Orzeczenia sądów
Opublikowano: www.nsa.gov.pl

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu
z dnia 12 lipca 2006 r.
IV SA/Wr 815/05

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA-Mirosława Rozbicka-Ostrowska.

Sędziowie: NSA-Tadeusz Kuczyński, Asesor, WSA-Ewa Kamieniecka (spr.).

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 12 lipca 2006 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia (...) r. Nr (...) w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień do świadczenia pieniężnego

I.

uchyla decyzję I i II instancji,

II.

zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz strony skarżącej kwotę 100 zł (sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania,

III.

nie orzeka w przedmiocie wykonalności decyzji.

Uzasadnienie faktyczne

Decyzją z dnia (...) r. nr (...) Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art. 154 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) oraz art. 2 pkt 2 lit. a i art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395 z późn. zm.) odmówił uchylenia decyzji własnej z dnia (...) r. nr (...), utrzymującej w mocy decyzję z dnia (...) r. nr (...) odmawiającą przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego przewidzianego w ustawie o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich.

W motywach uzasadnienia wyjaśniono, że w dniu (...) r. wpłynął ponowny wniosek M. K. o przyznanie uprawnienia do świadczenia pieniężnego z tytułu urodzenia na terytorium III Rzeszy przez matkę wywiezioną na roboty przymusowe. Strona nie powołała się na ustawowe podstawy do wznowienia postępowania ani też na podstawy do wszczęcia postępowania w celu stwierdzenia nieważności decyzji. W związku z powyższym - stosownie do dyrektyw wypływających z art. 235 § 1 k.p.a. - Kierownik Urzędu zakwalifikował pismo jako wniosek o uchylenie decyzji własnej w trybie art. 154 k.p.a. W myśl art. 154 § 1 k.p.a. decyzja ostateczna, na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa, może być w każdym czasie uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał, lub przez organ wyższego stopnia, jeżeli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony. Wnioskodawca nie wskazał jednak, by za uchyleniem decyzji przemawiał interes społeczny lub jego słuszny interes. Organ administracji związany jest przepisami prawa i słuszny interes strony nie może się sprowadzać do obchodzenia tych przepisów. Z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie (ankieta do Powiatowego Biura Dowodów Osobistych w W. z dnia (...) r., karta osobowa z dnia (...) r.) wynika, że P. R. - matka wnioskodawcy - przebywała w miejscowości G. gm. W. (miejsce urodzenia strony) już przed dniem (...) r. (początek II wojny światowej). Skoro matka M. K. nie spełnia warunku deportacji, to stronie nie przysługuje prawo do świadczenia pieniężnego.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wnioskodawca wyjaśnił, że matka zamieszkiwała w dniu (...) r. w miejscowości W. powiat R., a więc na terenach należących do państwa polskiego. Wnioskodawca przedłożył oświadczenie M. M., potwierdzające powyższy fakt.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia (...) r. nr (...) na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) oraz art. 1 ust. 1, art. 2 pkt 2 lit. a i art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395 z późn. zm.) utrzymał w mocy decyzję własną z dnia (...) r. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, że P. R. - matka wnioskodawcy - przebywała w miejscowości G. gm. W. (miejsce urodzenia strony) już przed dniem (...) r. (początek II wojny światowej), a więc nie spełnia warunku deportacji. Ankieta do Powiatowego Biura Dowodów Osobistych w W. została podpisana osobiście przez P. R. - uprzedzoną o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych danych. Z powyższych względów Kierownik Urzędu nie dały wiary twierdzeniom świadka.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący wniósł o uchylenie decyzji, zarzucając błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za jej podstawę. Skarżący urodził się w miejscowości G. powiat W., a więc na terytorium III Rzeszy. Kierownik Urzędu przyznał świadczenie odszkodowawcze matce strony P. R., natomiast pozbawił uprawnień do odszkodowania syna urodzonego w trakcie trwania robót przymusowych matki. Według skarżącego, skoro kryteria odszkodowawcze spełniała jego matka, z którą skarżący przebywał bezpośrednio po urodzeniu, to również on spełnia wszystkie przesłanki do otrzymania świadczenia.

W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Ponadto Kierownik Urzędu wskazał, że z bazy komputerowej UdSKiOR nie wynika, by P. R. kiedykolwiek ubiegała się o przyznanie uprawnienia do świadczenia przewidzianego w ustawie o świadczeniu pieniężnym (...).

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Zakres kontroli sprawowanej przez wojewódzkie sądy administracyjne określa ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), stanowiąc w art. 1 § 2, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Uchylenie aktu administracyjnego następuje w przypadku stwierdzenia naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.).

Do kompetencji sądów administracyjnych nie należy natomiast przyznawanie uprawnień, w tym uprawnień do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej.

Stosownie do art. 134 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Skarga w niniejszej sprawie podlega uwzględnieniu, chociaż z innych przyczyn niż w niej wskazane.

Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymująca w mocy decyzję własną wydaną na podstawie art. 154 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, odmawiającą uchylenia decyzji o odmowie przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej.

Stosownie do art. 154 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) decyzja ostateczna, na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa, może być w każdym czasie uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał, lub przez organ wyższego stopnia, jeżeli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony.

Jedną z ogólnych zasad Kodeksu postępowania administracyjnego jest zasada trwałości decyzji (art. 16 § 1 k.p.a.). Decyzje, od których nie służy odwołanie w administracyjnym toku instancji, są ostateczne. Uchylenie lub zmiana takich decyzji, stwierdzenie ich nieważności oraz wznowienie postępowania może nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w kodeksie lub w ustawach szczególnych. Jedną z możliwości zmiany lub uchylenia decyzji ostatecznej przewidują art. 154 § 1 i art. 155 k.p.a. Zmiana lub uchylenie decyzji na tej podstawie prawnej może dotyczyć decyzji zarówno wadliwych, jak i prawidłowych. Zastosowanie powyższych przepisów do decyzji może nastąpić tylko wówczas, gdy wady takiej decyzji lub postępowania poprzedzającego jej wydanie nie dają postawy do jej wzruszenia na podstawie innych przepisów Kodeksu (np. na podstawie art. 145 § 1 lub art. 156 § 1 k.p.a.).

Z treści art. 154 § 1 k.p.a. wynika, że wzruszenie (zmiana lub uchylenie) decyzji ostatecznej w tym trybie możliwe jest tylko wtedy, gdy za zmianą lub (uchyleniem) przemawia interes społeczny lub słuszny interes strony. Z omawianego przepisu wynika, że do organu administracji orzekającego w sprawie należy ocena, czy w konkretnej sytuacji interes społeczny lub słuszny interes strony przemawia za wzruszeniem decyzji ostatecznej. Należy także zauważyć, że postępowanie prowadzone na podstawie art. 154 k.p.a. jest postępowaniem nadzwyczajnym, którego przedmiotem - w przeciwieństwie do postępowania głównego (rozpoznawczego) - nie jest merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy, lecz przeprowadzenie weryfikacji wydanej już decyzji ostatecznej z jednego tylko punktu widzenia, a mianowicie, czy za jej zmianą (uchyleniem) przemawia interes społeczny lub słuszny interes strony. Badanie interesu społecznego i słusznego interesu strony nie może polegać na ocenie prawidłowości zastosowania przepisów prawa przy wydawaniu decyzji ostatecznej. W przeciwnym wypadku wszczęcie postępowania z art. 154 k.p.a. stawałoby się konkurencyjne dla innych trybów postępowania. W postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 154 § 1 k.p.a. również postępowanie dowodowe winno być prowadzone jedynie pod kątem ustalenia, czy za zmianą (uchyleniem) decyzji przemawia interes społeczny lub słuszny interes strony.

W rozpoznawanej sprawie skarżący składając ponownie wniosek o przyznanie świadczenia pieniężnego z tytułu urodzenia na terenie III Rzeszy, załączył nowe dowody w sprawie w postaci ankiety osobowej matki z dnia (...) r. oraz oświadczenia matki z dnia (...) r., wyjaśniającej przyczyny wpisania do ankiety błędnych danych matki. Natomiast Kierownik Urzędu w piśmie z dnia (...) r. zwrócił się do skarżącego o nadesłanie odpisu skróconego aktu urodzenia P. R. oraz wyjaśnień odnośnie miejsca zamieszkania matki w dniu (...) r. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący nadesłał odpis skrócony aktu urodzenia matki oraz wyjaśnienia z dnia (...) r. odnośnie miejsca zamieszkania matki w dniu (...) r. i jej pobytu na robotach przymusowych w N. Następnie pismem z dnia (...) r. Kierownik Urzędu zwrócił się do Archiwum Państwowego w L. "w związku z prowadzonym postępowaniem w sprawie przyznania M. K. uprawnienia do świadczenia pieniężnego za pracę przymusową" o nadesłanie informacji, czy P. R. była zameldowana w latach (...) w miejscowości W. powiat R. Ponadto skarżący załączył do wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy z dnia (...) r. oświadczenie świadka M. M. odnośnie zamieszkiwania jego matki w W. do dnia (...) r.

W związku z przedłożeniem przez skarżącego powyższych dowodów oraz prowadzeniem postępowania dowodowego przez organ, mającego na celu ustalenie miejsca zamieszkania P. R. wątpliwości budzi prawidłowość zastosowanego przez Kierownika Urzędu trybu postępowania w sprawie, tj. trybu wynikającego z art. 154 k.p.a. Przedłożenie przez skarżącego nowych dowodów i ich treść oraz zgłoszone przez skarżącego w trakcie postępowania zarzuty mogą wskazywać, że skarżący domagał się ponownego merytorycznego rozpoznania sprawy z uwzględnieniem tychże dowodów oraz podniesionych przez niego okoliczności, a nie tylko przeprowadzenia weryfikacji wydanej już decyzji ostatecznej z punktu widzenia interesu społecznego lub słusznego interesu strony. Również organ orzekający w sprawie przeprowadził uzupełniające postępowanie dowodowe, nie uwzględniając specyfiki zasad weryfikacji decyzji na mocy art. 154 k.p.a.

W razie wątpliwości co do treści pisma wniesionego przez stronę oraz treści żądania dotyczącego trybu wszczęcia postępowania, sprecyzowanie żądania należy do strony. O tym, jaki charakter ma pismo strony, decyduje sama strona. Jeżeli charakter wniesionego pisma budzi wątpliwości, organ administracji ma obowiązek wyjaśnić rzeczywistą wolę strony. Organ ma przy tym na podstawie art. 9 k.p.a. obowiązek czuwania nad tym, aby strona nie poniosła szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu powinien udzielić jej w razie potrzeby wyjaśnień i wskazówek.

Wobec powyższego w niniejszej sprawie organ, zamiast samodzielnie kwalifikować pismo jako wniosek o uchylenie decyzji własnej w trybie art. 154 k.p.a., zobowiązany był do wyjaśnienia z udziałem skarżącego, na podstawie jakich przesłanek żąda on ponownego przeprowadzenia postępowania zakończonego decyzją ostateczną, a następnie przyjęcia właściwego trybu weryfikacji decyzji.

Niewyjaśnienie powyższej okoliczności i potraktowanie wniosku skarżącego jako żądanie rozpoznania sprawy w trybie art. 154 k.p.a. stanowi naruszenie powyższego przepisu w związku z art. 9 k.p.a.

Wobec powyższego zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wystąpiły przesłanki do uchylenia decyzji organu II instancji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W niniejszej sprawie nie orzekano w przedmiocie wykonania zaskarżonego orzeczenia z uwagi na charakter prawny decyzji odmawiającej przyznania świadczenia.