IV SA/Wr 302/18 - Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu

Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2568709

Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 4 października 2018 r. IV SA/Wr 302/18

UZASADNIENIE

Sentencja

Ewa Orłowska starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu: po rozpoznaniu w dniu 4 października 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku R. K. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi R. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we (...) z dnia (...)., nr (...) w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego postanawia: I. odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu; II. umorzyć postępowanie wszczęte wnioskiem o przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.

Uzasadnienie faktyczne

Skarżący złożył na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu.

W uzasadnieniu powyższego wniosku skarżący podał, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, utrzymuje się z pomocy instytucjonalnej oraz ze wsparcia organizacji (...) i pomocy życzliwych osób. Jest zarejestrowany w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. W rubryce nr 10 obejmującej dochody podał, że nie uzyskuje dochodów w związku z rejestracją jako osoba bezrobotna. Natomiast w rubryce nr 11 obejmującej zobowiązania i stałe wydatki wskazał na brak zobowiązań wynikających z zadłużenia, w tym z tytułu kredytów, alimentów, rat leasingowych. Dodatkowo podał argumenty dotyczące zaskarżonych do Sądu decyzji w tym m.in., że MOPS oparł się na uznaniowych kryteriach co we wcześniejszym okresie niekoniecznie stanowiło przeszkodę do przyznania mu świadczeń z pomocy społecznej.

We wniosku podał, że nie posiada nieruchomości oraz przedmiotów i papierów wartościowych, wierzytelności i oszczędności.

Pismem starszego referendarza sądowego z dnia 4 września 2018 r. wezwano skarżącego na podstawie art. 255 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - zgodnie z którym jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego - do nadesłania dokumentów źródłowych i wyjaśnień: tj. oświadczenia o wszystkich osobach wspólnie zamieszkujących ze skarżącym oraz o źródłach i wysokości ich dochodów, które należało w miarę możliwości udokumentować, kopii decyzji potwierdzających dochody ze wsparcia z pomocy społecznej, szczegółowo określonego kwoto zestawienia ponoszonych miesięcznie wydatków (opłaty, żywność środki higieny, ubrania, lekarstwa, spłata kredytów i inne) ze wskazaniem źródeł ich finansowania, wydruków historii wszystkich rachunków bankowych, lokat bankowych oraz kart kredytowych skarżącego za okres od czerwca do sierpnia 2018 r., innych oświadczeń i dokumentów, które uzasadniałyby przyznanie prawa pomocy.

W piśmie tym pouczono skarżącego, że dokumenty i wyjaśnienia należy nadesłać w terminie siedmiu dni od dnia otrzymania tego pisma. W przeciwnym wypadku wniosek zostanie rozpoznany na podstawie danych zawartych w aktach sprawy.

W odpowiedzi na powyższe pismo referendarza sądowego skarżący pismem z dnia 25 września 2018 r. poinformował, że zamieszkuje samodzielnie i prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Nie posiada dochodów z MOPS, ponieważ organ ten od początku ubiegłego roku odmawia przyznania mu pomocy. Dodał, że obecnie źródłem jego utrzymania jest wsparcie (głównie rzeczowe) życzliwych mu osób i (...). Nie otrzymuje dodatku mieszkaniowego ani wsparcia do opłat za ogrzewanie i prąd. Mieszka w niskich temperaturach a brak regulowania opłat za prąd spowodował wyłącznie dostawy prądu nawet na okres miesiąca. Mimo chęci nie miał możliwości regulowania wydatków bieżących. Nie posiada kredytów, pożyczek i nie korzysta z telewizji. Leki i żywność pomagają mu otrzymać życzliwe osoby. Otrzymuje pomoc od (...), (...), (...), (...), (...) i innych instytucji, która ma charakter pomocy rzeczowej obejmującej żywność, ubrania, porady. Pomoc nie ma charakteru decyzji administracyjnych. Od lat nie korzysta z kont bankowych i kart kredytowych, a wcześniejsza pomoc z MOPS była wypłaca w formie przekazu pocztowego. Jego dramatyczna sytuacja jest wynikiem działań MOPS, który odmawia mu pomocy społecznej. W celu obrony swojego interesu potrzebuje pomocy prawnej w postępowaniu sądowym. W 2017 r. nie otrzymał dochodów wskazując, że dochód ten wyniósł "O zł". Nie posiada oszczędności.

Wraz z tym pismem przedłożył zaświadczenie z urzędu pracy z dnia 29 sierpnia 2018 r., z którego wynika, że jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna od dnia (...) r. i od dnia (...) nie posiada prawa do zasiłku i nie ma stałego miejsca zameldowania. W piśmie tym wyjaśnił także, że nie otrzymuje dochodów z jakichkolwiek innych źródeł.

W pierwszej kolejności rozpoznaniu w niniejszej sprawie podlega wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata.

Z przepisu art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302.; dalej p.p.s.a.) wynika, że ustanowienie radcy prawnego lub adwokata obejmuje prawo pomocy w zakresie częściowym.

Z kolei przepis art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. stanowi, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodzinny.

Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Do tych przepisów szczególnych należy zaliczyć przepisy określające przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy na wniosek strony.

Wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ skarżący nie wykazał w sposób nie budzący wątpliwości jaka jest jego rzeczywista aktualna sytuacja dochodowa.

Skarżący bowiem w celu udokumentowania w swojej sytuacji dochodowej przedłożył tylko jeden dokument, czyli opisane wyżej zaświadczenie urzędu pracy z, którego wynika, że jest długotrwale zarejestrowany jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku.

Dokument ten nie potwierdza co jest obecnym źródeł utrzymania skarżącego. Skarżący nie udokumentował tym samym np. w postaci odpowiedniego zaświadczenia, iż rzeczywiście obecnie otrzymuje pomoc rzeczową od instytucji (...) i (...), opisanych w piśmie z dnia 24 września 2018 r. i we wniosku o prawo pomocy, pomimo tego, że miał taką możliwość wynikającą z pisma referendarza sądowego, w którym wskazano, że może także przedłożyć inne dokumenty uzasadniające przyznanie prawa pomocy. Ponadto dokumentu takiego brak jest także w aktach administracyjnych sprawy nadesłanych przez organ.

Z obowiązku przedłożenia tego dokumentu nie zwalania twierdzenie skarżącego, że pomoc ta nie ma charakteru decyzji administracyjnych. Nie przedłożył także np. oświadczeń osób fizycznych udzielających mu pomocy.

W tym miejscu wskazać należy z urzędu, że w innej sprawie skarżącego o sygn. akt IV SA/Wr 674/17 fakt korzystania przez skarżącego z pomocy instytucji kościelnych w innym okresie czasu, znacznie wcześniejszym, został potwierdzony przez organ administracji w toku czynności dotyczących wywiadu środowiskowego, jednakże w niniejszej sprawie fakt korzystania z pomocy instytucji (...) i osób znajomych nie został potwierdzony także przez organ na etapie wcześniejszego postępowania administracyjnego z powodu braku możliwość przeprowadzenia wywiadu środowiskowego ze skarżącym.

Zatem w celu udokumentowania powyższych okoliczności podanych przez skarżącego nie można było nawet posiłkowo skorzystać z akt administracyjnych sprawy, co powala na przyjęcie, iż istotne okoliczności dotyczące faktycznego korzystania przez skarżącego obecnie z pomocy instytucji kościelnych i osób znajomych nie zostały w wiarygodny sposób wykazane w niniejszej sprawie.

Tym samym skarżący nie wykazał w rzetelny i wyczerpujący sposób, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej uzasadniającej przyznanie prawa pomocy.

Pozostałe okoliczności podane przez skarżącego, iż jest osobą samotną, prowadzącą jednoosobowe gospodarstwo domowe, nie posiadającą kont i lokat bankowych i majątku, zły stan zdrowia nie uzasadniają przyznania prawa pomocy, skoro skarżący nie wykazał w wyczerpujący sposób źródeł utrzymania, czyli sytuacji dochodowej. Wybiórcze udostępnienie danych nie uzasadnia przyznania prawa pomocy. Również okoliczności zawarte w aktach administracyjnych sprawy, że skarżący mieszka w mieszkaniu, którego właściciele nie żyją, w którym brak ogrzewania i gazu jak również, że skarżący nie może liczyć na wsparcie rodziny, ponieważ jest (...) ojciec (...), a matka (...) nie uzasadniają przyznania prawa pomocy, skoro skarżący nie wykazał w wyczerpujący sposób źródeł utrzymania.

Ponadto posiadanie przez skarżącego statusu osoby bezrobotnej oznacza, iż zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (tj. Dz. U. 2018 r. poz. 1265 z późn. zm.) jest on osobą zdolną i gotową do podjęcia zatrudnienia, którego jednak nie podejmuje, co pozwala na przyjęcie, iż nie wykorzystuje on swoich możliwości zarobkowych. Zgodnie z orzecznictwem sądowym gotowość do podjęcia pracy musi oznaczać rzeczywistą, faktyczną i aktualną możliwość podjęcia pracy (por. Wyrok NSA z dnia 28 czerwca 2011 r. sygn. akt I OSK 338/11).

Nie przeczy temu okoliczność, iż z akt administracyjnych sprawy wynika, że organ ustalił z urzędu, że skarżący posiada orzeczenie o (...) stopniu wydane na czas określony, który upływa z dniem (...) r., przy czym dokumentu orzeczenia brak w aktach administracyjnych sprawy. Osoby posiadające orzeczenie o stopniu niepełnosprawności mogą być zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy zarejestrowane jako osoby bezrobotne, a więc jako osoby zdolne i gotowe do podjęcia zatrudnienia, z tym że w wymiarze czasu pracy odpowiadającym co najmniej połowie pełnego wymiaru czasu pracy.

W orzecznictwie sądowym przyjęto bowiem, że obowiązkiem ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy jest wykazanie faktu podjęcia starań o uzyskanie środków finansowych, niezależnie od efektów. To na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Zatem to wnioskodawca zobowiązany jest do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, iż spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. post. NSA z dnia 16 września 2014 r. sygn. akt II OZ 924/16, LEX nr 1530881).

Tym samym w niniejszej sprawie nie można przyjąć, że skarżący podjął wszelkie starania o uzyskanie środków finansowych, niezależnie od efektów, które mógłby przeznaczyć na pokrycie kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów ustanowienia fachowego pełnomocnika i że uzyskanie tych środków było obiektywnie nie możliwe.

Dodać należy, że opisane pismo starszego referendarza sądowego z dnia 4 września 2018 r. zostało sporządzone na podstawie art. 255 p.p.s.a., z którego wynika, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o prawa pomocy, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.

Konstrukcja przepisu art. 255 p.p.s.a. zakłada obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem (post. z dnia 19 czerwca 2012 r. sygn. akt I OZ 38/12).

Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej. Jednocześnie wykazanie, że strona rzeczywiście znajduje się w takiej trudnej sytuacji spoczywa na niej samej. Zatem w jej interesie jest zarówno jak najobszerniejszy opis stanu majątkowego, finansowego i rodzinnego oraz realnych możliwości płatniczych, a także jak najściślejsza współpraca z sądem, który dąży do tego, aby sytuację strony w pełni wyjaśnić. Współpracy tej w niniejszej sprawie w pełnym zakresie zabrakło.

W tej sytuacji przyjąć należy, że skarżący nie wykazał, że spełnia przesłanki, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. warunkujące przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie pełnomocnika.

Na stronie skarżącej zaś spoczywa obowiązek wykazania, poprzez nadesłanie żądanych dokumentów i wyjaśnień, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy.

Strona skarżąca bowiem winna wykazać, przedstawiając odpowiednie argumenty i dowody, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W związku z tym nie jest tak, że wszelkie wątpliwości winny być tłumaczone na korzyść strony, tylko wszystko, co wątpliwe strona skarżąca winna wyjaśnić, bo to po jej stronie istnieje powinność dowiedzenia, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. To do strony ubiegającej się przyznanie prawa pomocy należy wykazanie, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przepisach o prawie pomocy (por. post. NSA z dnia 10 sierpnia 2010 r., sygn. akt I GZ 275/10, LEX nr 741268).

Z tych względów należało, w pkt I sentencji, odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata.

Natomiast odnośnie wniosku o przyznanie prawa pomocy w pozostałym zakresie, tj. w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych wskazać należy, że strona skarżąca jest zwolniona z obowiązku ponoszenia wszelkich kosztów sądowych na podstawie art. 239 pkt 1 lit. a p.p.s.a., z którego wynika, że nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie lub bezczynność organu albo przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej.

W tej sytuacji rozpoznanie tego wniosku stało się zbędne, a postępowanie wszczęte wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych podlega umorzeniu na podstawie art. 249a p.p.s.a., zgodnie z którym jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się.

O umorzeniu postępowania wszczętego wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych orzeczono w pkt II sentencji.

W myśl zaś art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. do czynności w zakresie przyznania prawa pomocy, które wykonuje referendarz sądowy należy wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień o przyznaniu, cofnięciu, odmowie przyznania prawa pomocy albo umorzeniu postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy;

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 245 § 3 p.p.s.a. i 249a w związku z art. 239 pkt 1 lit "a" i art. 258 § 2 pkt 7 i art. 243 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.