Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1106763

Postanowienie
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie
z dnia 23 stycznia 2012 r.
IV SA/Wa 782/11

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Agnieszka Wójcik.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 23 stycznia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. B. na decyzję Wojewody (...) z dnia (...) marca 2011 r., nr (...) w przedmiocie wymeldowania postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy.

Uzasadnienie faktyczne

W skardze z dnia 20 kwietnia 2011 r. (data stempla pocztowego) na decyzję Wojewody (...) z dnia (...) marca 2011 r. M. B. zawarł wniosek o zwolnienie z kosztów postępowania sądowego.

W złożonym w dniu 13 czerwca 2011 r. (data stempla pocztowego) oświadczeniu na formularzu PPF Skarżący sprecyzował, iż domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych.

Z treści złożonego wniosku wynika, że Skarżący prowadzi gospodarstwo domowe samodzielnie, mając na utrzymaniu małoletniego syna - rocznik 2005. Źródłem dochodu Skarżącego jest działalność gospodarcza, z której uzyskuje miesięcznie 1.300 zł brutto. W skład majątku Skarżącego wchodzi mieszkanie o pow. ok. 43 m2 oraz nieruchomość rolna o areale 1 ha. Skarżący oświadczył, iż nie posiada żadnych oszczędności oraz przedmiotów wartościowych.

Postanowieniem z dnia 27 lipca 2011 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Odpis postanowienia doręczono Skarżącemu dnia 4 sierpnia 2011 r.

W dniu 10 sierpnia 2011 r. Skarżący skutecznie wniósł sprzeciw od ww. postanowienia referendarza sądowego podnosząc, iż jest w bardzo trudnej sytuacji materialnej i nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego. Oświadczył, że jest chory. Wskazał, iż wyłącznym jego źródłem utrzymania jest emerytura, która od dnia 1 lipca 2011 r. wynosi 374 zł, gdyż pozostała część świadczenia przekazywana jest na postępowanie egzekucyjne (na poczet zaległych alimentów). W załączeniu przesłał decyzję o wykreśleniu z ewidencji działalności gospodarczej.

Zarządzeniem z dnia 12 października 2011 r. wezwano Skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie dokumentu potwierdzającego wysokość otrzymywanego świadczenia np. odcinka wypłaty emerytury za ostatnie trzy miesiące bądź kopii decyzji właściwego organu emerytalnego o przyznaniu świadczenia. Ponadto wezwano do złożenia oświadczenia o wysokości stałych miesięcznych wydatków w gospodarstwie domowym ze wskazaniem źródła tych wydatków, a także ich miesięcznej wysokości (opłat związanych z eksploatacją mieszkania, kosztów zakupu leków).

W odpowiedzi Skarżący oświadczył, że kwota 374 zł nie wystarcza na zaspokojenie jego potrzeb życiowych. Dzięki uprzejmości kolegi ma dach nad głową. Wskazał, że miesięcznie na koszty utrzymania mieszkania wydaje około 200 zł. Do pisma załączono odcinek wypłaty emerytury za październik i sierpień 2011 r.

Jako, że w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej Rzeczypospolitej Polskiej widnieje wpis, że Skarżący od dnia 3 sierpnia 2011 r. prowadzi działalność gospodarczą, zarządzeniem z dnia 23 listopada 2011 r. wezwano M. B. do wskazania wysokości uzyskiwanego dochodu z działalności gospodarczej wraz z dokumentami potwierdzającymi jego wysokość. Ponadto wezwano Skarżącego do nadesłania wyciągu z rachunku bankowego za okres ostatnich trzech miesięcy.

W odpowiedzi M. B. oświadczył, że nie posiada żadnych kont w banku ani żadnych lokat. Nie prowadzi również księgi przychodów i rozchodów z działalności gospodarczej. Wskazał, że z uwagi na stan zdrowia nie pracuje, a dorabia wyłącznie sporadycznie. Oświadczył, że jego sytuacja życiowa i materialna jest tragiczna.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Na wstępie należy wskazać, iż zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - zwanej dalej "p.p.s.a.", w razie skutecznego wniesienia sprzeciwu, postanowienie referendarza sądowego traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym.

Intencją wnioskodawcy w niniejszej sprawie było uzyskanie prawa pomocy wyłącznie poprzez zwolnienie od kosztów sądowych.

Rozstrzygnięcie wniosku sprowadzało się więc do zbadania, czy spełniona została przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Stosownie do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym - obejmującym zwolnienie tylko od kosztów sądowych (art. 245 § 3 p.p.s.a.) - uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Wniosek Skarżącego o przyznanie prawa pomocy musi być oceniany z uwzględnieniem generalnej zasady postępowania sądowoadministracyjnego stanowiącej, że każdy podmiot wszczynający postępowanie przed sądami administracyjnymi musi się liczyć z koniecznością poniesienia tych kosztów (art. 220 p.p.s.a., 230 § 1 p.p.s.a.). Dostępność do sądu bowiem wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych, stąd też dla wydatków związanych z prowadzeniem procesu strona powinna znaleźć pokrycie w swych dochodach przez odpowiednie ograniczenie innych wydatków, niebędących niezbędnymi dla jej utrzymania. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 lipca 2009 r., sygn. akt I OZ 753/09, Lex nr 552409).

Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy wnioskodawcy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 lutego 2009 r., sygn. akt II OZ 140/09, Lex nr 535035).

Analiza przedstawionych przez Skarżącego informacji nie daje podstaw do pełnej oceny możliwości finansowych M. B., a więc do oceny czy jest on w stanie ponieść pełne koszty postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Niewątpliwie otrzymywana comiesięcznie świadczenie emerytalne (pomniejszane o zajęcie komornicze) w wysokości 364,09 zł (wartość ustalona na podstawie nadesłanych odcinków wypłat emerytury) jest kwotą niewystarczającą na pokrycie kosztów utrzymania.

Jednakże Skarżący oprócz świadczenia emerytalnego prowadzi działalność gospodarczą oznaczoną kodem PKD 49.32.Z, a więc działalność taksówek osobowych. Co prawda był w 2011 r. okres, w którym Skarżący zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej (wskazując, że uniemożliwiała mu to choroba), jednakże począwszy od dnia 3 sierpnia 2011 r. (dowód: wydruk z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej Rzeczypospolitej Polskiej) do dnia wydania niniejszego postępowania działalność gospodarcza jest prowadzona. Mając na względzie, iż zgodnie z art. 103 ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 tj. ze zm.) przyznane prawo do emerytury nie ulega zawieszeniu wobec emerytów, którzy ukończyli 65 lat, w razie osiągania przez nich przychodu z tytułu działalności gospodarczej. Zatem wysokość osiąganego dochodu z tytułu przewożenia osób taksówką przez M. B. (rocznik 1945) jest wartością istotną, gdyż przychody z tej działalności nie tylko nie pozbawiają Skarżącego świadczenia emerytalnego, lecz zwiększają ilość środków pieniężnych jakimi miesięcznie dysponuje i przeznacza wnioskodawca na utrzymanie. Dlatego też konieczne stało się wezwanie Skarżącego do udokumentowania wysokości osiąganego dochodu z prowadzonej działalności gospodarczej, w celu ustalenia w jaki sposób uzyskiwane z tej działalności kwoty pieniężne wpływają na możliwości płatnicze Skarżącego. Wyłącznie bowiem pełna wiedza o wszelkich źródłach dochodów wnioskodawcy pozwala prawidłowo ocenić wniosek o przyznanie prawa pomocy. Nadesłane w odpowiedzi przez Skarżącego oświadczenie, że nie prowadzi księgi przychodów i rozchodów, a dodatkowo dochód to 200 zł nie jest informacją czyniącą zadość żądaniu Sądu. Trzeba mieć bowiem na względzie, iż Sąd nie dysponuje wiedzą w jakiej formie podatnik rozlicza się z prowadzonej działalności gospodarczej, dlatego też w zarządzeniu z dnia 23 listopada 2011 r. wymieniono przykładowe dokumenty wskazujące na źródła i wysokość osiąganego przychodu (podatkowa księga przychodów i rozchodów, ewidencja przychodów). Skarżący zaś w odpowiedzi nie wskazał czy podlega opodatkowaniu na zasadach ogólnych (wtedy zobowiązany byłby do prowadzenia podatkowej księgi przychodów i rozchodów), czy może korzysta z metod uproszczonych (ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych - wtedy obowiązany jest prowadzić ewidencję przychodów, a korzyścią podatek według stawki 3% - czy też karty podatkowej), w jakiej wysokości osiąga dodatkowy dochód, oraz nie przedłożył żadnego dokumentu potwierdzającego tę wysokość. Zatem wskazana kwota 200 zł jest wartością dowolną, niczym nieuprawdopodobnioną, jak również nie przedłożono żadnego dowodu potwierdzającego tą wysokość.

Z treści powołanego na wstępie art. 246 § 1 p.p.s.a. jednoznacznie wynika, że to na osobie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie jej wniosku. Dlatego też, gdy strona postępowania uchyla się od złożenia niezbędnych do oceny jej sytuacji materialnej dokumentów, to brak jest podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w tym zakresie. W oparciu o powyższe brak jest podstaw do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Ponadto należy mieć na względzie, iż ocenę zasadności przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie należy dokonać poprzez zestawienie ewentualnych kosztów sądowych z możliwościami finansowymi strony. W niniejszej sprawie stały koszt dla poniesienia przez stronę wszczynającą postępowanie w niniejszej sprawie to wpis sądowy od skargi, który w przedmiotowej sprawie wynosi 100 zł (zgodnie z § 2 ust. 3 pkt 7 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). Pozostałe koszty sądowe mają charakter wyłącznie potencjalny: wysokość ewentualnej opłaty kancelaryjnej za sporządzenie uzasadnienia wyroku - 100 zł (§ 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych - Dz. U. Nr 221, poz. 2192), czy też wysokość ewentualnego wpisu sądowego od skargi kasacyjnej wyniesie również 100 zł (§ 3 powołanego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi).

Zatem wysokość niezbędnego kosztu sądowego w sprawie to 100 zł, a przy założeniu niekorzystnego wyniku sprawy dla strony to konieczność uiszczenia 300 zł. Jakkolwiek 364,09 zł z tytułu świadczenia emerytalnego jest kwotą niewielką, dysponując którą Skarżący z pewnością nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, niemniej wiedza o dodatkowym źródle dochodu (działalność gospodarcza) bez wykazania wysokości osiąganego zeń dochodu nie pozwala przyjąć, że zarówno stały koszt postępowania sądowego (100 zł) jak również potencjalny (300 zł) są wydatkami przerastającymi możliwości płatnicze, zaś w konsekwencji powodującym uszczerbek utrzymania koniecznego zarówno dla Skarżącego, jak i jego rodziny.

Mając powyższe na względzie uznać należy, że brak jest podstaw do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Z tych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.