Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2614781

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu
z dnia 18 grudnia 2018 r.
IV SA/Wr 496/18
Umorzenie postępowania przed organem pierwszej instancji przez organ odwoławczy.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący:, Sędzia WSA Lidia Serwiniowska.

Sędziowie: WSA Bogumiła Kalinowska, NSA Mirosława Rozbicka-Ostrowska (spr.).

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 18 grudnia 2018 r., sprawy ze skargi P. Ś., na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W., z dnia (...) nr (...), w przedmiocie uchylenia decyzji przyznającej zasiłek pielęgnacyjny,, oddala skargę w całości.,,

Uzasadnienie faktyczne

Decyzją z dnia (...) listopada 2016 r. nr (...), adresowaną do P. Ś. (dalej: strona, skarżący), Kierownik Działu Pomocy Rodzinie, działający z upoważnienia Burmistrza Gminy T., przyznał stronie świadczenie w formie zasiłku pielęgnacyjnego osobie niepełnosprawnej w wieku powyższej 16 roku życia legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, przyznanym na M. Ś. w kwocie (...) zł miesięcznie, na okres od (...) października 2016 r. do bezterminowo.

Decyzją z dnia (...) czerwca 2018 r. nr (...) działający z upoważnienia Burmistrza Gminy T. Kierownik Działu Pomocy Rodzinie uchylił powyższą decyzję z dnia (...) listopada 2016 o nr (...). W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że w dniu (...) maja 2018 r. skarżący dostarczył wyrok Sądu Okręgowego we W. z dnia (...) listopada 2017 r. sygn. akt (...) oraz prawomocny wyrok Sądu Apelacyjnego we W. z dnia (...) kwietnia 2016 r. sygn. akt (...), w którym rozwiązano przez rozwód małżeństwo skarżącego z J. Ś., a wykonywanie władzy rodzicielskiej nad synem M. Ś. oraz córką A. Ś. powierzono obojgu rodzicom, ustalając miejsce zamieszkania ww. małoletnich w każdorazowym miejscu zamieszkania ich matki J. Ś. Jednocześnie Sąd określił udział skarżącego w ponoszeniu kosztów utrzymania małoletnich (w tym niepełnosprawnego syna) w ten sposób, że zasądził od niego na rzecz małoletniej córki i małoletniego niepełnosprawnego syna alimenty w kwocie łącznie 500 zł poczynając od dnia prawomocności wyroku (tj. (...) kwietnia 2018 r.), płatne do 10-go każdego miesiąca z ustawowymi odsetkami w razie opóźnienia którejkolwiek z rat.

Dalej organ I instancji przytoczył art. 16 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym zasiłek pielęgnacyjny przyznaje się w celu częściowego pokrycia wydatków wynikających z konieczności zapewnienia opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Organ wskazał, że wyrokiem Sądu orzeczono o zasądzeniu alimentów, w celu pokrycia kosztów utrzymania przez skarżącego syna, na którego miał on przyznany zasiłek pielęgnacyjny. W ocenie organu nie można wywiązywać się z obowiązku alimentacyjnego z pieniędzy uzyskanych z zasiłku pielęgnacyjnego. Wobec tego według organu,począwszy od dnia (...) kwietnia 2018 r. strona nie spełnia przesłanek do pobierania zasiłku pielęgnacyjnego z uwagi na to, że zasądzono od niej alimenty na niepełnosprawnego syna oraz ustalono jego miejsca zamieszkania w każdorazowym miejscu zamieszkania matki oraz w związku z oświadczeniem matki dziecka o sprawowaniu stałej i długoterminowej opieki nad niepełnosprawnym synem.

Strona wniosła odwołanie od powyższej decyzji, podnosząc, że faktycznie zajmuje się niepełnosprawnym synem, organizuje wszystkie wyjazdy, płaci za leki i dojazdy. Według odwołującego się koszt tej opieki kształtuje się w granicach nawet 600 zł, a wszystkie zwroty podatku na dzieci pobierała była żona.

Decyzją z dnia (...) sierpnia 2018 r. nr (...) Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. z urzędu stwierdziło nieważność decyzji z dnia (...) listopada 2016 r. nr (...) przyznającej skarżącemu zasiłek pielęgnacyjny z tym uzasadnieniem, że decyzja została skierowana do osoby niebędącej stroną w sprawie, albowiem badaną decyzją przyznano zasiłek pielęgnacyjny skarżącemu, a nie jego synowi - M.Ś., tj. osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16. roku życia legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Kolejną decyzją z dnia (...) września 2018 r. (...), wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 in fine, Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W., po rozpatrzeniu odwołania strony od decyzji z dnia (...) czerwca 2018 r. uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i umorzyło postępowanie pierwszej instancji w całości.

W motywach tej decyzji Kolegium stwierdziło, że zgodnie z art. 138 § 1 pkt 2 in fine k.p.a. organ wydaje decyzję, w której uchyla zaskarżoną decyzję w całości i umarza postępowanie administracyjne w całości albo w części. Tego rodzaju rozstrzygnięcie podejmowane jest w sytuacji gdy postepowanie administracyjne stało się z jakiejkolwiek przyczyny bezprzedmiotowe. Stwierdzenie nieważności decyzji z dnia (...) listopada 2016 r. o przyznaniu zasiłku pielęgnacyjnego skutkuje tym, że niniejsze postępowanie jest już bezprzedmiotowe, a w takiej sytuacji należało zastosować art. 138 § 1 in fine k.p.a.

Powyższa decyzja ostateczna stała się przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, w której skarżący podniósł, że Kolegium oraz Ośrodek Pomocy Społecznej nie przestrzegają prawa i dyskryminują opiekunów dzieci niepełnosprawnych. Skarżący wywodził, że pomimo, że posiada orzeczenie o niepełnosprawności syna M., a przed Sądem Okręgowym we W. toczy się postępowanie w przedmiocie ubezwłasnowolnienia syna (sygn. akt (...)), organy nie uwzględniają jego faktycznej opieki nad synem oraz faktu, że to on ponosi wszystkie koszty związane z opieką nad nim. Dlatego też skierował sprawę do Sądu, przed którym będzie mógł przedstawić dowody i skonfrontować zaistniałą sytuację z jego byłą żoną.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji wraz z uzasadniającą je argumentacją.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył co następuje:

Zakres sądowo-administracyjnej kontroli administracji publicznej obejmuje orzekanie między innymi w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art. 3 § 1 w związku z § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 z późn. zm., dalej p.p.s.a.). Przewidziane w art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2018 r. poz. 2188 z późn. zm.) kryterium legalności umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego zarówno decyzji administracyjnej uchybiającej prawu materialnemu, jeżeli naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.), jak też rozstrzygnięcia dotkniętego wadą warunkującą wznowienie postępowania administracyjnego (lit. b), a także wydanego bez zachowania reguł postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Zakres tej kontroli wyznacza przepis art. 134 p.p.s.a., co oznacza, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy i nie jest związany wyartykułowanymi zarzutami i sformułowanymi wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, lecz ocenia sprawę w całokształcie okoliczności faktycznych i prawnych.

W takim też kontekście, niezależnie od zarzutów i argumentacji skargi, Sąd dokonywał kontroli zaskarżonej decyzji. W punkcie wyjścia oceny wywiedzionej skargi zauważyć należy, że przedmiotem osądu jest decyzja z dnia (...) września 2018 r. nr (...) uchylająca decyzję organu I instancji (o uchyleniu decyzji przyznającej zasiłek pielęgnacyjny) w całości i umarzająca postępowanie pierwszej instancji w całości. Powyższa decyzja wydana została na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 in fine k.p.a. Jest to decyzja o charakterze wyłącznie procesowym, nie rozstrzyga sprawy merytorycznie co do istoty, bowiem nie rozstrzyga ona o materialnoprawnych uprawnieniach lub obowiązkach strony. Ocena zasadności skargi wymaga odpowiedzi na pytanie,czy w realiach badanej sprawy organ II instancji miał podstawy do skorzystania z dyspozycji art. 138 § 1 pkt 2 in fine k.p.a., który ustala kompetencje organu odwoławczego do uchylenia w całości decyzji organu pierwszej instancji i umorzenia postępowania administracyjnego pierwszej instancji w danej sprawie.

Przepis art. 138 § 1 pkt 2 in fine k.p.a. nie określa przesłanek umorzenia postępowania administracyjnego. Wobec tego uznać należy, że do umorzenia przez organ odwoławczy postępowania przed organem pierwszej instancji zastosowanie mają przepisy o postępowaniu przed organem pierwszej instancji, a więc art. 105 k.p.a. Oznacza to, że organ odwoławczy umarzając postępowanie organu I instancji, kieruje się przesłankami określonymi w art. 105 k.p.a. A zatem decyzję o umorzeniu postępowania wydaje się, gdy postępowanie z jakiekolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości lub w części. Przyjmuje się, że z bezprzedmiotowością postępowania administracyjnego mamy do czynienia wówczas, gdy w jego toku wystąpi brak chociażby jednego z podstawowych elementów stosunku administracyjnego, będącego przedmiotem postępowania. Może to dotyczyć zarówno podmiotu konkretnej sprawy, wówczas mamy do czynienia z bezprzedmiotowością o charakterze podmiotowym, jak i przedmiotu konkretnej sprawy, wówczas mamy do czynienia z bezprzedmiotowością o charakterze przedmiotowym.

Badanie przez Sąd zgodności z prawem decyzji umarzającej postępowanie wymaga więc oceny, czy zasadne jest stanowisko organu odwoławczego, że w kontrolowanej sprawie wystąpiły przesłanki bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego, a tym samym sprawa uzyskała przymiot bezprzedmiotowości.

W badanej sprawie pozostaje poza sporem fakt funkcjonowania w obrocie prawnym decyzji z dnia (...) sierpnia 2018 r. nr (...), mocą której stwierdzono nieważność decyzji organu I instancji z dnia (...) listopada 2016 r. nr (...) przyznającej skarżącemu zasiłek pielęgnacyjny. Jak wynika z akt sprawy powyższą decyzję w dniu (...) września 2018 r. doręczono skarżącemu, który - jak sam przyznał w toku postępowania sądowoadministracyjnego - nie złożył żadnych środków odwoławczych od niej, a więc wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy lub skargi do sądu administracyjnego. Ma ona zatem walor ostateczności i wywołuje określone skutki prawne.

W tym miejscu wskazać należy, że stwierdzenie przez uprawniony organ administracji publicznej nieważności decyzji administracyjnej wywołuje bezpośredni skutek w postaci eliminacji z obrotu prawnego takiej decyzji ze skutkiem ex tunc, a więc ze skutkiem od momentu jej wydania. Zaistnienie zatem takiego prawotwórczego faktu nie może pozostać bez znaczenia przy kontroli dokonywanej w administracyjnym toku instancji.

Z taką sytuacją mamy do czynienia w analizowanej sprawie. A mianowicie decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia (...) sierpnia 2018 r. nr (...) z urzędu stwierdzono nieważność decyzji organu I instancji z dnia (...) listopada 2016 r. nr (...) przyznającej skarżącemu zasiłek pielęgnacyjny. Wspomniana decyzja Kolegium wyeliminowała z obrotu prawnego decyzję administracyjną, co do której orzekał organ I instancji uchylający tę samą decyzję. W obrocie prawnym nie mogą funkcjonować dwa rozstrzygnięcia, eliminujące tę samą decyzję z obrotu prawnego. Wobec tego ma rację organ odwoławczy, kiedy wywodzi, że stwierdzenie nieważności decyzji z dnia (...) listopada 2016 r. o przyznaniu zasiłku pielęgnacyjnego skutkuje tym, że postępowanie w rozpatrywanej sprawie uzyskało przymiot bezprzedmiotowości o charakterze przedmiotowym, co tym samym uzasadniało kompetencję organu odwoławczego do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 1 pkt 2 in fine k.p.a.

W związku z tym, że decyzja o umorzeniu postępowania nie rozstrzyga o materialnoprawnych uprawnieniach i obowiązkach stron, o czym była już mowa na wstępie, lecz ma charakter wyłącznie procesowy, argumentacja skarżącego nakierowana na faktyczne sprawowanie opieki na niepełnosprawnym synem, nie może odnieść oczekiwanego skutku. Z tych względów skarga nie zasługuje na uwzględnienie, co obligowało Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu do jej oddalenia na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.