Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 3065114

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie
z dnia 7 maja 2020 r.
IV SA/Wa 425/20
Wysokość grzywny w celu przymuszenia.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Aneta Dąbrowska.

Sędziowie: WSA Monika Barszcz (spr.), del., SO Aleksandra Westra.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 7 maja 2020 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi (...) w (...) S.A. z siedzibą w (...) od postanowienia Głównego Inspektora Ochrony Środowiska z dnia (...) grudnia 2019 r., nr (...) w przedmiocie nałożenie grzywny w celu przymuszenia oddala skargę.

Uzasadnienie faktyczne

Postanowieniem z dnia (...) grudnia 2019 r., znak: (...) Główny Inspektor Ochrony Środowiska (dalej: "GOIŚ", "organ II instancji", "organ odwoławczy") uchylił postanowienie (...) Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska ("(...) WIOŚ", "organ I instancji") z dnia (...) października 2019 r., znak: (...) (dalej: "decyzja z (...) sierpnia 2019 r."), w części dotyczącej niewykonania obowiązku określonego decyzją z (...) sierpnia 2019 r. w pkt 3, tj. w zakresie podjęcia działań w celu maksymalnego ograniczenia wpływu wprowadzanych nieoczyszczonych ścieków na środowisko rzeki Wisły, poprzez mechanicznie podczyszczanie ścieków na karatach i sitach oraz zabezpieczenie wylotu przed wpływem substancji ropopochodnych i umorzył postępowanie I instancji w tym zakresie, tj. pkt 3 decyzji z (...) sierpnia 2019 r., oraz utrzymał zaskarżone postanowienie tegoż organu w pozostałej części, tj. w zakresie niewykonania obowiązku określonego w pkt 1 decyzji (...) WIOŚ z (...) sierpnia 2019 r.

Powyższe postanowienie zapadło w następującym stanie sprawy:

Mazowiecki WIOŚ decyzją z dnia (...) sierpnia 2019 r., której nadano rygor natychmiastowej wykonalności, zobowiązał Miejskie Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji w (...) S.A. z siedzibą w (...) (dalej: "MPWiK", "Spółka", "skarżąca") do:

1. przeprowadzenia właściwych badań, dotyczących przyczyn, przebiegu i skutków awarii, do której doszło w dniu (...) sierpnia 2019 r. o godz. (...) na instalacji (rurociągach) doprowadzających ścieki do oczyszczalni "(...)". W wynikach tych badań należało przedstawić w szczególności wnioski wynikające z przestrzegania procedur/instrukcji dotyczących obsługi, nadzoru i kontroli stanu technicznego rurociągów przesyłowych ścieków, w tym odcinka przebiegającego w tunelu pod dnem rzeki Wisły. Termin wykonania tegoż obowiązku upłynął w dniu (...) września 2019 r.;

2. przedkładania do (...) WIOŚ:

- danych dotyczących ilości nieoczyszczonych ścieków wprowadzanych do rzeki (...) w ciągu godziny,

- wyników analiz próbek nieoczyszczonych ścieków wprowadzanych do rzeki (...), pobranych dwukrotnie w ciągu doby,

- danych dotyczących ładunku poszczególnych zanieczyszczeń wprowadzanych do rzeki (...) w ciągu doby;

3. podjęcia działań w celu maksymalnego ograniczania wpływu wprowadzanych nieoczyszczonych ścieków na środowisko rzeki (...), takich jak np. mechaniczne podczyszczanie ścieków na kratach i sitach, wprowadzenie fizykochemicznych metod ich podczyszczania, zabezpieczenia wylotu przed wpływem substancji ropopochodnych, bieżącego monitorowania lewobrzeżnej strony rzeki (...) poniżej wylotu oraz bieżącego usuwania zastoisk ścieków oraz osadów.

Przedmiotowa decyzja została wydana na podstawie art. 247 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz. U. z 2019 r. poz. 1396, dalej "poś"), w związku z wystąpieniem awarii dwóch rurociągów ułożonych na dnie rzeki (...) (należących do MPWiK), w wyniku której nieoczyszczone ścieki z terenu lewobrzeżnej (...) zamiast do oczyszczalni ścieków "(...)", od godz. (...) w dniu (...) sierpnia 2019 r. zostały wprowadzone do rzeki (...) bez pozwolenia wodnoprawnego, awaryjnym przelewem burzowym kanalizacji ogólnospławnej lewobrzeżnej (...), wylotem w rejonie ul. (...) (teren objęty ochroną Natura 2000) w ilości 3 m 3/s, tj. ok. 250 tys.m3/dobę.

Powyższe zdarzenie zostało zakwalifikowane jako poważna awaria ze względu na występowanie w nieoczyszczonych ściekach odprowadzanych do rzeki (...) substancji określonych w rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 24 lipca 2006 r. w sprawie warunków jakie należy spełniać przy wprowadzaniu ścieków do wód lub do ziemi oraz w sprawie substancji szczególnie szkodliwych dla środowiska wodnego (Dz. U. z 2006 r. poz. 984 oraz Dz. U. z 2009 r. poz. 169), jako szczególnie szkodliwe dla środowiska wodnego powodujące zanieczyszczenie wód, które należy eliminować, takie jak: rtęć. kadm, aldryrna i trichlorometan.

W pismach z dnia (...) i (...) września 2019 r. MPWiK poinformowało (...) WIOŚ o powołaniu zespołu ekspertów oraz prowadzeniu wieloaspektowych działań w celu ustalenia przyczyny zaistniałej awarii.

Pismem z dnia 16 września 2019 r. (...) WIOŚ skierował do MPWiK upomnienie wzywające do wykonania, w terminie 7 dni od dnia jego doręczenia, obowiązku nałożonego na niego decyzją z dnia (...) sierpnia 2019 r. w zakresie:

- pkt 1 i 3,

- pkt 2 w części dotyczącej przedkładania do (...) WIOŚ danych dotyczących ładunku poszczególnych zanieczyszczeń wprowadzanych do rzeki (...) w ciągu doby.

Wobec niewykonania obowiązku wynikającego z decyzji z (...) sierpnia 2019 r., w dniu (...) października 2019 r. wystawiono tytuł wykonawczy nr (...). Jednocześnie postanowieniem z dnia (...) października 2019 r., znak: (...), organ I instancji nałożył na MPWiK grzywnę w wysokości 50 000 zł z terminem płatności 14 dni od dnia otrzymania postanowienia.

Na powyższe rozstrzygnięcie pismem z dnia 8 października 2019 r. MPWiK złożyło zażalenie, wnosząc o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia i umorzenie postępowania I instancji. W przypadku nieuwzględnienia powyższego wniosku Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.

Decyzją z dnia (...) grudnia 2019 r. (znak: IN.7024.267.2019.IZ), na podstawie art. 162 § 1 pkt 1, art. 104 § 1 i art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 z późn. zm.; dalej: "k.p.a.") (...) WIOŚ stwierdził wygaśniecie decyzji z (...) sierpnia 2019 r., w części dotyczącej pkt 2 i 3.

W wyniku rozpoznania zażalenia Spółki, GIOŚ postanowieniem z dnia (...) grudnia 2019 r. uchylił postanowienie (...) WIOŚ z dnia (...) października 2019 r. w części dotyczącej niewykonania obowiązku określonego decyzją z (...) sierpnia 2019 r. w pkt 3, tj. w zakresie podjęcia działań w celu maksymalnego ograniczenia wpływu wprowadzanych nieoczyszczonych ścieków na środowisko rzeki (...), poprzez mechanicznie podczyszczanie ścieków na karatach i sitach oraz zabezpieczenie wylotu przed wpływem substancji ropopochodnych i umorzył postępowanie I instancji w tym zakresie oraz utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie (...) WIOŚ z dnia (...) października 2019 r. w pozostałej części, tj. w zakresie niewykonania obowiązku określonego w pkt 1 decyzji z (...) sierpnia 2019 r.

W uzasadnieniu postanowienia GIOŚ zaznaczył, że w dniu orzekania stan faktyczny i prawny uległ zmianie.

Organ II instancji uznał, że postępowanie egzekucyjne w sprawie odniosło skutek w części dotyczącej pkt 2 i 3 decyzji z (...) sierpnia 2019 r., gdyż doprowadziło do wykonania obowiązku egzekucyjnego przed rozpoznaniem zażalenia na postanowienie o nałożeniu grzywny, a stan bezprawności stwierdzony tytułem wykonawczym został usunięty w części.

Organ odwoławczy zauważył, że w wyniku naprawy uszkodzonego rurociągu przez MPWiK, w dniu (...) listopada 2019 r. o godz. (...) nieoczyszczone ścieki komunalne zostały przekierowane, z utworzonego awaryjnego rurociągu, do układu przesyłowego w tunelu pod dnem rzeki (...) docelowo do oczyszczalni ścieków "(...)", czego dowodem są znajdujące się w aktach sprawy ustalenia (...) WIOŚ z dnia (...) listopada 2019 r. (protokół kontroli nr (...)) oraz pismo Spółki z dnia (...) listopada 2019 r. (znak: (...).).

GIOŚ wskazał, że organ I instancji słusznie uznał, że wygaszenie obowiązków konieczne jest ze względu na fakt, iż stały się one bezprzedmiotowe, a zatem (...) WIOŚ zasadnie stwierdził o wygaśnięciu decyzji z (...) sierpnia 2019 r. w części dotyczącej pkt 2 i pkt 3. Organ odwoławczy zaznaczył, że wbrew twierdzeniom MPWiK obowiązek wynikający z pkt 1 decyzji z (...) sierpnia 2019 r. polegający na zobowiązaniu Spółki do przeprowadzenia właściwych badań, dotyczących przyczyn, przebiegu i skutków awarii, do której doszło w dniu (...) sierpnia 2019 r. o godz. (...) na instalacji (rurociągach) doprowadzających ścieki do oczyszczalni "(...)", nie został zrealizowany.

GIOŚ podkreślił, że pomimo wskazania przez MPWiK w pismach z (...) i (...) września 2019 r. o powołaniu zespołu ekspertów oraz prowadzeniu wieloaspektowych działań w celu ustalenia przyczyny zaistniałej awarii, do dnia wydania postanowienia nie została przedłożona informacja, która stanowiłaby realizację obowiązku przeprowadzenia właściwych badań dotyczących przyczyn, przebiegu i skutków awarii.

Organ odwoławczy wskazał, że w wynikach tych badań należało przedstawić w szczególności wnioski wynikające z przestrzegania procedur/instrukcji dotyczących obsługi, nadzoru i kontroli stanu technicznego rurociągów przesyłowych ścieków, w tym odcinka przebiegającego w tunelu pod dnem rzeki Wisły, a wynik przeprowadzonych przez Spółkę badań ma przyczynić się do podjęcia działań eliminujących ryzyko jej powtórzenia.

GIOŚ zaznaczył, że wbrew twierdzeniom MPWiK, przesłanką bezprzedmiotowości nie jest objęty obowiązek wynikający z pkt 1 decyzji (...) WIOŚ z (...) sierpnia 2019 r. Jednocześnie organ odwoławczy podkreślił, że decyzja administracyjna zobowiązująca Spółkę do przeprowadzenia powyższych badań wydana została na podstawie art. 247 ust. 1 poś, a sama decyzja ma charakter prewencyjny (art. 243 poś), zatem koniecznym było podjęcie jak najszybszych działań w celu zapobieżenia dalszemu powodowaniu zwiększenia zagrożenia dla życia lub zdrowia ludzi, a także zapobieżenia zagrożenia pogorszenia stanu środowiska w znacznych rozmiarach. W ocenie organu odwoławczego, przedmiotowy obowiązek nałożony na MPWiK jest możliwy i był możliwy do zrealizowania w wyznaczonym terminie przy uwzględnieniu obecnych uwarunkowań technicznych i osiągnięć wiedzy.

Organ II instancji wskazał, że tytuł wykonawczy został przez Spółkę wykonany w części - pkt 2 i 3 decyzji z 30 sierpnia 2019 r., po wszczęciu postępowania egzekucyjnego, ale przed wydaniem postanowienia, przy czym wykonanie obowiązku po wszczęciu postępowania egzekucyjnego nie stanowi podstawy do jego umorzenia, ale uzasadnia odstąpienie przez organ egzekucyjny od dalszych czynności egzekucyjnych.

Z uwagi na niewykonanie w części przez MPWiK obowiązku wskazanego w tytule wykonawczym z dnia (...) października 2019 r., tj. w zakresie przeprowadzenia w terminie do dnia (...) września 2019 r. właściwych badań dotyczących przyczyn, przebiegu i skutków awarii, w ocenie organu odwoławczego (...) WIOŚ słusznie nałożył na zobowiązanego grzywnę w celu przymuszenia.

W opinii organu II instancji, (...) WIOŚ w sposób wystarczający wyjaśnił przesłanki, które zdecydowały o wymierzeniu grzywny w wysokości 50 000 zł. Jednakże mając na uwadze fakt, że w przedmiotowym postępowaniu zaistniało zdarzenie o znamionach poważnej awarii wysokość nałożonej grzywny nie ulega zmniejszeniu, z uwagi na skalę awarii i możliwe jej negatywne następstwa dla środowiska oraz konieczność jak najszybszego przeprowadzenia przez Spółkę właściwych badań dotyczących jej przyczyn, przebiegu i skutków w celu podjęcia ewentualnych działań zapobiegawczych mających na celu eliminację ryzyka jej powtórzenia.

Powyższe postanowienie MPWiK zaskarżył w części do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - to jest w zakresie punktu drugiego (II), wskazującego na utrzymanie w mocy postanowienia MWIOŚ w zakresie niewykonania obowiązku określonego w pkt 1 decyzji MWIOŚ z dnia (...) sierpnia 2019 r., zarzucając mu naruszenie:

1) art. 7 § 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2019 r. poz. 1438 z późn. zm.; dalej: "u.p.e.a.") w zw. z art. 247 ust. 1 pkt 1 poś) poprzez dokonanie błędnej wykładni nieostrego sformułowania decyzji administracyjnej (nakaz przeprowadzenia właściwych badań) jako obowiązku zebrania kompletnych danych, przeprowadzenia ich pełnej analizy i sformułowania kompletnych wniosków dotyczących przyczyn, przebiegu i skutków awarii rurociągu pod dnem (...), podczas gdy sformułowanie to powinno być rozumiane z uwzględnieniem jego kontekstu językowego i sytuacyjnego, tj. wyznaczonego sześciodniowego terminu, co skutkowało błędną oceną, że przeprowadzone przez Spółkę badania nie były właściwe i doprowadziło GIOŚ do utrzymania w mocy postanowienia o zastosowaniu środka egzekucyjnego w sytuacji, gdy egzekwowany obowiązek został wykonany;

2) art. 7 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez arbitralne przyjęcie, że tak rozumiany obowiązek był możliwy do zrealizowania w wyznaczonym terminie, co miało istotny wpływ na wynik sprawy jako podstawa przyjęcia dopuszczalności zastosowania środka egzekucyjnego;

3) art. 7 i art. 80 w zw. z art. 8 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez przyjęcie, że treścią nałożonego obowiązku było przedstawienie skomplikowanej ekspertyzy specjalistycznej w terminie sześciodniowym, przy jednoczesnym przyjęciu że skomplikowany charakter postępowania odwoławczego wymagał około dziesięciokrotnie dłuższego terminu na samo rozpoznanie zażalenia w tej sprawie; to zaś miało istotny wpływ na wynik sprawy jako przekładające się na błędną wykładnię nałożonego obowiązku i przyjęcie, że nie został on wykonany;

4) art. 7 i art. 80 w zw. z art. 8 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez oparcie założenia, że treścią nałożonego obowiązku było przedstawienie skomplikowanej ekspertyzy specjalistycznej w terminie sześciodniowym, na fakcie nieskorzystania przez Spółkę z niemożliwego do wykorzystania środka prawnego w postaci wniosku o zmianę terminu wykonania obowiązku określonego w decyzji nieostatecznej; to zaś miało istotny wpływ na wynik sprawy jako przekładające się na błędną wykładnię nałożonego obowiązku i przyjęcie, że nie został on wykonany;

5) art. 121 § 2 w zw. z art. 7 § 2 u.p.e.a. poprzez utrzymanie maksymalnej dopuszczalnej wysokości nałożonej grzywny, pomimo uchylenia postanowienia I instancji w zakresie mogącym potencjalnie uzasadniać celowość przyjęcia takiej wysokości i w sytuacji, w której wobec pierwszeństwa rzetelności ustaleń nad ich szybkością, środek ten może doprowadzić jedynie do efektów odwrotnych od zamierzonych.

W związku z powyższym skarżąca wniosła o uchylenie w zaskarżonym zakresie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego postanowienia pierwszoinstancyjnego i umorzenie postępowania w tym zakresie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a., a także o zwrot kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi, skarżąca przedstawiła przebieg postępowania w sprawie a także rozwinęła podniesione zarzuty. W kontekście nakazania przez (...) przeprowadzenia właściwych badań w terminie 6 dni, skarżąca podniosła, że treść nałożonego obowiązku powinna być tak zrekonstruowana, aby zobowiązany był w stanie je wykonać w wyznaczonym terminie. MPWiK wskazała, że nałożony obowiązek wykonała, tj. ustalono bezpośrednią przyczynę awarii, jej przebieg, zakres uszkodzeń i prawdopodobne przyczyny, a ustalenia te były wystarczające do natychmiastowego przystąpienia do działań naprawczych i zapobiegawczych. Zgromadzone we wskazanym terminie informację mogą być podstawą jedynie przedwczesnych konkluzji, ulegających potencjalnym zmianom w ramach postępu prac.

Spółka zaznaczyła, że organy obu instancji dokonały swobodnej wykładni użytego w decyzji terminu "właściwe" z pominięciem kontekstu w jakim słowo to zostało użyte.

Skarżąca wskazała, że nie kwestionuje konieczności bezzwłocznego dokonania ustaleń w zakresie niezbędnym do podjęcia działań naprawczych i prewencyjnych (co zostało wykonane), jednakże oczekiwanie dokonania pełnych, rzetelnych ustaleń wymagających przeprowadzenia prac rozbiórkowych i ekspertyz technicznych w okresie 10-cio krotnie krótszym niż wymagany do rzetelnego rozpoznania zażalenia na postanowienie, stanowi naruszenie art. 8 § 1 k.p.a.

Spółka podniosła, że GIOŚ całkowicie pominął przedstawiony w zażaleniu wywód wskazujący na brak możliwości wystąpienia o zmianę nieostatecznej decyzji, powtarzając w tym zakresie tezę (...) WIOŚ bez ustosunkowania się do argumentacji Spółki.

Skarżąca wskazała, że (...) WIOŚ nie uczynił zadość wymogom prawidłowości postępowania określonym w art. 8 § 1 k.p.a., co miało istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, ponieważ z uwagi na przyjęcie przez organ I instancji dopuszczalności tego rodzaju wniosku przeprowadzono postępowanie egzekucyjne w stosunku do obowiązku o charakterze niepieniężnym, który z uwagi na upływ czasu stał się obowiązkiem niemożliwym do wykonania.

Odnośnie kwoty nałożonej grzywny, strona skarżąca podniosła, że zastosowanie maksymalnej wysokości grzywny mogłoby być uzasadnione w przypadku uchylania się przez spółkę od konieczności ograniczenia oddziaływania awarii na środowisko, która to sytuacja nie wystąpiła.

MPWiK wskazało, że całkowicie pominięto dotychczasowe działania Spółki podejmowane w celu zadośćuczynienia nakładanemu obowiązkowi, które powinny zostać rozważone w kontekście zasad celowości i niezbędności nałożonej grzywny, co stanowi naruszenie art. 121 § 2 w zw. z art. 7 § 2 u.p.e.a.

W odpowiedzi na skargę GIOŚ wniósł o oddalenie skargi podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

Pismem procesowym z dnia 31 marca 2020 r. skarżąca wniosła o przeprowadzenie dowodów uzupełniających z dokumentów na okoliczność zabezpieczenia i następnie uznania przez Prokuraturę Okręgową (...) w toku postępowania przygotowawczego za dowody rzeczowe przedmiotów stanowiących w chwili awarii zakładu "(...)" elementy instalacji, które to czynności uniemożliwiły Spółce sfinalizowanie szczegółowej ekspertyzy na temat przyczyn, przebiegu i skutków awarii, a tym samym realizację obowiązku określonego w pierwszym punkcie decyzji MWIOŚ z (...) sierpnia 2019 r. w wymiarze postulowanym przez WIOŚ i GIOŚ. Wskazano jednocześnie, ze przeprowadzenie tego rodzaju szczegółowego badania nie było i wciąż nie jest możliwe, z uwagi na okoliczności niezależne od Spółki. Wymaga bowiem zwrotu dowodów rzeczowych zabezpieczonych przez Prokuraturę w toku postępowania przygotowawczego (postanowienie z dnia (...) września 2019 r.). Prokuratura postanowieniem z dnia (...) marca 2020 r. uwzględniła częściowo wniosek MSWiK, przyzwalając na zwrot Spółce 31 fragmentów uszkodzonych rur, wskazanych jako niezbędne dla opracowania pełnej ekspertyzy. Jednakże z uwagi na sytuację w kraju dot. stanu zagrożenia epidemicznego, funkcjonariusze CBA nie mogą wykonać tego postanowienia, gdyż mają wstrzymane wyjazdy. Biorąc powyższe pod uwagę obowiązek przeprowadzenia szczegółowych badań dot. przyczyn, przebiegu i skutków awarii jest obecnie niemożliwy do zrealizowania z przyczyn niezależnych od Spółki.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Przedmiotem niniejszego postępowania jest część postanowienia Głównego Inspektora Ochrony Środowiska z dnia (...) grudnia 2019 r., w której utrzymano w mocy postanowienie (...) Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska z dnia (...) października 2019 r. w zakresie niewykonania obowiązku określonego w pkt 1 opatrzonej w rygor natychmiastowej wykonalności decyzji (...) WIOŚ z (...) sierpnia 2019 r., tj. nakazującej skarżącej przeprowadzenia w terminie do dnia (...) września 2019 r. właściwych badań, dotyczących przyczyn, przebiegu i skutków awarii, do której doszło w dniu (...) sierpnia 2019 r. o godz. (...) na instalacji (rurociągach) doprowadzających ścieki do oczyszczalni "(...)". W wynikach tych badań przedstawić w szczególności wnioski wynikające z przestrzegania procedur/instrukcji dotyczących obsługi, nadzoru i kontroli stanu technicznego rurociągów przesyłowych ścieków, w tym odcinka przebiegającego w tunelu pod dnem rzeki (...).

Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia zarzutów skargi w całości podzielając stanowisko organu.

Skarżąca kwestionuje na etapie niniejszego postępowania (postanowienie o nałożeniu grzywny w celu przymuszenia) rozumienie pojęcia "właściwe badania" oraz termin ((...) września 2019 r.) jaki został jej wyznaczony w decyzji z dnia (...) sierpnia 2019 r. Twierdzi, że w zasadzie ten obowiązek został przez nią wykonany, jeżeli przyjmie się interpretację, że "właściwe badania" to, takie, które są obiektywnie wykonalne w ciągu sześciu dni. Jej zdaniem organ błędnie przyjął, że przedmiotowy obowiązek rozumiany jako obowiązek zebrania kompletnych danych, przeprowadzenia ich pełnej analizy i sformułowania kompletnych wniosków dotyczących przyczyn, przebiegu i skutków awarii rurociągu pod dnem Wisły, był i jest nie możliwy do zrealizowania z przyczyn niezależnych od skarżącej.

W odniesieniu do poszczególnych zarzutów skarżącej wskazać należy, że w sprawie bezsporne jest to, iż ww. wniosek został nałożony na skarżącą decyzją, która wobec jej niezaskarżenia stała się ostateczna. Zarówno zakres obowiązku, jak i termin jego wykonania wynika z ww., ostatecznej decyzji. Biorąc pod uwagę zakres przedmiotowy tego postępowania, brak jest zatem podstaw do kwestionowania tego rozstrzygnięcia. Argumenty strony skierowane są w rzeczywistości bowiem w stosunku do treści owej decyzji, a nie zaskarżonego postanowienia. Można również uznać, że skarżąca w zasadzie formułuje zarzut o niewykonalności przedmiotowego obowiązku.

Z akt sprawy wynika, że w odniesieniu do obowiązku wynikającego z pkt 1. decyzji, w pismach z dnia (...) i (...) września 2019 r. MPWiK poinformowało (...) WIOŚ o tym, że podjęto współpracę z (...); z uwagi na skomplikowany charakter istnieje konieczność przeprowadzenia szeregu specjalistycznych badań w celu sporządzenia ekspertyzy; po zakończeniu prac przez ekspertów z (...), zostaną przedstawione wyniki badań w zakresie określonym ww. decyzją; wieloaspektowy wymiar badania przyczyn zaistniałej awarii powoduje, że wskazanie jednoznacznych wniosków wymaga czasu; Spółka korzysta ze wsparcia ekspertów i naukowców; dopiero po zakończeniu prowadzonych prac będzie można udzielić wyczerpujących informacji. W piśmie z dnia (...) września 2019 r. odwołano się także do komunikatu prasowego, w którym wskazano, że możliwą bezpośrednią przyczyną zaistniałego rozszczelnienia było pęknięcie rurociągu ciśnieniowego z tworzywa sztucznego w sąsiedztwie jego połączenia z odcinkiem rurociągu stalowego.

Porównanie powyższej treści pism skarżącej z treścią obowiązku nałożonego decyzją wprost wskazuje, że nie został on wykonany. Z ww. informacji skarżącej nie wynika jakie były przyczyny, przebieg i skutki przedmiotowej awarii, nie przedstawiono również wniosków wynikających z przestrzegania procedur/instrukcji dotyczących obsługi, nadzoru i kontroli stanu technicznego rurociągów przesyłowych ścieków, w tym odcinka przebiegającego w tunelu pod dnem rzeki Wisły.

Wobec powyższego istnienie w niniejszej sprawie stanu niewykonania nałożonego obowiązku niepieniężnego nie budzi zatem żadnych wątpliwości.

W odniesieniu do zarzutów skargi wskazać należy, że ani Sąd, ani organ wydający zaskarżone postanowienie nie może na tym etapie badać zasadności wyznaczenia terminu realizacji tego obowiązku, zwłaszcza, że nie był on kwestionowany przez skarżącą na etapie po wydaniu decyzji z dnia (...) sierpnia 2019 r. Przedmiotowy obowiązek (jak również termin jego wykonania) nie został skutecznie, na właściwym etapie podważony, w związku z czym obowiązuje on w niniejszej sprawie.

Ponadto z orzecznictwa można przytoczyć tezy (które Sąd w pełni podziela) wskazujące na brak podstaw do wskazywania na niewykonalność obowiązku w niniejszym postępowaniu. Dla przykładu: na etapie zaskarżenia postanowienia o nałożeniu grzywny w celu przymuszenia nie może odnieść skutku zarzut niewykonalności obowiązku niepieniężnego (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 13 lutego 2020 r., sygn. akt III SA/Gd 806/19). Zarzuty o niewykonalności obowiązku (art. 156 § 1 pkt 5 k.p.a.) nie mogą być podstawą do zaskarżenia postanowienia o nałożeniu grzywny w celu przymuszenia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. akt II OSK 2129/17). Okoliczność, że ustawodawca przyznał zobowiązanemu prawo do złożenia środka odwoławczego (zażalenia) od omawianego środka egzekucyjnego nie oznacza bowiem, że jego zakresem mogą zostać objęte wszystkie kwestie odnoszące się do egzekwowanego obowiązku, w tym przypadku - dotyczące wykonania tego obowiązku oraz zastosowania adekwatnego środka egzekucyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązany jest zatem zwrócić uwagę na niedopuszczalność powoływania w sprawie zainicjowanej zażaleniem na postanowienie o zastosowaniu grzywny w celu przymuszenia okoliczności określonych w art. 33 u.p.e.a. (jedna z podstaw zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji - niewykonalność obowiązku o charakterze niepieniężnym), gdyż zażalenie stanowiłoby wtedy w istocie rzeczy zarzut (zarzuty). Alternatywne ujęcie środków prawnych służących stronie, tj. zarzutów oraz zażalenia na postanowienie o zastosowaniu grzywny w celu przymuszenia prowadzi do wniosku, iż prawidłowość nałożonej grzywny nie może być kwestionowana w postępowaniu zainicjowanym zażaleniem poprzez podnoszenie okoliczności związanych z niedopuszczalnością egzekucji obowiązku, czy też powoływanie się na nieistnienie (wykonanie) obowiązku (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 września 2019 r., sygn. akt II OSK 2677/17).

Zgodnie z art. 119 § 1 u.p.e.a. grzywnę w celu przymuszenia nakłada się, gdy egzekucja dotyczy spełnienia przez zobowiązanego obowiązku znoszenia lub zaniechania albo obowiązku wykonania czynności, a w szczególności czynności, której z powodu jej charakteru nie może spełnić inna osoba za zobowiązanego.

Z uwagi na niewykonanie przedmiotowego obowiązku, zgodnie z obowiązującymi, prawidłowo wskazanymi i zastosowanymi przez organ przepisami miał on prawo nałożyć grzywnę w celu przymuszenia do wykonania tego obowiązku. Zwłaszcza, że zdarzenie zostało zakwalifikowane jako poważna awaria ze względu na występowanie w nieoczyszczonych ściekach odprowadzanych do rzeki Wisły substancji określonych jako szczególnie szkodliwe dla środowiska wodnego powodujące zanieczyszczenie wód, które należy eliminować, takie jak: rtęć. kadm, aldryrna i trichlorometan.

Biorąc powyższe pod uwagę, a w szczególności mając na uwadze prawidłowo wskazane przez organ - jak najszybsze i najskuteczniejsze ograniczenie negatywnego oddziaływania awarii na środowisko rzeki Wisły - Sąd nie dopatrzył się również cech dowolności w wysokości nałożonej na skarżącą grzywny. Zwłaszcza, że celem tego środka prawnego jest zmuszenie strony do wykonania nałożonego na nią obowiązku. Grzywna jest bowiem środkiem egzekucyjnym o charakterze dyscyplinującym, mającym na celu przymuszenie zobowiązanego do wykonania ciążącego na nim obowiązku, tak aby zamiast jej zapłaty wykonał obowiązek. Nie jest ona karą, lecz formą nacisku mającą na celu skłonienie zobowiązanego, poprzez dolegliwość finansową, do określonego zachowania się (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 4 grudnia 2019 r., sygn. akt. IV SA/Po 743/19). Grzywna w celu przymuszenia stanowi istotną dolegliwość finansową, co łączy się z samą istotą przymusu egzekucyjnego. W ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji zostały stworzone jednak takie mechanizmy, których zadaniem jest przeciwdziałanie większej uciążliwości egzekucji, pod warunkiem wykonania obowiązku. Są nimi umorzenie grzywny w celu przymuszenia, o którym stanowi art. 125 § 1 u.p.e.a. oraz zwrot uiszczonej grzywny, stosownie do art. 126 u.p.e.a. Chociaż sytuacja majątkowa skarżącego nie powinna być obojętna dla organu egzekucyjnego w ramach nakładania grzywny w celu przymuszenia, to jednak pierwszym wyznacznikiem dla wymierzanej grzywny powinien być cel egzekucji (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrok z dnia 29 sierpnia 2019 r., sygn. akt II OSK 2390/17).

W odniesieniu do podnoszonego przez stronę argumentu o niemożności wykonania nałożonego obowiązku z uwagi na zabezpieczenie przez Prokuraturę dowodów rzeczowych, Sąd zauważa, że awaria miała miejsce w dniu (...) sierpnia 2019 r., decyzja (opatrzona w klauzulę natychmiastowej wykonalności), którą nałożono przedmiotowy obowiązek była wydana w dniu (...) sierpnia 2019 r., a (zgodnie z pismem skarżącej) Prokuratura dokonała zatrzymania wskazanych przedmiotów w dniu (...) września 2019 r.

Powyższe zestawienie dat wskazuje, że dowody w sprawie były w dyspozycji skarżącej ok. miesiąc. W związku z czym, wobec wiedzy o nałożonym obowiązku i o konieczności jego realizacji, strona miała czas na podjęcie stosownych działań.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 1 51 p.p.s.a. skargę oddalił.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.