Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2720390

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu
z dnia 19 czerwca 2019 r.
IV SA/Wr 127/19

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Ireneusz Dukiel.

Sędziowie WSA: Ewa Kamieniecka, Wanda Wiatkowska-Ilków (spr.).

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 19 czerwca 2019 r., sprawy ze skargi W. Zakładów Koksowniczych "(...)" S.A., z/s w W., na decyzję D. Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego, we W., z dnia (...), nr (...), w przedmiocie stwierdzenia choroby zawodowej,, oddala skargę w całości.,,

Uzasadnienie faktyczne

Zaskarżoną decyzją Nr (...) z dnia (...) stycznia 2019 r. D. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we W., działając na podstawie art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 2019 r. poz. 59), art. 2351 i art. 2352 Kodeksu pracy (dalej: k.p.) (Dz. U. z 2018 r. poz. 917 z późn. zm.) oraz § 8 ust. 1 i 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. z 2013 r. poz. 1367) jak również art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej: k.p.a.) (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096) i po rozpatrzeniu odwołania strony z dnia 2 października 2018 r. złożonego przez pracodawcę - A S.A. z siedzibą w W., od decyzji Nr (...) Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w W. z dnia (...) września 2018 r. o stwierdzeniu choroby zawodowej: nowotwory złośliwe powstałe w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy, uznanych za rakotwórcze u ludzi - rak płuca prawego (poz. 17 pkt 1 wykazu chorób zawodowych wymienionych w załączniku do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych) u zmarłego Z. B. - zaskarżoną decyzję utrzymał w mocy.

W uzasadnieniu decyzji podał, że Z. B., urodzony dnia (...) r., zmarł dnia (...) r., pracował kolejno:

- od 27 lipca 1992 r. do 31 maja 2009 r. jako malarz (od 1992 r. do 31 maja 2004 r.), murarz budowlany (1 czerwca 2004 r. do 31 grudnia 2004 r.), murarz (od 1 stycznia 2005 r. do 31 maja 2009 r.) w B Sp. z o.o. z siedzibą w W. (obecnie: C Sp. z o.o. z siedzibą w W.)

- od 27 lipca 1992 r. do 30 listopada 2000 r. był pracownikiem w D S.A. z siedzibą w W. (obecnie: A z siedzibą w W.) w Zakładzie Nr (...) w Oddziale (...) - brak narażenia zawodowego na czynniki rakotwórcze, w tym wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne (WWA).

- w oparciu o art. 231 Kodeksu pracy od 1 grudnia 2000 r. przeszedł do B Sp. z o.o. z siedzibą w W., gdzie był narażony na czynniki rakotwórcze obecne przy produkcji koksu, w tym wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne (WWA).

- od 1 czerwca 2009 r. do 11 grudnia 2017 r. jako operator urządzeń węglowni w A S.A. z siedzibą w W. w narażeniu na czynniki o działaniu rakotwórczym zawierające WWA.

Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w W. na skutek zgłoszenia podejrzenia choroby zawodowej z dnia 13 stycznia 2018 r. dokonanego przez A. B. - wdowę po Z. B., wszczął dnia 15 stycznia 2018 r. postępowanie administracyjne w sprawie choroby zawodowej: nowotwory złośliwe powstałe w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy, uznanych za rakotwórcze u ludzi - rak płuca prawego (poz. 17 pkt 1) u zmarłego Z. B. Organ ustalił i zawiadomił stronę zgodnie z art. 61 § 4 k.p.a. o wszczęciu postępowania.

Po przeprowadzeniu oceny narażenia zawodowego przez organ I instancji, dokumentacja zmarłego Z. B. została skierowana do D. Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy we W. - Oddział w W., który dnia 5 lipca 2018 r. wydał orzeczenie lekarskie nr (...) o rozpoznaniu choroby zawodowej - nowotwory złośliwe powstałe w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy, uznanych za rakotwórcze u ludzi - rak płuca prawego (poz. 17 pkt 1 wykazu chorób zawodowych wymienionych w załączniku do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych) u zmarłego Z. B. Jednostka orzecznicza I stopnia diagnostycznego powyższe orzeczenie uzasadniła następująco: "Przeanalizowano całość dokumentacji medycznej. Obowiązujące przepisy prawa stanowią, że nowotwór złośliwy może być uznany za chorobę zawodową, jeżeli powstał w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy, uznanych za rakotwórcze u ludzi. W załączniku Nr 1 do Rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 24 lipca 2012 r. w sprawie substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników rakotwórczych i mutagennych w środowisku pracy (tekst jednolity z 2016 r., poz. 1117) znajdują się procesy technologiczne związane z narażeniem na działanie wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych, obecnych w sadzy węglowej, smołach węglowych i pakach węglowych. Z oceny narażenia wiadomo, że Z. B. pracował w latach 2000-2009, 2009-2017 na terenie A S.A. w W. w narażeniu na czynniki rakotwórcze wynikające z produkcji koksu: WWA. Wyniki badań epidemiologicznych wskazują, że skutkiem przewlekłej ekspozycji na WWA zawartych w procesie produkcji koksu są nowotwory złośliwe płuc, skóry i pęcherza moczowego. Rak płuca należy w Polsce do najczęściej rozpoznawanych nowotworów zawodowych. Zgodnie z zasadą przyjętą w orzecznictwie przy rozpatrywaniu nowotworów pochodzenia zawodowego ocenie podlegają poziom i długość narażenia. Ponieważ nie ma ustalonej dawki progowej narażenia na czynnik rakotwórczy, teoretycznie przyjmuje się, że każdy kontakt z takim czynnikiem stwarza ryzyko zachorowania, choć oczywiście ryzyko rośnie wraz z długością i wielkością ekspozycji. Okres latencji nowotworu upływający od początku narażenia do wystąpienia klinicznych objawów chorobowych może trwać od kilku do kilkudziesięciu lat, najczęściej dla nowotworów zawodowych jest dłuższy niż 20 lat. Proces diagnostyczno-orzeczniczy w przypadku nowotworów zawodowych wymaga indywidualnego podejścia w związku z tym 17 letni okres narażenia zawodowego na czynniki rakotwórcze uznano w przypadku Z. B. za wystarczający do uznania zawodowej etiologii nowotworu. Mając na uwadze narażenie zawodowe na czynniki rakotwórcze oraz rozpoznany nowotwór złośliwy płuca prawego, potwierdzony w badaniu histopatologicznym można z wysokim prawdopodobieństwem uznać zawodową etiologię choroby."

Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w W. dnia (...) września 2018 r. wydał decyzję Nr (...) o stwierdzeniu choroby zawodowej: nowotwory złośliwe powstałe w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy, uznanych za rakotwórcze u ludzi - rak płuca prawego (poz. 17 pkt 1 wykazu chorób zawodowych wymienionych w załączniku do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych) u zmarłego Z. B.

Od powyższej decyzji odwołał się dnia 2 października 2018 r. były pracodawca: A S.A. z siedzibą w W. nie zgadzając się z jej rozstrzygnięciem, podnosząc, iż ustalenia faktyczne, dotyczące okresu latencji choroby - nowotworu płuc w sytuacji jego zawodowej etiologii są sprzeczne z ustaleniami czynionymi przez D. Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy we W. - Oddział w W. w innej, analogicznej sprawie, gdzie wskazano, że okres latencji nowotworu w przypadku WWA wynosi 20-30 lat, a ujawnienie się nowotworu w okresie krótszym niż 20-30 lat świadczyłoby o przyczynie pozazawodowej. Ponadto w odwołaniu podniesiono, że został pominięty fakt, iż Z. B. palił papierosy w ilości 40 paczkolat, co wynika z karty informacyjnej leczenia szpitalnego oporządzonej przez Specjalistyczny Szpital im. (...) Oddział Pulmonologiczny w W.

W związku z zarzutami odwołania D. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we W. dnia 19 października 2018 r. skierował pismo do D. Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy we W. - Oddział w W. celem zajęcia stanowiska odnośnie kwestii medycznych.

W odpowiedzi z dnia 16 listopada 2018 r. D. Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy we W. - Oddział w W. wyjaśnił, iż "...wydał orzeczenie lekarskie Nr (...) o rozpoznaniu choroby zawodowej poz. 17 pkt 1 na podstawie kart oceny narażenia zawodowego sporządzonych przez PPIS w W. (...) Pismo PPIS w W. z dnia 16 maja 2018 r. weryfikujące informacje na temat narażenia Z. B. wskazywało, że od 1 grudnia 2000 r. pracował w B Sp. z o.o. w W. na terenie (...) i mógł być narażony na czynniki rakotwórcze wynikające z procesu produkcji koksu. (...) Literatura wskazuje, że narażenie występujące przy produkcji koksu istotnie zwiększa ryzyko wystąpienia raka płuca u pracowników. Za czynnik przyczynowy uznaje się sadze węglowe, smoły węglowe i paki węglowe zawierające mieszaninę WWA. Zarówno narażenie na WWA jak i palenie tytoniu może być przyczyną raka płuc, ale nie ma żadnych badań, które pozwoliłyby to rozróżnić. Rozporządzenie w sprawie choroby zawodowej w poz. 17.1-17.8 zawiera informacje, iż okres w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej rozpatrywany jest indywidualnie w zależności od okresu latencji nowotworu. Rozporządzenie nie zawiera wykazu okresów latencji. W ocenie latencji korzystamy z danych literaturowych, które nieco różnią się od siebie (np. według "Choroby zawodowe" pod redakcją Kazimierza Marka podaje się minimalny 5 letni okres latencji). W przypadku WWA przyjęliśmy okres latencji nowotworu płuca wg opracowania IMP z 2016 r., który wynosi około 20-30 lat. W omawianej sprawie uznaliśmy, iż okres 17 lat narażenia jest bliski dolnej granicy okresu latencji, a zgodnie z ogólnie przyjętym orzecznictwem wszelkie wątpliwości należy rozstrzygać na korzyść pacjenta. Mając na uwadze powyższe podtrzymujemy nasze orzeczenie o rozpoznaniu choroby zawodowej."

Przed wydaniem rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie. D. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we W. zgodnie z art. 10 § 1 k.p.a. poinformował strony biorące udział w przedmiotowym postępowaniu o zakończeniu gromadzenia materiału dowodowego i możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań.

W związku z powyższym zawiadomieniem pełnomocnik skarżących wniosła o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego pulmonologa spoza województwa d. na okoliczność ustalenia, jakie czynniki wywołały nowotwór płuca prawego u Z. B., w szczególności, czy z uwagi na okres latencji choroby (17 lat) choroba miała przyczynę pozazawodową, w szczególności spowodowaną paleniem papierosów.

D. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we W. po analizie odwołania z dnia 2 października 2018 r. i całości dokumentacji zgromadzonej w przedmiotowej sprawie zważył co następuje:

Do stwierdzenia choroby zawodowej przez właściwego państwowego inspektora sanitarnego muszą być spełnione łącznie, jak to wynika w art. 2351 i art. 2352 Kodeksu pracy oraz § 5 ust. 2 i ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych, trzy warunki:

1. choroba musi być rozpoznana przez upoważnioną do tego placówkę służby zdrowia i znajdować się w wykazie chorób zawodowych,

2. choroba ta musi być wywołana czynnikami szkodliwymi znajdującymi się w środowisku pracy albo sposobem wykonywania pracy,

3. wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych musi nastąpić w okresie ustalonym w załączniku do ww. rozporządzenia.

W przypadku Z. B. powyższe warunki zostały spełnione.

D. Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy we W. - Oddział w W., wydał orzeczenie lekarskie o rozpoznaniu u zmarłego Z. B. choroby zawodowej: nowotworu złośliwego powstałego w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy, uznanych za rakotwórcze u ludzi - rak płuca prawego (poz. 17.1). Zatem ww. warunek rozpoznania klinicznego schorzenia ujętego w wykazie chorób zawodowych został spełniony. Podkreślenia wymaga okoliczność, iż w odniesieniu do czynników rakotwórczych w ocenie narażenia uwzględnia się (zgodnie z § 6 ust. 2 pkt 4 ww. rozp. w sprawie chorób zawodowych) Substancje chemiczne, ich mieszaniny, czynniki lub procesy technologiczne o działaniu rakotwórczym lub mutagennym określone w przepisach wydanych na podstawie art. 222 § 3 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy. Tym przepisem jest rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 24 lipca 2012 r. w sprawie substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym w środowisku pracy (Dz. U. z 2016 r. poz. 1117).

W załączniku nr 1 (pkt. 2.2) do ww. rozporządzenia prawodawca na podstawie § 2 pkt 3 tego rozporządzenia wskazał, iż za rakotwórcze należy uznać procesy technologiczne związane z narażeniem na działanie wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych (WWA) obecnych w sadzy węglowej, smołach węglowych i pakach węglowych. Analiza narażenia zawodowego wykazała, że czynnik narażenia zawodowego, z którego występowaniem należy wiązać rozpoznane u zmarłego Z. B. schorzenia wiązać należy z warunkami pracy w latach 2000-2017 podczas zatrudnienia w C Sp. z o.o. w W. i A S.A. w W. Podkreślić trzeba, iż zgodnie z art. 2351 k.p. za chorobę zawodową uważa się chorobę, i wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy, albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym". Użyta w dyspozycji powyższego przepisu alternatywa: "bezspornie" lub z "wysokim prawdopodobieństwem", wskazuje na pewną dyskrecjonalność organów inspekcji sanitarnej prowadzących postępowanie w przedmiocie ustalenia przyczyn choroby zawodowej, nieoznaczającą jednak jakiejkolwiek dowolności. W konkretnym przypadku stwierdzenie przez organ z wysokim prawdopodobieństwem wystąpienia czynnika szkodliwego w miejscu pracy, skutkującego powstaniem choroby zawodowej, niekoniecznie oznacza, że okoliczność ta musi być potwierdzona bezspornym dowodem (vide wyrok z dnia 24 lutego 2015 r. Naczelnego Sąd Administracyjny w innej sprawie: sygn. akt II OSK 1762/13). Stąd też, w ocenie organu zebrany materiał dowodowy w sposób wystarczający wskazuje na pracę Z. B. w narażeniu zawodowym na czynniki rakotwórcze a bez znaczenia jest czy ta praca była wykonywana stale lub tylko okresowo w narażeniu oraz czy narażenie to było bezpośrednie czy pośrednie, gdyż nawet sam jednorazowy kontakt z czynnikiem rakotwórczym mógł potencjalnie zaindukować rozwój choroby.

Przechodząc do dalszej oceny przesłanek stwierdzenia choroby zawodowej, prawodawca w ww. rozporządzeniu wskazał w § 6 ust. 2 pkt 1, że przy dokonywaniu oceny narażenia zawodowego uwzględnia się oprócz ww. substancji także pierwotną lokalizację nowotworu i okres latencji. Jak wskazała jednostka orzecznicza, narządem krytycznym dla rakotwórczego działania tych czynników - WWA jest płuco. Zajęła również stanowisko w opinii uzupełniającej z dnia 16 listopada 2018 r. odnośnie palenia papierosów i okresu latencji nowotworu płuca: narażenie na WWA jak i palenie tytoniu może być przyczyną raka płuc, lecz nie ma żadnych badań, które pozwoliłyby to rozróżnić, zaś rozporządzenie w sprawie chorób zawodowych nie posiada wykazu okresu latencji nowotworu płuca - w przypadku WWA okres latencji nowotworu płuca wg opracowania IMP z 2016 r. wynosi około 20-30 lat, a w niniejszej sprawie orzecznik uznał, iż okres 17 lat narażenia jest bliski dolnej granicy okresu latencji. Zatem zdaniem organów drugi z ww. warunków koniecznych do rozpoznania choroby zawodowej - tzn. wykazanie związku między wykonywana pracą (narażeniem zawodowym) a rozpoznanym schorzeniem uznać należy za spełniony.

W ocenie D. Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego we W. narażenie zawodowe zmarłego Z. B. oraz charakter wykonywanej pracy zgodnie z przeprowadzoną oceną narażenia zawodowego stwarzały ryzyko wystąpienia rozpoznanej choroby zawodowej - nowotworu złośliwego powstałego w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy, uznanych za rakotwórcze u ludzi - rak płuca prawego (poz. 17.1).

Natomiast odnosząc się do trzeciego z ww. warunków, zauważyć należy, iż w odniesieniu do nowotworów wymienionych w poz. 17 wykazu chorób zawodowych ustawodawca wskazał, że okres, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym należy oceniać indywidualnie w zależności od okresu latencji nowotworu. Mając zatem na uwadze przedstawioną wyżej ocenę, okres ten według upoważnionych do orzekania lekarzy orzeczników został zachowany.

Należy mieć na uwadze, iż organ wydaje decyzję kierując się opiniami medycznymi zawartymi w orzeczeniach lekarskich, o których mowa w § 6 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych, a ponad to że orzeczenie jest szczególnym rodzajem dowodu, który w świetle przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego ma charakter opinii biegłego. Wskazując na orzecznictwo sądowoadministracyjne wskazał, że orzeczenie powinno być wszechstronnie uzasadnione i winno wyjaśniać wszelkie wątpliwości w sposób przekonujący i dostępny dla stron, organu prowadzącego postępowanie oraz sądu administracyjnego. W świetle powyższych ustaleń organ zgodnie z art. 80 k.p.a. dokonał oceny materiału dowodowego, w tym orzeczenia lekarskiego.

W opinii D. Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego we W. stanowisko będące opinią biegłego, wydane w przedmiotowym postępowaniu przez D. Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy we W. - Oddział w W., spełnia ww. wymagania.

Analizując zgromadzony materiał dowodowy należy stwierdzić, iż orzeczenie lekarskie nr (...) z dnia (...) lipca 2018 r. uzupełnione dodatkową opinią lekarską z dnia 16 listopada 2018 r. uprawnionej jednostki orzeczniczej w sposób przekonujący uzasadnia rozpoznanie choroby zawodowej u zmarłego, a jak podnosi Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu: "Niedające się usunąć wątpliwości nie mogą być tłumaczone na niekorzyść pracownika, zatrudnionego w warunkach narażających na zachorowanie na daną chorobę zawodową" (wyrok WSA Sygn. akt 3 II SA/Wr 1505/03). Powyższą tezę wyroku tym bardziej w realiach niniejszej sprawy należy mieć na uwadze, albowiem jak wskazano w opinii z dnia 16 listopada 2018 r., iż brak jest badań, które jednoznacznie wskazywałyby, co stało się przyczyną zachorowania, czy był to okres pracy u strony, czy też palenie przez Z. B. papierosów.

Strona odwołująca się kwestionuje głównie rozpoznanie choroby zawodowej u zmarłego Z. B. na podstawie zgodności z okresem latencji nowotworu. Wyjaśnić trzeba, iż okres latencji jest uznawany jako czas pomiędzy zapoczątkowaniem procesu nowotworowego, a klinicznym ujawnieniem nowotworu. Zgodnie z wiedzą medyczną okres latencji (utajenia) w przypadku nowotworu płuca wynosi 20-30 lat. Jest to minimalny czas od zadziałania bodźca - w przedmiotowej sprawie WWA - do rozwoju raka. D. Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy we W. - Oddział w W. uznał, iż okres 17 lat narażenia jest bliski dolnej granicy okresu latencji i można zgodnie z wiedzą medyczną łączyć jego etiologię z narażeniem zawodowym.

Podkreślił, że zarówno organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej, jak i strony niniejszego postępowania nie dysponują wiadomościami specjalnymi, aby mogły podważać stanowisko lekarzy orzeczników wyrażone w orzeczeniu lekarskim. Proces orzeczniczy jest procesem indywidualnym i uwzględnia się w nim osobniczą wrażliwość pacjenta, którą ocenia lekarz orzecznik przy wydawaniu orzeczenia. Orzeczenie lekarskie w świetle § 5 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 105, poz. 869) wydaje lekarz spełniający wymagania kwalifikacyjne określone w odrębnych przepisach tj. rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 18 czerwca 2010 r. (Dz. U. Nr 110, poz. 736) a wcześniej rozporządzeniem Ministra Zdrowia i Opieki Społeczne z dnia 15 września 1997 r.

(Dz. U. Nr 124, poz. 795 z późn. zm.) w sprawie specjalizacji lekarskich niezbędnych do wykonywania orzecznictwa w zakresie chorób zawodowych, oraz zatrudniony w jednostce orzeczniczej. Wyjaśnił, że lekarze orzecznicy oparli swoją opinię na analizie całości dokumentacji medycznej. Nie każdy lekarz jest uprawniony do wiązania objawów chorobowych z ich zawodowym pochodzeniem, a zatem do uznania związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rozpoznanym schorzeniem, a narażeniem w środowisku pracy. Opinie medyczne strony odwołującej się nie mogą być zatem dla organu kontrargumentem dla prawidłowo wydanego orzeczenia lekarskiego. Podkreślił także fakt, że lekarz orzecznik wydając orzeczenie lekarskie kieruje się sztuką medyczną, uwzględnia całość doniesień naukowych i wydaje bezstronne orzeczenie, gdyż nie kieruje nim żaden interes, w odróżnieniu do strony odwołującej się, co do rozstrzygnięcia.

Mając powyższe na uwadze w ocenie D. Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego we W. należało odmówić przeprowadzenia dowodów: z opinii biegłego pulmonologa (wnoszonego w odwołaniu z dnia 2 października 2018 r. i w piśmie z dnia 2 stycznia 2019 r.) gdyż okoliczność, na którą miałby być przeprowadzony dowód, została już ustalona przez biegłych, którzy z mocy prawa są upoważnieni do wypowiadania się w tej materii. Poza tym wnioskowani biegli nie są powołani z mocy prawa do wypowiadania się w sprawach chorób zawodowych, a w szczególności wpływu środowiska pracy na wystąpienie choroby zawodowej.

W ocenie organu nie można się zgodzić z zarzutami stawianymi w piśmie z dnia 2 stycznia 2019 r. Pełnomocnik żąda od biegłych lekarzy szerokiego uzasadnienia swojego stanowiska ze wskazaniem odnośników do literatury fachowej z przedstawieniem sposobu ich analizy w kontekście sprawy. Niemniej jednak pomija, iż takowe odwołania znajdują się w opinii lekarskiej z dnia 16 listopada 2018 r., co więcej lekarz orzecznik podkreśla, iż kwestia latencji nie została określona przez ustawodawcę, a zatem każdorazowo wymaga indywidualnego zbadania i analizy przypadku, w jakim wydawana jest opinia. Lekarz orzecznik wskazuje na duże rozbieżności w zakresie latencji chorób nowotworowych występujące w literaturze, i tak dla przykładu wskazuje autora, za którym przyjąć można zaledwie 5-letni okres latencji. Powyższe uwagi należy odnieść również do zarzutu strony, co do odstąpienia przez lekarzy w niniejszej sprawie od dotychczasowej praktyki, z którą strona odwołująca się miała do czynienia. Za opinią lekarzy z dnia 16 listopada 2018 r. należy wskazać, iż do każdego przypadku należy podejść indywidualnie, a zatem rozstrzygnięcie w innej sprawie nie wiąże ani organu, ani lekarzy orzeczników.

Zdaniem organu II instancji we W., wbrew ocenie strony odwołującej się, orzeczenie lekarskie wraz z opinią uzupełniającą jest przekonujące i pozwala na wyprowadzenie wniosku, że schorzenie Z. B. ma lub może mieć wysoce prawdopodobny związek z warunkami wykonywania pracy. Podkreślić trzeba, że umknęło uwadze strony, że medycyna nie jest nauką "ścisłą", co znajduje wyraz chociażby w przywołanej definicji choroby zawodowej z art. 2351 k.p., gdzie mowa jest m.in. o wysokim prawdopodobieństwie ustalenia wystąpienia choroby zawodowej (por. wyrok NSA z dnia 7 listopada 2013 r. w innej sprawie: sygn. akt II OSK 424/13).

Ponadto stwierdzić trzeba, iż wniosek o dopuszczenie dowodu z dokumentu stanowiącego decyzję DPWIS wydaną w innej sprawie został przez organ II instancji przeprowadzony, jak wskazano wyżej, tezy, które miałyby dowodzić tenże dowód, zostały wyjaśnione przez upoważnionych lekarzy orzeczników w piśmie z dnia 16 listopada 2018 r., którym wnioskowana decyzja z zasady była znana.

Trzeba także podkreślić, że rolą Państwowej Inspekcji Sanitarnej jest ustalenie narażenia zawodowego, natomiast lekarze orzecznicy badają związek pomiędzy narażeniem zawodowym a jego wpływem na stan zdrowia, każdorazowo oceniają rodzaj narażenia zawodowego stanowiący przyczynę powstania choroby zawodowej, skutek jego działania powodujący powstanie charakterystycznych schorzeń.

Ponadto, zgodnie z orzecznictwem sądowo-administracyjnym "... w razie stwierdzenia u pracownika jednostki chorobowej ujętej w wykazie chorób zawodowych orzekająca o rozpoznaniu choroby zawodowej właściwa jednostka służby zdrowia winna ocenić związek pomiędzy powstaniem schorzenia a warunkami pracy" (wyrok WSA Sygn. akt 3 II/Wr 22/03 z dnia 7 kwietnia 2005 r.). Zatem kwestia ustalenia związku przyczynowo-skutkowego pozostaje w zakresie lekarza orzecznika, który dysponuje odpowiednią wiedzą medyczną pozwalającą na ustalenie ww. związku. Organ administracji nie jest ustawowo uprawniony do takiej oceny. Nadmienić należy, także że zgodnie ze stanowiskiem Sądu wyrażonym w innej sprawie (sygn. akt III SA/Wr 690/06): "bez opinii uprawnionych placówek służby zdrowia, bądź sprzecznie z nimi, organ administracji nie może we własnym zakresie dokonywać rozpoznania choroby zawodowej."

Zważyć należy, że organ prowadzący postępowanie w myśl przepisów procedury administracyjnej musi dążyć do ustalenia prawdy materialnej i według swej wiedzy, doświadczenia oraz wewnętrznego przekonania ocenia wartość dowodową poszczególnych środków dowodowych i wpływ udowodnienia jednej okoliczności na inne okoliczności (vide wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 20 grudnia 2012 r. w innej sprawie: sygn. akt IV SA/Wr 431/12).

Reasumując, D. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we W. kierując się oceną narażenia zawodowego oraz opinią medyczną zawartą w orzeczeniu lekarskim nr (...) z dnia 5 lipca 2018 r. wydanym przez D. Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy we W. - Oddział w W. i w opinii uzupełniającej z dnia 16 listopada 2018 r., o których mowa w § 6 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych, mając na uwadze cały materiał dowodowy zgromadzony w przedmiotowej sprawie choroby zawodowej u Z. B., biorąc pod uwagę zasadę szybkości i prostoty postępowania, nie znajduje podstaw prawnych ani faktycznych do zmiany decyzji organu I instancji i orzekł jak w sentencji.

Skargę na powyższą decyzję wniosły A SA z siedzibą w W. Zaskarżonej decyzji zarzuciły:

I. naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy:

1. art. 75 § 1 w zw. z art. 78 § 1 i 2 w zw. z art. 136 § 1 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego z dnia 14 czerwca 1960 r. (dalej jako: "k.p.a.") poprzez niedopuszczenie i nieprzeprowadzenie dowodu z opinii biegłego pulmunologa spoza województwa d. lub innego lekarza orzecznika na okoliczność ustalenia, jakie czynniki wywołały nowotwór u Pana Z. B. oraz czy 17-letni okres latencji wyłącza możliwość uznania zawodowej etiologii rozpoznanego u niego nowotworu, co miało bezpośredni wpływ na decyzję wydaną w sprawce w szczególności w sytuacji, gdy ta sama jednostka orzecznicza na gruncie innej sprawy jednoznacznie stwierdziła, iż okres latencji nowotworu płuca wynoszący poniżej 20 lat świadczy o pozazawodowej etiologii takiego nowotworu;

2. art. 81a § 2 pkt 1 w zw. z art. 140 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy wynik niniejszego postępowania wywiera bezpośredni wpływ na interesy Spółki:

3. art. 84 § 2 w zw. z art. 24 § 1 pkt 5 w zw. z art. 140 k.p.a. poprzez brak wyłączenia lekarza orzecznika, biorącego udział w wydaniu orzeczenia lekarskiego na zlecenie organu I i II instancji, co skutkowało brakiem weryfikacji zarzutów Spółki, odnoszących się do wadliwości orzeczenia lekarskiego przez bezstronny podmiot;

4. art. 77 § 1 w zw. z art. 7 w zw. z art. 140 k.p.a. poprzez brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia przez organ administracyjny całokształtu materiału dowodowego, polegający na zupełnym pominięciu przy ustalaniu, czy bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem można stwierdzić, że nowotwór płuca u Z. B. miał etiologię zawodową, faktu palenia papierosów przez Z. B. w ilości 40 paczkolat przy jednoczesnym uwzględnieniu, iż Z. B. nie był w latach 2000-2017 bezpośrednio narażony na emisję wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych (WWA), a jego choroba ujawniła się przed okresem latencji nowotworu, wymaganej dla stwierdzenia jego zawodowej etiologii, które to okoliczności rozpatrywane łącznie wykluczają możliwość uznania, iż bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem choroba Z. B. miała podłoże zawodowe:

5. art. 84 § 1 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a. poprzez niezastosowanie i przyznanie lekarzowi orzecznikowi prawa do stosowania przepisów prawa i rozstrzygania ewentualnych wątpliwości na korzyść lub niekorzyść strony, w sytuacji, gdy rolą biegłego jest dostarczenie wiadomości specjalnych, zaś wyłączną kompetencją organu jest ocena materiału dowodowego sprawy;

II. naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a to naruszenie art. 2351 Kodeksu Pracy (dalej: "k.p.") poprzez jego zastosowanie w sytuacji, gdy nie można bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem stwierdzić, iż choroba Z. B. została spowodowana narażeniem zawodowym.

W związku z powyższymi zarzutami, na podstawie art. 145 ust. 1 pkt 1 lit. a i c) wniósł o:

1. uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej jej decyzji organu I instancji oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania,

2. zasądzenie na rzecz Spółki zwrotu kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie a uzasadniając ten wniosek przywołał argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W odpowiedzi na odpowiedź na skargę skarżący pismem z dnia 19 kwietnia 2019 r. wniósł o dopuszczenie dowodu z dokumentów w postaci przykładowych opinii biegłych lekarzy pulmonologów, wydanych w sprawach prowadzonych przed Sądem Rejonowym w W.: 1)"(...) Wydziałem (...), sygn. akt (...) - opinia z dnia: 16 kwietnia 2015 r., 21 sierpnia 2015 r., 21 października 2015 r.; oraz

(...) Wydziałem (...), sygn. akt (...) - opinia złożona 13 marca 2015 r.; 2) (...) Wydziałem (...) oraz przed Sądem Okręgowym w Ś. w sprawie (...) opinia złożona 10 października 2014 r. w sprawie sygn. akt (...) - opinia złożona 23 listopada 2016 r. i w sprawie (...) - opinia złożona 31 grudnia 2018 r.

Wniósł o przeprowadzenie powyższych dowodów na okoliczność ustalenia ich treści oraz, że udział palenia papierosów w powstaniu i rozwoju raka płuc wynosi około 75-90%, zaś pozostały procent udziału może przypadać na narażenie zawodowe, co jednoznacznie potwierdza zasadność wniosku skarżącej o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego pulmonologa w sprawie oraz możliwość oceny wpływu poszczególnych czynników na zachorowanie na nowotwór, jak również wyklucza przyjęcie, co uczynił organ w niniejszej sprawie, iż jednorazowy lub potencjalny kontakt pracownika z WWA na terenie spółki pozwala na jednoznaczne lub z wysokim prawdopodobieństwem stwierdzenie, iż dany nowotwór posiada etiologię zawodową.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 1443 z późn. zm.) sąd administracyjny właściwy jest do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem jeżeli jest zgodna z przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego.

Uchylenie decyzji administracyjnej względnie stwierdzenie jej nieważności przez sąd następuje tylko w przypadku wystąpienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia prawa materialnego mającego wpływ na wynik sprawy (art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302) - zwanej dalej p.p.s.a.

Rozważając skargę w kategorii powyższych obowiązków w pierwszej kolejności Sąd podjął kontrolę w zakresie stosowania prawa.

Przedmiotem zaskarżenia jest decyzja Nr (...) D. Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego we W. z dnia (...) stycznia 2019 r. oraz poprzedzająca ją decyzja Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego we W. z dnia (...) września 2018 r. Obie decyzje w podstawie prawnej wskazują przepisy ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 59) oraz poz. 17.1 wykazu chorób zawodowych określonych w Rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych.

Choroba zawodowa jest pojęciem prawnym zdefiniowanym w art. 2351 Kodeksu pracy. Zgodnie z tym przepisem, za chorobę zawodową uważa się chorobę, wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy, albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym".

O stwierdzeniu choroby zawodowej decyduje zachowanie dwóch wymogów: zamieszczenie schorzenia w wykazie chorób zawodowych oraz ustalenie, że zostało ono spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy lub w związku ze sposobem wykonywania pracy. Jednocześnie art. 2352 Kodeksu pracy stanowi, że rozpoznanie choroby zawodowej u pracownika lub byłego pracownika może nastąpić w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym albo po zakończeniu pracy w takim narażeniu, pod warunkiem wystąpienia udokumentowanych objawów chorobowych w okresie ustalonym w wykazie chorób zawodowych. Reasumując, choroba zawodowa jest pojęciem prawnym oznaczającym zachorowanie, które pozostaje w związku przyczynowym z pracą. Przyczyną ją wywołującą jest sama praca, jej rodzaj, charakter i warunki jej wykonywania. Z tego powodu choroby zawodowe są przewidywalne i zostały ujęte w tzw. wykazie chorób zawodowych.

Na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art, 237 § 1 Kodeksu pracy, Rada Ministrów wydała rozporządzenie z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 105, poz. 869); dalej rozporządzenie.

Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. ma charakter mieszany. Zawiera zarówno normy o charakterze materialnoprawnym, do jakich zaliczyć należy sam wykaz chorób zawodowych jak i przepisy procesowe regulujące tryb postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych.

Zgodnie z § 6 ust. 1 rozporządzenia orzeczenie o rozpoznaniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do jej rozpoznania, zwane dalej "orzeczeniem lekarskim" wydaje lekarz spełniający określone w § 5 ust. 1 rozporządzenia wymogi, na podstawie wyników przeprowadzonych badań lekarskich i pomocniczych, dokumentacji medycznej pracownika lub byłego pracownika, dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego.

Zgodnie z § 5 ust. 1 rozporządzenia właściwym do orzekania w zakresie chorób zawodowych jest lekarz spełniający wymagania kwalifikacyjne określone w odrębnych przepisach, zatrudniony w jednostce orzeczniczej I lub II stopnia. Lekarze zatrudnieni w jednostkach orzeczniczych wydają orzeczenie o rozpoznaniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do jej rozpoznania, zwane "orzeczeniem lekarskim" (§ 6 ust. 1).

Decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej albo decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej wydaje się na podstawie materiału dowodowego a w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika (§ 8 ust. 1 rozporządzenia). Jeżeli właściwy państwowy powiatowy inspektor sanitarny przed wydaniem decyzji uzna, że materiał dowodowy jest niewystarczający do wydania decyzji, może żądać od lekarza, który wydał orzeczenie lekarskie, dodatkowego uzasadnienia tego orzeczenia lub wystąpić do jednostki orzeczniczej II stopnia o dodatkową konsultację oraz podjąć inne czynności niezbędne do uzupełnienia tego materiału (§ 8 ust. 2 rozporządzenia).

W orzecznictwie podkreśla się, że orzeczenia lekarskie, o których mowa w § 5 i 6 rozporządzenia stanowią dowód w rozumieniu art. 75 k.p.a. w związku z art. 84 § 1 k.p.a., podlegający ocenie organu administracji właściwego do stwierdzenia choroby zawodowej. Okoliczność, że organ administracji nie może we własnym zakresie, bez uzyskania orzeczenia lekarskiego, dokonać rozpoznania choroby i ustalenia, czy rozpoznane schorzenie mieści się w wykazie chorób zawodowych, nie zwalnia organu od oceny tego orzeczenia stosownie do art. 80 k.p.a. Organ ma bowiem obowiązek kontrolować, czy wydane orzeczenia wyjaśniły istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności wymagające wiadomości specjalnych. Organ ma możliwość uzupełnienia materiału dowodowego, a w razie potrzeby może zwracać się do lekarzy jednostek orzeczniczych o wyjaśnienie wątpliwości, rozbieżności czy sprzeczności, które nie pozwalają mu na jednoznaczne rozstrzygnięcie i wydanie decyzji w sprawie. Nie są wystarczające do rozstrzygnięcia sprawy orzeczenia lekarskie, które nie odnoszą się w sposób szczegółowy do całości zgromadzonego materiału dowodowego w sprawie. Orzeczenie lekarskie musi w sposób wszechstronny i przekonujący wyjaśniać wszystkie wątpliwości. Opinia jednostki uprawnionej do rozpoznawania chorób zawodowych powinna zawierać merytoryczne uzasadnienie stanowiska z odniesieniem się nie tylko do wyników badań tej jednostki, ale również do innych zebranych dowodów.

Skarżący został poddany badaniom w D. Wojewódzkim Ośrodku Medycyny Pracy we W. Oddział w W., który w dniu 5 lipca 2018 r. wydał orzeczenie lekarskie Nr (...) stwierdzające rozpoznanie u Z. B. choroby zawodowej - nowotwór złośliwy powstały w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy, uznanych za rakotwórcze u ludzi: raka płuca prawego, wymienionej w poz. 17 pkt 1 wykazu chorób zawodowych zawartych w rozporządzeniu z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych.

Powyższe ustalenia dokonano w oparciu o dokumentację lekarską przekazaną diagnostykom. Wynika z niej, że Z. B. zgłosił się 20 czerwca 2017 r. do poz. w W. w związku z bólami głowy oraz kaszlem. W wyniku badań rtg i TK ujawniono guz móżdżku i guz płuca prawego. Dalsze badania - diagnostyka specjalistyczna - w tym badanie histopatologiczne - wycinek oskrzela z dnia 17 lipca 2017 r. pozwoliła na rozpoznanie wysokodojrzałego raka płaskonabłonkowego płuca prawego oraz przerzuty do centralnego układu nerwowego. Powyższa diagnoza wynikała z badania histopatologicznego z dnia 28 lipca 2017 r. Pacjent zmarł 11 grudnia 2017 r.

Powyższe ustalenia dają pewność, że u męża wnioskodawczyni zdiagnozowano raka płuc oraz, że choroba ta znajduje się w wykazie chorób zawodowych wymienionych w załączeniu do rozporządzenia z dnia 30 czerwca 2009 r.

Mając na uwadze powołany powyżej art. 2351i2 kodeksu pracy należy również ustalić, czy ma ona charakter zawodowy, to znaczy czy powstała ona w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy uznanych za rakotwórcze u ludzi oraz czy choroba ujawniła się w okresie wskazanym w wykazie chorób zawodowych, zawartym ww. rozporządzeniu w sprawie chorób zawodowych, tzn. czy wystąpiły dwie dalsze przesłanki dające podstawę do uznania, że zdiagnozowana choroba ma charakter zawodowy. Wyżej wymieniona opinia lekarska wskazuje, iż w załączniku Nr 1 do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 24 stycznia 2012 r. w sprawie substancji chemicznych, ich mieszaniu, czynników rakotwórczych i mutagennych w środowisku pracy (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 1117) wymienia się procesy technologiczne związane z narażeniem na działanie wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych (w skrócie WWA) obecnych w sadzy węglowej, smołach węglowych i pakach węglowych.

W orzeczeniu lekarskim Nr (...) jako czynniki narażenia zawodowego stanowiące przyczynę choroby zawodowej wskazano wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne obecne w procesie produkcji koksu.

Z oceny narażenia zawodowego sporządzonej przez organ I instancji wynika, że mąż wnioskodawczyni pracował w latach 2009-2017 w A SA w W. w narażeniu na czynniki rakotwórcze wynikające z produkcji koksu - wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne.

Powyższa okoliczność jest niesporna między stronami.

W orzeczeniu lekarskim stwierdzono dodatkowo, że wyniki badań epidemiologicznych wskazują, że skutkiem przewlekłej ekspozycji na WWA zawartych w procesie produkcji koksu są nowotwory złośliwe płuc, skóry i pęcherza moczowego. Rak płuc należy w Polsce do najczęściej rozpoznawanych nowotworów zawodowych.

Załącznik do Rozporządzenia z dnia 30 czerwca 2009 r. w rubryce wskazującej okres, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym w poz. 17.1 rak płuca - podaje: indywidualne w zależności od okresu latencji nowotworu.

Jak wskazano w stanie faktycznym uzasadnienia w orzeczeniu lekarskim Nr (...) lekarze orzecznicy stwierdzili, że może on trwać od początku narażenia do wystąpienia klinicznych objawów chorobowych od kilkunastu do kilkudziesięciu lat, najczęściej dla nowotworów zawodowych jest dłuższy niż 20 lat.

Jednakże uczyniono zastrzeżenie, że proces diagnostyczno-orzeczniczy w przypadku nowotworów wymaga indywidualnego podejścia i w związku z tym 17 letni okres narażenia zawodowego na czynniki rakotwórcze uznano w przypadku męża wnioskodawczyni za wystarczający do uznania zawodowej etiologii nowotworu.

Przedmiotem sporu i zarzutów skargi i odwołania była okoliczność uznania przez organ orzeczniczo-diagnostyczny u męża wnioskodawczyni choroby zawodowej, mimo braku upływu 20 lat pracy w narażeniu zawodowym, podważono również zawodową etiologię choroby, wskazując, że z dokumentacji lekarskiej wynika, iż mąż wnioskodawczyni palił papierowy, które powodują powstanie raka płuc.

W związku z powyższymi zarzutami organ I stopnia zwrócił się ponownie do D. Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy we W. z prośbą o ustosunkowanie się do powyższych zarzutów. Przypomnieć należy, że w piśmie z dnia 16 listopada 2018 r. lekarz tego Ośrodka wyjaśnił, że literatura wskazuje, że narażenie występujące przy produkcji koksu istotnie zwiększa ryzyko wystąpienia raka płuc u pracowników. Za czynnik przyczynowy uznaje się sadze węglowe i paki węglowe zawierające mieszaninę WWA. Stwierdził też, że "zarówno narażenie na WWA i palenie tytoniu może być przyczyną raka płuc ale nie ma żadnych badań, które pozwoliłyby to rozróżnić".

Powtórzono również, że "rozporządzenie w sprawie chorób zawodowych zawiera stwierdzenie, iż okres, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej rozpatrywany jest indywidualnie w zależności od okresu latencji nowotworu. Rozporządzenie nie zawiera wykazu okresów latencji.

W ocenie latencji korzystamy z danych literaturowych, które nieco różnią się od siebie (np. według "Choroby zawodowe" pod redakcją Kazimierza Marka podaje się minimalny 5 letni okres latencji). W przypadku WWA przyjęliśmy okres latencji nowotworu płuc wg opracowania JMP z 2016 r. który wynosi około 20-30 lat".

Rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie jest oparte na orzeczeniu lekarskim z dnia 13 września 2018 r. uzupełnionym w dniu 16 listopada 2018 r. stwierdzającym chorobę zawodową rak płuca prawego i jest to warunek konieczny do wydania decyzji o omawianej treści (wyrok z dnia 24 maja 2001 r., sygn. akt I SA 180/00).

Sąd w całości podziela stanowisko organów, że orzeczenie lekarskie odpowiada prawu, spełnia bowiem wszelkie formalne wymogi określone w rozporządzeniu, zostało należycie i wyczerpująco uzasadnione i opiera się na zebranym w sprawie materialne dowodowym; odpowiada ono warunkom opinii w rozumieniu art. 84 § 1 k.p.a.

Sąd nie znalazł podstaw do zakwestionowania powyższego orzeczenie. Dla stwierdzenia choroby zawodowej u chorej osoby istotne jest wyłącznie ustalenie istnienia związku przyczynowego między warunkami pracy, a rozpoznanym u tej osoby schorzeniem.

W niniejszej sprawie niesporne jest, że skarżący pracował w narażeniu zawodowym na czynnik wywołujący raka płuc - wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne (WWA).

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjęto, że w razie ustalenia przez właściwego lekarza, co ma miejsce w niniejszej sprawie, iż rozpoznana choroba, która znajduje się w wykazie chorób zawodowych, a pracownik świadczył pracę w warunkach narażenia zawodowego, które w świetle dostępnej wiedzy medycznej mogą tę chorobę wywoływać, lekarz i organy inspekcji sanitarnej obowiązane się uznać takie schorzenie za chorobę zawodową. Tak więc uzasadnione jest stwierdzenie wynikające z opinii orzeczniczo-diagnostycznych o stwierdzeniu u męża wnioskodawczyni choroby zawodowej. Takie domniemanie upada wówczas gdy zebrany materiał dowodowy pozwala jednoznacznie lub z wysokim prawdopodobieństwem wykluczyć taki związek przyczynowo - skutkowy, to znaczy wskazać inną niż zawodowa etiologia choroby (wyrok WSA w Lublinie z dnia 22 marca 2012 r., sygn. akt III SA/Lu 769/11).

W niniejszej sprawie nie zaistniały okoliczności wykluczające chorobę zawodową męża wnioskodawczyni.

W związku z zarzutami, że do powstania zdiagnozowanej choroby przyczyniało się palenie tytoniu, w opinii uzupełniającej z dnia 16 listopada 2018 r. lekarz orzecznik przyznał, że tytoń może powodować raka płuca ale stwierdził jednocześnie "że nie ma żadnych badań, które pozwoliłyby to rozróżnić".

Powyższego stwierdzenia, opartego na wiedzy orzeczników skarżący nie podważył.

Nie podważają powyższego stwierdzenia dołączone do pisma z dnia 19 kwietnia 2019 r. opinie lekarskie wydane przez biegłych na zlecenie sądu powszechnego - Sądu Rejonowego i Okręgowego w Ś. Odwrotnie z opinii powyższych wynika "Konstrukcja liczenia" w jakim stopniu mógł tytoń przyczynić się do powstania choroby mając na uwadze czas pracy i czas palenia tytoniu i ilość spalanego tytoniu.

Należy w tym miejscu zwrócić uwagę na opinie opracowane do sprawy (...); w opinii z dnia 16 kwietnia 2015 r. stwierdzono, że udział w rozwoju raka w związku z paleniem tytoniu wynosił ok. 75% a narażenia zawodowego 25%, w opinii uzupełniającej pół roku później - z dnia 21 sierpnia 2015 r. - wyznaczono już inne proporcje odpowiednio: 80,46% i 19,54%.

Opinie te sporządzono przy założeniu, że do raka płuc przyczyniło się palenie tytoniu, choć z całą pewnością w niniejszej sprawie takiej tezy przyjąć nie można.

W związku z tym zarzut naruszenia przepisów postępowania, art. 75 § 1 w zw. z art. 78 § 1 i § 2 w zw. z art. 136 § 1 k.p.a. a także art. 7, art. 77 § 1 i art. 140 nie jest uzasadniony.

Przede wszystkim dlatego, że jak stwierdzono wyżej nie ma możliwości rozróżnienia, czy rak płuca zaistniał z przyczyn zawodowych, czy też z powodu palenia tytoniu. Tym samym wniosek o dopuszczenie dowodu z opinii biegłych na okoliczność etiologii tej choroby złożony przez skarżącego był niezasadny merytorycznie. Również nie miał uzasadnienia formalnego.

Rozporządzenie w sprawie chorób zawodowych § 5 określa jednostki orzecznicze i uprawnienia zatrudnionych w nich lekarzy, do wydawania orzeczeń lekarskich. Z przepisu powyższego wynika jednoznacznie, iż tylko te podmioty mogą wydawać opinie - orzeczenia lekarskie w sprawach chorób zawodowych.

W tym miejscu należy też podkreślić, że wypowiedź w opinii uzupełniającej z dnia 16 listopada 2018 r. lekarza orzecznika nie brzmiała tak jak stwierdzono w uzasadnieniu skargi (strona 4), iż nie potrafi określić etiologii choroby; orzecznik bowiem stwierdził, o czym była mowa wyżej, że nie ma metod badawczych, za pomocą których można by było wskazać na etiologię w tym przypadku raka płuc. Zatem wypowiedź ta ma zupełnie inny sens niż podano to w skardze.

Również nie można zgodzić się ze stwierdzeniem zawartym w uzasadnieniu skargi, że mąż wnioskodawczyni nie pracował w narażeniu zawodowym na emisję WWA (strona 7), przeczy powyższemu stwierdzeniu ocena narażenia zawodowego, potwierdzona przez pracownika skarżącego.

W tym momencie należy przywołać również zasady wypracowane przez orzecznictwo w sprawie chorób zawodowych.

Jedna z nich stanowi, że niedające się usunąć wątpliwości nie mogą być tłumaczone na niekorzyść pracownika zatrudnionego w warunkach narażających na zachorowanie na daną chorobę zawodową (wyrok tut. sądu z dnia 28 kwietnia 2005 r., sygn. akt II SA/Wr 1905/03).

Druga wynikająca z orzecznictwa Sądu Najwyższego mówi, że decyzja Państwowego Inspektora Sanitarnego stwierdzająca chorobę zawodową pracownika nie jest wiążąca w postępowaniu sądowym dotyczącym cywilnoprawnej odpowiedzialności odszkodowawczej pracodawcy za skutki tej choroby (wyrok SN z dnia 24 czerwca 2008 r. sygn. akt I PK 295/07, OSNP 2009, nr 21-22 poz. 281 a także wyrok WSA w Gliwicach z dnia 29 kwietnia 2009 r. sygn. akt IV SA/Gl 581/08).

Odnośnie przesłanki - okresu, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej - należy przede wszystkim podkreślić, że w rozporządzeniu z dnia 30 czerwca 2009 r. w poz. 17.1 - rak płuca, nie określono czasu wystąpienia tej choroby, wskazano iż jego określenie ma charakter indywidualny, w zależności od okresu latencji nowotworu. Okresu latencji tego nowotworu nie określono. Jak wynika z orzeczeń lekarskich opracowanych w niniejszej sprawie i decyzji organów, orzecznicy korzystają w tym zakresie z opracowań medycznych. Wskazano w niniejszej sprawie (opinia uzupełniająca z 16 listopada 2018 r., uzasadnienie decyzji z dnia 13 września 2018 r. i decyzji organu II instancji), że orzeczenia lekarskie i decyzje opierały się na opracowaniach sporządzonych przez Instytut Medycyny Pracy z 2016 r., w których stwierdzono, że okres latencji wynosi 20-30 lat. Wskazano również na publikacje, w których podaje się minimalny okres latencji - 5 lat (Choroby zawodowe, pod redakcją Kazimierza Marka), przywołano publikacje M. Wiszniewskiej i innych, (Choroby nowotworowe pochodzenia zawodowego, epidemiologia i aspekty orzecznicze - Medycyna Pracy 2018, Nr 1 s. 93-108), w których stwierdzono, że w przypadku narażenia na WWA ryzyko rozwoju raka płuc jest największe.

Należy w tym miejscu powołać dołączoną przez skarżącego do pisma z dnia 19 kwietnia 2019 r. opinię pulmonologiczną do sprawy sygn. akt 7/18 (strona 47 akt sądowych). Stwierdzono w niej: "Okres latencji dla raka płuc wywołanego wielopierścieniowymi węglowodorami aromatycznymi wynosi według jednych danych 10-20 lat, według innych 20 do 30 lat".

Według Sądu powyższe dane wskazują, że nie ma w naukach medycznych jednolitego stanowiska odnośnie okresu latencji raka płuca. Przywołuje się jak wskazano wyżej nawet okres 5 lat, przy czym opracowania mówią też, że narażenie na WWA stwarza największe ryzyko zachorowalności na raka płuc.

Zgodzić się również należy ze stwierdzeniem organu II instancji, że medycyna, nie jest nauką ścisłą i w zależności od konkretnego przypadku ocena latencji choroby zawodowej może być różna.

Według Sądu wskazana okoliczność daje podstawę do uznania, że w przypadku męża skarżącej, okres 17 lat pracy w narażeniu zawodowym na WWA jest okresem latencji choroby zawodowej - raka płuca.

Odnosząc się do dalszych zarzutów skargi - w ocenie Sądu nie został również naruszony art. 81a § 2 pkt 1 w zw. z art. 140 k.p.a., gdyż nie ma on zastosowania w niniejszej sprawie.

Art. 81a § 1 k.p.a. stanowi, że jeżeli przedmiotem postępowania administracyjnego jest nałożenie na stronę obowiązku bądź ograniczenia lub odebranie stronie uprawnienia, a w tym zakresie pozostają niedające się usunąć wątpliwości co do stanu faktycznego to są one rozstrzygane na korzyść strony. § 2 pkt 1 mówi zaś, że przepisu § 1 nie stosuje się jeżeli w sprawie uczestniczą strony o spornych interesach lub wynik postępowania ma bezpośredni wpływ na interesy osób trzecich. Niniejsza sprawa dotyczy ustalenia choroby zawodowej u osoby fizycznej i rozstrzygnięcie tej kwestii (w tym postępowaniu) nie nakłada na skarżącego obowiązku lub ograniczenia, nie odbiera też stronie skarżącej uprawnienia.

Reasumując uznać należy, iż organy wydające decyzję w niniejszej sprawie nie naruszyły przepisów prawa materialnego ani procesowego. Tym samym skargę na podstawie art. 151 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należało oddalić.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.