Orzeczenia sądów
Opublikowano: www.nsa.gov.pl

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu
z dnia 12 lipca 2006 r.
IV SA/Wr 823/05

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA-Mirosława Rozbicka-Ostrowska.

Sędziowie: NSA-Tadeusz Kuczyński, Asesor, WSA-Ewa Kamieniecka (spr.).

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 12 lipca 2006 r. sprawy ze skargi W. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. G. z dnia (...) r. Nr (...) w przedmiocie odmowy przyznania świadczeń pieniężnych

I.

uchyla decyzję I i II instancji,

II.

nie orzeka w przedmiocie wykonalności zaskarżonej decyzji.

Uzasadnienie faktyczne

W dniu (...) r. W. N. złożył w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w J. G. wniosek o przyznanie pomocy finansowej, podając że został uznany za niezdolnego do pracy i oczekuje na decyzję z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w sprawie świadczeń rentowych. Wnioskodawca podał, że mieszka w wynajętym mieszkaniu wraz z byłą konkubiną z uwagi na trudności finansowe. Od roku jest osobą samotną, samodzielnie się utrzymującą i gospodarującą. Ponosi połowę kosztów utrzymania mieszkania: czynsz (...) zł, opłaty za gaz, energię elektryczną i wodę w łącznej wysokości (...) zł.

Decyzją z dnia (...) r. nr (...)Zastępca Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w J. G. na podstawie art. 4, art. 11 ust. 2, art. 106 oraz art. 107 ust. 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.) odmówił W. N. przyznania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej w (...) r. W uzasadnieniu decyzji podano, że pismo W. N. z dnia (...) r. jest pierwszym w tym roku jego osobistym wnioskiem o świadczenie z zakresu pomocy społecznej. Wcześniej wnioskodawca objęty był pomocą społeczną, przyznawaną na wniosek E. Ż. E. Ż. po raz pierwszy złożyła wniosek o przyznanie pomocy wspólnie z W. N. w (...) r., zamieszkując wówczas z W. N. przy ul. W. (...) w J. G. Od (...) r. wynajmuje wspólnie z W. N. mieszkanie przy ul. W. (...) w J. G. Podczas wielokrotnych wizyt w środowisku pracownik socjalny ustalił, że nadal wspólnie ponoszą koszty utrzymania mieszkania, z którego bez jakichkolwiek ograniczeń razem korzystają. Są doskonale zorientowani w swoich sprawach. Wspólnie robią zakupy, załatwiają sprawy w urzędach, przez sąsiadów widywani są razem i postrzegani jako konkubinat. Łączy ich nie tylko fakt wspólnego zamieszkiwania, ale i wzajemne udzielanie sobie pomocy. Z powyższych względów uznano za niewiarygodne oświadczenia wnioskodawcy i E. Ż. odnośnie prowadzenia oddzielnych gospodarstw domowych. Zainteresowany nie posiada stałego źródła dochodu i pozostaje na faktycznym utrzymaniu E. Ż. Odmowa przedłożenia zaświadczenia o wysokości dochodów osiąganych przez E. Ż. oznacza brak współpracy z pracownikiem socjalnym, zatajanie dochodów i faktycznej sytuacji rodziny, co uniemożliwia ewentualne udzielenie pomocy finansowej. Sytuacja taka wyczerpuje przesłanki wynikające z art. 107 ust. 5 oraz art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej i stanowi podstawę do odmowy przyznania świadczenia.

W odwołaniu wnioskodawca wyjaśnił, że obecnie nie pozostaje w nieformalnym związku z E. Ż. i żądanie jakichkolwiek zaświadczeń o dochodach tej osoby jest bezpodstawne. W kwestionariuszu wywiadu środowiskowego pracownik socjalny nie zapisał, że mieszkanie ma dwa pomieszczenia i w każdym znajduje się miejsce do spania. Brak jest również stwierdzenia, że wnioskodawca posiada osobne talerze i garnki oraz osobno gotuje. Wnioskodawca zaznaczył, że nie informował pracowników MOPS, jakoby pozostawał na utrzymaniu E. Ż. Z decyzji MOPS wynika, że organ ten posiada zeznania świadków na powyższe okoliczności. Pomimo wniosku zainteresowanego, MOPS nie ujawnił tych świadków, co pozwala przyjąć że argumentacja organu opiera się jedynie na plotkach i domniemaniach. MOPS nie udowodnił wspólnego gospodarowania, a także istnienia faktycznego nieformalnego związku.

Decyzją z dnia (...) r. nr (...) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w J. G. na podstawie art. 8, art. 11 ust. 2 i art. 107 ust. 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy wskazał, że zarówno z oświadczeń strony, jak i z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, że strona od dłuższego czasu zamieszkuje wspólnie z E. Ż. w wynajmowanym mieszkaniu. Wnioskodawca w chwili występowania o udzielenie pomocy nie osiągał żadnych dochodów. Zgodnie z art. 6 pkt 14 ustawy o pomocy społecznej rodzina to osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące. Związek konkubencki strony z E. Ż. (zdaniem strony już nie istniejący), fakt wspólnego zamieszkiwania oraz opinia środowiska nie pozwalają jednoznacznie wykluczyć wspólnego gospodarowania i zakwalifikować stronę jako osobę samotną. Organ przyznający świadczenia nie mając możliwości wniknięcia w związek dwojga ludzi, aby ustalić istniejące między nimi relacje uczuciowe, swoje rozstrzygnięcie oparł o dowody wynikające z wywiadu środowiskowego sporządzonego przez pracownika socjalnego oraz informacje będące w posiadaniu MOPS. Wynika z nich, że W. N. i E. Ż. od kilku lat wspólnie zamieszkują, gospodarują i wspierają się w trudnych sytuacjach życiowych. Nie dając wiary twierdzeniom strony o samotnym gospodarowaniu organ zwrócił się do strony o uzupełnienie dokumentów i przedłożenie zaświadczenia o wysokości dochodów E. Ż. Odmowa przedłożenia oświadczenia o dochodach E. Ż. wyczerpuje przesłanki z art. 107 ust. 5 ustawy i uzasadnia wydanie decyzji odmownej odnośnie przyznania wnioskowanego świadczenia.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i wydanie postanowienia nakazującego MOPS ujawnienie osób biorących udział w wywiadzie środowiskowym oraz przeprowadzenie konfrontacji z tymi osobami. Skarżący wyjaśnił, że z prośbą o pomoc zgłosił się do MOPS w dniu (...) r. Pracownik socjalny dał mu wówczas do podpisania pusty kwestionariusz wywiadu środowiskowego. Pisemny wniosek przekazał pracownikowi socjalnemu w dniu (...) r. Odmowną decyzję skarżący otrzymał po terminie, bo dopiero w dniu (...) r. W tym dniu skarżący stwierdził też, że wywiad środowiskowy jest niezgodny z prawdą. Przy jego podpisie dopisano także datę. Pracownik socjalny wyłudził jego podpis na niewypełnionym kwestionariuszu, a następnie wpisał nieprawdziwe dane, pomimo że skarżący informował pracownika o przebytym udarze mózgu i braku środków na zakup leków. Ponadto w dniu (...) r. skarżący złożył wniosek o ujawnienie osób, które brały udział w wywiadzie, jednakże do dnia dzisiejszego nie otrzymał odpowiedzi.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w J. G. wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2).

Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Stwierdzenie nieważności decyzji w całości lub w części następuje, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 2).

Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).

Przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. G. utrzymująca w mocy decyzję Zastępcy Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w J. G. odmawiającą przyznania skarżącemu świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej w (...) r. Podstawę materialnoprawną wydanych w sprawie decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 z późn. zm.).

Przeprowadzona kontrola wykazała, że zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego i poprzedzająca ją decyzja Zastępcy Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej nie odpowiadają prawu, zatem skarga zasługuje na uwzględnienie.

Jako podstawę odmowy przyznania W. N. świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej w (...) r. organy orzekające w sprawie podały fakt nie przedłożenia przez skarżącego oświadczenia (zaświadczenia) o wysokości dochodów osiąganych przez E. Ż. W ocenie organów nie przedłożenie powyższego dokumentu uniemożliwiło ustalenie rzeczywistej sytuacji finansowej strony.

Stosownie do art. 107 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej pracownik socjalny przeprowadzający rodzinny wywiad środowiskowy może domagać się od osoby lub rodziny ubiegającej się o pomoc złożenia oświadczenia o dochodach i stanie majątkowym. Odmowa złożenia oświadczenia jest podstawą wydania decyzji o odmowie przyznania świadczenia.

W przypadku ubiegania się o pomoc społeczną przez rodzinę oświadczenie o dochodach i stanie majątkowym powinno obejmować dochody i stan majątkowy wszystkich członków rodziny. W rozumieniu przepisów ustawy o pomocy społecznej rodzinę stanowią osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące (art. 6 pkt 14 ustawy).

W rozpatrywanej sprawie kwestię sporną stanowi, czy skarżący ubiega się o pomoc społeczną jako osoba samotnie gospodarująca czy też jako rodzina wspólnie z E. Ż. Organy orzekające w sprawie przyjęły, że skarżący nie tylko wspólnie zamieszkuje z E. Ż., ale i wspólnie z nią gospodaruje. Natomiast skarżący twierdzi, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, a z byłą konkubiną zamieszkuje w jednym mieszkaniu ze względów finansowych.

Jedną z naczelnych zasad postępowania administracyjnego jest zasada prawdy obiektywnej, wyrażona w art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst.jednolity: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 168 z późn. zm.). W toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny oraz słuszny interes obywateli. Organ administracji publicznej jest również obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 k.p.a.). Ponadto zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów wyrażoną w art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Nie wyjaśnienie przez organy administracji stanu faktycznego stanowi przesłankę do uchylenia decyzji przez sąd administracyjny.

W piśmie procesowym z dnia (...) r. skarżący zarzucił, że E. Ż. w trakcie posiedzenia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w dniu (...) r. podała, iż organ pierwszej instancji uznał ją w (...) r. za osobę samotnie gospodarującą i przyznał jej pomoc finansową. Powyższy fakt znany jest również Sądowi z akt sprawy o sygn. IV SA/Wr 417/05, dotyczącej odmowy udzielenia świadczeń z pomocy społecznej E. Ż. w (...) r. Jak wynika z akt administracyjnych powyższej sprawy rentę z tytułu niezdolności do pracy E. Ż. utraciła z dniem (...) r., a więc w (...) r. nie uzyskiwała własnych dochodów zapewniających jej samodzielne utrzymanie. Ponadto skarżący załączył do akt sprawy decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. G. z dnia (...) r. nr (...), uchylającą decyzję Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w J. G. z dnia (...) r. nr (...)odmawiającą przyznania W. N. świadczeń pieniężnych w związku z wnioskiem skarżącego z dnia (...) r. Z uzasadnienia powyższej decyzji Kolegium wynika, że decyzją Kierownika Referatu Dodatków Mieszkaniowych z dnia (...) r. nr (...) przyznano E. Ż. dodatek mieszkaniowy w wysokości (...) zł na okres od (...) do (...) r. jako osobie samotnie gospodarującej.

W rozpatrywanej sprawie należy stwierdzić, że organy wydające decyzje nie zbadały w sposób wyczerpujący wszystkich okoliczności faktycznych związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego przez skarżącego i E. Ż., co spowodowało rozbieżności w ocenie niepełnego materiału dowodowego. Nie wyjaśnienie okoliczności niezbędnych w celu prawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy, stanowi naruszenie art. 7, 77 oraz 80 k.p.a.

Należy zauważyć, że w części VIII kwestionariusza wywiadu środowiskowego - ocena sytuacji osoby /rodziny i wnioski pracownika socjalnego, pracownik stwierdził, że "Pan N. i Pani Ż. widywani są na wspólnych zakupach, w urzędach razem, w środowisku sąsiedzkim również uważani są jako konkubinat". Również organ odwoławczy powołuje się w uzasadnieniu decyzji na "opinię środowiska". Z materiału zgromadzonego w sprawie nie wynika jednak, jakie środki dowodowe, przewidziane w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego, stanowiły podstawę do dokonania powyższych ustaleń. Podstawy ustalenia stanu faktycznego nie mogą bowiem stanowić informacje uzyskane przez pracownika socjalnego niezgodnie z zasadami prowadzenia postępowania dowodowego, określonymi w dziale II, rozdziale 4. Kodeksu postępowania administracyjnego.

Wobec powyższego zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wystąpiły przesłanki do uchylenia wydanych decyzji.

Rozstrzygnięcie zawarte w punkcie II wyroku znajduje umocowanie w art. 152 powyższej ustawy.

W tym stanie rzeczy orzeczono jak w sentencji.