej w pierwotnem brzmieniu, w myśl rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 9 sierpnia 1921 r. Dz. U. z 1921 r. Nr 70, poz. 467, tak że wówczas do zastosowania łagodniejszego przepisu ustępu drugiego tego artykułu wymagane było aby wartość przedmiotów powszedniego użytku potajemnie bez właściwego zezwolenia i w celach zysku zagranicę dostarczanych nie przekraczała 1000 mk., przyczem zagrożony na ten wypadek najwyższy wymiar grzywny wynosił 100.000 mk. W czasie wyroku pierwszej instancji (21 października 1924) w miejsce kwoty 1000 mk. wstąpiła na podstawie p. 10 § 1 rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 16 czerwca 1924 r. Dz. U. z 1924 r. Nr 52, poz. 529 kwota 200 zł. Najwyższy wymiar grzywny oznaczono na 5000 zł. Przepis ten jednak nie odnosi się do czynów popełnionych przed jego wejściem w życie (§ 2 poz. 529)24, poz. 89)24), których dotyczyła zwyżka wprowadzona art. 11 ustawy z dnia 5 sierpnia 1922 r. Dz. U. z 1922 r. Nr 69, poz. 618, a to w miejsce kwoty 1000 mk. - 100.000 mk., a w miejsce kwoty 100.000 mk. - 500.000 mk.

Otóż powstaje pytanie: którą z tych kwot stosować należało w danym wypadku. W tym celu ustalić należało wartość przedmiotów przez wnoszącą rewizję za granicę dostarczanych, czego brak w zaskarżonym wyroku. Wchodzi następnie w grę przepis art. 54/2 ustawy o zwalczaniu lichwy wojennej, obowiązujący z mocy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 1922 r. Dz. U. z 1923 r. Nr 1, poz. 1 na obszarze o który tu idzie, począwszy od 4 stycznia 1923, wedle którego "do przestępstw, popełnionych przed wejściem w życie niniejszej ustawy, stosować należy przepisy dotychczas obowiązujące, o ile są surowsze." Przepis ten (i również analogiczny przepis art. 15 ustawy z dnia 5 sierpnia 1922 r. Dz. U. z 1922 r. Nr 69, poz. 618) jako szczególny wstępuje w miejsce zasady ogólnej wyrażonej w § 2/2 uk., że "w razie różnicy ustaw od czasu popełnienia czynu do jego osądzenia zastosować należy ustawę najłagodniejszą." Wprowadzona ustawą z 5 sierpnia 1922 kwota 100.000 mk. jako wyższa jest łagodniejsza: przepisy dawniejsze jako surowsze nie mogą być stosowane. Musi się więc ustaloną kwotę wartości przedmiotów przemycanych z czasu popełnienia czynu porównać z kwotą 100,000 mk. i o ileby pierwsza kwota nie była wyższa, znaleźćby winien zastosowanie w całej pełni ustęp drugi art. 25, przewidujący tylko skazanie za występek, przyczem przy wymiarze kary uwzględnićby należało odpowiednio, przyznane okoliczności łagodzące, ewentualnie wedle art. 30 ustawy zastanowić się też, czy nie zachodzi wypadek "mniejszej wagi." Akta (k. 3) wskazywałyby wprawdzie na to, że przedmioty przemycane, zostały, a to 5 I. wódki za 2509 mk., 81 jaj za 243 mk. a pół funta masła za 35 mk., razem wszystkie za 2778 mk. sprzedane; gdy jednak sąd wyrokujący wbrew § 260, 263 upk. żadnych w tym względzie ustaleń nie dokonał, nie mógł sąd najwyższy co do wartości, za którą wnosząca rewizję czy też inne współoskarżone odpowiadają, oprzeć się na cyfrach przez właściwą instancję ustalonych i przyjąć na tej podstawie, że przepis ustępu drugiego art. 25 znajdzie niewątpliwie zastosowanie a w ślad za tem przekazać sprawy (w myśl § 394/3 upk.) do ponownego rozstrzygnięcia właściwemu w takim wypadku wedle § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 maja 1923 r. Dz. U. z 1923 r. Nr 53, poz. 366 sądowi powiatowemu (izba karna sądu okręgowego wobec przepisu § 269 upk. takiego przekazania dokonać nie jest władna).

Co się natomiast tyczy wymiaru grzywny w ramach art. 25/2 uskutecznić się mającego, to znaleźć winny zastosowanie przepisy dawniejsze, które nie są surowsze od obecnie obowiązujących.

Nie jest trafne stanowisko sądu orzekającego, który wymierzoną przez siebie grzywnę w markach przerachował na złote wedle daty popełnienia czynu, skoro wedle rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 stycznia 1924 r. Dz. U. z 1924 r. Nr 9, poz. 89, uzupełnionego § 1 I. 16 rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 16 czerwca 1924 r. Dz. U. z 1924 r. Nr 52, poz. 529, należało za podstawę przeliczenia przyjąć relację w wysokości za 1,800.000 mk. jeden złoty.

W innych jeszcze kierunkach wyrok zaskarżony wykazuje niedomagania pod względem zastosowania prawa materialnego. I tak chcąc skazać z art. 25 ustawy o lichwie wojennej, musi być stwierdzone, że idzie o przedmiot powszedniego użytku w rozumieniu art. 1 ustawy tj. o rzecz ruchomą, służącą pośrednio lub bezpośrednio do zaspokojenia powszednich potrzeb ludzi lub zwierząt domowych. Ustawa wymienia przykładowo żywność i środki lecznicze: co do konjaku, który przemycano, brak ustalenia, czy i dla czego podpada on pod tak określone pojęcie przedmiotu powszedniego użytku. Kwestja ta jednak w danym wypadku z przytoczonych poniżej powodów przedstawia się jako bezprzedmiotowa.

Art. 25 wymaga bowiem, aby przedmioty powszedniego użytku pozbywane (lub dostarczane) były zagranicę bez właściwego zezwolenia. Musi więc być ustalone, w myśl jakich przepisów do wywozu pewnego przedmiotu powszedniego użytku w chwili popełnienia czynu (13 września 1921) zezwolenie władzy było wymagane. Sąd orzekający tego nie uczynił ani wogóle nie rozważył. Tymczasem zaś w czasie popełnienia czynu nie obowiązywały już postanowienia dekretu z dnia 7 lutego 1919 r. Dz. U. z 1919 r. Nr 15, poz. 216, w myśl których w zasadzie wywóz wszelkich towarów z państwa bez osobnego zezwolenia był zakazany. 20 listopada 1920 weszła, wedle rozporządzenia Ministra Kolei z dnia 30 października 1924 r. Dz. U. z 1924 r. Nr 98, poz. 907, w życie ustawa z dnia 15 lipca 1920 r. Dz. U. z 1920 r. Nr 79, poz. 527, o obrocie towarowym z zagranicą, której postanowienia musiały oczywiście oddziałać na zakres karalności czynów w art. 25 ustawy o lichwie wojennej określonych. Wedle art. 13 ustawy z 15 lipca 1920 towary wywożone dzielą się na następujące rodzaje:

1)

towary, których wywóz po dopełnieniu warunków, przewidzianych niniejszą ustawą, oraz taryfą i przepisami celnemi, nie wymaga specjalnego pozwolenia;

2)

towary, których wywóz jest zabroniony;

3)

towary, które wywieźć można jedynie za specjalnem pozwoleniem. Art. ten głosi, że wykazy towarów objętych punktem 1 i 2 będą ogłoszone w "Monitorze Polskim." Wedle § 1 rozporządzenia Ministra Przemysłu i Handlu, Ministra Skarbu i Ministra b. Dzielnicy Pruskiej z dnia 23 czerwca 1921 r. Dz. U. z 1921 r. Nr 57, poz. 364 towary nie wyszczególnione w ogłoszonych w myśl art. 13 ustawy z 15 lipca 1920 wykazach towarów od wywozu wyłączonego należą do rodzaju towarów, których wywóz nie wymaga specjalnego pozwolenia urzędów względnie izb przywozu i wywozu. W czasie popełnienia czynu ogłoszone były takie wykazy tylko w numerach 148, 200 i 212 "Monitora Polskiego" z r. 1921 a w tych z towarów, o które tu idzie, wymienione są w nr. 148 tylko masło krowie i owcze (poz. tar. cel. 36) i jaja (wśród artykułów spożywczych oddzielnie nie wymienionych poz. 39). Konjak, wymieniony wyraźnie w poz. 27 p. 1 taryfy celnej wśród towarów, zwolnionych z mocy dawniejszego rozporządzenie Ministra Przemysłu i Handlu z dnia 20 lipca 1920 r. Dz. U. z 1920 r. Nr 58, poz. 367 od pozwoleń na wywóz przez linję celną Rzeczp. P., wykazami temi nie jest objęty.

Gdy błędy popełnione przez sąd orzekający odnoszą się zarówno do innych oskarżonych, mianowicie H. G. i L. L., które rewizji nie wniosły, należało w myśl § 397 upk. wyrok pierwszej instancji i co do nich a więc w całości uchylić.

Ze względu na wątpliwości wynikające ze stanu akt (k. 152, 172) było rzeczą sądu wyrokującego odnośnie do oskarżonej H. G. ustalić należycie zarówno imię i nazwisko jak i datę urodzenia tej oskarżonej, datę tę, z uwagi na możliwość nieukończenia przez tę oskarżoną w czasie popełnionego czynu lat 18 (§ 56, 57 uk.).

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów Sądu Najwyższego.