Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 3067988

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu
z dnia 31 sierpnia 2020 r.
IV SA/Wr 137/20

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Ireneusz Dukiel (spr.).

Sędziowie WSA: Ewa Kamieniecka, Asesor Marta Pająkiewicz-Kremis.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 sierpnia 2020 r. sprawy ze skargi A S.A. w K. na decyzję Wojewody D. z dnia (...) stycznia 2020 r. nr (...) w przedmiocie przeznaczenia do wykonywania świadczeń rzeczowych na rzecz obrony oddala skargę w całości.

Uzasadnienie faktyczne

W dniu 2 lipca 2019 r. Prezydent Miasta L. (dalej jako organ pierwszej instancji), działając na wniosek Wojskowego Komendanta Uzupełnień w G. (dalej jako wnioskodawca, wojskowy organ uzupełnień), wszczął postępowanie administracyjne w przedmiocie przeznaczenia w ramach świadczeń rzeczowych na uzupełnienie etatowych potrzeb planowanych do wykonania w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny samochodu ciężarowego (...) o nr rej. (...) oraz przyczepy dłużnicowej (...) o nr rej. (...), będących w posiadaniu A S.A. w K. (dalej jako strona, skarżąca, spółka).

Pismem z dnia 11 lipca 2019 r. spółka ustosunkowała się do żądania wnioskodawcy, występując o umorzenie prowadzonego postępowania administracyjnego. Skarżąca wskazała, że została ona zaliczona do przedsiębiorców o szczególnym znaczeniu gospodarczo-obronnym, dla których organem organizującym i nadzorującym wykonywanie zadań na rzecz obronności jest minister właściwy do spraw energii. Na podstawie zawartej zaś z nim umowy i w oparciu o wydaną przez ten organ decyzję, na spółkę został już nałożony obowiązek realizacji zadań w zakresie obronności. Dodatkowe obciążenia, którymi organ pierwszej instancji zamierza ją aktualnie obarczyć będą zatem prowadziły do utrudnienia realizacji dotychczasowych potrzeb militaryzacyjnych, a także mogą zakłócić jej bieżące funkcjonowanie, jako że wskazane pojazdy stanowią 100% środków transportowych oddziału spółki, umożliwiających prowadzenie remontów i usuwanie awarii napowietrznych linii energetycznych w terenie.

Odnosząc się do zajętego przez stronę stanowiska wojskowy organ uzupełnień - w piśmie z dnia 23 lipca 2020 r. - podtrzymał żądanie ustanowienia świadczenia rzeczowego podkreślając, że zapewnienie Siłom Zbrojnym jak najlepszego wyposażenia ma strategiczne znaczenie obronne. Dodał również, że w procesie badania zasadności wnioskowania o nałożenie obowiązków kieruje się zasadami: wyjątkowości, legalności, zasadności i celowości, ograniczając się wyłącznie do świadczeń dotyczących środków specjalistycznych, występujących w gospodarce narodowej w ograniczonych ilościach, a także o określonych parametrach techniczno-eksploatacyjnych.

Organ pierwszej instancji działając na podstawie art. 208 ust. 1 i art. 210 ust. 1 i ust. 4 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r. poz. 1541 z późn. zm., dalej u.p.o.o.), decyzją z dnia (...) sierpnia 2019 r., nr (...), przeznaczył będące w posiadaniu skarżącej: samochód ciężarowy (...) (nr rej. (...)) oraz przyczepę dłużnicową (...) (nr rej. (...)) w ramach świadczeń rzeczowych wykonywanych w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny na rzecz B.

Powołując się na podane w podstawie prawnej regulacje organ wskazał, że na przedsiębiorców może zostać nałożony obowiązek świadczeń rzeczowych polegających na oddaniu do używania posiadanych nieruchomości i rzeczy ruchowych w związku z przygotowaniem obrony Państwa. Wniosek złożony w niniejszej sprawie spełniał zaś w ocenie organu warunki do oddania wskazanych pojazdów na realizację powyższych celów, albowiem stanowiły one nieliczny sprzęt specjalistyczny, pozwalający na wykonywanie zadań przez jednostkę wojskową, na rzecz której został on przeznaczony i nie podlegały wyłączeniu z mocy ustawy. Organ nie dysponował również informacją o ich uszkodzeniu bądź wyrejestrowaniu. Stąd też w jego ocenie wskazane pojazdy mogły być przedmiotem świadczeń rzeczowych na rzecz określonej w decyzji jednostki wojskowej.

Nie zgadzając się z wydanym rozstrzygnięciem spółka wniosła od niej odwołanie wskazując, że organ pierwszej instancji nie podjął wszelkich niezbędnych kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz nie zebrał wszystkich niezbędnych dowodów. Nie przekonał również strony co do zasadności i słuszności wydanej decyzji, wykraczającej poza granice dozwolonego uznania administracyjnego. Z tych powodów spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego rozstrzygnięcia i umorzenie postępowania organu pierwszej instancji.

Wojewoda D. (dalej jako organ odwoławczy, Wojewoda), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 z późn. zm., dalej k.p.a.) w zw. z art. 210 ust. 3 u.p.o.o., decyzją z dnia (...) stycznia 2020 r., nr (...), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji.

Organ odwoławczy dokonując szczegółowej analizy sprawy uznał za spełnione warunki formalne związane ze złożeniem wniosku przez wojskowy organ uzupełnień i określeniem przedmiotu świadczenia rzeczowego. Zwrócił przy tym uwagę, że w niniejszej sprawie nie zachodzą podstawy do wyłączenia pojazdów jako świadczeń rzeczowych z mocy art. 208 ust. 4 u.p.o.o., ani też strona w toku postępowania nie powołała się na żaden przypadek w tym przepisie określony. Wojewoda nie dostrzegł również istotnych uchybień i nieprawidłowości w sposobie prowadzenia postępowania pierwszoinstancyjnego, zauważając jedynie, że zawiadomienie o możliwości zapoznania się z zebranym materiałem dowodowym okazało się przedwczesne, gdyż postępowanie prowadzone w tym zakresie jeszcze się nie zakończyło i trwało nadal. Zdaniem organu odwoławczego nie pozbawiło to jednak stron możliwości czynnego udziału w sprawie.

Wojewoda nie podzielił stanowiska skarżącej spółki, że kwestionowana decyzja nie została należycie uzasadniona oraz że organ pierwszej instancji nie zebrał i nie ocenił materiału dowodowego, bazując wyłącznie na twierdzeniach wnioskodawcy. Zdaniem organu odwoławczego podjęte rozstrzygnięcie zawierało bowiem wyjaśnienie przesłanek, na których organ opierał się orzekając. Wojewoda zwrócił przy tym uwagę, że potrzeby mobilizacyjne Sił Zbrojnych określa właśnie wojskowy organ uzupełnień, albowiem posiada on szczegółową wiedzę na temat potrzeb poszczególnych jednostek wojskowych oraz środków możliwych na ich zaspokojenie. Stąd też rola organu ustalającego świadczenia rzeczowe jest w tym zakresie ograniczona i sprowadza się do zbadania złożonego wniosku pod kątem jego prawidłowości, nie zaś celowości. Wniosek złożony w niniejszej sprawie okazał się zaś zasadny, przy czym wojskowy organ uzupełnień ograniczył się do wskazania środków specjalistycznych występujących w gospodarce narodowej w ograniczonych ilościach, a także o określonych parametrach techniczno-eksploatacyjnych, zaś skarżąca spółka nie była jedynym podmiotem, wobec którego żądanie takie zostało zgłoszone.

Organ odwoławczy zaznaczył ponadto, że podniesiona przez skarżącą okoliczność bycia jednostką organizacyjną przewidzianą do militaryzacji nie zwalnia jej ze stosowania przepisów wykonawczych w sprawie świadczeń rzeczowych, które regulują m.in. pierwszeństwo w zakresie realizacji wniosków wojskowych organów uzupełnień w sprawie przeznaczenia rzeczy ruchomych na cele związane z obronnością. W toku postępowania odwoławczego ustalono również, że regulamin organizacyjny jednostki zmilitaryzowanej nie został jeszcze zatwierdzony przez Ministra (...). Tym samym nie został zaaprobowany także jej etat, w którym ujęto sprzęt transportowy.

Wojewoda nie uwzględnił również zastrzeżeń skarżącej względem wymienionych przez nią możliwych przeszkód w realizacji funkcjonowania systemu dystrybucji energii elektrycznej w okresie ewentualnego sprawdzenia gotowości mobilizacyjnej Sił Zbrojnych, prowadzonych ćwiczeń wojskowych oraz w celu zwalczania klęsk żywiołowych i likwidacji ich skutków. Zaskarżona decyzja dotyczy bowiem przeznaczenia pojazdów do świadczeń rzeczowych planowanych do wykorzystania w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny. Częstotliwość wykonywania świadczeń rzeczowych w okresie sprawdzenia gotowości mobilizacyjnej jest zaś w rzeczywistości realizowana jednorazowo w okresach 10-15 letnich i nie przekracza zazwyczaj 1-2 godzin od momentu dostarczenia przedmiotu świadczenia do miejsca stawiennictwa. Środki te mogłyby być również zwolnione z obowiązku świadczenia na miejscu ich dostarczenia, po podaniu przez skarżącą powodów, z jakich wykonanie wezwania okazało się niemożliwe. Nadto na terenie podległym wojskowemu organowi uzupełnień nie były realizowane w praktyce ćwiczenia wojskowe ani nie wykorzystano środków rzeczowych w celu zwalczania klęsk żywiołowych i likwidacji ich skutków.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu spółka zarzuciła wydanej decyzji naruszenie:

- art. 9c ust. 2 pkt 1, pkt 3 i pkt 18 ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. Prawo energetyczne (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r. poz. 755 z późn. zm.), poprzez nałożenie obciążeń niweczących możliwość wykonywania obowiązków ustawowych strony skarżącej jako operatora systemu dystrybucyjnego elektroenergetycznego;

- art. 208 ust. 1 w zw. z art. 208 ust. 2 u.p.o.o. w zw. z art. 3 pkt 10 i art. 7 ustawy z dnia 23 sierpnia 2001 r. o organizowaniu zadań na rzecz obronności państwa realizowanych przez przedsiębiorców (Dz. U. z 2001 r. Nr 122, poz. 1320 z późn. zm.) w zw. z § 13 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 listopada 2009 r. w sprawie militaryzacji jednostek organizacyjnych wykonujących zadania na rzecz obronności lub bezpieczeństwa państwa (Dz. U. z 2009 r. Nr 210, poz. 1612 z późn. zm., dalej jako rozporządzenie w sprawie militaryzacji jednostek organizacyjnych), poprzez błędną interpretację prowadzącą do nałożenia obowiązku świadczeń rzeczowych na stronę skarżącą będącą podmiotem wykonującym zadania na rzecz obronności i tym samym wydania decyzji czyniącej bezprzedmiotową prawomocną decyzję Ministra (...) w przedmiocie obowiązku realizacji zadań na rzecz obronności państwa przez stronę skarżącą;

- art. 208 ust. 1 w zw. z art. 208 ust. 2 u.p.o.o. w zw. z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 18 kwietnia 2002 r. o stanie klęski żywiołowej (tekst jedn.: Dz. U. z 2017 r. poz. 1897 z późn. zm.), poprzez błędną interpretację prowadzącą do nałożenia obowiązku świadczeń rzeczowych na stronę skarżącą będącą, jako podmiot wykonujący zadania na potrzeby zwalczania klęsk żywiołowych i likwidacji ich skutków, podmiotem na rzecz którego powinny być realizowane przedmiotowe świadczenia i tym samym wyłączonym z katalogu podmiotów, na które świadczenia można nałożyć;

- art. 15 w zw. z art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a., poprzez zebranie materiału dowodowego i ustalenie stanu faktycznego w sposób wybiórczy, zaniechanie wszechstronnej i całościowej oceny dowodów oraz stanu faktycznego w szczególności poprzez:

* niedokonanie samodzielnych ustaleń w zakresie weryfikacji wskazanych przez wnioskodawcę i powielonych przez organ pierwszej instancji przesłanek uzasadniających nałożenie świadczeń, zaniechanie ich oceny oraz pominięcie podnoszonych przez stronę skarżącą twierdzeń w tym zakresie;

* pominięcie w ocenie stanu faktycznego podnoszonej przez stronę skarżącą w toku postępowania okoliczności, że przedmiotem świadczeń na rzecz wnioskodawcy zostało objętych 100% środków transportu strony skarżącej, niezbędnych do realizowania dostaw energii i usuwania awarii w danej lokalizacji i tym samym błędne przyjęcie, że realizacja nałożonego obowiązku może uniemożliwić, a nie, że uniemożliwi wykonywania działalności w zakresie bezpieczeństwa dostaw energii w czasie wojny i pokoju;

* dokonanie błędnej oceny dowodów i przyjęcie, że chwilowy brak zaktualizowanych regulaminów jednostki zmilitaryzowanej do umowy jednostki przewidzianej do militaryzacji pozwala na zagospodarowanie wszystkich środków transportu strony skarżącej, niezbędnych do realizowania dostaw energii i usuwania awarii w danej lokalizacji, czyniąc jej postanowienia bezprzedmiotowymi;

* błędne wnioskowanie na podstawie ustalonego stanu faktycznego i przyjęcie, że wykorzystanie środków transportu strony skarżącej, niezbędnych do realizowania dostaw energii i usuwania awarii w danej lokalizacji w czasie pokoju nie uniemożliwi jej realizacji zadań jako operatora systemu dystrybucyjnego elektroenergetycznego oraz operatora infrastruktury krytycznej, podnoszonych przez stronę skarżącą, w oparciu o niewiążącą informację wnioskodawcy, że może dojść do zwolnienia zajętych środków transportu;

* dokonanie oceny stanu faktycznego jedynie pod kątem wyłączenia przedmiotowego, pomijając ocenę stanu faktycznego pod kątem podmiotowego wyłączenia z obowiązku, o którym mowa w art. 208 ust. 1 u.p.o.o., jako podmiotu należącego do służb wykonujących zadania na potrzeby zwalczania klęsk żywiołowych i likwidacji ich skutków, co strona skarżąca podnosiła w toku postępowania i w zakresie czego żaden z organów nie dokonał analizy i oceny;

* zaniechanie dokonania ustaleń w zakresie obowiązków strony skarżącej jako operatora systemu dystrybucyjnego świadczącego usługi służące interesowi publicznemu oraz zaniechanie oceny przedstawionej przez stronę skarżącą w tym zakresie argumentacji, co skutkowało pominięciem bądź wadliwym ustaleniem ww. okoliczności mających istotny wpływ na rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie, prowadzącym do dowolnej oceny dowodów, skutkującej naruszeniem granic uznania administracyjnego i wydaniem decyzji z pominięciem uzasadnionego interesu strony oraz interesu społecznego;

- art. 107 § 3 k.p.a., poprzez wadliwe uzasadnienie wydanych decyzji administracyjnych niezawierające wyjaśnień w zakresie całokształtu przedstawionych przez stronę skarżącą okoliczności, będące rezultatem pominięcia przy ocenie części podnoszonych przez stronę skarżącą twierdzeń, ujętych w tiret czwarte skargi, i tym samym uniemożliwiające odniesienie się do nich stronie skarżącej, co w rezultacie miało istotny wpływ na wynik sprawy;

- art. 8, art. 9 i art. 11 w zw. z art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a., poprzez nieuwzględnienie twierdzeń i wyjaśnień strony skarżącej, o których mowa w tiret czwarte skargi, i tym samym nie odniesienie się do istotnych dla sprawy faktów i okoliczności podnoszonych przez stronę skarżącą, nie wskazanie w tym zakresie toku rozumowania przeprowadzonego przez organ, który strona skarżąca mogłaby przyjąć bądź zakwestionować, nieudzielenie niezbędnych wyjaśnień i wskazówek stronie skarżącej co do podnoszonych wątpliwości w zakresie kolizji obowiązków ustawowych, co w rezultacie miało istotny wpływ na wynik sprawy.

W uzasadnieniu skargi spółka rozwinęła treść przedstawionych powyżej zarzutów, akcentując swoją odpowiedzialność jako operatora świadczącego usługi przesyłu i dystrybucji energii elektrycznej za ich niezakłóconą realizację w czasie pokoju i razie wojny, niezależnie od występujących okoliczności zewnętrznych. Ustawodawca nie przewidział bowiem w tym zakresie żadnych ograniczeń, które zwalniałyby stronę z obowiązku dostarczania energii, uznając tym samym bezpieczeństwo energetyczne kraju nieodzownym elementem obrony narodowej, w takim samym stopniu jak obrona militarna. Już tylko z tego tytułu - zdaniem skarżącej - utrzymanie przez organ odwoławczy rozstrzygnięcia wydanego w pierwszej instancji stanowi rażące naruszenie jej obiektywnie uzasadnionych interesów, jak i interesu publicznego.

Nadto twierdziła, że na mocy decyzji Ministra (...) z dnia (...) grudnia 2016 r. i stanowiących jego podstawę przepisów prawa, na stronę skarżącą nałożono szereg obowiązków na rzecz obronności państwa, których zakres pokrywa się z obciążeniami wynikającymi z zaskarżonego rozstrzygnięcia, co niweczy skuteczność prawomocnej decyzji Ministra. Okoliczności ta w ocenie spółki nie została wzięta jednak pod rozwagę przez organy orzekające w niniejszej sprawie, podobnie jak i fakt, że skarżąca - jako jednostka wykonująca zadania na potrzeby zwalczania klęsk żywiołowych i likwidacji ich skutków - jest podmiotem uprawnionym w zakresie świadczeń rzeczowych, wymienionych w art. 208 ust. 2 u.p.o.o. Tym samym nie może być ona jednocześnie podmiotem zobowiązanym na mocy art. 208 ust. 1 tejże ustawy, co wyłącza ją z katalogu jednostek, o których mowa w tym przepisie.

Nie odniesienie się do tej kwestii w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stanowi zaś zdaniem strony kolejny jej mankament. Uchybieniem proceduralnym jest również w jej ocenie całkowite pominięcie podnoszonych przez spółkę zastrzeżeń co do pogodzenia nałożonych świadczeń z obowiązkami operatora systemu dystrybucyjnego elektroenergetycznego w sytuacji zajęcia 100% środków transportowych niezbędnych do realizowania dostaw energii i usuwania awarii bądź skutków klęsk żywiołowych w lokalizacji oddziału. Zwłaszcza w tym ostatnim przypadku organ nie wyjaśnił, w jaki sposób skarżąca ma przeciwdziałać katastrofom naturalnym, jeśli sprzęt zostanie oddany do dyspozycji właściwej jednostki wojskowej nawet na kilka godzin i przy braku gwarancji, że zostanie on zwolniony w krótkim odcinku czasowym od jego udostępnienia. Awarie, ich skutki, zakres i czas są bowiem nieprzewidywalne i nie można wykluczyć zbiegu różnych niekorzystnych okoliczności.

Nie dokonano również samodzielnej analizy potrzeby przeznaczenia środków transportowych znajdujących się w posiadaniu skarżącej w kontekście ich dostępności także w innych branżach, opierając się w tym zakresie wyłącznie na powielonym i podzielonym stanowisku wojskowego organu uzupełnień. W ten sposób organy obu instancji naruszyły szereg zasad ogólnych postępowania administracyjnego, gdyż prowadząc postępowanie zobligowane one były do wszechstronnego zgromadzenia i rozpatrzenia materiału dowodowego w sprawie, a także do kompleksowego odniesienia się i zbadania wszystkich twierdzeń strony skarżącej. Nie dochowując nałożonym na nie obowiązkom organy wykroczyły zatem poza granice dozwolonego uznania administracyjnego.

Mając na uwadze powyższe okoliczności skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, a także o zasądzenia kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał swoje stanowisko i argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji, wnosząc o jej oddalenie.

Wojewoda stwierdził ponadto, że skarżąca spółka może być jednocześnie podmiotem uprawnionym z mocy art. 208 ust. 2 u.p.o.o. do występowania z wnioskiem o przeznaczenie nieruchomości lub rzecz ruchomych na cele świadczeń rzeczowych, jak i zobowiązanym do wykonywania świadczeń rzeczowych na wniosek innego uprawnionego podmiotu. Zaskarżona decyzja nie czyni również bezprzedmiotowym rozstrzygnięcia Ministra (...), nakładającego na stronę zadania przynależne przedsiębiorcy o szczególnym znaczeniu gospodarczo-obronnym, albowiem przepisy stanowiące podstawę do jego wydania nie naruszają określonych w innych regulacjach zasad i trybu obarczania przedsiębiorców ciężarami z zakresu obronności państwa. W tym także tych świadczeń, które realizowane są w pierwszej kolejności, zarówno pod względem ilościowym, jak i jakościowym na podstawie przepisów ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej i aktów ją wykonujących.

Organ odwoławczy podkreślił również, że zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji wyjaśniają stronie w sposób wyczerpujący przesłanki, którymi kierowano się orzekając. Okoliczność zaś, że twierdzenia wojskowego organu uzupełnień zostały uznane za zasadne nie oznacza, że materiał dowodowy w niniejszej sprawie nie został zebrany i oceniony należycie.

Wojewoda nadto zauważył, że skarżąca jako jednostka przewidziana do militaryzacji według stosownych przepisów może wnioskować o doposażenie jej w rzeczy ruchome, w tym w środki transportowe gwarantujące realizację ustawowych zadań z zakresu obronności, o ile oczywiście zostanie to ujęte w jej etatowych potrzebach, wynikających z przyjętego i zatwierdzonego regulaminu organizacyjnego. Tymczasem skarżąca spółka do chwili obecnej takim dokumentem nie dysponuje, co uniemożliwia określenie jakie są jej potrzeby w tym zakresie.

Organ odwoławczy nie podzielił zarzutów skarżącej jakoby przeznaczenie wnioskowanych środków transportowych na świadczenia rzeczowe miało prowadzić do znaczącego osłabienia, czy wręcz uniemożliwienia realizacji bieżących zadań związanych z zabezpieczeniem funkcjonowania systemu dystrybucji energii elektrycznej, a także innych działań z zakresu obronności państwa, czy też zwalczania klęsk żywiołowych i likwidacji ich skutków. Zaskarżona decyzja dotyczy bowiem świadczeń planowanych w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny. Jeśli chodzi natomiast o czas pokoju to na terenie administrowanym przez wojskowy organ uzupełnień nie zachodziły przypadki organizowania sprawdzenia mobilizacyjnego. Jeśli zaś nawet miałoby do nich dojść, to istotny z punktu widzenia strony środek transportu zostałby zwolniony z obowiązku świadczeń. Przy czym, jak zaznaczył Wojewoda, powyższego stwierdzenia - wbrew stanowisku spółki - nie można traktować jako niewiążącej informacji, albowiem znajduje ona oparcie w przepisach obowiązującego prawa.

Zdaniem Wojewody w sprawie nie zostały również naruszone powołane przez stronę zasady prowadzenia postępowania administracyjnego, zwłaszcza na etapie odwoławczym, gdyż w jego toku wyczerpująco zgromadzono i należycie oceniono materiał dowodowy, biorąc pod rozwagę stanowisko skarżącej spółki i powoływane przez nią argumenty.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W myśl art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm., dalej u.p.p.s.a.), wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Należy również pamiętać, że sądowa kontrola legalności zaskarżonych decyzji administracyjnych sprawowana jest wyłącznie w granicach danej sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 u.p.p.s.a.).

Rozpoznając niniejszą sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zakwestionowana decyzja odpowiada prawu.

Podstawę materialną zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowił art. 208 ust. 1 u.p.o.o., zgodnie z którym na urzędy i instytucje publiczne oraz przedsiębiorców i inne jednostki organizacyjne, a także osoby fizyczne może być nałożony obowiązek świadczeń rzeczowych, polegających na oddaniu do używania posiadanych nieruchomości i rzeczy ruchomych na cele przygotowania obrony Państwa.

Świadczenia rzeczowe mogą być wykonywane na rzecz Sił Zbrojnych, jednostek organizacyjnych stanowiących bazy formowania specjalnie tworzonych jednostek zmilitaryzowanych, jednostek organizacyjnych obrony cywilnej oraz jednostek organizacyjnych wykonujących zadania na potrzeby obrony państwa albo zwalczania klęsk żywiołowych i likwidacji ich skutków (ust. 2).

Jak wynika natomiast z art. 208 ust. 4 powołanej ustawy, przedmiotem świadczeń rzeczowych nie mogą być:

1) tereny, pomieszczenia, środki transportowe, maszyny i inny sprzęt, znajdujące się w posiadaniu:

a) jednostek organizacyjnych służących bezpośrednio działalności Sejmu i Senatu Rzeczypospolitej Polskiej, Kancelarii Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, Kancelarii Prezesa Rady Ministrów, ministerstw i urzędów wojewódzkich oraz Narodowego Banku Polskiego i banków, a także Państwowej Wytwórni Papierów Wartościowych i Mennicy Państwowej,

b) jednostek organizacyjnych podległych, podporządkowanych lub nadzorowanych odpowiednio przez Ministra Obrony Narodowej, Ministra Sprawiedliwości, ministra właściwego do spraw wewnętrznych, ministra właściwego do spraw informatyzacji, Szefa Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Szefa Agencji Wywiadu oraz Szefa Centralnego Biura Antykorupcyjnego,

c) przedstawicielstw dyplomatycznych i urzędów konsularnych państw obcych oraz innych przedstawicielstw i instytucji zrównanych z nimi w zakresie przywilejów i immunitetów na mocy ustaw, umów lub powszechnie ustalonych zwyczajów międzynarodowych, jak również członków tych przedstawicielstw, urzędów i instytucji oraz członków ich rodzin, a także innych osób zrównanych z nimi w zakresie przywilejów i immunitetów, jeżeli nie posiadają obywatelstwa polskiego;

2) biblioteki, muzea, archiwa i zabytki uznane przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej za pomniki historii oraz dobra kulturalne, o których mowa w art. 218 ustawy, oraz obiekty wpisane na "listę dziedzictwa światowego" na podstawie Konwencji w sprawie ochrony światowego dziedzictwa kulturalnego i naturalnego, przyjętej w Paryżu dnia 16 listopada 1972 r. (Dz. U. z 1976 r. poz. 190 i 191);

3) zbiory naukowe i artystyczne mające charakter publiczny;

4) świątynie, domy modlitwy oraz pomieszczenia kościołów i innych związków wyznaniowych mających osobowość prawną, wraz ze znajdującymi się w nich przedmiotami przeznaczonymi do wykonywania kultu religijnego;

5) przedmioty wyłączone spod egzekucji stosownie do przepisów ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2018 r. poz. 1314, z późn. zm.), z wyjątkiem narzędzi prostych oraz środków transportowych;

6) parki narodowe i rezerwaty przyrody;

7) przedszkola, domy dziecka, zakłady opiekuńczo-wychowawcze, szkoły specjalne i internaty tych szkół, specjalne ośrodki wychowawcze i szkolno-wychowawcze oraz poradnie psychologiczno-pedagogiczne;

8) urządzenia i sieci telekomunikacyjne:

a) ujęte w planach działania, o których mowa w art. 176a ust. 2 ustawy z dnia 16 lipca 2004 r. - Prawo telekomunikacyjne (Dz. U. z 2018 r. poz. 1954, 2245 i 2354 oraz z 2019 r. poz. 643, 730 i 1030), przewidziane do użycia na potrzeby jednostek organizacyjnych, o których mowa w ust. 2,

b) niezbędne do wykonania decyzji nałożonych na przedsiębiorców telekomunikacyjnych przez Prezesa Urzędu Komunikacji Elektronicznej w trybie określonym w art. 178 ust. 1 ustawy z dnia 16 lipca 2004 r. - Prawo telekomunikacyjne;

9) pojazdy samochodowe niedopuszczone do ruchu po drogach publicznych oraz używane wyłącznie do przewozu wewnątrz zakładu, po przedstawieniu przez posiadacza odpowiednich dokumentów.

Stosownie do treści art. 210 ust. 1 u.p.o.o., decyzję o przeznaczeniu nieruchomości lub rzeczy ruchomej na cele świadczeń rzeczowych, w tym planowanych do wykonania w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny, wydaje wójt lub burmistrz (prezydent miasta) na wniosek organów i kierowników jednostek organizacyjnych, o których mowa w art. 202 ust. 1 (m.in. wojskowego komendanta uzupełnień).

W niniejszej sprawie nie budziło wątpliwości, że z wnioskiem o wszczęcie postępowania administracyjnego wystąpił właściwy organ w dopuszczalnym do tego trybie. Nie kwestionowano również stanu prawnego i technicznego środków transportowych przeznaczonych do realizacji świadczeń rzeczowych. Przedmiotem sporu pozostawała natomiast kwestia ustalenia, czy organy były w ogóle uprawnione do nałożenia na skarżącą spółkę tego rodzaju obowiązku, czy też z uwagi na zakres prowadzonej przez nią działalności, powinna ona być z niego zwolniona.

W ocenie Sądu, a wbrew zarzutom skarżącej, z przepisów znajdujących zastosowanie w sprawie w żaden sposób nie można wywnioskować, aby spółka podlegała ustawowemu zwolnieniu z obowiązku świadczeń rzeczowych na rzecz obronności. Wprost przeciwnie, z treści art. 208 ust. 1 u.p.o.o. jasno wynika, że zobowiązanym do oddania w użytkowanie posiadanych nieruchomości oraz rzeczy ruchomych jest w zasadzie nieograniczony katalog podmiotów. Łączy je zaś wspólny cel, do którego realizacji mogą zostać zaangażowani w postaci przygotowania obrony kraju.

Wyjątki od tej zasady nie zostały przewidziane - jak twierdzi to strona - w ust. 2 powołanego przepisu, lecz w art. 208 ust. 4 u.p.o.o. który określa, że przedmiotem świadczeń rzeczowych nie mogą być wskazane w nim nieruchomości oraz rzeczy ruchome związane m.in. z działalności oświatową, kulturalną, artystyczną, czy religijną. Do katalogu tego, mającego co istotne charakter zamknięty, zaliczają się również urządzenia i sieci telekomunikacyjne, a także pojazdy samochodowe, lecz niedopuszczone do ruchu pod drogach publicznych oraz używane wyłącznie do przewozu wewnątrz zakładu, po przedstawieniu przez posiadacza odpowiednich dokumentów. Środki transportowe znajdujące się posiadaniu skarżącej spółki nie stanowią jednak żadnej rzeczy ruchomej, wymienionej w art. 208 ust. 4 u.p.o.o. W szczególności nie mogą być one potraktowane jako urządzenia telekomunikacyjne. Nie są również pojazdami samochodowymi niedopuszczonymi do ruchu bądź wykorzystywanymi wyłącznie do przewozu wewnątrzzakładowego. W takiej sytuacji nie ma zatem przeszkód prawnych do przeznaczenia ich na potrzeby Sił Zbrojnych w charakterze świadczeń rzeczowych.

Jak już to wyżej zasygnalizowano, art. 208 ust. 2 u.p.o.o. nie może być traktowany jako przepis wyłączający możliwość nałożenia ciężarów na rzecz obrony tylko z tego powodu, że wymienione w nim podmioty są ich odbiorcami. Trafnie bowiem Wojewoda zauważył, że można być jednocześnie zobowiązanym do wykonywania jednych świadczeń rzeczowych, jak i uprawnionym do korzystania z innych. Nie ma w tym zakresie żadnej regulacji prawnej, która temu by się sprzeciwiała. Zatem okoliczność, że skarżąca spółka wykonuje zadania na potrzeby zwalczania klęsk żywiołowych i likwidacji ich skutków pozostaje bez wpływu na możliwość obciążenia jej ciężarami związanym z realizowaniem celów obronnych.

Podobnie należy ocenić podniesione przez stronę zastrzeżenia względem zaskarżonej decyzji, które wiążą się z realizowaniem innego rodzaju działań obronnych związanych z zaliczeniem spółki do kategorii przedsiębiorców o szczególnym znaczeniu gospodarczo-obronnym, czy też jej obowiązków wynikających z pełnienia roli operatora systemu dystrybucyjnego elektroenergetycznego na gruncie przepisów ustawy - Prawo energetyczne.

Obowiązki realizowane przez skarżącą w powyższym zakresie i rola jaką pełni w żaden sposób nie były kwestionowane przez organ. Równocześnie zasadnie podkreślił on, że nie zwalnia to strony od konieczności wykonywania także innego rodzaju obciążeń związanych z obronnością kraju. Zwłaszcza, że ustawa o organizowaniu zadań na rzecz obronności państwa realizowanych przez przedsiębiorców, na podstawie której została wydana decyzja Ministra (...) z dnia (...) grudnia 2016 r., przewiduje w art. 8, że jej regulacje nie mogą naruszać określonych w odrębnych przepisach zasad i trybu oraz kompetencji organów administracji rządowej i samorządowej w zakresie nakładania na przedsiębiorców zadań na rzez obronności państwa, ich finansowania oraz sprawowania nadzoru nad ich wykonywaniem. W konsekwencji to rolą skarżącej jest doprowadzenie do pogodzenia realizacji zadań związanych z polityką obrony prowadzoną niekiedy w oparciu o szereg rozstrzygnięć wydawanych przez różne organy. W związku z tym nie można się zgodzić z zarzutem, aby zakwestionowana w niniejszej sprawie decyzja czyniła bezprzedmiotowym rozstrzygnięcie Ministra (...), czy też uniemożliwiała realizowanie działalności operacyjnej spółki, związanej z przesyłem i dystrybucją energii elektrycznej. Warto przy tym dodać, o czym będzie jeszcze mowa później, że świadczenia rzeczowe zostały nałożone na stronę w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny. Oznacza to zatem, że do tego momentu strona skarżąca ma możliwość wykorzystywania pojazdów na cele wynikające choćby z przywołanej decyzji Ministra (...), czy też na zadania realizowane w ramach bieżącej działalności operatora systemu elektroenergetycznego lub podmiotu biorącego udział w zwalczaniu klęsk żywiołowych i likwidacji ich skutków. Z tych powodów zarzucone organowi naruszenie przepisów prawa materialnego, nie miało w niniejszej sprawie miejsca.

Na uwzględnienie nie zasługiwały również zarzuty procesowe odnoszące się do krytycznej analizy zakresu wniosku złożonego przez wojskowy organ uzupełnień, sposobu gromadzenia materiału dowodowego, dokonywania ustaleń faktycznych, realizowania uprawnień strony, a także prawidłowości sporządzenia uzasadnienia rozstrzygnięcia kończącego sprawę.

Wbrew twierdzeniom strony skarżącej, organy obu instancji zobligowane były wziąć pod uwagę treść wniosku wojskowego organu uzupełnień, albowiem tylko on dysponował wiedzą na temat aktualnych potrzeb rzeczowych danych jednostek wojskowych. Nadto jak wynika z § 11 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 3 sierpnia 2004 r. w sprawie świadczeń rzeczowych na rzecz obrony w czasie pokoju (Dz. U. z 2004 r. Nr 181, poz. 1872 z późn. zm., dalej w skrócie: rozporządzenie w sprawie świadczeń rzeczowych), wnioski wojskowych komendantów uzupełnień o przeznaczenie nieruchomości lub rzeczy ruchomych na cele świadczeń wykonywanych na rzecz Sił Zbrojnych realizuje się w pierwszej kolejności, zarówno pod względem ilościowym, jak i jakościowym, z uwzględnieniem propozycji zawartych w tych wnioskach. Należy przy tym zauważyć, że skarżąca nie była jedynym podmiotem wymienionym we wniosku. Zawierał on bowiem 16 pozycji obejmujących środki transportowe przeznaczone na uzupełnienie potrzeb etatowych B, znajdujące się w posiadaniu różnych przedsiębiorców. W związku z tym należało uznać, że zgłoszenie wojskowego organu uzupełnień zasługiwało na realizację w zaproponowanym kształcie, mając na względzie specjalistyczny sprzęt jakim dysponowała skarżąca spółka. Nie oznaczało to oczywiście, że żądanie wnioskodawcy podlegało bezkrytycznej akceptacji. Organy dołożyły bowiem wymaganej staranności i zweryfikowały je pod kątem dolegliwości dla strony, również w kontekście podnoszonych przez nią zastrzeżeń. Jeśli zaś nie podzieliły ich w takim stopniu, w jakim skarżąca tego od nich oczekiwała, to działania tego nie można traktować jako wady postępowania administracyjnego, albowiem wynikało ono wyłącznie z zajętego przez organy stanowiska. I choć w ostatecznym kształcie było ono zbieżne ze stanowiskiem wnioskodawcy, nie świadczyło to o niesamodzielności organów, czy jednostronnym oglądzie przez nie rozpatrywanej sprawy.

Nie można również podzielić zarzutu, jakoby organy nie uwzględniły w toku postępowania charakteru prowadzonej przez spółkę działalności i jej doniosłości dla interesu publicznego. Zarówno organ pierwszej, jak i drugiej instancji wielokrotnie podkreślały bowiem, że spółka jako operator systemu dystrybucyjnego elektroenergetycznego ma istotne znaczenie z punktu widzenia gospodarki, obronności oraz zarządzania kryzysowego. Niemniej jednak nawet przeznaczenie całego taboru samochodowego jednego z jej oddziałów na potrzeby rzeczowe Sił Zbrojnych nie pozbawia całej spółki możliwości dalszego działania w wymienionych obszarach. W pierwszej kolejności organ odwoławczy trafnie spostrzegł, że wykonanie zakwestionowanej decyzji może nastąpić wyłącznie w razie ogłoszenia mobilizacji lub w czasie wojny. Po drugie, w okresie pokoju można co prawda przeprowadzić sprawdzenie gotowości mobilizacyjnej Sił Zbrojnych, bądź innego rodzaju ćwiczenia wojskowe, ale czas ich trwania oraz częstotliwość są ściśle uregulowane przepisami prawa (art. 209 u.p.o.o.), i w praktyce, jak wynika to z oświadczenia wojskowego organu uzupełnień, realizowane są raz na 10-15 lat. Dodatkowo podmiot zobowiązany do dostarczenia świadczenia rzeczowego może każdorazowo wnioskować o jego zwolnienie i wbrew stanowisku skarżącej stwierdzenie to nie jest jedynie niezobowiązującą deklaracją. Jego podstawę prawną stanowi bowiem zasadnie przywołany przez Wojewodę § 25 ust. 2 rozporządzenia w sprawie świadczeń rzeczowych, zgodnie z którym, w razie niemożności oddania przedmiotów świadczenia w określonym terminie i miejscu, posiadacz jest obowiązany niezwłocznie zawiadomić o tym wójta lub burmistrza (prezydenta miasta), a także świadczeniobiorcę oraz podać przyczyny uniemożliwiające ich oddanie. W tym miejscu warto również wskazać na treść § 13 pkt 2 cytowanego rozporządzenia, w myśl którego decyzja o przeznaczeniu nieruchomości lub rzeczy ruchomej na cele świadczeń podlega uchyleniu na wniosek organu lub kierownika jednostki organizacyjnej występujących o jego ustanowienia - jeżeli ustała potrzeba korzystania ze świadczeń. Taka zaś sytuacja może mieć miejsce chociażby wówczas, gdy zatwierdzony zostanie regulamin organizacyjny jednostki zmilitaryzowanej, a spółka przekona wojskowy organ uzupełnień o konieczności weryfikacji uprzednio złożonego wniosku o uzupełnienie potrzeb etatowych Sił Zbrojnych.

Po trzecie w końcu, spółka jako jednostka przewidziana do militaryzacji sama może ubiegać się o przeznaczenie rzeczy ruchomych należących do innych posiadaczy na cele świadczeń rzeczowych niezbędnych do realizacji jej ustawowych zadań w zakresie przesyłu energii elektrycznej, obronności i usuwania klęsk żywiołowych, o czym wprost stanowi § 13 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia w sprawie militaryzacji jednostek organizacyjnych.

Z przedstawionych powyżej powodów należało uznać, że Wojewoda - ponownie rozpatrując sprawę w jej całokształcie - rozważył wszelkie przesłanki przemawiające za nałożeniem na skarżącą świadczeń rzeczowych na rzecz obrony, biorąc pod uwagę zarówno potrzeby Sił Zbrojnych, jak i skarżącej spółki. Trafnie również doszedł do przekonania, że nie uniemożliwiają one wykonywania przez nią bieżącej działalności. Organ odwoławczy wnikliwie przy tym przeanalizował stanowisko strony skarżącej oraz wojskowego organu uzupełnień przeprowadzając w tym zakresie stosowne postępowanie wyjaśniające. Zapewnił również obu stronom możliwość realnego skorzystania z prawa do czynnego udziału w postępowaniu (art. 10 § 1 k.p.a.), prowadząc je w sposób budzący zaufanie jego uczestników do organów władzy publicznej (art. 8 § 1 k.p.a.) oraz z poszanowaniem ich prawa do bycia poinformowanym o okolicznościach faktycznych i prawnych (art. 9 k.p.a.). Dlatego też zarzuty naruszenia powołanych przepisów postępowania, a także art. 15 w zw. z art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. nie były usprawiedliwione.

Na uwzględnienie nie zasługiwał również zarzut naruszenia art. 107 § 3 k.p.a., gdyż sporządzone przez organ uzasadnienie wypełnia dyspozycję tego przepisu w wystarczającym zakresie. Wynika bowiem z niego do jakich ustaleń faktycznych doszedł organ i co stanowiło ich podstawę oraz dlaczego zastrzeżenia strony w tym zakresie nie mogły zostać wzięte pod uwagę. Wojewoda wyjaśnił również stronie w stopniu wystarczającym podstawę prawną swojego działania, podejmując starania, aby przekonać ją do zajętego przez siebie stanowiska zgodnie z art. 11 k.p.a.

Reasumując powyższe rozważania należało zatem stwierdzić, że wynik przeprowadzonego w sposób prawidłowy postępowania administracyjnego dowiódł spełnienia przesłanek z art. 208 ust. 1 u.p.o.o., prowadząc tym samym do zasadnego nałożenia na skarżącą spółkę świadczeń rzeczowych na rzecz obrony. Stąd też podjęta przez organ decyzja odpowiadała prawu i mieściła się w granicach dozwolonego uznania administracyjnego.

Mając zatem na uwadze powyższe okoliczności oraz stwierdzając, że wniesiona skarga nie miała usprawiedliwionych podstaw, Sąd zobowiązany był do jej oddalenia na podstawie art. 151 u.p.p.s.a., o czym orzeczono jak w sentencji.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.