Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 3148491

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu
z dnia 10 lutego 2021 r.
IV SAB/Wr 534/20

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska (spr.).

Sędziowie: WSA Ewa Kamieniecka, NSA Mirosława Rozbicka-Ostrowska.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym trybie uproszczonym w Wydziale IV w dniu 10 lutego 2021 r. sprawy ze skargi M. O. na bezczynność Wojewody D. w przedmiocie ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego na okres zasiłkowy 2018/2019

I. stwierdza bezczynność Wojewody D. w rozpoznaniu wniosku skarżącej z dnia (...) września 2018 r.;

II. orzeka, że bezczynność, o której mowa w pkt I wyroku, miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa;

III. umarza postępowanie w zakresie zobowiązania Wojewody D. do załatwienia wniosku skarżącej, o którym mowa w pkt I wyroku;

IV. przyznaje na rzecz strony skarżącej od Wojewody D. sumę pieniężną w wysokości 500 (słownie: pięćset) złotych;

V. oddala dalej idącą skargę;

VI. zasądza od Wojewody D. na rzecz skarżącej kwotę 100 (słownie: sto) złotych tytułu zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Uzasadnienie faktyczne

Postępowanie administracyjne w sprawie wszczęte zostało wnioskiem M. O. (dalej: strona, skarżąca) z dnia (...) września 2018 r., złożonym w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w D. (dalej: MOPS), którym domagała się ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego na okres 2018/2019 na dwoje dzieci - syna i córkę. Powyższy wniosek w dniu (...) września 2018 r. przekazano do D. Urzędu Wojewódzkiego we W. w celu ustalenia, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, albowiem ojciec dziecka był zatrudniony na terenie (...).

Pismem datowanym na dzień (...) sierpnia 2020 r. strona złożyła ponaglenie na bezczynność organu.

Pismem z dnia (...) listopada 2020 r. (data wpływu do organu: (...) listopada 2020 r.) strona złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu na bezczynność Wojewody D. w sprawie wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego. Skarżąca wniosła o zobowiązanie organu do załatwienia sprawy w terminie 30 dni oraz domagała się nałożenia grzywny na organ administracyjny oraz przyznania na jej rzecz sumy pieniężnej - w wysokości po 1000 zł - ze względu na rażące naruszenie prawa w zakresie przekroczenia terminów, jak również brak odpowiedzi na ponaglenie.

Wojewoda w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podnosząc, że jego właściwość w sprawie wynika z art. 24 ustawy z dnia 7 lipca 2017 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z systemami wsparcia rodzin (Dz. U. z 2017 r. poz. 1428), którą od dnia 1 stycznia 2018 r. wprowadzono zmiany w zakresie organizacji rozpatrywania spraw dotyczących świadczeń rodzinnych i wychowawczych, w których mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Z tym dniem przekazano Wojewodzie D. do załatwienia (...) 000 spraw, natomiast napływ kolejnych wniosków spowodował zwiększenie ilości prowadzonych obecnie postępowań. Uniemożliwia to organowi bieżące monitorowanie i wywiązanie się z kodeksowych terminów załatwienia spraw. W tym zakresie organ wskazał, że wydaje miesięcznie około (...)000 decyzji i informacji w sprawach z zakresu koordynacji świadczeń, wykorzystując w pełnym zakresie zasoby kadrowe i środki finansowe, jakimi dysponuje na ten cel. W okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy brak podstaw do uznania, że przekroczenie terminu rozpoznania sprawy jest pozbawione racjonalnego uzasadnienia, czy wręcz nieznajdujące żadnego uzasadnienia. Nie wynika również z lekceważenia wniosków strony i braku woli załatwienia sprawy.

Organ podkreślił, że w rozpoznawanej sprawie, w dniu (...) grudnia 2020 r. wydał informację nr (...) oraz decyzję (...) rozstrzygające o uprawnieniach skarżącej do wnioskowanego świadczenia wychowawczego na okres zasiłkowy 2018/2019 wobec czego żądanie skargi zobowiązania organu do załatwienia sprawy jest bezprzedmiotowe. Dodatkowo organ wywodził, że skarżąca nie uzasadniła w ogóle żądania przyznania jej sumy pieniężnej, która nie ma charakteru odszkodowawczego. Tego rodzaju dodatkowy środek o charakterze dyscyplinująco - represyjnym powinien być stosowany w szczególnie drastycznych przypadkach zwłoki organu w załatwieniu sprawy, a więc w takich sytuacjach, gdzie oceniając całokształt działań organu można dojść do przekonania, że noszą one znamiona celowego unikania podjęcia decyzji, a przy tym istnieje uzasadniona obawa, że bez tej dodatkowej sankcji organ nadal nie będzie respektować obowiązków wynikających z Kodeksu postępowania administracyjnego. Natomiast organ wykazał, że z jego strony nie brakuje woli załatwienia sprawy, a przedłużające się oczekiwanie strony na decyzję ma swe uzasadnienie w trudnościach związanych z zapewnieniem obsady kadrowej w D. Urzędzie Wojewódzkim i ograniczeniami finansowymi tej jednostki budżetowej w zderzeniu z ilością spraw, jakie przyszło temu organowi załatwić. Ponadto z uwagi na załatwienie sprawy skarżącej przyznanie sumy pieniężnej lub wymierzenie grzywny w niniejszej sprawie nie będzie miało charakteru dyscyplinującego.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2107), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, o ile ustawy nie stanowią inaczej, przy czym - na mocy art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm. - dalej: p.p.s.a.)- kontrola ta obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a.

Pojęcie "bezczynności" zostało zdefiniowane przez ustawodawcę w art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a., w którym określa się je jako "nie załatwiono sprawy w terminie określonym w art. 35 lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1". W świetle ugruntowanego orzecznictwa sądowo-administracyjnego, z bezczynnością organu mamy do czynienia wówczas, gdy w ustalonym przepisami terminie organ ten nie podjął żadnych czynności w sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie, ale - mimo istnienia ustawowego obowiązku - nie zakończył go wydaniem w terminie decyzji, postanowienia lub innego aktu, albo nie podjął stosownej czynności materialnej (wymienionych w art. 3 § 2 pkt 1-4a p.p.s.a.). Dla oceny zasadności skargi na bezczynność nie ma przy tym znaczenia, czy i w jakim stopniu do nieterminowości działania organu przyczyniła się sama strona. Wymaga bowiem podkreślenia, że jedną z naczelnych zasad postępowania administracyjnego, wyrażoną w art. 12 § 1 i 2 k.p.a., jest zasada jego szybkości. Istota tej zasady sprowadza się do konstatacji, że organy administracji publicznej powinny działać w sprawie nie tylko wnikliwie, ale i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia. Zwłaszcza sprawy, które nie wymagają zbierania dowodów, informacji czy wyjaśnień, winny być załatwione niezwłocznie. Przytoczony wyżej przepis art. 35 § 1-3 k.p.a. stanowi rozwinięcie powyższej zasady, zobowiązując organy administracji publicznej do załatwienia sprawy bez zbędnej zwłoki. Przy czym niezwłocznie winny być załatwione sprawy, które mogą być rozpatrzone w oparciu o dowody przedstawione przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub w oparciu o fakty i dowody powszechnie znane albo znane z urzędu organowi, przed którym toczy się postępowanie, bądź możliwe do ustalenia na podstawie danych, którymi rozporządza ten organ. Natomiast załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania.

Zauważyć również należy, że do terminów określonych w przepisach poprzedzających nie wlicza się terminów przewidzianych w przepisach prawa dla dokonania określonych czynności, okresów zawieszenia postępowania, okresu trwania mediacji oraz okresów opóźnień spowodowanych z winy strony lub przyczyn niezależnych od organu, o czym stanowi art. 35 § 5 k.p.a. Natomiast o każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie określonym w art. 35 k.p.a. lub w przepisach szczególnych organ administracji publicznej jest obowiązany zawiadomić stronę, podając przyczyny zwłoki i wskazując nowy termin załatwienia sprawy oraz pouczając o prawie do wniesienia ponaglenia, co wprost wynika z art. 36 § 1 k.p.a. Ten sam obowiązek ciąży na organie administracji publicznej również w przypadku zwłoki w załatwieniu sprawy z przyczyn niezależnych od organu, jak przewiduje art. 36 § 2 k.p.a.

Przenosząc powyższe uwagi na grunt realiów badanej sprawy stwierdzić należy, że mamy w niej do czynienia bezczynnością organu, gdyż w sposób niebudzący wątpliwości stwierdzić trzeba, że organ znacznie przekroczył - określony w art. 35 k.p.a. - termin do załatwienia sprawy.

Lektura akt postępowania administracyjnego dowodzi, że od wpływu przedmiotowego wniosku do organu, tj. od dnia (...) września 2018 r. organ przez 2 lata nie podejmował czynności i nie zakończył postępowania w sprawie aż dopiero uczynił to po otrzymaniu skargi w dniu (...) grudnia 2020 r. Ponadto Wojewoda nie wykonywał w prowadzonym postępowaniu dyspozycji art. 36 k.p.a., a mianowicie nie informował strony o niezałatwieniu sprawy w terminie i nie wskazywał nowego terminu załatwienia sprawy.

Powyższe wskazuje, że na dzień wniesienia skargi Wojewoda pozostawał w sprawie bezczynny, naruszając zasady i terminy określone w art. 35 i art. 36 oraz w art. 8, art. 9, art. 10, art. 11 i art. 12, a w konsekwencji art. 6 i art. 7 k.p.a. W świetle zaistniałych w sprawie okoliczności, Sąd stwierdził, że organ dopuścił się bezczynności w prowadzonym postępowaniu (art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a.), o czym orzeczono w pkt I sentencji wyroku.

Biorąc zaś pod uwagę czas trwania postępowania, jak i opisaną wyżej postawę organu, a więc niewydanie decyzji przez tak długi okres około 22 miesięcy (z wyłączeniem okresu od (...) marca 2020 r. do (...) maja 2020 r. - vide art. 46 pkt 20 ustawy z dnia 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2; Dz. U. z 2020 r. poz. 875), Sąd uznał, że bezczynność organu w prowadzonym postępowaniu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, przez które należy rozumieć oczywiste naruszenie obowiązku wynikającego z przepisów prawa (art. 149 § 1a p.p.s.a.), o czym orzeczono w pkt II sentencji wyroku. W orzecznictwie sądów administracyjnych akcentuje się, że rażącym naruszeniem prawa będzie stan, w którym - bez żadnej wątpliwości i wahań - można stwierdzić, że naruszono prawo w sposób oczywisty. Kwalifikacja naruszenia, jako rażące, musi posiadać pewne dodatkowe cechy w stosunku do stanu określanego jako zwykłe naruszenie. Podkreśla się także, że dla uznania rażącego naruszenia prawa nie jest wystarczające samo przekroczenie przez organ ustawowych obowiązków, czyli także terminów załatwienia sprawy. Wspomniane przekroczenie musi być znaczne i niezaprzeczalne. Ponadto, rażące opóźnienie w podejmowanych przez organ czynnościach musi być w oczywisty sposób pozbawione jakiegokolwiek racjonalnego uzasadnienia.

Nie stanowią usprawiedliwienia postawy organu tłumaczenia, że liczba wniosków jest bardzo duża, Właściwa organizacja zadań i zapewnienie odpowiedniej kadry należy bowiem do zadań publicznych, które nie mogą być realizowane ze szkodą dla jednostki.

W świetle okoliczności, że organ rozpoznał już wniosek skarżącej, co nastąpiło w dniu (...) grudnia 2020 r. w formie decyzji (w zakresie świadczenia wychowawczego na syna) oraz informacji (w zakresie świadczenia wychowawczego na córkę), po wniesieniu przedmiotowej skargi na bezczynność ((...) listopada 2020 r.), zatem bezprzedmiotowe stało się postępowanie w sprawie zobowiązania organu do rozpatrzenia wniosku. Tym samym w tej części należało postępowanie umorzyć na mocy art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Z tego względu orzeczono jak w pkt III wyroku.

Działając na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a. Sąd w punkcie IV wyroku przyznał stronie skarżącej sumę pieniężną w wysokości 500 zł uznając, że kwota ta w sposób dostateczny zrekompensuje dolegliwość związaną z oczekiwaniem na rozpoznanie wniosku. Miarkując wysokość przyznanej sumy pieniężnej Sąd miał na uwadze czas oczekiwania na rozpoznanie wniosku oraz przyjętą w Sądzie praktykę wysokości przyznawania sum pieniężnych w podobnych sprawach. W ocenie Sądu, żądanie przyznania sumy pieniężnej w wysokości wskazanej w skardze było żądaniem zbyt wygórowanym.

Mając na uwadze fakt, że organ niezwłocznie po otrzymaniu skargi podjął kroki do pozytywnego załatwienia sprawy i zakończył postępowanie, zbędne stało się dyscyplinowanie organu i wymierzanie mu grzywny. Ta ostatnia okoliczność stanowiła podstawę do odmowy zastosowania przez Sąd instytucji grzywny i oddalenia w tym kierunku idącej skargi (pkt V sentencji wyroku).

O kosztach orzeczono na mocy art. 200 p.p.s.a. w związku z art. 205 p.p.s.a. (pkt VI sentencji).

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.