Orzeczenia sądów
Opublikowano: www.nsa.gov.pl

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu
z dnia 29 listopada 2006 r.
IV SA/Wr 637/06

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA-Małgorzata Masternak-Kubiak (spr.).

Sędziowie: NSA-Tadeusz Kuczyński, WSA-Lidia Serwiniowska.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 22 listopada 2006 r. sprawy ze skargi J. G. na postanowienie Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego we W. z dnia (...) r. Nr (...) w przedmiocie odmowy wydania zaświadczenia uchyla postanowienie I i II instancji.

Uzasadnienie faktyczne

Zaskarżonym orzeczeniem, Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego we W. utrzymał w mocy postanowienie Wojskowego Komendanta Uzupełnień w G. z dnia (...) r. Nr (...) o odmowie wydania zaświadczenia potwierdzającego fakt wykonywania przez J. G. przymusowego zatrudnienia w wydzielonym batalionie budowlanym.

W dniu (...) r. J. G. złożył do Wojskowego Komendanta Uzupełnień w G. wniosek o wydanie zaświadczenia o żądanej treści tj., że w okresie od (...) r. do (...) r. był żołnierzem przymusowo zatrudnionym w batalionach budowlanych Armii R. w kolejno następujących po sobie jednostkach: (...) Batalionie Wojskowo - Budowlanym, (...) Odrębnej Rocie Wojskowo - Budowlanej, (...) Odrębnym Batalionie Wojskowo-Budowlanym, (...) Oddziale Wojskowo - Budowlanym. J. G., żądając wydania zaświadczenia, powołał się na § 1 ust. 1 i § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 16 grudnia 1994 r. w sprawie wojskowych organów właściwych do wydania zaświadczeń żołnierzom zastępczej służby wojskowej przymusowo zatrudnionym w kopalniach węgla, kamieniołomach, zakładach rud uranu i batalionach budowlanych oraz trybu postępowania przed tymi organami (Dz. U. Nr 136, poz. 707 z późn. zm.). Stwierdzając jednocześnie, że zaświadczenie jest mu niezbędne do przedłożenia w organie emerytalno-rentowym.

Postanowieniem z dnia (...) r. Nr (...), Wojskowy Komendant Uzupełnień w G. odmówił wydania J. G. zaświadczenia potwierdzającego fakt wykonywania przymusowego zatrudnienia w wydzielonym batalionie budowlanym w okresie od (...) r. do (...) r.

Organ I instancji stwierdził, iż nie może wydać zaświadczenia o żądanej treści, ponieważ nie posiada ewidencji wojskowej J. G., gdyż karta ewidencyjna, zgodnie z § 20 ust. 1 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 2 lipca 2004 r. w sprawie prowadzenia ewidencji wojskowej osób podlegających obowiązkowi służby wojskowej (Dz. U. Nr 162, poz. 1699), została zniszczona (protokół zniszczenia Nr (...) z dnia (...) r. r. (...), poz. (...)). Z zapisu w protokole wynika, że J. G. s. F., ur. (...) r. pełnił służbę wojskową w okresie (...) r. do (...) r.

Na podstawie przedstawionych przez J. G. dokumentów (niepotwierdzone kserokopie) tj. zaświadczenia archiwalnego z R. Państwowego Archiwum Wojskowego i oświadczenia notarialnego świadków złożonego na terenie U., można stwierdzić jedynie, że odbył służbę wojskową w Armii R.

Zdaniem organu, ustawa z dnia 2 września 1994 r. o świadczeniu pieniężnym i uprawnieniach przysługujących żołnierzom zastępczej służby wojskowej przymusowo zatrudnionym w kopalniach węgla, kamieniołomach, zakładach rud uranu i batalionach budowlanych (tekst jedn. Dz. U. z 2001 r. Nr 60, poz. 622 z późn. zm.), ma zastosowanie tylko do takich zdarzeń, jakie miały miejsce na terytorium RP i tylko do tych żołnierzy Wojska Polskiego, którzy zostali przymusowo zatrudnieni w kopalniach węgła, kamieniołomach, zakładach rud uranu oraz batalionach budowlanych w latach 1949-1959 na terytorium Polski. Taka interpretacja przepisów ustawy nie pozwala na wydanie zaświadczenia, o którym mowa w § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 16 grudnia 1994 r. w sprawie organów właściwych do wydawania zaświadczeń żołnierzom zastępczej służby wojskowej przymusowo zatrudnionym w kopalniach węgla, kamieniołomach, zakładach rud uranu i batalionach budowlanych oraz trybu postępowania przed tymi organami, osobie, która nie pełniła służby w Wojsku Polskim w latach 1949 - 1959 natomiast była w tym czasie żołnierzem armii innego państwa.

Na to postanowienie J. G. wniósł zażalenie, w którym podniósł, że Wojskowy Komendant Uzupełnień w G. naruszył przepisy prawa procesowego poprzez brak przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, błędną interpretację postanowień rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 16 grudnia 1994 r. Odwołujący się zarzucił także naruszenie art. 32 Konstytucji RP - zasady równego traktowania.

Rozpatrując sprawę, Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego we W.- po przeanalizowaniu wszystkich okoliczności faktycznych i prawnych przedmiotowej sprawy - zażalenia nie uwzględnił.

W ocenie organu odwoławczego, z analizy treści zgromadzonych w sprawie materiałów wynika, iż postępowanie wyjaśniające w tej sprawie zostało przeprowadzone w zakresie koniecznym do wydania zaświadczenia lub postanowienia o odmowie wydania zaświadczenia (pismo Wojskowego Komendanta Uzupełnień Nr (...) z dn. (...) r.). W celu właściwej interpretacji postanowień rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 16 grudnia 1994 r. zwrócono się do Departamentu Prawnego Ministerstwa Obrony Narodowej, który to Departament podziela stanowisko Wojskowego Komendanta Uzupełnień w G. Natomiast zarzut naruszenia art. 32 Konstytucji, jako przejaw dyskryminacji w życiu społecznym jest bezzasadny, gdyż sam odwołujący się zauważył, że wskutek zawirowań historycznych został wcielony w szeregi Armii R. i jest to jedyna różnica, która różni go od żołnierzy pełniących ten rodzaj służby wojskowej w Wojsku Polskim. Ustawodawca tworząc przepis o świadczeniach pieniężnych i uprawnieniach przysługujących żołnierzom zastępczej służby wojskowej przymusowo zatrudnianym w kopalniach węgla, kamieniołomach, zakładach rud uranu i batalionach budowlanych, adresował go do osób, które na podstawie obowiązującej w latach czterdziestych i pięćdziesiątych ustawy z dnia 4 lutego 1950 r. o powszechnym obowiązku obrony oraz rozkazu Ministra Obrony Narodowej z dnia 5 sierpnia 1949 r. odbywały zastępczą służbę wojskową na terytorium Państwa Polskiego.

Na postanowienie organów wojskowych J. G. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, zarzucając naruszenie przepisu art. 32 Konstytucji RP przez jego niezastosowanie w ustalonych okolicznościach faktycznych, domagając się skierowania pytania prawnego do Trybunału Konstytucyjnego, dotyczącego zgodności art. 1 ustawy z dnia 2 września 1994 r. o świadczeniu pieniężnym i uprawnieniach przysługujących żołnierzom zastępczej służby wojskowej przymusowo zatrudnionym w kopalniach węgla, kamieniołomach, zakładach rud uranu i batalionach budowlanych (tekst jedn. Dz. U. z 2001 r. Nr 60, poz. 622 z późn. zm.) oraz wniósł o uchylenie zaskarżonych rozstrzygnięć.

Zdaniem skarżącego ustawa o świadczeniu pieniężnym i uprawnieniach przysługujących żołnierzom zastępczej służby wojskowej przymusowo zatrudnionym w kopalniach węgla, kamieniołomach, zakładach rud uranu i batalionach budowlanych nie precyzuje, czy chodzi tylko o żołnierzy Wojska Polskiego, czy też także o żołnierzy posiadających polskie obywatelstwo, a przymusowo zatrudnionych w granicach PRL lub ZSRR. Zwraca przy tym uwagę na treść preambuły, w której wprost jest mowa o represjach z przyczyn politycznych.

W ocenie skarżącego wykładnia zastosowana przez organy jest sprzeczna z art. 32 Konstytucji RP. W myśl tego przepisu zakazana jest m.in. dyskryminacja w życiu społecznym. Jeżeli zostanie zaaprobowana wykładnia przepisów ustawy o świadczeniu pieniężnym i uprawnieniach przysługujących żołnierzom zastępczej służby wojskowej przymusowo zatrudnionym w kopalniach węgla, kamieniołomach, zakładach rud uranu i batalionach budowlanych, dokonana przez organy wojskowe to dojdzie do faktycznej dyskryminacji obywateli polskich, którzy powrócili do Polski po odbyciu przymusowej służby wojskowej w r. batalionach budowlanych.

W odpowiedzi na skargę Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego we W. wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację faktyczną i prawną zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 184 Konstytucji RP z 1997 r. i art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 ustawy). Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Sądy administracyjne sprawują kontrolę aktów i czynności z zakresu administracji publicznej pod względem zgodności z obowiązującym w dacie ich wydania prawem. Sąd administracyjny nie rozważa kwestii, czy decyzja organu administracji publicznej jest słuszna, lecz czy mieści się w granicach obowiązującego prawa materialnego i procesowego.

Kryterium legalności umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji, jeżeli stwierdzi on naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające postawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Brak związania zarzutami skargi oznacza, że sąd bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu administracji publicznej. Sąd może, więc uwzględnić skargę z powodu innych uchybień aniżeli te wskazane w skardze. Dyspozycja normy zawarta w art. 134 § 1 ustawy nie oznacza tylko uprawnienia sądu do wkroczenia poza granice zaskarżenia, ale także wskazuje na jego obowiązek (Por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, pod red. T. Wosia, Warszawa 2005 r., s. 434).

Sąd uznał, że w niniejszej sprawie doszło do naruszenia przepisów postępowania mającego istotny wpływ na wynik sprawy.

Dyspozycja przepisu art. 1 ust. 1 pkt 1-3 ustawy z dnia 2 września 1994 r. o świadczeniu pieniężnym i uprawnieniach przysługujących żołnierzom zastępczej służby wojskowej przymusowo zatrudnionym w kopalniach węgla, kamieniołomach, zakładach rud uranu i batalionach budowlanych (tekst jedn. Dz. U. z 2001 r. Nr 60, poz. 622 z późn. zm.), określa zakres podmiotowy uprawnionych do świadczenia pieniężnego i ryczałtu energetycznego, który stanowią żołnierze zastępczej służby wojskowej m.in. przymusowo zatrudniani w batalionach budowlanych i ustala ogólną cezurę czasową represji na lata 1949-1959.

Cały przebieg prac legislacyjnych nad ustawą, łącznie z dyskusją w sejmowych komisjach Polityki Społecznej oraz Ustawodawczej, jak również podczas 28 posiedzenia Sejmu RP (stenogramy z dnia 21 czerwca i 31 sierpnia 1994 r.) dowodzą niewątpliwie, iż wolą ustawodawcy było moralne i materialne zadośćuczynienie represjonowanym żołnierzom zastępczej służby wojskowej. Intencje takie wyraża preambuła ustawy uznająca, że "przymusowe zatrudnianie żołnierzy zastępczej służby wojskowej w kopalniach węgla, kamieniołomach i zakładach wydobywania rud uranu i batalionach budowlanych stanowiło szczególny rodzaj represji z przyczyn politycznych" (por. uchwała Trybunału Konstytucyjnego z 14 listopada 1995 r., W 5/95, OTK 1995, poz. 3, s. 22).

Ustawa o świadczeniu pieniężnym i uprawnieniach przysługujących żołnierzom zastępczej służby wojskowej przymusowo zatrudnionym w kopalniach węgla, kamieniołomach, zakładach rud uranu i batalionach budowlanych, w art. 5 ust. 1 i 2 przewiduje, że świadczenie pieniężne oraz ryczałt energetyczny przyznawane są na podstawie zaświadczenia organu wojskowego potwierdzającego rodzaj i okres wykonywania przymusowego zatrudnienia w ramach zastępczej służby wojskowej, upoważniając jednocześnie Ministra Obrony Narodowej do określenia właściwych organów wojskowych oraz trybu postępowania przed tymi organami. Rozporządzenie wykonawcze z dnia 16 grudnia 1994 r. w sprawie organów wojskowych właściwych do wydawania zaświadczeń żołnierzom zastępczej służby wojskowej przymusowo zatrudnianym w kopalniach węgla, kamieniołomach i zakładach wydobywania rud uranu oraz trybu postępowania przed tymi organami (Dz. U. Nr 136, poz. 707), określiło, iż takie zaświadczenia wydaje się na podstawie ewidencji wojskowej, a w razie jej braku na podstawie przedłożonych przez wnioskodawcę innych dowodów oraz przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego w trybie określonym w Kodeksie postępowania administracyjnego, przewidując tryb odwoławczy w wypadku odmowy wydania właściwego zaświadczenia - § 2 ust. 2 rozporządzenia.

Z postanowień art. 5 ust. 1a ustawy wynika, iż wydanie zaświadczenia "powinno być poprzedzone zasięgnięciem przez organ wojskowy opinii właściwego stowarzyszenia zrzeszającego byłych żołnierzy górników bądź byłych żołnierzy batalionów budowlanych". Także przepis § 1 ust. 2 zd. 2 rozporządzenia stanowi, iż: "Organ prowadzący postępowanie zasięga opinii właściwego stowarzyszenia zrzeszającego byłych żołnierzy górników, a także w razie potrzeby Centralnego Archiwum Wojskowego, archiwów państwowych i innych instytucji". Z treści powyższych regulacji wynika zatem nakaz (obowiązek) zasięgnięcia opinii właściwego stowarzyszenia przed wydaniem zaświadczenia. Uchylenie się właściwego stowarzyszenia od przedstawiania opinii, jako podmiotu mającego tylko uprawnienie, a nie obarczonego obowiązkiem jej wyrażenia, nie może pociągnąć za sobą żadnych ujemnych konsekwencji dla tego stowarzyszenia. Właściwy organ administracji wojskowej jest natomiast w innej sytuacji, albowiem uchylając się od przedłożenia stowarzyszeniu zrzeszającemu byłych żołnierzy górników bądź byłych żołnierzy batalionów budowlanych, wniosku o zaopiniowanie, narusza ciążący na nim obowiązek ustawowy zapewnienia temu stowarzyszeniu współuczestnictwa w procedurze wydawania zaświadczeń.

Zaświadczenia wydaje się na podstawie ewidencji wojskowej, a w razie jej braku - na podstawie przedłożonych przez wnioskodawcę innych dowodów oraz przeprowadzonego w koniecznym zakresie postępowania wyjaśniającego, w trybie określonym w przepisach k.p.a. (§ 1 ust. 2 rozporządzenia). Wystawienie zaświadczenia określonej treści może być zatem poprzedzone postępowaniem wyjaśniającym, którego zakres będzie wynikać nie tylko z żądania wnioskodawcy, lecz również z oceny możliwości jego spełnienia przez organ. Postępowanie wyjaśniające powinno zmierzać w kierunku ustalenia stanu faktycznego i prawnego. W jego toku można wykorzystać środki dowodowe, stosując odpowiednio przepisy zawarte w k.p.a. Postępowanie wyjaśniające pełni tylko pomocniczą rolę przy ustaleniu treści zaświadczenia, gdyż główna rolę pełnią dane z ewidencji. Może ono polegać tylko na ustaleniu zgodności z prawem okazanego dokumentu.

Organ I instancji stwierdził, iż nie może wydać zaświadczenia o żądanej treści, ponieważ nie posiada ewidencji wojskowej J. G., gdyż karta ewidencyjna, zgodnie z § 20 ust. 1 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 2 lipca 2004 r. w sprawie prowadzenia ewidencji wojskowej osób podlegających obowiązkowi służby wojskowej (Dz. U. Nr 162, poz. 1699), została zniszczona (protokół zniszczenia Nr (...) z dnia (...) r. r. (...), poz. (...)). Z zapisu w protokole wynika, że J. G. s. F., ur. (...) r. pełnił służbę wojskową w okresie (...) r. do (...) r.

Na rozprawie w dniu 22 listopada 2006 r., skarżący okazał Sądowi książeczkę wojskową wydaną przez Ministerstwo Obrony narodowej PRL o numerze (...), gdzie w rubryce: "Dane dotyczące służby wojskowej" wpisano, że w latach (...), skarżący był przydzielony do brygady czołgów ciężkich i służył w wojsku jako kierowca.

W ocenie Sądu, postępowanie w przedmiotowej sprawie nie zostało przeprowadzone w zakresie koniecznym do wydania zaświadczenia lub postanowienia o odmowie wydania zaświadczenia. Organy administracji obu instancji wydały rozstrzygnięcie z naruszeniem przepisów art. 5 ust. 1a ustawy i § 1 ust. 2 rozporządzenia. Odmawiając skarżącemu wydania zaświadczenia nie zasięgnęły wymaganej opinii właściwego stowarzyszenia zrzeszającego byłych żołnierzy górników bądź byłych żołnierzy batalionów budowlanych. Organy administracji powinny także jednoznacznie ustalić, w drodze postępowania wyjaśniającego, miejsce, rodzaj i charakter służby wojskowej skarżącego.

Wobec powyższego, Sąd nie wypowiedział się merytorycznie w kwestii zarzutów strony skarżącej dotyczących interpretacji przepisów ustawy o świadczeniu pieniężnym i uprawnieniach przysługujących żołnierzom zastępczej służby wojskowej przymusowo zatrudnionym w kopalniach węgla, kamieniołomach, zakładach rud uranu i batalionach budowlanych.

Uwzględniając powyższe, na postawie art. 145 § 1 pkt 1 "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), orzeczono jak w sentencji.