Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2041618

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu
z dnia 3 grudnia 2015 r.
IV SA/Wr 357/15

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Henryk Ożóg (sprawozdawca).

Sędziowie WSA: Lidia Serwiniowska, Alojzy Wyszkowski.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 3 grudnia 2015 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia (...) nr (...) w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego oddala skargę w całości.

Uzasadnienie faktyczne

Przedmiotem skargi J. S. (skarżący) jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. (SKO) z dnia (...) marca 2015 r., nr (...).

Decyzja ta została oparta na podstawie art. 138 § 1 k.p.a. oraz art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2012 r. poz. 1228 z późn. zm.), dalej: ustawa. Zapadła natomiast po rozpatrzeniu odwołania skarżącego od, wydanej z upoważnienia Prezydenta W., decyzji Starszego Administratora w Dziale Świadczeń Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we W. z dnia (...) lutego 2015 r. ((...)): 1) odmawiającej umorzenia pozostałej do spłaty kwoty w wysokości 4046,43 zł z należności określonych decyzją z dnia (...) października 2009 r. ((...)) z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej - K. S., w okresie od 1 października 2008 r. do 30 września 2009 r. oraz ustawowych odsetek, które biegną do dnia całkowitej spłaty zadłużenia; 2) odmawiającej umorzenia należności określonych decyzją z dnia (...) stycznia 2011 r. ((...)) z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej w okresie od 1 października 2009 r. do 30 września 2010 r. w kwocie 4200 zł oraz ustawowych odsetek, które biegną do dnia całkowitej spłaty zadłużenia; 3) odmawiającej umorzenia należności określonych decyzją z dnia (...) lipca 2011 r. ((...)) z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej w okresie od 27 lipca 2010 r. do 30 września 2010 r. w kwocie 106,74 zł oraz ustawowych odsetek, które biegną do dnia całkowitej spłaty zadłużenia;4) odmawiającej umorzenia należności określonych decyzją z dnia (...) listopada 2011 r. ((...)) z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, w okresie świadczeniowym 2010/2011 w kwocie 4800 zł oraz ustawowych odsetek, które biegną do dnia całkowitej spłaty zadłużenia; 5) odmawiającej umorzenia należności określonych decyzją z dnia (...) grudnia 2012 r. ((...)) z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej w okresie świadczeniowym 2011/2012 w kwocie 4800 zł oraz ustawowych odsetek, które biegną do dnia całkowitej spłaty zadłużenia; 6) odmawiającej umorzenia należności określonych decyzją z dnia (...) października 2013 r. ((...)) z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej w okresie świadczeniowym 2012/2013 w kwocie 4800 zł oraz ustawowych odsetek, które biegną do dnia całkowitej spłaty zadłużenia utrzymała w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu decyzji ostatecznej SKO stwierdziło:

Decyzjami z dnia (...) października 2009 r. ((...)); (...) stycznia 2011 r. ((...)); (...) lipca 2011 r. ((...)); (...) listopada 2011 r. ((...)); (...) grudnia 2012 r. ((...)); (...) października 2013 r. ((...)), organ pierwszej instancji zobowiązał skarżącego do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej - K. S. wraz z ustawowymi odsetkami, które biegną do dnia całkowitej spłaty zadłużenia.

Wnioskiem z dnia 7 listopada 2014 r. skarżący zwrócił się do organu pierwszej instancji z prośbą o umorzenie, na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, w całości jego zadłużenia wraz z odsetkami z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby uprawnionej.

Oznaczoną na wstępie decyzją organ pierwszej instancji odmówił umorzenia należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej. W uzasadnieniu decyzji organ przedstawił ustalenia dokonane po przeprowadzeniu postępowania dowodowego. Wynika z nich, m.in., że skarżący jest pozbawiony wolności od dnia (...) października 2012 r., przewidywany termin zakończenia odbywania kary przypada na dzień (...) lutego 2019 r. Starał się o odpłatne zatrudnienie, jednak odmówiono mu pracy ze względu na stan zdrowia. Odwołujący się oświadczył, że nie posiada żadnego majątku ani pieniędzy i nie jest w stanie spłacić swego zadłużenia. Nie wie, czy po opuszczeniu zakładu karnego będzie w stanie podjąć pracę, ponieważ jest bardzo chory. Organ zebrał dokumentację dotycząca stanu zdrowia skarżącego.

Rozpatrując sprawę organ pierwszej instancji wskazał, że umorzenie zaległości prowadzi do uszczerbku w budżecie publicznym. Dalej stwierdził, że aktualny pobyt w zakładzie karnym jest sytuacją przejściową w życiu dłużnika alimentacyjnego i jest konsekwencją świadomego konfliktu z prawem. Pobyt w zakładzie karnym nie jest przesłanką do umorzenia kwot wypłaconych z funduszu alimentacyjnego. Przebywając w zakładzie karnym skarżący ma zapewnione całodzienne utrzymanie, nie ponosi wydatków związanych z utrzymaniem siebie lub swojej rodziny, jego byt nie jest zagrożony. Organ zauważył, że odbywanie kary pozbawienia wolności jest efektem zabronionych działań i nie stanowi wystarczającej przesłanki do uwzględnienia wniosku skarżącego. Powołując się na orzecznictwo sądowe organ wskazał, że za wyjątkową nie może zostać uznana sytuacja będąca efektem zawinionych działań zobowiązanego do alimentów. W przeciwnym wypadku naganne działanie dłużnika, sprzeczne z normami prawa karnego, byłoby premiowane umarzaniem zaległości z tytułu świadczeń spełnionych uprzednio na koszt podatnika. Organ podkreślił, że obowiązkiem organów władzy publicznej nie jest wyręczanie członków rodziny z ich cywilnoprawnych obowiązków względem krewnych. W obecnej sytuacji zastosowanie ulgi w postaci umorzenia zadłużenia skarżącego byłoby przedwczesne i sprzeczne z interesem społecznym - prowadziłoby bowiem do obciążenia obowiązkami dłużnika całego społeczeństwa. Organ wskazał, że daje wiarę oświadczeniom skarżącego, że stan zdrowia nie pozwala mu na podjęcie zatrudnienia, jednak podkreślił, że nie posiada on orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Istotne jest to, że dokumenty dotyczące chorób serca i kręgosłupa skarżącego pochodzą z roku 2008, czy sprzed okresu pozbawienia wolności. Wyrok podwyższający alimenty zapadł natomiast (...) maja 2011 r., co oznacza, że Sąd który go wydał uznał, że jest on w stanie płacić alimenty. Wyważając zarówno słuszny interes jednostki i interes społeczny oraz kierując się zasadą że zastosowanie ulgi w spłacie zaległości może nastąpić wyłącznie w nadzwyczajnych okolicznościach faktycznych, z reguły niezależnych od sposobu postępowania, na które strona nie miała wpływu, organ uznał, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki do zastosowania ulgi w formie umorzenia należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej.

Skarżący odwołał się od tej decyzji, wnosząc o jej zmianę. Zarzucił organowi pierwszej instancji "brak ludzkich uczuć". Oświadczył, że jest chory i nie ma możliwości spłaty zadłużenia.

W myśl art. 30 ust. 2 organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Z treści tego przepisu wynika więc, że umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego następuje w ramach uznania administracyjnego (organ "może"). Jednocześnie ustawodawca nie wskazuje ścisłych przesłanek tego umorzenia, posługując się pojęciem ogólnym ("uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną"). Orzekając w ramach uznania administracyjnego, organ winien zbadać, czy sytuacja dłużnika zwracającego się o umorzenie wymaga zastosowania ulgi. Skoro ustawodawca wymaga, aby mieć wzgląd na sytuację dochodową i rodzinną, to przyjąć trzeba, że umorzenie nienależnie pobranych świadczeń powinno być stosowane jedynie w uzasadnionych przypadkach. Nakłada się tym samym na organ właściwy obowiązek zbadania, czy wniosek rzeczywiście dotyczy przypadku uzasadnionego.

Sąd Najwyższy stwierdził, że zasadą jest egzekwowanie należności, natomiast ich umorzenie może nastąpić wyjątkowo tylko w sytuacjach szczególnych. Również brak stałych dochodów i związana z tym trudna sytuacja materialna, nie były w ocenie Sądu szczególną okolicznością w rozumieniu omawianego przepisu (wyrok z dnia 17 października 2006 r., III UK 77/06, OSNP 2007/21- 22/326). Zdaniem Kolegium, umorzenie należności alimentacyjnych (także samych odsetek) jest istotną ulgą w spłacie zobowiązania, stąd można posłużyć się powołanym wyrokiem również w odniesieniu do niniejszej sprawy. Z kolei Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że wydając decyzję o charakterze uznaniowym, organ jest związany nie tylko przepisem, ale i celem ustanowionego przepisu oraz normami etycznymi. Uznanie administracyjne nie pozwala zatem organowi na dowolność w załatwieniu sprawy, ale jednocześnie nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela (por. wyrok z dnia 9 marca 2006 r., I OSK 1267/05, LEX nr 198275) (...).

Należy podzielić stanowisko organu I instancji, iż w rozpatrywanej sprawie brak podstaw do umorzenia odsetek z tytułu wypłaconych osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Z okoliczności sprawy wynika, że zasadniczą przeszkodą w spłacie zadłużenia jest fakt odbywania kary pozbawienia wolności oraz brak zatrudnienia w zakładzie karnym. Jakkolwiek sytuacja skarżącego jest trudna, to nie można jej nadać cech wyjątkowości na tle innych tego typu przypadków. Odwołanie nie zawiera żadnych okoliczności - poza przebywaniem w zakładzie karnym i stanem zdrowia - które nosiłyby znamiona wydarzeń nadzwyczajnych. Należy podzielić stanowisko organu pierwszej instancji zawarte w uzasadnieniu decyzji, który - powołując się na orzecznictwo sądowe - stwierdził, że nie budzi wątpliwości, że za wyjątkową nie może zostać uznana sytuacja będąca efektem zawinionych działań zobowiązanego do alimentacji. W przeciwnym wypadku, naganne działania dłużnika sprzeczne z normami prawa karnego, byłyby premiowane umarzaniem zaległości z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, uprzednio spełnianych na koszt podatnika.

Rozpatrując sprawę Kolegium miało na uwadze, że należności, których umorzenia domaga się skarżący, określone w punktach 1-5 i częściowo w pkt 6 osnowy pierwszoinstancyjnej decyzji powstały zanim skarżący rozpoczął odbywanie kary pozbawienia wolności. Spełnienie jego wniosku można byłoby uznać za premiowanie sprzecznego z prawem zachowania: z jednej strony uchyla się od obowiązku alimentacyjnego (alimenty płacone są na koszt podatnika), a jednocześnie za popełnione przestępstwo zostaje ukarany karą pozbawienia wolności, również odbywaną na koszt podatnika.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w wyroku z dnia 24 września 2013 r. (II SA/Ol 635/13, http://orzeczenia.nsa.gov.pl), dotyczącym umorzenia dłużnikowi alimentacyjnemu należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego, otrzymanych przez osobę uprawnioną stwierdził, że "ustawodawca przewidział trzy rozwiązania dla dłużnika alimentacyjnego, które winny przyczyniać się do poprawy jego sytuacji. Dłużnik ten może wystąpić o odroczenie spłaty występującego zadłużenia, o rozłożenie na raty, a w ostateczności o umorzenie występującego zadłużenia. Zamieszczenie w przywołanym przepisie wymienionych możliwości poprawy sytuacji dłużnika alimentacyjnego równoznaczne jest z tym, że stosowane one winny być w określony sposób, a mianowicie począwszy od środka wywołującego najmniejszy skutek aż po środek wywołujący skutek największy. Z tego też powodu dłużnik alimentacyjny ma do wykorzystania w pierwszej kolejności przysługującą mu możliwość odroczenia terminu spłaty występującego zadłużenia lub rozłożenia spłaty na raty, a dopiero w ostateczności uzasadnione jest wystąpienie o umorzenie występującej należności." Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy zauważyć, iż skarżący nie wnioskował o rozłożenie zadłużenia na raty lub odroczenie terminu płatności, lecz złożył wniosek o najdalej idących skutkach, czyli wniosek o umorzenie należności, jakimi także są odsetki.

Kolegium wskazuje, że jakkolwiek w chwili obecnej skarżący nie ma możliwości spłaty zadłużenia, to niewykluczone jest, że będzie ją miał po opuszczeniu zakładu karnego (przewidywany termin zakończenia kary to (...) luty 2019 r.). Skarżący aktualnie ma (...) lat, zaś opuści zakład karny będąc w tzw. wieku produkcyjnym ((...) lat): już obecnie jednakże przyjął, że nie będzie miał wówczas możliwości spłaty zadłużenia, gdyż jest chory. Skarżący nie legitymuje się jednak orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności, a więc na obecnym etapie nie można wykluczyć żadnej ewentualności: zarówno tej, że będzie miał możliwość spłaty, jak i tej, że będzie jej pozbawiony. Tym samym umorzenie zadłużenia w chwili obecnej byłoby co najmniej przedwczesne. Skarżący może zwrócić się do organu pierwszej instancji o zastosowanie innego rodzaju ulgi (...).

W skardze dłużnik wniósł o "umorzenie świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego" ewentualnie zwrócenie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez Kolegium".

Podniósł, że z dokumentacji medycznej wynika, że ma poważne uszkodzenie mięśnia sercowego, wymaga to przeszczepu serca. Organy obu instancji nie zwróciły się do Zakładu Karnego we W. o pełną dokumentację lekarską. Skarżący do końca życia nie będzie mógł podjąć pracy, a po ewentualnym przeszczepie będzie pod stałą opieką lekarską. W związku z tym nie będzie nigdy w stanie zwrócić wypłaconych świadczeń alimentacyjnych. Inny rodzaj ulgi logicznie wyklucza.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie.

Kolegium nie kwestionuje choroby skarżącego, jednak uważa, że zarówno dokumentacja lekarska zebrana w toku postępowania, jak i dołączona do skargi, nie wskazują na tak ciężki stan zdrowia, jak przedstawia to skarżący. W tych okolicznościach umorzenie całości jego zadłużenia względem Gminy W. jest co najmniej przedwczesne, zaś sytuacja skarżącego na tle innych, podobnych, nie jest wyjątkowa. W swojej decyzji Kolegium wskazało, że jakkolwiek w chwili obecnej nie ma on możliwości spłaty zadłużenia, to niewykluczone jest, że będzie ją miał po opuszczeniu zakładu karnego (przewidywany termin zakończenia kary to (...) luty 2019 r.). Skarżący ma aktualnie (...) lat, zaś opuści zakład karny mając lat (...) lat. Mimo relatywnie młodego wieku już obecnie zakłada, że nie będzie miał w przyszłości możliwości spłaty zadłużenia, gdyż jest chory. Trzeba zauważyć, że skarżący nie legitymuje się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności, a więc - zdaniem Kolegium - na obecnym etapie nie można wykluczyć żadnej ewentualności: zarówno tej, że będzie miał możliwość spłaty, jak i tej, że będzie jej pozbawiony. Tym samym umorzenie zadłużenia w chwili obecnej byłoby przedwczesne. Jak już Kolegium wskazało w decyzji, J. S. może zwrócić się do organu pierwszej instancji o zastosowanie innego rodzaju ulgi. Zamieszczenie w art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2012 r. poz. 1228, z późn. zm.) możliwych sposobów poprawy sytuacji dłużnika alimentacyjnego równoznaczne jest z tym, że stosowane one winny być w określony sposób, a mianowicie począwszy od środka wywołującego najmniejszy skutek aż po środek wywołujący skutek największy. Z tego też powodu dłużnik alimentacyjny, w pierwszej kolejności, ma do wykorzystania możliwość odroczenia, terminu spłaty zadłużenia lub rozłożenia tej spłaty na raty. Dopiero w ostateczności uzasadnione jest wystąpienie o umorzenie występującej należności. J. S. bezzasadnie odrzuca zastosowanie innych ulg, tj. rozłożenie zadłużenia na raty lub odroczenie terminu płatności, lecz od razu składa wniosek o najdalej idących skutkach, czyli o umorzenie całości należności wraz z odsetkami.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Z przepisu art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270, dalej: p.p.s.a.) wynika, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola ta obejmuje m.in. skargi na decyzje administracyjne (art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a.).

Zgodnie natomiast z treścią art. 134 § 1 tej ustawy, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Z brzmienia art. 145 § 1 p.p.s.a. wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, czy inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję w całości lub w części, albo stwierdza jej nieważność bądź niezgodność z prawem. Zaskarżona decyzja może zatem ulec uchyleniu wówczas, gdy organom administracji publicznej można postawić zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli miało ono, bądź mogło mieć, istotny wpływ na wynik sprawy.

Przeprowadzając, w oparciu o te uregulowania ocenę zgodności z prawem zaskarżonej decyzji Sąd stwierdził, że nie narusza ona przepisów prawa, dlatego nie znaleziono podstaw do jej wzruszenia.

Przedmiotem rozstrzygnięcia organów administracji w niniejszej sprawie był wniosek skarżącego o umorzenie należności powstałych z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego przyznanych na podstawie ustawy. Przesłanki umorzenia należności powstałych z tytułu świadczeń wypłacanych osobom uprawnionym z funduszu alimentacyjnego reguluje art. 30 ust. 2 ustawy, zgodnie z którym/organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną.

Umorzenie należności, w myśl art. 30 ust. 3 ustawy, następuje w drodze decyzji administracyjnej.

Z treści tego unormowania wynika uznaniowy charakter decyzji wydawanych na jego podstawie, na co trafnie zwróciły uwagę organy orzekające w sprawie. Działanie organu w ramach uznania administracyjnego oznacza, jak wynika z art. 7 k.p.a., załatwienie sprawy w sposób zgodny ze słusznym interesem obywatela, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny i możliwości organu w zakresie posiadanych uprawnień i środków. Tym samym wybór sposobu załatwienia wniosku strony o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego zależy wyłącznie od woli organu właściwego wierzyciela nawet wtedy, gdy w sprawie zachodzą przesłanki uzasadniające jego uwzględnienie, z tym jednak zastrzeżeniem, iż nie może to oznaczać dowolności podjętego rozstrzygnięcia.

Kontrola decyzji uznaniowej dokonywana przez sąd administracyjny polega na zbadaniu jej zgodności z prawem, bez wnikania w celowość rozstrzygnięcia w niej zawartego. Kontrola ta ma ustalić, czy granice uznania, w danym przypadku nie zostały przekroczone. Jeśli stanowisku organu nie można przypisać cech dowolności, gdy ma ono oparcie w zgromadzonym materiale, jest umotywowane i logicznie poprawne, to właściwie podważenie go w postępowaniu sądowym nie jest możliwe.

W niniejszej sprawie niesporne w sumie okoliczności upoważniały do wniosków przedstawionych w decyzjach organów obu instancji.

Zdaniem Sądu materiał dowodowy znajdujący się w aktach sprawy nie daje podstaw do stwierdzenia, iż wskazanym wyżej powinnościom w toku postępowania administracyjnego uchybiono. Wniosek skarżącego został bowiem rozpatrzony przy uwzględnieniu jego sytuacji dochodowej, rodzinnej i zdrowotnej, a wyciągniętych na tej podstawie wniosków nie można uznać za dowolne. Skarżący zresztą ustaleń tych nie kwestionuje, ani też nie wskazuje, że istotnych dowodów nie przeprowadzono, a jedynie prowadzi polemikę z ich oceną dokonaną przez organ administracji.

W ocenie Sądu organy obu instancji nie przekroczyły granic uznania administracyjnego i wbrew stanowisku skarżącego, dokonały prawidłowej wykładni przepisu art. 30 ust. 2 ustawy. Organ pierwszej instancji dokonał analizy sytuacji materialnej i życiowej skarżącego oraz słusznie przyjął, że oceniając możliwość umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego należy mieć na względzie fakt, że wprawdzie skarżący obecnie przebywa w zakładzie karnym, ale po jego opuszczeniu sytuacja dochodowa skarżącego może ulec zmianie, także zdrowotna jak materialna. Po wyjściu bowiem z zakładu karnego skarżący będzie miał możliwość podjęcia pracy zarobkowej pozwalającej na spłatę zaległości alimentacyjnych. Wskazuje na to chociażby wiek skarżącego ((...) lat). Ponadto, jak trafnie stwierdzono, umorzenie tego rodzaju należności prowadziłoby do przerzucania obowiązku utrzymania dzieci dłużnika przez podatników, i przyzwalało na kontynuowanie uchylania się skarżącego od obowiązku alimentacyjnego.

Stwierdzić też trzeba, iż wybór rozstrzygnięcia po dokonaniu analizy sytuacji skarżącego, należy ostatecznie do organu administracji, który w rozpatrywanej sprawie przedstawił swoje stanowisko w oparciu o całokształt materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.) oraz w sposób wyczerpujący i logiczny.

Nadto należy zauważyć, iż przywołując orzecznictwo sądowe słusznie organy orzekające uznały, że odbywanie przez skarżącego kary pozbawienia wolności i nie może stanowić wystarczającej przesłanki do uwzględnienia wniosku dłużnika, gdyż stanowi ona efekt zabronionych działań. W orzecznictwie sądowym nie budzi natomiast wątpliwości, że za wyjątkową nie może zostać uznana sytuacja będąca efektem zawinionych działań podmiotu zobowiązanego do alimentacji. Uznanie takiej sytuacji za wyjątkową prowadziłoby bowiem do tego, iż naganne działanie dłużnika, sprzeczne z normami karnymi, byłoby dodatkowo premiowane umarzaniem zaległości z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, uprzednio spełnianych na koszt podatnika (podobnie wyrok WSA w Łodzi z dnia 12 stycznia 2011 r., sygn. akt II SA/Łd 1111/10, wyroki NSA z dnia 14 stycznia 2010 r., sygn. akt I OSK 1166/09, z dnia 24 stycznia 2008 r., sygn. akt I OSK 544/07- opublikowane w Internecie - CBOSA). W okresie pobytu w zakładzie karnym skarżący ma przy tym zapewnione zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych i stan jego należności nie ma na to żadnego wpływu.

W wyroku z dnia 2 września 2015 r., sygn. akt II SA/OL 734/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie przyjął, że analiza treści art. 30 ust. 2 ustawy w zakresie zawartego w nim zwrotu: "może (...) umorzyć" przesądza, że decyzja organu w tym zakresie ma charakter uznaniowy, co oznacza także, że organ ma możliwość wyboru jednego spośród kilku wariantów rozstrzygnięć. Z przepisu tego można wywnioskować, że ustawodawca przewidział trzy rozwiązania dla dłużnika alimentacyjnego, które winny przyczyniać się do poprawy jego sytuacji. Dłużnik ten może więc, wystąpić o odroczenie spłaty występującego zadłużenia, o rozłożenie na raty, a w ostateczności o umorzenie występującego zadłużenia. Zamieszczenie w przywołanym przepisie wymienionych możliwości poprawy sytuacji dłużnika alimentacyjnego równoznaczne jest z tym, że stosowane one winny być w określony sposób, a mianowicie począwszy od środka wywołującego najmniejszy skutek aż po środek wywołujący skutek największy. Z tego też powodu dłużnik alimentacyjny ma do wykorzystania w pierwszej kolejności przysługującą mu możliwość odroczenia terminu spłaty występującego zadłużenia lub rozłożenia spłaty na raty, a dopiero w ostateczności uzasadnione jest wystąpienie o umorzenie występującej należności.

Na gruncie niniejszej sprawy skarżący zaniechał złożenia wniosku co do dwóch pierwszych możliwości przewidzianych w przepisie, składając od razu wniosek o najdalej idących skutkach, czyli wniosek o umorzenie należności.

Skoro decyzje w sprawie podejmowane były w warunkach uznania administracyjnego to organ ma możliwość, ale nie ma obowiązku umorzenia należności nawet w razie stwierdzenia, że zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji dochodowej i rodzinnej zobowiązanego. Zaakcentować także należy, że zobowiązania alimentacyjne rodziców względem dzieci, które wynikają z art. 133 § 1 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, mają charakter obligatoryjny i zwolnić się z nich można tylko w szczególnie wyjątkowych sytuacjach.

Analiza obu rozstrzygnięć podjętych w ramach kontrolowanego postępowania pozwala stwierdzić, że organy administracji nie dopuściły się naruszeń prawa.

Organy obu instancji w motywach rozstrzygnięć opisały szczegółowo sytuację osobistą, materialną i zdrowotną skarżącego, po czym dokonały stosownej jej analizy i na tej podstawie uznały, że w rozpatrywanej sprawie nie zachodzą szczególne okoliczności. Należy podzielić stanowisko organów, że umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego nie uzasadnia pobyt w zakładzie karnym, ani zamiar podjęcia nowego życia po opuszczeniu zakładu karnego, nie będąc obarczonym długami (por. wyrok NSA z 20 października 2011 r., sygn. I OSK 881/11, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych http://orzeczenia.nsa.gov.pj).

Zdaniem Sądu, argumentacja zawarta w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji jest prawidłowa i zasadnie akcentuje wyjątkowość umorzenia oraz to, że w sytuacji osoby występującej o podjęcie takiej decyzji muszą wystąpić szczególne okoliczności. Argumentacja skarżącego, jak również podnoszone przez niego okoliczności nie uzasadniają uwzględnienia zgłoszonego wniosku, gdyż okoliczności tych w stanie faktycznym niniejszej sprawy nie można zakwalifikować jako szczególnych. Pomimo zatem, że wynik przeprowadzonego postępowania jest niezgodny z oczekiwaniami strony skarżącej, nie może to oznaczać, że zaskarżona decyzja narusza prawo. W sprawie niniejszej nie doszło bowiem do naruszenia przez organy art. 30 ust. 2 ustawy.

Należy także podkreślić, że organy administracji mają obowiązek niezwykle starannie podejmować decyzję w sprawie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Każde bowiem umorzenie powoduje przerzucenie na wszystkich podatników kosztów utrzymania dzieci dłużników. W takiej sytuacji, jaka zaistniała w rozpatrywanej sprawie, byłoby to sprzeczne z założeniami ustawowymi (przesłanki z art. 30 ust. 2 ustawy nie powinny być interpretowane rozszerzająco).

Odnosząc się do argumentacji skargi, a w szczególności do podnoszonych przez skarżącego problemów zdrowotnych (schorzenia serca) stwierdzić należy brak w materiałach sprawy takich, które potwierdzałyby ten stan. W szczególności, że choroba skarżącego nie jest uleczalna, a tym samym znosi możliwość podjęcia zatrudnienia po opuszczeniu zakładu karnego i spłacenia ciężących na nim należności. Można podzielić ocenę SKO, że skarżący nie przedstawił tego rodzaju dowodu, a zatem obecnie nie można wykluczyć, że będzie miał możliwość spłaty, jak i że będzie jej pozbawiony, tym samym umorzenie zadłużenia w chwili obecnej byłoby przedwczesne.

Z tych względów, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd skargę oddalił w całości.

J.T. 29 grudnia 1915 r.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.