Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1564575

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie
z dnia 16 maja 2014 r.
IV SA/Wa 721/14

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Jakub Linkowski (spr.).

Sędziowie WSA: Małgorzata Małaszewska-Litwiniec, Agnieszka Wójcik.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 maja 2014 r. sprawy ze skargi H. O. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia (...) grudnia 2011 r. nr (...) w przedmiocie odmowy udzielenia zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

1.

uchyla zaskarżoną decyzję;

2.

przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata M. J. kwotę 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych oraz kwotę 82,80 (osiemdziesiąt dwa 80/100) złotych stanowiącą 23% podatku od towarów i usług tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.

Uzasadnienie faktyczne

Wnioskiem z dnia (...) lipca 2009 r. H.O. obywatel N. wystąpił do Wojewody (...) o udzielenie zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony na terytorium RP z uwagi na zawarte w dniu (...) października 2008 r. małżeństwo z obywatelką polską M.N. W piśmie z dnia (...) września 2009 r. żona Cudzoziemca wskazała, iż jej mąż przebywa w C. - gdzie przez ostatnie pół roku razem zamieszkiwali, jednakże obecnie z uwagi na zagrożoną ciążę postanowili przenieść się do Polski. Decyzją z dnia (...) kwietnia 2009 r. Wojewoda (...) udzielił ww. cudzoziemcowi zezwolenia na zamieszkanie w Polsce na czas oznaczony na okres od (...) kwietnia 2009 r. do (...) kwietnia 2010 r.

W dniu (...) lutego 2010 r., H.O. po raz kolejny zwrócił się do Wojewody (...) o udzielenie zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony. Jako podstawę wniosku wskazano zawarcie związku małżeńskiego z obywatelką polską oraz narodzenie się z tego związku dziecka - M.O. Decyzją z dnia (...) kwietnia 2010 r. Wojewoda (...) udzielił wnioskodawcy zezwolenia na zamieszkanie w Polsce na czas oznaczony od dnia (...) kwietnia 2010 r. do dnia (...) kwietnia 2011 r. Motywując to rozstrzygnięcie organ zauważył, iż sytuacja w jakiej znajduje się związek małżeński cudzoziemca wskazuje, że małżeństwo prawdopodobnie zostanie rozwiązane przez rozwód. Zezwolenia na zamieszkanie na podstawie art. 53 ust. 1 pkt 6, udzielono, z uwagi na to, że żona Cudzoziemca nie poczyniła jeszcze żadnych działań faktycznych w kierunku uzyskania rozwodu. Organ zaznaczył, że jeżeli sytuacja małżeńska Cudzoziemca nie ulegnie zmianie, przy rozpatrywaniu kolejnego wniosku, mogą być wzięte pod uwagę także inne okoliczności uzasadniające pobyt na terytorium RP, np. chęć wykonywania pracy, czy też zachowanie kontaktów z synem. Oparcie kolejnego wniosku wyłącznie na podstawie pozostawania w związku małżeńskim z obywatelką polską, w przypadku podjęcia kroków zmierzających do rozwiązania małżeństwa, może okazać się niewystarczające.

W dniu (...) października 2010 r. związek małżeński H.O. oraz M.N. został rozwiązany przez rozwód. Sąd orzekający rozwód powierzył wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnim M.O. matce dziecka M.N., jednocześnie ograniczając władzę rodzicielską ojca H.O. do prawa zasięgania informacji o stanie zdrowia i rozwoju dziecka.

Kolejny wniosek o udzielenie zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony - złożony w dniu (...) marca 2011 r., Cudzoziemiec motywował potrzebą utrzymywania kontaktu z synem oraz zamiarem podjęcia pracy na terytorium RP.

Decyzją z dnia (...) czerwca 2011 r. nr (...) Wojewoda (...), na podstawie art. 57 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 53 ust. 1 pkt 1 i art. 53a ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o cudzoziemcach (tekst jedn.: Dz. U. z 2006 r. Nr 234, poz. 1694 z późn. zm.), odmówił udzielenia cudzoziemcowi zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony na terytorium RP.

W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ wskazał m.in., iż po rozwiązaniu małżeństwa z M.N., cudzoziemiec przeniósł centrum swoich życiowych interesów do W., z synem widział się po raz ostatni w październiku 2010 r. Ponadto dąży do obniżenia zasądzonych alimentów, co prowadzi do wniosku, że zamiar podtrzymania kontaktu z dzieckiem nie jest jego faktycznym celem pobytu w Polsce. Odnosząc się do drugiej z powołanych we wniosku podstaw organ wskazał, iż do dnia sporządzenia decyzji nie przedstawiono żadnych dowodów świadczących o znalezieniu zatrudnienia. Cudzoziemiec utrzymuje się wyłącznie z dobrowolnych i dowolnych wpłat dokonywanych przez osoby znajome.

W odwołaniu H.O. podniósł iż, brak stałego zatrudnienia nie jest wynikiem złej woli, lecz bariery językowej i braku kwalifikacji. Wskazał również, że stale poszukuje pracy i podnosi swoje kwalifikacje. W kwestii kontaktów z dzieckiem wyjaśnił, iż po rozwodzie jego sytuacja życiowa uległa pogorszeniu, dlatego w celu poszukiwania pracy zmuszony był do przeprowadzki do W. Zadeklarował, że syn jest dla niego ważny i chciałby uczestniczyć w procesie jego wychowania materialnie i emocjonalnie.

Decyzją z dnia (...) grudnia 2011 r. nr (...) Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców utrzymał w mocy powyższą decyzję Wojewody (...). Organ odwoławczy wskazał, iż w toku postępowania przed organem I instancji, jak i w toku postępowania odwoławczego cudzoziemiec nie udokumentował, iż posiada zezwolenie na pracę, jak również nie udokumentował znalezienia pracodawcy a tym samym, nie wykazał, że spełnia przesłanki z art. 53 ust. 1 pkt 1 ustawy o cudzoziemcach. Zdaniem organu, z uwagi na nieudokumentowanie przez zainteresowanego, że czerpie dochody z legalnego źródła, brak było podstaw do stwierdzenia, iż posiada on stabilne i regularne źródło dochodu, o którym mowa w art. 53 ust. 1 pkt 2 tej ustawy. Organ zauważył ponadto, iż cudzoziemiec po raz ostatni widział się z synem w październiku 2010 r. i nie łoży na jego utrzymanie. Brak jest zatem oznak jakiegokolwiek jego zaangażowania się w wychowanie syna.

W skardze skierowanej do WSA w Warszawie cudzoziemiec wyjaśnił, iż nie opłaca alimentów z powodu braku środków pieniężnych, ale jest mu wiadome, że żona otrzymuje pieniądze z funduszu alimentacyjnego. Wskazał również, iż kiedy znajdzie zatrudnienie znowu będzie przyczyniał się do utrzymania syna i zacznie go regularnie odwiedzać.

W odpowiedzi na skargę Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji.

Po rozpatrzeniu sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 18 maja 2012 r. V SA/Wa 250/12 oddalił skargę H.O. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia (...) grudnia 2011 r. nr (...) w przedmiocie odmowy udzielenia zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

W uzasadnieniu wyroku WSA wskazał, że dokonując oceny prezentowanych w sprawie stanowisk stron oraz zgromadzonych dowodów należało uznać, że organy administracji orzekające w sprawie ustaliły stan faktyczny w sposób wszechstronny i prawidłowy, a wnioski wyciągnięte na podstawie poczynionych ustaleń w pełni uzasadniały wydaną decyzję.

Odnosząc się do okoliczności braku stabilnego i regularnego źródła dochodu WSA zauważył, iż skarżący utrzymuje się z niewielkich kwot pieniężnych przekazywanych mu przez rodzinę i znajomych. Brak środków finansowych na podstawowe potrzeby skarżącego potwierdza przedstawione przez niego zaświadczenie o posiadaniu rachunku bankowego ze stanem 499,98 zł oraz prezentowane przez niego w toku postępowania stanowisko o trudnościach finansowych spowodowanych brakiem pracy. Cudzoziemiec nie przedstawił także dokumentacji upoważniającej go do podjęcia pracy na terytorium RP. Sąd zauważył również, że przedłużanie się postępowania w sprawie zezwolenia na pracę na rzecz firmy L., doprowadziło do wycofania się O.S. z deklaracji zatrudnienia cudzoziemca. Nadto podniósł, iż nie bez znaczenia dla oceny wiarygodności tej okoliczności jest również fakt, że osoba deklarująca wolę zatrudnienia Cudzoziemca to O.S. z domu C., czyli jego aktualna żona.

Zdaniem Sądu pierwszej instancji, zasadne było również stanowisko organów obu instancji, iż brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku na podstawie art. 53a ust. 1 pkt 4 ustawy o cudzoziemcach. W toku postępowania cudzoziemiec deklarował bowiem jedynie chęć utrzymywania kontaktów ze swoim dzieckiem w przyszłości, jednak nie wykazał, ani nawet nie podniósł, że czynił takie starania dotychczas.

Wskazując na powyższe ustalenia faktyczne Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, iż organy administracji zasadnie uznały, że nie było możliwe udzielenie Cudzoziemcowi zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony na podstawie art. 53 ust. 1 pkt 1 ustawy o cudzoziemcach, jak również nie wykazano zgodnie z art. 53a ust. 1 pkt 4 ustawy o cudzoziemcach, że zachodzą wobec skarżącego inne okoliczności, niż określone w pkt 1-3 lub w art. 53 ust. 1 omawianej ustawy, które uzasadniałyby jego zamieszkiwanie na terytorium RP przez okres dłuższy niż 3 miesiące. Z omówionych względów - w ocenie Sądu - zaskarżona decyzja była zgodna z prawem, a skarga podlegała oddaleniu.

H.O. reprezentowany przez adwokata zaskarżył powyższy wyrok WSA do Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 27 lutego 2014 r. sygn. akt II OSK 2280/12 uchylił zaskarżony wyrok z dnia 18 maja 2012 r. sygn. akt V SA/Wa 250/12 i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu wyroku NSA wskazał, że analiza skargi kasacyjnej prowadzi do wniosku, że istotą zarzucanej wadliwości zaskarżonego wyroku był brak dokonania przez Sąd pierwszej instancji oceny istotnych aspektów sprawy, w tym okoliczności, że organ odwoławczy nie rozpatrzył sprawy w świetle aktualnego w dniu orzekania stanu faktycznego i prawnego.

NSA zauważył, iż zgodnie z art. 15 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego postępowanie administracyjne jest dwuinstancyjne. W postępowaniu odwoławczym organ II instancji nie tylko dokonuje kontroli zasadności argumentów podniesionych w odwołaniu, lecz ponownie rozpoznaje i rozstrzyga merytorycznie sprawę administracyjną (art. 138 § 1 i 2 k.p.a.). Istota administracyjnego toku instancji polega więc na dwukrotnym rozstrzygnięciu tej samej sprawy. W orzecznictwie sądów administracyjnych konsekwentnie podkreśla się, że konieczne jest, by rozstrzygniecie zarówno organu I jak i II instancji poprzedzone zostało przeprowadzeniem postępowania umożliwiającego osiągnięcie celów, dla których postępowanie to jest prowadzone.

W sprawie będącej przedmiotem rozpatrzenia, Cudzoziemiec wystąpił o udzielenie mu zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony. Wniosek swój uzasadnił chęcią utrzymywania kontaktów z synem, którego matka jest obywatelką polską oraz zamiarem podjęcia pracy w Polsce. W toku postępowania odwoławczego organ został zawiadomiony o zawarciu przez Cudzoziemca nowego związku małżeńskiego z obywatelką polską. Do akt postępowania administracyjnego złożono potwierdzoną za zgodność z oryginałem kopię odpisu skróconego aktu małżeństwa zawartego w dniu (...) listopada 2011 r. Treść uzasadnienia zaskarżonej decyzji Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców potwierdza, iż okoliczność powyższa była znana organowi przed wydaniem tej decyzji. Dokonując oceny zasadności odmowy udzielenia zezwolenia na podstawie art. 57 ust. 1 pkt 1 ustawy o cudzoziemcach tj. wobec niespełnienia wymogów, o których mowa w art. 53-53b tej ustawy, organ odwoławczy powinien zatem - ze względu na określoną w art. 53 ust. 1 pkt 6 przesłankę udzielenia zezwolenia - stosownie do art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. objąć rozważaniem również okoliczność zawarcia związku małżeńskiego i przedstawić w uzasadnieniu decyzji swoje stanowisko we wskazanym zakresie (art. 107 § 3 k.p.a.).

Nie podważa tego stanowiska podnoszony przez organ w odpowiedzi na skargę argument, że H.O. w dniu (...) grudnia 2011 r. tj. po wydaniu objętej sądową kontrolą decyzji, wystąpił z kolejnym wnioskiem o zezwolenie na zamieszkanie na czas oznaczony, w którym jako podstawę wskazał właśnie zawarcie związku małżeńskiego. Okoliczność ta nie była bowiem znana organowi w czasie orzekania. Natomiast dokonywana przez sąd administracyjny ocena legalności zaskarżonej decyzji z zasady odnosi się do stanu faktycznego i prawnego aktualnego w dacie wydania tej decyzji.

Ustosunkowania się co do zgodności z prawem działania organu wobec wskazanej, nowej okoliczności tj. zawarcia przez wnioskodawcę związku małżeńskiego z obywatelką polską, nie zawiera również uzasadnienie wyroku Sądu pierwszej instancji.

Z omówionych względów, jako trafny przyjęty został zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a.

NSA wskazał także, że rację ma strona wnosząca skargę kasacyjną, iż Sąd pierwszej instancji pominął w swych rozważaniach, iż ustalenia organu w zakresie podstawy udzielenia zezwolenia wynikającej z art. 53a ust. 1 pkt 4 ustawy o cudzoziemcach, dokonane zostały bez wnikliwej analizy okoliczności rozpatrywanej sprawy. Koncentrując się w tym zakresie głównie na kwestiach finansowych, które - według oświadczeń Cudzoziemca - stanowiły powód zmiany jego miejsca zamieszkania i były przyczyną niepłacenia alimentów, nie wyjaśniono, jak kształtowały się relacje Cudzoziemca z dzieckiem i matką jego dziecka po orzeczeniu rozwodu, jakie konkretnie powody sprawiły, że pomimo deklaracji chęci uczestniczenia w wychowaniu dziecka, Cudzoziemiec nie odwiedzał dziecka od października 2010 r., czy łączą go nadal więzi z synem, czy utrzymuje jakikolwiek - choćby pośredni - kontakt z dzieckiem, ewentualnie czy podejmował próby nawiązania takiego kontaktu.

NSA wskazał, że ponownie rozpatrując sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny potraktuje jako wiążące wywody Naczelnego Sądu Administracyjnego, weźmie pod uwagę ustalony przez organ stan faktyczny aktualny na dzień wydania zaskarżonej decyzji i dokona rzetelnej oceny co do zgodności z prawem zaskarżonej decyzji uwzględniając wszystkie istotne dla sprawy okoliczności, w tym także wspomnianą okoliczność pozyskania przez organ w toku postępowania informacji o zawarciu przez Cudzoziemca związku małżeńskiego z obywatelką polską w dniu (...) listopada 2011 r.

Uzasadnienie prawne

Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy, po wyroku NSA, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

W pierwszej kolejności wymaga podkreślenia, że zgodnie z przepisem art. 190 p.p.s.a. wojewódzki sąd administracyjny, któremu sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.

Ocena prawna wyrażona w orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego jest wiążąca w sprawie dla sądu pierwszej instancji zarówno wówczas, gdy dotyczy zastosowania przepisów prawa materialnego, jak również przepisów postępowania administracyjnego. Oznacza to, że wojewódzki sąd administracyjny jest obowiązany rozpatrzyć sprawę ponownie, stosując się do oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroku, bez względu na poglądy prawne wyrażone w orzeczeniach sądowych w innych sprawach.

Przez ocenę prawną rozumie się powszechnie wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich stosowania w rozpoznawanej sprawie, zaś wskazania, co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencje oceny prawnej. Obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego ciążący na wojewódzkim sądzie administracyjnym, może być wyłączony tylko w wyjątkowych sytuacjach, w szczególności w przypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego (tak również: m.in. H. Knysiak-Molczyk (w:) T. Woś (red.), H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydanie 2, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2008, s. 681-682 i powołane tam orzecznictwo).

Mając na względzie powyższe zauważyć trzeba, iż w niniejszej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie związany był oceną prawną i wskazaniami zawartymi w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 lutego 2014 r. sygn. akt II OSK 2280/12.

Rozpoznając sprawę ponownie, po wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie doszedł do przekonania, że skarga na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia (...) grudnia 2011 r. nr (...) zasługuje na uwzględnienie.

W sprawie będącej przedmiotem rozpatrzenia, Cudzoziemiec wystąpił o udzielenie mu zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony. Wniosek swój uzasadnił chęcią utrzymywania kontaktów z synem, którego matka jest obywatelką polską oraz zamiarem podjęcia pracy w Polsce. W toku postępowania odwoławczego organ został zawiadomiony o zawarciu przez Cudzoziemca nowego związku małżeńskiego z obywatelką polską. Do akt postępowania administracyjnego złożono potwierdzoną za zgodność z oryginałem kopię odpisu skróconego aktu małżeństwa zawartego w dniu (...) listopada 2011 r. Treść uzasadnienia zaskarżonej decyzji Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców potwierdza, iż okoliczność powyższa była znana organowi przed wydaniem tej decyzji. Dokonując oceny zasadności odmowy udzielenia zezwolenia na podstawie art. 57 ust. 1 pkt 1 ustawy o cudzoziemcach tj. wobec niespełnienia wymogów, o których mowa w art. 53-53b tej ustawy, organ odwoławczy powinien zatem - ze względu na określoną w art. 53 ust. 1 pkt 6 przesłankę udzielenia zezwolenia - stosownie do art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. objąć rozważaniem również okoliczność zawarcia nowego związku małżeńskiego i przedstawić w uzasadnieniu decyzji swoje stanowisko we wskazanym zakresie (art. 107 § 3 k.p.a.).

Nie podważa tego stanowiska podnoszony przez organ w odpowiedzi na skargę argument, że H.O. w dniu (...) grudnia 2011 r. tj. po wydaniu objętej sądową kontrolą decyzji, wystąpił z kolejnym wnioskiem o zezwolenie na zamieszkanie na czas oznaczony, w którym jako podstawę wskazał właśnie zawarcie związku małżeńskiego. Okoliczność ta nie była bowiem znana organowi w czasie orzekania. Natomiast dokonywana przez sąd administracyjny ocena legalności zaskarżonej decyzji z zasady odnosi się do stanu faktycznego i prawnego aktualnego w dacie wydania tej decyzji.

Organ odwoławczy musi odnieść się do tej okoliczności (zawarcia związku małżeńskiego) rozpoznając niniejszą sprawę. Nieustosunkowanie się do tej okoliczności przesądza o wadliwości zaskarżonej decyzji.

Dodać również należy, że organ, nie wyjaśnił, jak kształtowały się relacje Cudzoziemca z dzieckiem i matką jego dziecka po orzeczeniu rozwodu, jakie konkretnie powody sprawiły, że pomimo deklaracji chęci uczestniczenia w wychowaniu dziecka, Cudzoziemiec nie odwiedzał dziecka od października 2010 r., czy łączą go nadal więzi z synem, czy utrzymuje jakikolwiek - choćby pośredni - kontakt z dzieckiem, ewentualnie czy podejmował próby nawiązania takiego kontaktu.

Okoliczności te mają w sprawie bardzo istotne znaczenie i muszą być wyjaśnione przez organ administracji w toku prowadzonego postępowania, co umożliwi wydanie prawidłowego rozstrzygnięcia.

Z powyższych względów, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270), należało uchylić zaskarżoną decyzję.

O kosztach zastępstwa procesowego Sąd orzekł na podstawie art. 250 ww. ustawy w zw. z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2013 r. poz. 490). Sąd uwzględnił także koszty zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.