Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2723125

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu
z dnia 5 września 2019 r.
IV SA/Wr 68/19

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący:, Sędzia NSA Mirosława Rozbicka-Ostrowska (spr.).

Sędziowie WSA: Bogumiła Kalinowska, Ewa Kamieniecka.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 5 września 2019 r., sprawy ze skargi K. B., na decyzję D. Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego we W., z dnia (...) grudnia 2018 r., nr (...), w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za wprowadzenie do obrotu środków zastępczych, oddala skargę w całości.,,,

Uzasadnienie faktyczne

Decyzją z dnia (...) grudnia 2018 r. nr (...), wydaną z powołaniem się na przepisy art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 2017 r. poz. 1261 z późn. zm.), art. 127 § 2 oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (dalej: k.p.a.) (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 z późn. zm.), a także art. 52a ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii (Dz. U. z 2017 r. poz. 783 z późn. zm.). D. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we W. (dalej: DPWIS) utrzymał w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w D. z dnia (...) czerwca 2018 r. nr (...) znak (...) w sprawie wymierzenia K. B. (dalej: strona, skarżący) kary pieniężnej w wysokości (...) zł za wprowadzanie w okresie od maja 2016 r. do 19 maja 2017 r. do obrotu na terenie powiatu d. środków zastępczych w postaci następujących produktów:

- Wilgotna, krystaliczna substancja koloru jasnożółtego zawierająca 4-CEC w postaci soli,

- Wilgotna, krystaliczna substancja koloru jasnożółtego zawierająca 3-CMC oraz 4-CEC w postaci soli,

- Wilgotna, krystaliczna substancja koloru jasnożółtego zawierająca 2-CEC w postaci soli,

- Wilgotna, krystaliczna substancja koloru jasnożółtego zawierająca 3-CMC w postaci soli,

- Wilgotna, krystaliczna substancja koloru jasnożółtego zawierająca 4-CEC w postaci soli,

- Zbrylony proszek koloru beżowego zawierający N-etylopentylon w postaci soli, W motywach decyzji ostatecznej organ II instancji przytoczył następujący stan faktyczny i prawny sprawy.

W dniu (...) grudnia 2017 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w D. otrzymał z Komendy Powiatowej Policji w D. akta sprawy (...), dotyczącej znalezionych u strony substancji, które przez Laboratorium Kryminalistyczne Komendy Wojewódzkiej Policji we W. zidentyfikowane zostały w części jako środki zastępcze. Otrzymane z Komendy Powiatowej Policji w D. materiały zostały uzupełnione w toku postępowania odwoławczego o dodatkowe dokumenty otrzymane z Sądu Rejonowego w D. z akt sprawy o sygn. (...).

Z pozyskanych materiałów, w tym protokołów przeszukań, wynika, że dnia (...) maja 2017 r. funkcjonariusze Policji dokonali przeszukania należącego do strony samochodu osobowego marki (...) nr rej. (...), miejsca pobytu strony tj. domu przy ul. (...) w M. oraz miejsca jej zameldowania w lokalu przy ul. (...) w D. W wyniku przeszukań ww. samochodu osobowego oraz domu przy ul. (...) w M. odnaleziono substancje, które zostały zbadane przez Laboratorium Kryminalistyczne Komendy Wojewódzkiej Policji we W. W opinii Nr (...) z dnia (...) 07.2017 r. wykonanej w Laboratorium Kryminalistycznym Komendy Wojewódzkiej Policji we W. wskazano, że w zabezpieczonych produktach stwierdzono: ziele konopi inne niż włókniste, amfetaminę, 4-chloroetkatynon, 3-CMC, 4-CEC, 2-CEC, N-etylopentylon, MDMA. Ziele konopi innych niż włókniste to środek odurzający znajdujący się w grupie I-N oraz IV-N załącznika nr 1 do Ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii z dnia 29 lipca 2005 r., natomiast amfetamina i jej sole oraz 3,4-metylenodioksymetamfetamina (MDMA) i jej sole są substancjami psychotropowymi. 4-CEC, 3-CMC, 2-CEC, N-etylpentylon nie znajdują się na wykazie środków odurzających i substancji psychotropowych stanowiących załączniki do Ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii z dnia 29 lipca 2005 r. wraz z jej późniejszymi zmianami. Wskazane substancje spełniają definicję środka zastępczego zawartą w art. 4 pkt 27 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii.

Organ II instancji wskazał, że na okoliczność przeprowadzonych w dniu (...) maja 2017 r. przez funkcjonariuszy Policji przeszukań strona została przesłuchana w dniu (...) maja 2017 r. w charakterze podejrzanego przez funkcjonariuszy policji. Podczas przesłuchania wyjaśniła ona, że w krótkich odstępach czasu udzielała innym osobom 12-krotnie środków odurzających w postaci ziela konopi innych niż włókniste. Ponadto dodała, że (...) maja 2017 r. otrzymała telefon od mężczyzny, który mieszkał w K., od którego już wcześniej kupowała narkotyki i umówiła się na odbiór (...) gramów marihuany na dzień (...) 05.2017 r. W tym dniu strona udała się w umówione miejsce i wyjaśniła: "(...)"

Dalej organ II instancji stwierdził, że w związku z treścią opinii Nr (...) z dnia (...) lipca 2017 r. sporządzonej przez Laboratorium Kryminalistycznym Komendy Wojewódzkiej Policji we W. wydane zostało w dniu (...) listopada 2017 r. postanowienie o wyłączeniu z akt śledztwa materiałów w części dotyczącej wytwarzania i wprowadzania do obrotu w okresie od maja 2016 r. do dnia (...) maja 2017 r. w D. środków zastępczych 4-CEC, 3-CEC, 2-CEC oraz N-etylopentylonu, a następnie przekazane do Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w D. celem prowadzenia postępowania administracyjnego na podstawie art. 52a ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii.

Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w D. (dalej organ I instancji) mając na względzie otrzymany materiał dowodowy pismem z dnia (...) lutego 2018 r. zawiadomił stronę o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie wymierzenia kary pieniężnej za wprowadzanie w okresie do dnia (...) maja 2017 r. do obrotu na terenie powiatu d. środków zastępczych w postaci następujących produktów:

- Wilgotna, krystaliczna substancja koloru jasnożóltego zawierająca 4-CEC w postaci soli,

- Wilgotna, krystaliczna substancja koloru jasnożółtego zawierająca 3-CMC oraz 4-CEC w postaci soli,

- Wilgotna, krystaliczna substancja koloru jasnożółtego zawierająca 2-CEC w postaci soli,

- Wilgotna, krystaliczna substancja koloru jasnożółtego zawierająca 3-CMC w postaci soli,

- Wilgotna, krystaliczna substancja koloru jasnożółtego zawierająca 4-CEC w postaci soli. Zbrylony proszek koloru beżowego zawierający N-etylopentylon w postaci soli.

Organ I instancji postanowieniem z dnia (...) stycznia 2018 r. nr (...) zwrócił się do Centralnego Laboratorium Kryminalistycznego Policji z zakresu fizykochemii o wydanie opinii dotyczącej kwestionowanych produktów. Z opinii z przeprowadzonych badań z zakresu chemii z dnia (...)02.2018 r. nr (...) wynika, że w badanych produktach stwierdzono obecność 4-CEC, 3- CMC, 2-CEC oraz N-etylopentylonu. Wszystkie wskazane substancje na dzień ich ujawnienia stanowiły środki zastępcze w rozumieniu art. 4 pkt 27 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii.

Po analizie całości zebranego materiału dowodowego D. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we W. celem dalszego uzupełnienia materiału dowodowego dwukrotnie wystąpił do Sądu Rejonowego w D. o przekazanie dodatkowych kopii dokumentów z akt postępowania przygotowawczego, a w szczególności udostępnienie kopii protokołu przeszukania auta marki (...) nr rej. (...) oraz protokołu przeszukania miejsca przebywania strony, które miały miejsce w dniu (...) maja 2017 r.

Biorąc pod uwagę całość zebranego materiału dowodowego D. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we W. przytoczył treść art. 52a ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii, zgodnie z którym "Kto wytwarza lub wprowadza do obrotu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej środek zastępczy lub nową substancję psychoaktywną, podlega karze pieniężnej w wysokości od 20 000 zł do 1 000 000 zł." Według organu II instancji z akt sprawy jednoznacznie wynika, że część produktów zabezpieczonych u strony stanowiły na dzień ich ujawnienia środki zastępcze, co zostało potwierdzone przez Centralne Laboratorium Kryminalistyczne Policji w W. w opinii z dnia (...)02.2018 r. nr (...). Z tej ekspertyzy wynika, że w zabezpieczonych produktach stwierdzono 2-CEC, 3-CMC, 4-CEC oraz N-etylopentylon, które w dniu zatrzymania stanowiły środki zastępcze w rozumieniu art. 4 pkt 27 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii. Z opinii tej wynika, że substancja 3-CMC jest izomerem 4-CMC i analogiem metkatynonu. Użytkownicy opisują 3- CMC jako substancję o działaniu stymulującym i euforycznym, przyjmowaną głównie donosowo, rzadziej doustnie i doodbytniczo. Substancja 4-CEC należy do grupy katynonów, wg użytkowników 4-CEC jest dużo słabszy od 4-CMC, ma niski efekt stymulujący, delikatnie poprawia nastrój i energię umysłową. Substancja 2-CEC należy do grupy katynonów, biorąc pod uwagę jej strukturę chemiczną - bardzo zbliżoną do 4-CEC, prawdopodobne jest, że substancja ta wykazuje działanie podobne do 4-CEC. N-etylopentylon również należy do grupy katynonów, jest substancją psychoaktywną o działaniu stymulującym.

Organ II instancji zaakcentował, że przy wydawaniu decyzji na podstawie art. 52a ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii status danego produktu należy oceniać według przepisów obowiązujących w dacie zdarzenia, co do którego toczy się postępowanie w sprawie wymierzenia kary pieniężnej z art. 52a tej ustawy. Taka teza wynika z obowiązującej w porządku prawnym zasady Iex retro non agit oraz z charakteru prawnego decyzji wymierzających administracyjne kary pieniężne. W tym zakresie organ powołał się na pogląd Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim zaprezentowany w wyroku z 13 lutego 2013 r. sygn. akt. II SA/Go 915/12, w którym wskazano, że stosunek administracyjnoprawny (materialny) w tego typu sprawach pomiędzy stroną, a organem administracji publicznej nawiązuje się (powstaje) z datą zdarzenia, ponieważ ten moment wyznacza treść obowiązku administracyjnoprawnego, a decyzja wymierzająca karę administracyjną ma charakter deklaratoryjny, konkretyzuje bowiem stosunek administracyjnoprawny oraz potwierdza niejako jego istnienie, określając wysokość sankcji za naruszenie określonego zakazu, wynikającego z przepisów prawa.

Odnosząc się do zarzutu odwołania strony podnoszącego, że z uzasadnienia decyzji organu I instancji nie wynika, gdzie i kiedy wymienione w decyzji substancje zostały znalezione i zabezpieczone, bowiem - według twierdzeń strony odwołującej się - w dniu (...) maja 2017 r. Policja znalazła w pojeździe kierowanym przez nią marihuanę i mefedron, natomiast w mieszkaniu na ul. (...) stwierdzono obecność marihuany, amfetaminy, mefedronu, tramalu i extazy, organ II instancji wskazał, że z protokołów przeszukania z dnia (...) maja 2017 r., protokołów użycia wagi oraz postanowienia KPP w D. z dnia (...)05.2017 r. o dopuszczeniu dowodu z opinii biegłego - Laboratorium Kryminalistycznego Komendy Wojewódzkiej Policji we W. wynika, iż produkty skierowane do badania w Laboratorium Kryminalistycznym Komendy Wojewódzkiej Policji we W. zostały znalezione w ramach przeszukania samochodu osobowego strony oraz zajmowanego przez nią domu w M. przy ul. (...). Przy czym w przeszukaniach tych uczestniczyła również strona.

W tym zakresie organ odwoławczy dalej powołał się na protokół przeszukania samochodu osobowego marki (...) nr rej. (...) z dnia (...) maja 2017 r., z którego wynika, że znaleziono pakunek z folii koloru zielonego owinięty szarą folią pakową z zawartością suszu roślinnego koloru zielonego o charakterystycznym zapachu marihuany. Natomiast z protokołu przeszukania pomieszczenia gospodarczego i mieszkania przy ul. (...) wynika, że znaleziono: tabletki "Tramal" (...) blistrów po 10 szt. każdy, pudełko koloru białego zawierające susz roślinny koloru zielonego, torbę foliową koloru niebieskiego z zawartością białej sproszkowanej substancji, woreczek foliowy z zawartością białej sproszkowanej substancji, 2 zawiniątka z folii aluminiowej z zawartością białego proszku, zawiniątko z folii aluminiowej z zawartością prostokątnej tabletki koloru żółtego, zawiniątko z folii aluminiowej z zawartością tabletek o kształcie trójkątnym koloru różowego, 3 woreczki foliowe o zawartości białej skrystalizowanej substancji, wagę elektroniczną, kartki papieru z zapisanymi na nich kolumnami z imionami oraz pseudonimami i cyframi przy każdym z nich. Ponadto z protokołów użycia wagi (...) wynika, że waga netto dowodów zabezpieczonych w samochodzie osobowym marki (...) nr rej. (...) oraz w domu przy ul. (...) w M. jest tożsama z wagą produktów przekazanych jako materiał dowodowy do badań biegłemu, wymienioną w postanowieniu o dopuszczeniu dowodu z opinii biegłego z dnia (...) maja 2017 r. Nadto numeracja kopert depozytowych zawarta w postanowieniu o dopuszczeniu dowodów z opinii biegłego z dnia (...) maja 2017 r. koresponduje z numerami kopert depozytowych zawartych w protokołach użycia wagi (...), odwołujących się z kolei do przeszukań samochodu osobowego (...) nr rej. (...) oraz domu przy ul. (...) w M.

Dodatkowo organ odwoławczy wskazał, że z treści protokołu przesłuchania strony w charakterze podejrzanego z dnia (...) maja 2017 r. wynika, że wyjaśniła ona: "(...)." Z powyższych informacji - zdaniem organu - wynika, że to sama strona była subiektywnie przekonana, że substancje, w posiadaniu których była, które regularnie kupowała od tej samej osoby stanowiły marihuanę, amfetaminę, mefedron, extazy i tramal.

Natomiast badania z zakresu chemii, którym zostały poddane zabezpieczone produkty wykazały, że jedynie część zabezpieczonych w toku przeszukania substancji stanowiły narkotyki tj. ziele konopi innych niż włókniste, amfetamina oraz extazy. Pozostałe substancje okazały się być środkami zastępczymi tj.: 4-CEC, 2-CEC, N-etylopentylon i 3-CMC, które nie znajdują się w wykazie środków odurzających i substancji psychotropowych, ale spełniają definicję środka zastępczego. Powyższe informacje zostały potwierdzone w opinii opracowanej przez Centralne Laboratorium Kryminalistyczne Policji w W. z dnia (...)02.2018 r. nr (...).

Organ odwoławczy podkreślił, że czyn stypizowany w art. 52a ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii stanowi delikt administracyjny, a nie przestępstwo. Z tego też względu do tego typu deliktu nie znajduje zastosowania zasada wyrażona w art. 1 § 3 Kodeksu karnego, wedle której nie popełnia przestępstwa sprawca czynu zabronionego, jeżeli nie można mu przypisać winy w czasie czynu oraz zasada z art. 8 Kodeksu karnego stanowiąca, że występek może być popełniony wyłącznie umyślnie, a nieumyślnie tylko, gdy ustawa tak stanowi. W związku z powyższym fakt, że strona nie miała pełnej świadomości, że przedmiotowe produkty stanowią środki zastępcze - mylnie oceniając je jako narkotyki - nie ma znaczenia na gruncie odpowiedzialności z art. 52a ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii.

Organ II instancji nie zgodził się również z argumentacją strony, zawartą w odwołaniu, w którym podniosła ona, że "nic ma więc absolutnie żadnych podstaw by stosować analogię i na podstawie dużego strukturalnego podobieństwa 2 CEC do 3 CEC itd., substancji nr 2.8 uznawać za środek zastępczy w rozumieniu ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii - skoro kwestia ta nie była wówczas jednoznacznie rozwiązana i nie znajdowała się w wykazie substancji zabronionych. To, że obecnie, ponad rok po ujawnieniu środków coś jest uznawane za zabronione - absolutnie nic może działać wstecz". W tym zakresie wskazał, że z opinii z dnia (...)02.2018 r. nr (...) jednoznacznie wynika, że 2-CEC, 4-CEC oraz N-etylopentylon na dzień ujawienia nie były wymienione w załącznikach do ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii oraz nie były wymienione w załączniku do obowiązującego wówczas rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 24 sierpnia 2016 r. w sprawie wykazu nowych substancji psychoaktywnych (Dz. U. poz. 1393). Natomiast 3-CMC na dzień ujawnienia nie był wymieniony w załącznikach do ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii, lecz był wymieniony w załączniku do obowiązującego wówczas rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 24 sierpnia 2016 r. w sprawie wykazu nowych substancji psychoaktywnych (Dz. U. poz. 1393). Tym samym wszystkie powyższe substancje uznać należy za środki zastępcze w rozumieniu art. 4 pkt 27 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii (w brzmieniu obowiązującym na dzień zdarzenia).

Tym samym - zdaniem organu odwoławczego - organ I instancji właściwie postąpił wymierzając karę pieniężną za nieprzestrzeganie zakazu wprowadzania do obrotu środków zastępczych, bo bez wątpienia właśnie z tymi substancjami strona miała do czynienia, a właściwym organem do wymierzania kary w tym zakresie są właśnie organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej, do których należy kontrola przestrzegania przepisów określających wymagania higieniczne i zdrowotne, w szczególności dotyczących: zakazu wytwarzania i wprowadzania do obrotu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej środków zastępczych lub nowych substancji psychoaktywnych w rozumieniu ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii.

W ocenie organu II instancji ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że zostały spełnione wszystkie przesłanki przemawiające za ukaraniem strony za wprowadzanie do obrotu środków zastępczych. Fakt, że zatrzymane produkty stanowią środki zastępcze został opisany powyżej, natomiast za przyjęciem, że strona wprowadzała je do obrotu świadczy treść jej wyjaśnień złożonych w dniu (...) maja 2017 r. przed Policją w D. Z wyjaśnień tych, które organ zacytował wynika, że strona od roku zajmowała się udostępnianiem substancji psychoaktywnych Z powyższych wyjaśnień jednoznacznie wynika, że strona nabywała zabezpieczone u niej produkty w celu ich dalszej odsprzedaży. Strona podaje wprost ceny tych produktów, dodatkowo oświadcza, że transakcje te zapisywała cyt: "(...)". Ponadto jak wskazał dalej organ, strona opisuje w jaki sposób dochodziło do przeprowadzenia transakcji: "(...)" Z wyjaśnień tych wynika, że strona była przekonana, że wprowadza do obrotu jedynie narkotyki, a dopiero badania wykazały, że wprowadzała do obrotu również środki zastępcze. Okoliczność ta - według organu - nie zwalania jednak z odpowiedzialności z art. 52a ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii z uwagi na jej obiektywny charakter.

Organ II instancji wskazał przy tym, że zgodnie z art. 4 ust. 34 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii wprowadzanie do obrotu oznacza udostępnienie osobom trzecim, odpłatnie lub nieodpłatnie, środków odurzających, substancji psychotropowych, prekursorów, środków zastępczych lub nowych substancji psychoaktywnych. Definicja ta, w zw. z art. 52a ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii, obejmuje zatem każdą postać udostępniania środków zastępczych innej osobie - niezależnie zatem od tego czy odbiorca tych środków jest ich konsumentem czy też wyłącznie pośrednikiem w drodze do konsumenta; niezależnie również od tego czy chodzi o pierwotne udostępnianie produktu innym osobom, czy też o następcze (wtórne) jego udostępnianie.

Organ zwrócił uwagę również na to, że regulacja z art. 52a ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii nie przynależy do prawa karnego, do przepisu tego nie można zatem odnosić wypracowanej w orzecznictwie sądów karnych wykładni art. 56 ust. 1 i art. 58 ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii. Nie można także przenoszenia tej wykładni uzasadniać pokrewieństwem treściowym art. 52a ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii oraz art. 56 ust. 1 i art. 58 ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii, albowiem w omawianym przypadku pokrewieństwo takie nie występuje. Zważyć bowiem należy, że art. 52a ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii sankcjonuje jednolite zachowania polegające na wprowadzaniu do obrotu (lub wytwarzaniu) środków zastępczych. Wobec rezygnacji ustawodawcy z wprowadzania w odniesieniu do środków zastępczych podkategorii zachowań w postaci "uczestniczenia w obrocie" oraz "udzielania innej osobie" uznać należy, że pojęcie wprowadzania do obrotu należy w tym przypadku rozumieć szeroko - to jest tak jak zostało ono zdefiniowane w art. 4 ust. 34 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii.

W tym zakresie organ przywołał stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjny w Lublinie zawarte w uzasadnieniu wyroku z dnia 28 czerwca 2016 r. sygn. II SA/Lu 276/16 (publ. CBOSA), w którym stwierdzono, że udostępnianie jest pojęciem znacznie szerszym niż dawanie, wręczanie, przekazywanie. "Udostępnianie" to "pozostawanie do dyspozycji", co nie musi nawet wiązać się z żadną aktywnością, ale może polegać na przyzwoleniu, na biernej postawie; udostępnianie to także samo "stwarzanie możliwości" nabycia takich środków w danym miejscu np. w lokalu. Innymi słowy, według organu II instancji "wprowadzaniem do obrotu" środków zastępczych lub nowych substancji psychoaktywnych jest każdy przejaw zachowania, który stwarza warunki dostępności tych substancji. Może on polegać zarówno na fizycznym wręczaniu środka zastępczego, ale także na aranżowaniu sytuacji stwarzających możliwość ich nabycia (np. poprzez umieszczanie w lokalach automatów do gry zawierających ukryte środki zastępcze lub organizację całodobowych punktów usługowych z dostępnością do środków zastępczych). Pod pojęciem tym mieści się także nabywanie środków zastępczych w celu ich dalszej odsprzedaży.

W ocenie organu odwoławczego zgromadzony materiał dowodowy potwierdza fakt wprowadzania do obrotu środków zastępczych (w powyższym rozumieniu) przez stronę, co potwierdzają jej wyjaśnienia złożone w dniu (...) maja 2017 r. w Komendzie Powiatowej Policji w D. Wszakże sama strona w toku tego przesłuchania potwierdziła, że znalezione w jej samochodzie oraz zajmowanym przez nią domu substancje - ostatecznie zidentyfikowane w części jako środki zastępcze - nabywała w zamiarze ich dalszej odsprzedaży jako środków o właściwościach odurzających, błędnie jedynie oceniając, że stanowią one narkotyki.

Jednocześnie organ II instancji podkreślił, art. 52a ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii w swoich znamionach nie odwołuje się do jakichkolwiek cech związanych z subiektywnym nastawieniem sprawcy do czynu, posługując się kryteriami o wyłącznie obiektywnym charakterze. Z tego też względu bezprzedmiotowe byłoby badanie w postępowaniu administracyjnym zmierzającym do wymierzenia kary pieniężnej z art. 52a ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii okoliczności, czy czyn ten był popełniony przez stronę umyślnie czy też nieumyślnie oraz czy był lub nie był zawiniony. Okoliczności te nie stanowią bowiem znamion deliktu z art. 52a ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii.

Końcowo organ przytoczył brzmienie art. 52a ust. 3 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii, wedle którego właściwy państwowy powiatowy inspektor sanitarny ustalając wysokość kary pieniężnej uwzględnia w szczególności ilość wytworzonego lub wprowadzonego do obrotu środka zastępczego. Organ I instancji nałożył karę pieniężną w wysokości (...) zł, biorąc nadto pod uwagę stopień społecznej szkodliwości czynu oraz zakres naruszonych przepisów.

W ocenie organu II instancji taki wymiar kary uwzględnia w sposób wystarczający okoliczności sprawy, niższa kara nie czyniłaby zadość wskazaniom z art. 52a ust. 3 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii. Wprowadzanie do obrotu przez stronę środków zastępczych jest rażącym naruszeniem interesu społecznego. Mając powyższe na uwadze należy skutecznie eliminować działalność polegającą na wprowadzaniu do obrotu środków zastępczych za pomocą odczuwalnych środków represji jak i dostatecznie odstraszających środków prewencji.

Natomiast ustosunkowując się do zarzutu odwołania, podnoszącego, że ustalona wysokość kary pieniężnej jest bezpodstawna, szczególnie w zestawianiu z wyrokiem Sądu Rejonowego, który za czyny z art. 62, 58 i 59 ustawy o zwalczaniu narkomanii orzekł stronie nawiązkę - (...) zł, organ ponownie przypomniał treść art. 52a 1 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii, a następnie stwierdził, że najniższy wymiar kary jaki organ mógł zastosować to 20 000 zł. Jednak tak szeroki zakres wysokości kary pieniężnej wskazuje na to, że wysokość ta winna być dostosowana do konkretnej sytuacji. Kwota 20 000 zł wymierzana jest za jednorazowe wprowadzenie do obrotu kwestionowanych produktów, a okoliczności tej sprawy wykluczają zastosowanie najniższego wymiaru kary.

Decyzja ostateczna stała się przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, w której skarżący domagał się uchylenia obu decyzji wydanych w sprawie. Skarga oparta została na zarzutach naruszenia przepisów:

- postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez dokonanie wadliwej, subiektywnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego i oparcie się na nieuzasadnionych i zbyt daleko idących domniemaniach faktycznych, a tym samym niepodjęcie czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy;

- prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a to art. 52a ust. 1 k.p.a. w związku z art. 4 pkt 34 k.p.a. przez błędne i nie oparte na dowodach, przyjęcie wykładni niewłaściwie uznającej zachowanie skarżącego za wprowadzenie w okresie od maja 2016 r., do (...) maja 2017 do obrotu na terenie powiatu d. środków zastępczych, a w efekcie niezasadne przyjęcie, że zaistniały przesłanki do wymierzenia wobec mojej osoby kary pieniężnej (...) zł, o jakiej mowa w art. 52 art. 1 k.p.a.

W uzasadnieniu skargi skarżący wywodził, że organy postępowania nie dysponowały żadnymi bezpośrednimi dowodami wskazującymi na wprowadzenie przeze niego do obrotu środków zastępczych, a dowodów nie mogą zastąpić nieudokumentowane i nieuzasadnione interpretacje organu poczynione, co więcej na niekorzyść strony. Wskazał, że organ przyjął (strona (...) decyzji), że z jego wyjaśnień wynika "iż strona od roku zajmowała się udostępnianiem substancji psychoaktywnych". Natomiast skarżący w toku sprawy karnej wyjaśnił, że kupował-marihuanę, mefedron, amfetaminę, tramal i tabletki ekstazy, że miał stałych odbiorców, ale też osoba poznane na dyskotece, że brał pieniądze za marihuanę, amfetaminę, mefedron, ekstazy i tramal, że udzielił też 12 krotnie środków w postaci ziela konopii innych niż włókniste.

Skarżący podniósł, że nigdzie nie powiedział, że otrzymał pieniądze za inne środki niż wymienione. Nigdy nie powiedział ani słowa o środkach zastępczych, konsekwentnie mówił o konkretnych środkach, które kupował i odsprzedawał. Nigdy nie powiedział też, że działał w błędzie, w nieświadomości, co do środków, które znaleziono. Według skarżącego, z żadnego z dowodów nie wynika, że nabył wszystkie zabezpieczone w toku postępowania karnego środki. Nigdy nie powiedział ani słowa, że wszystkie zabezpieczone środki były przeznaczone do dalszej ich odsprzedaży lub udostępnienia.

Skarżący zarzucił, że organy obu instancji nie zwróciły uwagi na fakt, gdzie zabezpieczono środki, które są przedmiotem niniejszego postępowania "czy chodzi tu o miejscowość M.". Organy w decyzjach wskazały, że produkty zostały zabezpieczone u niego. Skarżący przyznał, że mieszkanie przy ul. (...) w D. i samochód (...) mogły być tak potraktowane, ale z nimi nie są związane żadne ze środków zastępczych. Natomiast organ nie odniósł się do zarzutów, które sformułował w odwołaniu, żądając wyjaśnienia, gdzie środki zastępcze znaleziono, a szczególnie pominięto jego wyjaśnienia w zakresie, kto jest właścicielem domu w M. i kto tam mieszkał.

W ocenie skarżącego, insynuowanie mu, że z jego wyjaśnień wynika przekonanie o wprowadzaniu do obrotu jedynie narkotyków, a dopiero badania wykazały, że wprowadził do obrotu również środki zastępcze, jest nadużyciem, nadinterpretacją, działaniem na szkodę strony i naruszeniem zasady, według której nie dających się rozstrzygnąć wątpliwości nie wolno interpretować na niekorzyść osoby przeciwko, której prowadzone jest postępowanie.

Według skarżącego, nie do przyjęcia jest stanowisko organu, sugerujące, że środki zastępcze udostępniał w formie "pozostawienia ich do dyspozycji", stworzenia możliwość nabycia takich środków w danym miejscu. Zdaniem skarżącego, w sprawie oprócz jego wyjaśnień wybiórczo i dowolnie zinterpretowanych na jego niekorzyść, nie zgromadzono ani jednego dowodu stanowiącego podstawę do wydania decyzji i obciążenia go karą pieniężną, na co jasno wskazuje wyrok Sądu Rejonowego w D. i materiały w sprawie (...), a nawet sama treść postanowienia Policji z (...)11.2017, wyłączającego materiały do odrębnego postępowania w sprawie wytworzenia i wprowadzenia do obrotu środków zastępczych przez nieustalonego sprawcę.

W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji. W ocenie organu, ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że zostały spełnione wszystkie przesłanki przemawiające za ukaraniem strony za wprowadzanie do obrotu środków zastępczych. Fakt, że zatrzymane produkty stanowią środki zastępcze został opisany w decyzji, natomiast za przyjęciem, że strona wprowadzała je do obrotu świadczy treść jej wyjaśnień złożonych w dniu (...) maja 2017 r. przed Policją w D.

Odnosząc się natomiast do przedstawionych przez stronę przy skardze dokumentów, mających świadczyć o sytuacji osobistej skarżącego, organ odwoławczy zauważył, że dokumenty te nie zostały przedstawione przez skarżącego w toku postępowania administracyjnego, stąd z oczywistych względów nie mogły zostać wzięte pod uwagę przy wydawaniu zaskarżonej decyzji. Niemniej jednak organ zauważył, że w świetle art. 189d pkt 7 k.p.a. właściwości osobiste strony są tylko jednym z kryteriów branym pod uwagę przy wymiarze administracyjnej kary pieniężnej i - co znamienne - zostały przez samego ustawodawcę wymienione na ostatnim miejscu czynników kształtujących wymiar kary. Ponownie zatem sam ustawodawca podkreślił w ten sposób przede wszystkim obiektywny charakter odpowiedzialności administracyjnej.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zakres sądowo-administracyjnej kontroli administracji publicznej obejmuje orzekanie między innymi w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art. 3 § 1 w związku z § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 z późn. zm., dalej p.p.s.a.). Przewidziane w art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2018 r. poz. 2188 z późn. zm.) kryterium legalności umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego zarówno decyzji administracyjnej uchybiającej prawu materialnemu, jeżeli naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.), jak też rozstrzygnięcia dotkniętego wadą warunkującą wznowienie postępowania administracyjnego (lit. b), a także wydanego bez zachowania reguł postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Zakres tej kontroli wyznacza przepis art. 134 p.p.s.a., co oznacza, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy i nie jest związany wyartykułowanymi zarzutami i sformułowanymi wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, lecz ocenia sprawę w całokształcie okoliczności faktycznych i prawnych.

Oceniając pod takim kątem zaskarżoną decyzję Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że przeprowadzone postępowanie administracyjne nie jest obarczone wadami wynikającymi z istotnego naruszenia zasad i przepisów postępowania administracyjnego oraz zastosowano w niej przepisy prawa materialnego zgodnie z przedmiotem sprawy.

Niewątpliwie kluczowe znaczenie dla prawidłowego rozpoznania każdej sprawy mają ustalenia faktyczne, tylko bowiem przy prawidłowo ustalonym stanie faktycznym zgodnym z rzeczywistym, określić można prawa i obowiązki stron. Obowiązek organu administracji państwowej wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych związanych ze sprawą, aby w ten sposób stworzyć jej rzeczywisty obraz i uzyskać podstawę do trafnego zastosowania przepisu prawa, wynika z zasady prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.). Realizację tej zasady zapewniają przede wszystkim gwarancje zawarte w przepisach normujących postępowanie dowodowe. Zgodnie z uregulowaniami zawartymi w rozdziale 4 działu II kodeksu postępowania administracyjnego, organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.). Wyczerpujące rozpatrzenie materiału dowodowego polega zaś na takim ustosunkowaniu do każdego ze zgromadzonych w sprawie dowodów, z uwzględnieniem wzajemnych powiązań między nimi, aby uzyskać jednoznaczność ustaleń faktycznych i prawnych. Powyższy obciążający organ obowiązek jest niezależny od tego, czy zgromadzony materiał dowodowy potwierdza stanowisko strony, czy też je podważa. Istotne jest przy tym, aby konieczne w sprawie ustalenia dotyczyły faktów prawotwórczych, a więc mających wpływ na załatwienie sprawy. Istotą tego postępowania jest bowiem ustalenie wszelkich istotnych okoliczności faktycznych sprawy, po to, by następnie dokonać ich oceny pod kątem przepisów materialno-prawnych.

Wobec tego w pierwszej kolejności Sąd odniesie się do zarzutów naruszenia przepisów postępowania, albowiem zarzuty naruszenia prawa materialnego mogą być oceniane przez Sąd wówczas, gdy stan faktyczny sprawy stanowiący podstawę wydanej decyzji został ustalony bez naruszenia przepisów postępowania. Ocenę tę należy poprzedzić koniecznym wyjaśnieniem, że o skuteczności zarzutu naruszenia przepisów procedury decyduje nie każde uchybienie przepisom postępowania, lecz tylko i wyłącznie takie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a więc musi uzasadniać istnienie hipotetycznej możliwości odmiennego wyniku sprawy.

Jak wynika z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 2015 r. poz. 1412) do zakresu działania Państwowej Inspekcji Sanitarnej w dziedzinie bieżącego nadzoru sanitarnego należy kontrola przestrzegania przepisów określających wymagania higieniczne i zdrowotne, w szczególności dotyczących między innymi zakazu wytwarzania i wprowadzania do obrotu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej środków zastępczych lub nowych substancji psychoaktywnych w rozumieniu ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii (pkt 9a).

Analiza materiału aktowego badanej sprawy wskazuje na to, że organ inspekcji sanitarnej dopełnił obowiązku wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy w stopniu koniecznym do jej rozstrzygnięcia. W sprawie zgromadzono materiał dowodowy, pozwalający organowi na poczynienie - z punktu widzenia podstawy materialno-prawnej decyzji - istotnych w sprawie ustaleń. A mianowicie wyjaśnił organ w sposób dostateczny wszystkie istotne dla rozstrzygnięcia - z punktu widzenia hipotezy przepisu art. 52a ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii - okoliczności faktyczne. Przy czym organ rozpatrując materiał dowodowy, nie pominął jakiegokolwiek przeprowadzonego dowodu. W związku z tym nie ma podstaw do przyjęcia, że materiale dowodowym są takie braki lub luki, które uzasadniałyby konieczność przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego. Zważywszy, że na etapie postępowania odwoławczego, w związku z zarzutami strony zawartymi w odwołaniu, organ II instancji przeprowadził uzupełniające postępowanie dowodowe z dokumentów sporządzonych na użytek toczącego się przeciwko skarżącemu dochodzenia przygotowawczego. W kontrolowanej sprawie w ramach materiału dowodowego, który posłużył do ustalenia stanu faktycznego sprawy organy korzystały z własnego materiału dowodowego oraz z materiału zgromadzonego przez Policję.

Z materiału dowodowego pozyskanego z Sądu Rejonowego w D. ze sprawy o sygn. (...) w postaci kserokopii protokołu przeszukania auta marki (...) nr rej. (...) oraz protokołu przeszukania miejsca przebywania skarżącego w lokalu przy ul. (...) w M., które miały miejsce w dniu (...) maja 2017 r. wynika, że w trakcie tego przeszukania stwierdzono obecność produktów, które mogą stanowić środki zastępcze lub nowe substancje psychoaktywne. Powyższe potwierdza sporządzona - na zlecenie organu inspekcji sanitarnej I instancji - przez Centralne Laboratorium Kryminalistyczne Policji opinia z dnia (...)02.2018 r. nr (...) z przeprowadzonych badań z zakresu chemii, z której wynika, że w badanych produktach stwierdzono obecność 4-CEC, 3- CMC, 2-CEC oraz N-etylopentylonu. W konkluzji wspomnianej opinii stwierdzono, że wszystkie wskazane substancje na dzień ich ujawnienia stanowiły środki zastępcze w rozumieniu art. 4 pkt 27 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii.

Tym samym potwierdzone zostały wcześniejsze ustalenia w zakresie kwalifikacji zatrzymanych u skarżącego produktów, poczynione w ramach dochodzenia na podstawie opinii sporządzonej przez biegłego z zakresu badań fizykochemicznych, które jak wynika z postanowienia Komendy Powiatowej Policji z dnia (...) listopada 2017 r. wydanego w sprawie (...), stanowiły podstawę do wyłączenia z akt śledztwa materiałów dotyczących wprowadzania do obrotu na terytorium Polski wbrew przepisom ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii środka zastępczego. A zatem na podstawie dwóch opinii sporządzonych przez wyspecjalizowane jednostki, które nie budziły wątpliwości dowodowych po żadnej ze stron, organy inspekcji sanitarnej prawidłowo zakwalifikowały zabezpieczone w samochodzie skarżącego i wskazanym przez niego miejscu przebywania, produkty jako środki zastępcze.

Opracowana na użytek niniejszej sprawy opinia przez biegłego z zakresu badań chemicznych nie nasuwa żadnych wątpliwości i formułuje jednoznaczne wnioski. Powyższe okoliczności znajdują swoje pełne odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wbrew zarzutom skargi twierdzenia organu nie mają charakteru arbitralnego, wyjaśniają w należyty sposób w oparciu o jakie ustalenia dowodowe zostały sformułowane tezy organu. Stan faktyczny, na podstawie którego została wydana zaskarżona decyzja został ustalony w sposób prawidłowy, jest wynikiem rzetelnej oceny dowodowej zgromadzonego materiału i dawał podstawę do wydania zgodnego z prawem rozstrzygnięcia. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego jednoznacznie wynikają indywidualne i konkretne okoliczności faktyczne dotyczące skarżącego, bowiem zabezpieczone przez organy ścigania produkty znajdowały się w miejscu przebywania skarżącego i w prowadzonym przez niego samochodzie, a strona już w trakcie przesłuchania w dniu (...) maja 2017 r. przed organem Policji, przeciwnie do twierdzeń skargi wyraźnie przyznała, że przez rok średnio raz w miesiącu kupowała od tej samej osoby określone przez nią narkotyki, produkty te nabywała w celu odsprzedaży. Skarżący wskazał dalej, że środki te odsprzedawał 15-20 osobom z kontaktów telefonicznych, których danych osobowych nie chciał podać. Końcowo będąc przesłuchiwanym w charakterze podejrzanego skarżący przyznał też, że tylko swojej konkubinie, z którą mieszkał, przekazywał narkotyki nieodpłatnie.

Dla wykazania wprowadzania środków zastępczych do obrotu nie było bowiem nawet konieczne ustalenie osób, które nabywały od skarżącego środki zastępcze. Sąd w pełni bowiem aprobuje i przyjmuje za własny pogląd prezentowany w prawomocnym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt II SA/Lu 276/16, w którym m.in. wskazano, że ustawa przeciwdziałaniu narkomanii definiując "wprowadzanie do obrotu" nie ogranicza tego pojęcia wyłącznie do osoby bądź podmiotu, który fizycznie wręcza dany środek innej osobie. Ustawa mówi o udostępnianiu takich środków osobom trzecim, co jest pojęciem znacznie szerszym niż dawanie, wręczanie, przekazywanie; "udostępnianie" to "pozostawanie do dyspozycji", nie musi nawet wiązać się z żadną aktywnością, ale może polegać na przyzwoleniu, na biernej postawie. Analiza systemowa i funkcjonalna przepisów ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii prowadzi do wniosku, że przez udostępnianie należy rozumieć więc także samo "stwarzanie możliwości" nabycia takich środków w danym miejscu.

Zasadniczy spór w sprawie dotyczy kwestii, czy zasadnie organy uznały, że skarżący wprowadzał do obrotu środki zastępcze. Z ujawnionych okoliczności sprawy jednoznacznie wynika, że skarżący - mimo przeciwnych twierdzeń skargi - udostępniał substancje, które w jego przekonaniu stanowiły narkotyki osobom trzecim, co sam przyznał podczas przesłuchania w dniu (...) maja 2017 r. Natomiast ma rację organ, kiedy wywodzi, że fakt braku świadomości strony o tym, iż nabywane produkty stanowią również środki zastępcze, które mylnie oceniała je jako narkotyki-nie ma znaczenia na gruncie odpowiedzialności,określonej w art. 52a ustawy o zwalczaniu narkomanii. W postępowaniu administracyjnym zmierzającym do wymierzenia kary pieniężnej za wprowadzanie do obrotu środka zastępczego nie bada się, czy czyn ten był popełniony umyślnie, czy też nieumyślnie, albowiem okoliczności te nie stanowią znamion deliktu administracyjnego, o którym mowa w art. 52a ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii (zob. wyrok WSA w Krakowie z dnia 7 czerwca 2017 r. sygn. akt III KR 1330/17 LEX nr 2517153).

Reasumując tę cześć rozważań, stwierdzić należy, że prowadzone przez organy inspekcji sanitarnej postępowanie wyjaśniające i ocena zgromadzonego materiału dowodowego ma walor kompletności. W ocenie Sądu ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego organy obu instancji wyprowadziły merytorycznie uzasadnione i logiczne wnioski, będące wynikiem swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.). Natomiast fakt, że strona nie zaakceptowała zasadności przesłanek faktycznych i prawnych, którymi kierowały się organy przy załatwianiu sprawy nie świadczy o naruszeniu przez nie przepisów postępowania. Nie wymaga się bowiem od organu osiągnięcia rezultatu, to znaczy przekonania strony, że adresowana do niej decyzja jest słuszna i zgodna z prawem (podobnie wyrok NSA z 29 czerwca 2010 r. sygn. I OSK 124/10

Z kolei odnosząc się do zarzutów nakierowanych na materialną treść rozstrzygnięcia wskazać należy, że w polskim porządku prawnym zakaz wytwarzania, przywozu i wprowadzania do obrotu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej środków zastępczych przewiduje art. 44b ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii, który stanowi, że nie jest możliwe prowadzenie legalnej działalności polegającej na wytwarzaniu i wprowadzaniu do obrotu środków zastępczych, w tym na obrocie hurtowym bądź detalicznym środkami zastępczymi. Jednocześnie w art. 4 pkt 27 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii ustawodawca zawarł legalną definicję pojęcia środka zastępczego, wedle której jest to substancja pochodzenia naturalnego lub syntetycznego w każdym stanie fizycznym lub produkt, roślina, grzyb lub ich część, zawierające taką substancję, używane zamiast środka odurzającego lub substancji psychotropowej lub w takich samych celach jak środek odurzający lub substancja psychotropowa, których wytwarzanie i wprowadzanie do obrotu nie jest regulowane na podstawie przepisów odrębnych.

Przy czym konstrukcja definicji ustawowej pojęcia środka zastępczego jako środka używanego zamiast lub w takich samych celach, jak środki odurzające i substancje psychotropowe, wskazuje na to, że nie wymaga się każdorazowego badania jak dany środek jest faktycznie wykorzystywany przez konsumenta, lecz ustalenia z jakim przeznaczeniem został wyprodukowany lub wprowadzony do obrotu. Z definicji tej wynika, że dla określenia czy dany produkt ma charakter środka zastępczego konieczne jest posiadanie przez niego działania psychoaktywnego analogicznego, jak działanie narkotyków (środków odurzających i substancji psychotropowych), będącego warunkiem sine qua non używania zamiast środka odurzającego lub substancji psychotropowej lub w takich samych celach jak środek odurzający lub substancja psychotropowa.

W okresie, o którym mowa w decyzji obowiązywało rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 24 sierpnia 2016 r. w sprawie wykazu nowych substancji psychoaktywnych (uchylone z dniem 9 września 2017 r.), którego załącznik zawierający wykaz tych substancji, wymieniał pod pozycją 6 substancję 3-CMC, a więc ten rodzaj substancji, o której mowa w opinii opracowanej na użytek rozpatrywanej sprawy.

Jedynie dla porządku wskazać również należy, że przepisy art. 44b i 52a ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii zostały dodane do ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii ustawą z dnia 8 października 2010 r. o zmianie ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii oraz ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. Nr 213, poz. 1396), zmieniającą przedmiotowa ustawę z dniem 27 listopada 2010 r. Celem zmiany było przeciwdziałanie rozwojowi zjawiska wprowadzania do legalnego obrotu nowych substancji posiadających działanie psychoaktywne, nazywanych potocznie "dopalaczami". Ustawa wprowadziła w tym celu odpowiedzialność administracyjną, uzupełniając pierwotną ustawę o przeciwdziałaniu narkomanii o cały nowy rozdział 6a. Ustawodawca uznał, że oprócz obowiązujących regulacji penalizujących wprowadzanie do obrotu środków odurzających, substancji psychotropowych lub słomy makowej, w celu realizacji podstawowych założeń ustawy, należy wyodrębnić instytucję odpowiedzialności administracyjnej za wytwarzanie lub wprowadzanie do obrotu na terytorium Polski środków zastępczych. Wprowadzenie do ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii w art. 52a sankcji administracyjnej z tytułu wytwarzania lub wprowadzania do obrotu środka zastępczego miało na celu szybkie reagowanie na pojawiające się zagrożenia życia i zdrowia jednostki.

Wobec tego regulacja art. 52a ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii funkcjonuje aktualnie obok wcześniejszych przepisów tej ustawy, przewidujących odpowiedzialność karną za wprowadzanie do obrotu środków odurzających, substancji psychotropowych lub słomy makowej lub uczestniczenie w takim obrocie. Ustawodawca odrębnie penalizuje udzielanie innej osobie środka odurzającego lub środków psychotropowych, określając w art. 58 ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii, że kto, wbrew przepisom ustawy, udziela innej osobie środka odurzającego lub substancji psychotropowej, ułatwia albo umożliwia ich użycie albo nakłania do użycia takiego środka lub substancji, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3. Podobnie w art. 59 u.p.n. przewiduje środki karne m.in. za udzielanie innej osobie środka odurzającego lub substancji psychotropowej w celu osiągnięcia korzyści majątkowej lub osobistej.

Rozważania powyższe prowadzą do konkluzji, że argumentacja przedstawiona w skardze, a odwołująca się do stanowiska Sądu zawartego w wyroku karnym, odnoszącego się do przestępstwa opisanego w rozdziale 7 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii, pozbawiona jest w analizowanej sprawie doniosłości prawnej. Nie ma bowiem podstaw do przenoszenia na grunt rozdziału 6a ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii, w którym ustawodawca stypizował delikt administracyjny, regulacji odnoszących się do przestępstw i wykroczeń zawartych w rozdziale 7. tej ustawy. Ocena, w ramach odpowiedzialności administracyjnej podmiotu, który wprowadza do obrotu środki zastępcze, w oparciu o reguły i zasady prawa karnego, jest nie do pogodzenia z ratio legis nowelizacji tej ustawy z 2010 r. Wykładnia przepisu art. 52a ust. 1-3 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii powinna uwzględniać cel wprowadzenia tej regulacji oraz jej miejsce w systematyce ustawy, a także związek normatywny z postanowieniami art. 44b i 44c ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii.

W konsekwencji w procesie ustalania treści normatywnej art. 52a ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii, nie powinno się odwoływać do poglądów doktryny i judykatury ukształtowanych na gruncie przepisów karnych zawartych w rozdziale 7. ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii, a zwłaszcza tych ukształtowanych przed wejściem w życie noweli ustawy z dnia 8 października 2010 r., albowiem ugruntowały się one na tle innego reżimu normatywnego, penalizującego wprowadzanie do obrotu środków odurzających, substancji psychotropowych lub słomy makowej, czyli narkotyków. Wyraźne rozdzielenie przez ustawodawcę części karnej ustawy regulującej zagadnienia związane z popełnianiem przestępstw (z wyłączeniem regulacji odnoszących się do środków zastępczych) od części odnoszącej się do kary administracyjnej, dotyczącej środków zastępczych pozwala na zastosowanie systemowej wykładni dopuszczającej nadanie wyrażeniu "wprowadzanie do obrotu" odmiennego znaczenia, w przypadku stosowania kary administracyjnej, a innego znaczenia, w przypadku stosowania przepisów karnych (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 2 czerwca 2015 r., sygn. akt II OSK 2684/13, z dnia 8 lipca 2015 r. sygn. akt II OSK 2965/13, z dnia 9 września 2015 r. sygn. akt II OSK 77/14).

Jako pozbawiony więc uzasadnionych podstaw przedstawia się zarzut skargi dotyczący naruszenia art. 4 pkt 34 w związku z art. 52a ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii przez niewłaściwą interpretację definicji wprowadzania do obrotu. W przepisie art. 4 pkt 34 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii ustawodawca zdefiniował co należy rozumieć przez pojęcie wprowadzanie do obrotu, a mianowicie jest to udostępnienie osobom trzecim, odpłatnie lub nieodpłatnie, środków odurzających, substancji psychotropowych, prekursorów lub środków zastępczych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w niniejszej sprawie w pełni aprobuje dokonaną przez organ II instancji wykładnię pojęcia "wprowadzanie do obrotu". W ocenie Sądu pojęcie "wprowadzania do obrotu" środków zastępczych, o którym mowa w art. 4 pkt 34 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii oznacza udostępnienie ich odpłatnie lub nieodpłatnie osobom trzecim zarówno niebędącymi ich konsumentami, jak i będącymi ich konsumentami tj. nabywającymi je w celu własnego spożycia. Ustawodawca w hipotezie i dyspozycji normy art. 52a ust. 1-3 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii wyraźnie wskazuje, że odpowiedzialności administracyjnej podlega obiektywnie każdy, kto wprowadza do obrotu środek zastępczy (tzw. "dopalacz"). W konsekwencji prowadząc postępowanie w celu wymierzenia kary pieniężnej, organ inspekcji sanitarnej ustala i ocenia, czy doszło do "wprowadzenia do obrotu", czyli do udostępnienia w jakiejkolwiek formie i jakimkolwiek celu, osobie trzeciej odpłatnie lub nieodpłatnie, środka zastępczego.

Uwzględniając powyższe rozważania stwierdzić należy, że w razie ustalenia, że wytworzono lub wprowadzono do obrotu na terytorium RP środek zastępczy określony w art. 4 pkt 27 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii, organ inspekcji sanitarnej obowiązany jest nałożyć administracyjną karę pieniężną w wysokości uwzględniającej w szczególności ilość wytworzonego lub wprowadzonego do obrotu środka zastępczego (art. 52a ust. 3).

W realiach badanej sprawy nie budzi żadnej wątpliwości Sądu, że znamiona czynu zagrożonego sankcją - karą administracyjną w wysokości od 20.000 zł do 1.000.000 zł, polegającego na wprowadzaniu do obrotu środków zastępczych, zostały przez organy inspekcji sanitarnej wykazane i nie zostały skutecznie przez skarżącego podważone. W niniejszej sprawie organ inspekcji sanitarnej działał w warunkach związania, bowiem wykazanie przez niego udostępnienia środków zastępczych w jakikolwiek formie i w jakimkolwiek celu osobie trzeciej stanowi obiektywny fakt naruszenia prawa, który jest podstawą zastosowania sankcji (por. wyrok NSA z dnia 2 czerwca 2015 r., sygn. akt II OSK 2684/13, LEX nr 1780531). Natomiast wymierzona przez organ administracyjna kara pieniężna w wysokości mieszczącej się bliżej dolnej granicy tej kary, określonej przez ustawodawcę uwzględnia okres i ilość wprowadzonych do obrotu środków zastępczych, jak tego wymaga ust. 3 art. 52a ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii.

Reasumując,zarzuty skargi przedstawiają się jako bezzasadne, co obligowało Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu do oddalenia skargi w całości na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.