Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2043711

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu
z dnia 16 lipca 2015 r.
IV SA/Wr 85/15

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Mirosława Rozbicka-Ostrowska (spr.).

Sędziowie: NSA Julia Szczygielska, WSA Wanda Wiatkowska-Ilków.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 7 lipca 2015 r. sprawy ze skargi G. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. z dnia (...) listopada 2014 r. nr (...) w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku okresowego

I.

oddala skargę;

II.

przyznaje adw. K. W. kwotę 295,20 zł (słownie: dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych i dwadzieścia groszy) w tym 23% VAT od Skarbu Państwa -Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu sądowym oraz kwotę 10,33 zł (słownie dziesięć złotych i trzydzieści trzy grosze) tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Uzasadnienie faktyczne

Postępowanie administracyjne w sprawie wszczęte zostało wnioskiem G. M. z dnia 5 września 2014 r. o przyznanie zasiłku okresowego na okres do 31 grudnia 2014 r. w wysokości 100% różnicy pomiędzy dochodem, a kryterium dochodowym.

Decyzją nr (...) z dnia (...) września 2014 r. wydaną z powołaniem sie na przepisy art. 3 ust. 3 i 4, art. 8, art. 38 oraz art. 106 ust. 1,3,4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 182 z późn. zm.) dalej u.p.s. oraz art. 104 i art. 108 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 267 z późn. zm.) dalej k.p.a. Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. - działający z upoważnienia Burmistrza Miasta L. - (dalej organ I instancji) przyznał G. M. (dalej skarżący, strona) od dnia 1 września 2014 r. do dnia 30 września 2014 r. zasiłek okresowy z przeznaczeniem na zakup żywności, środków higienicznych i czystości w kwocie 199,26 zł oraz odmówił przyznania zasiłku okresowego w miesiącu wrześniu 2014 r. z przeznaczeniem na dojazdy do sądów, instytucji, zakup znaczków skarbowych i pocztowych oraz kserokopii, W uzasadnieniu swojej decyzji organ I instancji podał, że z przedłożonego wniosku i dokumentów wynika, iż wnioskodawca spełnia warunki do otrzymania świadczeń z pomocy społecznej. Dochód skarżącego jest niższy od ustawowego kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, stąd też wysokość zasiłku została ustalona zgodnie z obowiązującymi przepisami tj. w przypadku osoby samotnie gospodarującej w wysokości 50% różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej, a jej dochodem. Organ wskazał także, że wysokość zasiłku została ustalona przy uwzględnieniu sytuacji życiowej i potrzeb wnioskodawcy oraz możliwości pomocy społecznej. Powołując się na własne możliwości organ wskazał, że na realizację zadań w zakresie zasiłków celowych, schronienia, pomocy w naturze, zasiłków okresowych, w ramach środków własnych, dysponuje kwotą 453.653,86 zł. Z kwoty tej zabezpieczył 300.000 zł na pomoc związaną z zakupem opału na zimę oraz kwotę 100.000 zł na pokrycie schronienia dla bezdomnych. Zatem na realizację pozostałych świadczeń pozostaje do jego dyspozycji 53.653,86 zł przy szacowanej liczbie osób i rodzin oczekujących pomocy w postaci zasiłków celowych, specjalnych zasiłków celowych i pomocy w naturze przypada miesięcznie 15 zł. Na osobę lub rodzinę. A zatem wobec ograniczonych środków finansowych musi gospodarować tak, aby wystarczyło ich na częściowe zaspokojenie podstawowych, niezbędnych potrzeb życiowych osób i rodzin wnioskujących o pomoc społeczną. Według organu I instancji w tej sytuacji nie jest możliwe przyznawanie zasiłków okresowych w kwocie wyższej niż w kwocie minimalnej ustawowo zakreślonej. Jednocześnie wskazał, że jest mu wiadomo, ze skarżący złożył wniosek o dodatek energetyczny i od września 2014 r. wysokość dochodu strony, od którego zależy wysokość zasiłku okresowego może ulec zmianie, dlatego też pomoc przyznania została na miesiąc wrzesień 2014 r. Organ nadto odmówił stronie przyznania zasiłku okresowego z przeznaczeniem na dojazdy do sądów, instytucji, zakup znaczków skarbowych i pocztowych, uznając że wskazane potrzeby nie mieszczą się w kategorii niezbędnych potrzeb życiowych na które przyznaje się zasiłek okresowy.

Strona złożyła odwołanie od powyższej decyzji, podnosząc zarzut naruszenia przepisów art. 7, art. 9, art. 77 § 1, art. 80, 107 § 3, art. 225 § 1 k.p.a. oraz art. 3 ust. 3 i 4,art. 8, art. 38 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej, co miało wpływ na wysokość przyznanego świadczenia oraz okres na jaki zasiłek został przyznany. Odwołujący wniósł o zapewnienie mu czynnego udziału w postępowaniu przed kolegium przez osobiste przedłożenie licznych i obszernych materiałów.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w J. (dalej organ II instancji, organ odwoławczy) utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W motywach decyzji ostatecznej organ po przytoczeniu treści przepisów art. 38, art. 8 ust. 1 pkt 3 oraz ust. 3 i 4 u.p.s. wskazał, że określenie przez powyższe przepisy maksymalnej i minimalnej wysokości zasiłku okresowego, oznacza, iż organ przyznający zasiłek działa w tym zakresie w granicach uznania administracyjnego. W myśl art. 147 ust. 7 ww. ustawy o pomocy społecznej, od 2008 r. gminy otrzymują dotację celową na pokrycie wydatków na zasiłki okresowe w części określonej w art. 38 ust. 3, która aktualnie jest ustalona na stałym poziomie - 50% różnicy pomiędzy odpowiednim ustawowym kryterium dochodowym a dochodem świadczeniobiorcy.

Dalej organ odwoławczy powołał się na zgromadzony w sprawie materiał aktowy, a to: przeprowadzoną w dniu 9 września 2014 r. aktualizację rodzinnego wywiadu środowiskowego, oświadczenia wnioskodawcy z dnia 9 września 2014 r., oświadczenie o dochodach i stanie majątkowym z dnia 9 września 2014 r., wezwanie (...) do zapłaty z dnia 7 maja 2014 r., wezwanie (...) do zapłaty z dnia 18 sierpnia 2014 r., decyzję (...) z dnia (...).06.2014 r., pismo Spółdzielni Mieszkaniowej w L. z dnia 11 września 2014 r., zaświadczenie z PUP w L. z dnia 17 września 2014 r., pismo MOPS w L. z dnia 10 września 2014 r., oświadczenie skarżącego z dnia 11 września 2014 r., zawiadomienie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 10 września 2014 r., wniosek Burmistrza Miasta L. do Wojewody D. z dnia 14 stycznia 2014 r., oświadczenie wnioskodawcy z dnia 18 września 2014 r. o zapoznaniu się z aktami sprawy.

Odwołując sie do powyższych dokumentów organ II instancji poczynił następujące ustalenia, a mianowicie:

- wnioskodawca mieszka sam i prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe,

- jest zarejestrowany w PUP w L. jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku,

- nie pracuje dorywczo i nie otrzymywał żadnych ofert pracy,

- miesięczny dochód strony stanowił w miesiącu sierpniu 2014 r. dodatek mieszkaniowy otrzymywany w wysokości 143,48 zł,

- miesięczne wydatki strony to opłaty czynszowe 280 zł, opłaty za gaz i energię elektryczną., z tym że ma on zaległości w opłatach czynszowych w kwocie 910,07 zł, za gaz-224,38 zł i za energię elektryczną zaległość w kwocie 24,79 zł. (łącznie zaległości skarżącego wynoszą 1159,44 zł),

- skarżący leczy się z powodu schorzeń kardiologicznych oraz schorzeń kończyn górnych i dolnych, jednakże nie przedstawia żadnych wydatków związanych z zakupem leków, leczeniem, zaliczony jest do lekkiego stopnia niepełnosprawności.

Według organu II instancji organ pomocowy dokonał oceny sytuacji wnioskodawcy w sposób całościowy, w sposób przystępny wyjaśnił stronie podstawy rozstrzygnięcia oraz obowiązujące w tym zakresie regulacje prawne. Zdaniem Organu II instancji w toku prowadzonego postępowania administracyjnego nie zostały naruszone przepisy proceduralne, jak również prawa materialnego, co czyni zarzuty odwołania w tym zakresie nieuzasadnionymi. Organ przyznał, że bezsprzecznie strona znajduje się w trudnej sytuacji, która uprawnia go do otrzymania pomocy i pomoc taką otrzymał w miesiącu wrześniu 2014 r. poprzez przyznanie zaskarżonego zasiłku okresowego w wysokości 199,26 zł.

W ocenie organu odwoławczego organ I instancji trafnie i zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa wyliczył wysokość przyznanego zasiłku okresowego. W świetle powołanych wyżej regulacji prawnych organ nie miał możliwości uwzględnienia wniosku strony o przyznanie mu zasiłku okresowego w wysokości 100% różnicy pomiędzy dochodem a kryterium dochodowym, bowiem przepisy prawa nie przewidują takiego sposobu liczenia zasiłku.

Jednocześnie organ II instancji wyjaśnił, że zasiłek został przyznany na okres tylko 1 miesiąca tj. września 2014 r., gdyż wnioskodawca w związku z pogarszającym się stanem zdrowia złożył wniosek do Powiatowego Zespołu ds. Niepełnosprawności w L. o orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, ma również ustalone terminy konsultacji kardiologicznej w miesiącu grudniu 2014 r. i neurologicznej na 16 stycznia 2015 r. Ponadto w sierpniu wnioskodawca złożył wniosek o przyznanie dodatku energetycznego, co też będzie miało wpływ na jego sytuację życiową i finansową i co obecnie uzasadniało przyznanie zasiłku tylko na okres 1 miesiąca tj. września 2014 r. Nadto wnioskodawcy w miesiącu wrześniu został także przyznany zasiłek celowy w wysokości 200 zł z przeznaczeniem na dofinansowanie do opłat z tytułu gazu, energii elektrycznej i czynszu. Ponadto organ odwoławczy wskazał, że strona nie uzyskała pomocy na opłaty związane z przejazdami do sądów i instytucji, zakupem znaczków sądowych i pocztowych oraz kserokopii, ponieważ w świetle przyznawania zasiłku tylko na niezbędne potrzeby życiowe-realizacja powyższych świadczeń nie mieściła się w kategorii niezbędnych potrzeb życiowych.

Z kolei odnosząc się do zarzutów strony dotyczących szykanowania go za ujawnianie nieprawidłowości w funkcjonowaniu MOPS w L., poniżającego traktowania, poświadczania nieprawdy oraz naruszania dóbr osobistych organ odwoławczy wyjaśnił, że zarzuty te również nie znalazły potwierdzenia w zebranym materiale dowodowym, jakkolwiek rozpatrzenie tych zarzutów winno być przedmiotem osobnego postępowania skargowego przed innym organem.

Decyzja ostateczna stała sie przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, w której skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. Skarga oparta została na zarzucie rażącego naruszenie przepisów, a to art. 7, art. 9, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 oraz 225 § 1 k.p.a. w związku z art. 3, art. 8 ust. 3 i 4, art. 38 ust. 5 u.p.s. "poprzez uporczywe przyjęcie i stosowanie jednolitej dla wszystkich beneficjentów zasady przyznawania 50% zasiłku wyznaczonego według zasad art. 38 ustawy o pomocy społecznej z absurdalnym w istocie poświadczającym nieprawdę ustanawianiu decyzji w przedmiocie przyznawania zasiłków okresowych. Według skarżącego organ nie odniósł się do zarzutów "dotyczących zachowania mającego znamiona czynów zabronionych, poprzez zaniechanie umożliwienia stronie osobistego przedłożenia licznych i obszernych materiałów dowodowych - nie dopełniono obowiązku zawiadomienia kompetentnych organów o występujących nieprawidłowościach". Ponadto skarżący podtrzymał zarzuty zawarte w odwołaniu oraz innych skargach wnoszonych do WSA we Wrocławiu.

Dodatkowo w piśmie procesowym z dnia 22 kwietnia 2015 r. skarżący wniósł o przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z pięciu dokumentów przedłożonych wraz z powyższym pismem, na okoliczność potwierdzenia jego sytuacji i stanu zdrowia skarżącego. Ponadto skarżący kwestionując okres na jaki przyznano mu wnioskowane świadczenie, podniósł, że fakt złożenia wniosku o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności nie oznacza poprawienia sytuacji życiowej i zdrowotnej, a zatem całą pewnością nie może stanowić uzasadnienia dla odmowy przyznania zasiłku na kolejne trzy miesiące. Skarżący wywodził, że z przedłożonej dokumentacji wynika, że wydanie orzeczenia o niepełnosprawności mogło nastąpić dopiero w 2015 r., zatem organ rozstrzygając w przedmiotowej sprawie o zasiłku do grudnia 2014 r. nie powinien powoływać się na tą okoliczność, jako nie mającą wpływu na rozstrzygnięcie wydane w tej sprawie. Znaczenia dla rozstrzygnięcia nie mógł mieć także, powoływany przez organ fakt przyznania skarżącemu zasiłku celowego w wys. 200 zł. Z kolei kwestionując wysokość przyznanej pomocy, skarżący podniósł, że organy nie rozpatrzyły sprawy indywidualnie. W obu orzeczeniach powołano się bowiem na dane prognostyczne i założenia finansowe z 1 stycznia 2014 r. Tak podane kwoty w żaden sposób nie obrazują rzeczywistej sytuacji organu pomocy i środków, jakimi organ dysponuje w momencie rozstrzygania. Powoływanie się na potrzebę racjonalnego gospodarowania w oparciu o dane sprzed 10 miesięcy i uzasadnianie tym stosowania (z ostrożności) zasady przyznawania minimum zasiłku, jest nie tylko uzasadnione, ale niewystarczające dla prawidłowej kontroli zaskarżonej decyzji. Nadto przedstawione przez organ dane mają charakter wybiórczy i dowolny także i z tego powodu że nie uwzględniają faktu, że organ pomocowy na mocy art. 147 ust. 7 u.p.s. otrzymuje dotację celową na pokrycie ustawowego minimum 50% różnicy między kryterium dochodowym, a dochodem uprawnionego. W odniesieniu do braku dokumentacji świadczącej o ponoszeniu przez stronę wydatków związanych z zakupem leków i leczeniem, skarżący wskazał, że nie może dysponować takimi dowodami, skoro nie ma na to środków, a organy nie poczyniły żadnych kroków aby dokonać ustalenia w tym zakresie. Końcowo za sprzeczne z regulacją ustawową art. 38 ust. 2 pkt 1 u.p.s. skarżący uznał zawarte w uzasadnieniu kwestionowanej decyzji stwierdzenie o braku podstawy prawnej do obliczania zasiłku w wysokości 100% różnicy między dochodem a kryterium dochodowym.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Dodatkowo w piśmie procesowym z dnia 8 maja 2015 r. organ podjął polemikę z zarzutami zawartymi w piśmie skarżącego z dnia 22 kwietnia 2015 r. Przede wszystkim podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie wniosku skarżącego o przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z pięciu dokumentów przedłożonych wraz z pismem z dnia 22 kwietnia 2015 r. jako odnoszących się do sytuacji i stanu zdrowia skarżącego po dniu wydania zaskarżonej decyzji.

W odpowiedzi na wezwanie Sądu z dnia 8 lipca 2015 r. organ I instancji wskazał, że skarżący w październiku 2014 r. złożył wniosek o przyznanie zasiłku okresowego i decyzją z dnia (...) października 2014 r. Nr (...) przyznano stronie to świadczenie na okres od 1 października do 31 grudnia 2014 r. w wysokości 193,58 zł miesięcznie (k.66-67).

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W punkcie wyjścia oceny legalności zaskarżonej decyzji wypada przytoczyć przepisy, które stanowią jej podstawę materialno-prawną, a mianowicie przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593), której art. 38 ust. 1 przewiduje, że zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego:

1)

osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej;

2)

rodzinie, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego rodziny.

Ustęp 2 cytowanego przepisu stanowi dalej, że zasiłek okresowy ustala się:

1)

w przypadku osoby samotnie gospodarującej - do wysokości różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby, z tym że kwota zasiłku nie może być wyższa niż 418 zł miesięcznie;

2)

w przypadku rodziny - do wysokości różnicy między kryterium dochodowym rodziny a dochodem tej rodziny.

Przy czym kwota zasiłku okresowego ustalona zgodnie z ust. 2 nie może być niższa niż 50% różnicy między:

1)

kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby;

2)

kryterium dochodowym rodziny a dochodem tej rodziny, o czym stanowi ustęp 3 powołanego przepisu.

Natomiast okres, na jaki jest przyznawany zasiłek okresowy, ustala ośrodek pomocy społecznej na podstawie okoliczności sprawy, co wynika z ust. 5 art. 38 wskazanej wyżej ustawy.

Pozostaje poza sporem w rozpatrywanej sprawie fakt, że skarżący spełnia kryteria zarówno podmiotowe jak i przedmiotowe uprawniające go do objęcia pomocą społeczną w formie zasiłku okresowego. Natomiast spór jaki wiodą strony dotyczy dwóch kwestii, a mianowicie wysokości przyznanego świadczenia oraz czasookresu pobierania zasiłku, bowiem według skarżącego winno być ono ustalone w maksymalnej ustawowo określonej wysokości tj. w kwocie 418 zł, zaś organy - według jego twierdzeń - nie uzasadniły swojego stanowiska w tym zakresie.

Odnosząc się do pierwszej ze spornych kwestii zauważyć należy, że ustawa o pomocy społecznej nie daje osobom nie posiadającym dochodów podstawy do roszczenia o przyznanie zasiłku okresowego w maksymalnej wysokości, przyjmuje natomiast w art. 38 kwotę maksymalną jako punkt wyjścia obliczenia zasiłku dla osoby samotnie gospodarującej, która nie może być wyższa niż 418 zł, ustalając również dolną granicę wysokości zasiłku w art. 38 ust. 4 u.p.s., która nie może być niższa niż 20 zł miesięcznie. A zatem formuła zasiłku i ustalanie jego wysokości polega na uzupełnieniu części lub całej różnicy między dochodem uprawnionego i ustalonym (obowiązującym) kryterium dochodu, w ramach określonych ustawowo kwot "nie mniej niż" i "nie więcej niż", lecz nie zawiera precyzyjnej reguły, której zastosowanie prowadziłoby do obliczenia kwoty zasiłku należnej wnioskodawcy, określając jedynie górną i dolną granicę świadczenia. Oznacza to, że wysokość zasiłku nie została ustalona w ustawie o pomocy społecznej wprost w postaci konkretnej kwoty należnej uprawnionemu. Ustawodawca wyznaczył jedyne granice, w jakich powinna mieścić się kwota udzielonego świadczenia. A mianowicie kwotę zasiłku okresowego ustala się nie w wysokości, lecz do wysokości różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej dochodem tej osoby. Przepis art. 38 ust. 3 stanowi jednak, że kwota zasiłku nie może być niższa niż 50% różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej, a dochodem tej osoby. Nie może jednak wynosić mniej niż 20 zł miesięcznie. Wobec tego przepisy komentowanej ustawy pozwalają organom pomocy społecznej na przyznawanie zasiłków okresowych w granicach kwotowych od minimalnej kwoty 20 zł do maksymalnej kwoty 418 zł miesięcznie. A zatem przyznany skarżącemu zasiłek w kwocie 199,26 zł miesięcznie mieści się w granicach określonych przez powołaną na wstępie ustawę. Jak wynika z nazwy omawianego zasiłku, jest on przyznawany na czas określony. Ustawodawca nie wprowadza w tej kwestii żadnych ograniczeń, pozostawiając to uznaniu administracyjnemu. Zgodnie z art. 38 ust. 5 u.p.s. okres na jaki przyznawany jest zasiłek ustala ośrodek pomocy społecznej na podstawie okoliczności sprawy. Natomiast kontrola legalności decyzji uznaniowych dokonywana przez sąd administracyjny ma z natury rzeczy ograniczony zakres, bowiem Sąd nie wnika w zasadność i celowość rozstrzygnięcia w niej zawartego, a jedynie sprawdza, czy decyzję podjął właściwy organ, czy decyzja ma oparcie w przepisach prawa materialnego, czy organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego, a więc czy decyzja nie nosi znamion dowolności oraz czy organ uzasadnił rozstrzygnięcie sprawy przesłankami odnoszącymi się do strony. Nie znaczy to jednak, że organ administracji może podejmować decyzje w sposób całkowicie dowolny, jest bowiem związany przepisami ustawy kodeksu postępowania administracyjnego, w tym art. 7 i art. 77 k.p.a., jak również przepisami ustawy o pomocy społecznej, w tym art. 2, według którego pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Natomiast zgodnie z art. 3 ust. 1 u.p.s., pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Z kolei według art. 3 ust. 3 u.p.s., rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Również Konstytucja RP w art. 67 odsyła w zakresie swej regulacji do ustawodawstwa zwykłego, stanowiąc, że obywatel pozostający bez pracy nie z własnej woli i nie mający innych środków utrzymania ma prawo do zabezpieczenia społecznego, którego zakres i formy określa ustawa. Potwierdził to Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 14 marca 2002 r. sygn. akt III RN 141/01, w którym wyraził pogląd, że przepis art. 67 Konstytucji, który zapewnia każdemu prawo do zabezpieczenia społecznego w razie pozostawania bez pracy nie z własnej woli i nieposiadania innych środków utrzymania, jest raczej źródłem gwarancji aniżeli praw, a tym samym spełnia rolę wzorca konstytucyjnego, określającego w sposób ogólny zakres i formy zabezpieczenia społecznego. Wzorzec ten znajduje materializację w uchwalanych ustawach - wyraźnie zresztą zapowiedzianych w art. 67 ust. 2 Konstytucji - w których ustawodawca zwykły konkretyzuje deklarację konstytucyjną, konstruując poszczególne prawa podmiotowe (roszczenia) oraz zapewniając ich egzekucję. Natomiast sam fakt spełnienia kryteriów ustawowych nie oznacza automatycznego przyznania osobie zainteresowanej świadczenia i w wysokości zgodnej z jej oczekiwaniami. Tym bardziej, że do obowiązków organu administracji nie należy ustalenie, jakie podstawowe potrzeby życiowe można zaspokoić za kwotę przyznanego świadczenia, albowiem pomoc społeczna, w tym również przyznanie zasiłku okresowego, ma charakter jedynie uzupełniający i nie zaspakajający całkowicie potrzeb jej beneficjentów, którzy powinni wykorzystywać własne środki i możliwości. W związku z tym zarzuty skargi nakierowane na naruszenie przez organy przepisów art. 3 ust. 1 i ust. 3, art. 38 ust. 5 u.p.s. nie mogą odnieść zamierzonego skutku prawnego.

W szczególności nie ma racji skarżący kiedy twierdzi, że organ nie wskazał wszystkich przesłanek, którymi kierował się przy ustalaniu wysokość świadczenia.

W zakresie ustalenia sytuacji materialnej i życiowej skarżącego organy orzekające postępowały zgodnie z art. 7 oraz 77 k.p.a., gdyż z akt administracyjnych wynika, że przed wydaniem decyzji przez organ I instancji przeprowadzono ze stroną w dniu 19.09. 2014 r. - zgodnie z obowiązującym w tym zakresie wymogiem - aktualizację wywiadu środowiskowego, a zawartych w nim ustaleń skarżący nie kwestionował i skutecznie ich nie podważył w toku postępowania sądowo-administracyjnego. Zaoferowane bowiem przez niego na etapie kontroli sądowo-administracyjnej dowody z dokumentów, dotyczą - poza orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności z 28 lipca 2009 r. - zdarzeń i okoliczności, zaistniałych po dacie wydania zaskarżonej decyzji. Z kolei stan zdrowia skarżącego wynikający z orzeczenia z dnia 28 lipca 2009 r. był znany organowi, co wprost wynika z kwestionariusza wywiadu środowiskowego (k.14 odwrót) i poczynionych przez organ ustaleń. Natomiast z ustalonego w sprawie stanu faktycznego organy obu instancji wyciągnęły logiczne i merytorycznie uzasadnione wnioski.

W realiach rozpatrywanej sprawy nie można pomijać tego, że potrzeby osób korzystających z pomocy społecznej powinny być uwzględniane również w kontekście możliwości organu pomocy społecznej, o czym stanowi przepis art. 3 ust. 4 u.p.s. Uznaniowy charakter zasiłku okresowego jako zależnego od finansowych środków organu pomocy społecznej potwierdził także Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 20.11.2001 SK 15/01 (OTK 2001/8/252). Do tej istotnej - z punktu widzenia wysokości świadczenia pieniężnego, jakim jest zasiłek okresowy - kwestii organ I instancji szczegółowo odniósł się. W ślad za twierdzeniem o ograniczonych środkach finansowych, przytoczył konkretne dane ilościowe, potwierdzające wskazaną okoliczność. Z uzasadnienia decyzji organu I instancji wynikają konkretne dane dotyczące ilości środków finansowych, jakimi dysponował Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w L. oraz wskazujące na liczbę beneficjentów z pomocy społecznej i wysokość środków przeznaczonych na świadczenia pieniężne, w tym średnią wysokość świadczenia. A zatem możliwości płatnicze organu pomocy społecznej jednoznacznie wynikają z ustaleń poczynionych w postępowaniu administracyjnym oraz są przedstawione w uzasadnieniu decyzji, z którego jasno wynikają przesłanki nie przyznania świadczenia w maksymalnej wysokości. W związku z tym pod adresem organów orzekających w sprawie nie może być skutecznie wyartykułowany zarzut naruszenia art. 7, art. 77, art. 80 k.p.a. Organy obu instancji uczyniły też zadość obowiązkowi wynikającemu z art. 107 § 3 k.p.a., określającego wymogi dotyczące uzasadnienia decyzji administracyjnej.

Z kolei odnosząc sie do twierdzeń skarżącego, wskazujących na inne dane liczbowe zawarte w sprawozdaniu rocznym organu pomocowego za 2014 r., świadczące - według skarżącego - o tym, że mógłby uzyskać świadczenie okresowe w wyższej kwocie, zauważyć przede wszystkim należy, że sprawozdanie dotyczy pewnego zamkniętego okresu. W dacie wydawania decyzji pierwszo-instancyjnej jest mowa o zabezpieczeniu środków finansowych na poszczególne działy pomocy społecznej, zaś w okresie sprawozdawczym na początku 2015 r. organ pomocowy może już w sposób dokonany mówić o rozdzieleniu tych środków. Nie można bowiem wykluczyć przesunięcie środków finansowych, w czasie trwania roku pomiędzy poszczególnymi działami, nawet w wysokości kilku lub kilkudziesięciu tysięcy złotych.Jednak nie zmienia to sytuacji ośrodka pomocy społecznej, który dysponuje określonymi, zawsze mniejszymi, kwotami niż wynika to z potrzeb osób oczekujących świadczeń z pomocy społecznej.

Przechodząc kolejno do drugiego ze spornych zagadnień, a mianowicie długości okresu zasiłkowego, wskazać należy, że kwestię te reguluje art. 38 ust. 5 u.p.s. Zgodnie z tym unormowaniem okres, na jaki jest przyznawany zasiłek okresowy ustala ośrodek pomocy społecznej na podstawie okoliczności sprawy. Użyte w przytoczonym przepisie art. 38 ust. 5 u.p.s. sformułowanie "organ ustala (...) na podstawie okoliczności sprawy" oznacza, że okres przysługiwania zasiłku okresowego, w odróżnieniu od wysokości tego zasiłku, nie jest ustalany w ramach konstrukcji uznania administracyjnego. Przeciwnie decyzja w sprawie zasiłku okresowego w zakresie, w jakim ustala się okres jego przysługiwania, ma charakter związany. A więc jest on kształtowany przez konkretne okoliczności i zdarzenia sprawy, które organ pomocowy zobowiązany jest ustalić i wskazać. Przy czym okoliczności sprawy powinny być tak ustalone i tak wyjaśnione, aby same narzucały okres, w jakim osoba zainteresowana polepszy trudną sytuacje życiową.

W tym zakresie organ II instancji wskazał okoliczności, dla których przedmiotowy zasiłek został przyznany na okres tylko 1 miesiąca tj. września 2014 r. A mianowicie podał, że skarżący w związku z pogarszającym się stanem zdrowia złożył wniosek do Powiatowego Zespołu ds. Niepełnosprawności w L. o orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, ma również ustalone terminy konsultacji kardiologicznej w miesiącu grudniu 2014 r. i neurologicznej w stycznia 2015 r. Ponadto w sierpniu 2014 r. strona złożyła wniosek o przyznanie jej dodatku energetycznego, co będzie miało wpływ na jej sytuację finansową i tym samym uzasadnia to przyznanie mu zasiłku tylko na okres 1 miesiąca tj. września 2014 r.

Tym bardziej, że nie można tracić z pola widzenia faktu, o którym Sąd powziął informację z urzędu, a mianowicie złożenia przez skarżącego w dniu 1 października 2014 r.kolejnego wniosku o przyznanie m.in. zasiłku okresowego i wydanie w tym przedmiocie decyzji organu pomocowego z dnia (...) października 2014 r. Nr (...) o przyznaniu skarżącemu zasiłku okresowego na okres od 1 października do 31 grudnia 2014 r. w wysokości 193,58 zł miesięcznie. Powyższa decyzja wprowadzona została do obrotu prawnego i stanowi fakt prawotwórczy, którego zaistnienie musi również rzutować na ocenę legalności wydanej w badanej sprawie decyzji, w zakresie, w jakim ustalono w niej długości okresu zasiłkowego. Innymi słowy skoro w następnym miesiącu, po dacie wydania decyzji pierwszo-instancyjnej w niniejszej sprawie, wydano kolejną decyzję w sprawie zasiłku okresowego, obejmującą okres od października do grudnia 2014 r., to pod adresem organu pomocowego nie można skutecznie wyartykułować zarzutu, że okres zasiłkowy w rozpatrywanej sprawie jest nie uwzględnia okoliczności, które rzutują na jego długość przysługiwania świadczenia. Z tych względów zarzut naruszenia art. 38 ust. 5 u.p.s. przedstawia się jako nieuprawniony.

Jedynie dla porządku Sąd zauważa, że organ II instancji uchybił zasadzie czynnego udziału strony w postępowaniu, wyrażonej w art. 10 § 1 k.p.a poprzez nie pouczenie strony o przysługującym jej prawie zapoznania się z aktami sprawy i prawie wypowiedzenia "ostatniego słowa" w sprawie stanowiącej przedmiot postępowania administracyjnego. Przy czym bez znaczenia dla respektowania przez organ II instancji ogólnej zasady postępowania administracyjnego, ustanowionej w art. 10 § 1 k.p.a pozostaje fakt nie przeprowadzenia w sprawie na etapie postępowania odwoławczego żadnych nowych dowodów.Strona ma prawo do zajęcia stanowiska wobec całości dowodów przed wydaniem decyzji na każdym etapie postępowania administracyjnego bez względu na to, czy i w jakim zakresie organ administracji przejawiał inicjatywę w zakresie postępowania dowodowego. Również uczestnictwo strony w szczególnej formie postępowania dowodowego, jaką stanowi wywiad środowiskowy nie zwalnia organu z obowiązku umożliwienia stronie przed wydaniem decyzji wypowiedzenia się co do zebranych w toku postępowania materiałów. Błędnie zatem wywodzi organ odwoławczy jakoby nie było potrzeby wzywania strony do zapoznania się z materiałami sprawy, bo na tym etapie postępowania nie gromadzono nowych okoliczności i dowodów, a strona zapoznała sie z materiałem aktowym na etapie postępowania przed organem I instancji. To niewątpliwe uchybienie przepisom postępowania w zakresie nie miało jednak wpływu na wynik sprawy, gdyż strona nie wykazała zarówno w postępowaniu odwoławczym jak i sądowo-administracyjnym, że z powodu powyższego uchybienia nie zaoferowała nowych okoliczności lub dowodów w sprawie, które istniały w dacie wydawania decyzji ostatecznej.

Stwierdzenie powyższego uprawniało Wojewódzki Sąd Administracyjny do uznania, że w postępowaniu nie doszło do naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

Reasumując powyższe, zarzuty skargi przedstawiają sie jako bezzasadne, co obligowało Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu do oddalenia skargi na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.)

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.