Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1026891

Postanowienie
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie
z dnia 26 lutego 2009 r.
IV SA/Wa 1983/08

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia Aneta Żak (sprawozdawca).

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 26 lutego 2009 r. na posiedzeniu niejawny wniosku W. G. o przyznanie prawa pomocy przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi W. G., D. I. na decyzję Wojewody M. z dnia (...) września 2008 r., nr (...) w przedmiocie wymeldowania postanawia odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym.

Uzasadnienie faktyczne

Wnioskiem z dnia 14 stycznia 2009 r., złożonym na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy (PPF), W. G. wystąpił o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie go od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w postępowaniu sądowym dotyczącym skargi na opisaną powyżej decyzję. W uzasadnieniu wniosku oraz w oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca wskazał, że pozostaje w gospodarstwie domowym z dwójką małoletnich dzieci, A. i T. (ur. 2005 i 2006 r.). Źródłem utrzymania rodziny jest renta skarżącego w kwocie 3.800 zł brutto oraz alimenty, które od matki otrzymują jego dzieci w wysokości 400 zł, co daje łącznie 4.200 zł miesięcznie brutto. Według oświadczenia skarżącego, ponosi on miesięcznie następujące, stałe wydatki: alimenty na dorosłą córkę M. G. (700 zł), opłaty mieszkaniowe za córkę M. - 240 zł, opłaty mieszkaniowe skarżącego i jego małoletnich dzieci (500 zł), ubezpieczenie na życie (160 zł), na utrzymanie samochodu (470 zł) oraz wydatki na wyżywienie i prowadzenia gospodarstwa domowego (1.300 zł), a także na leczenie skarżącego oraz jego dzieci (520 zł) oraz na przedszkole córki (300 zł). W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i swoich małoletnich dzieci, nad którymi sprawuje opiekę. Wyjaśnił, że nie posiada żadnego majątku nieruchomego, oszczędności czy przedmiotów wartościowych.

Wątpliwości odnoszące się do sytuacji majątkowej wnioskodawcy uzasadniały wezwanie go w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), dalej: p.p.s.a., do uzupełnienia złożonego wniosku poprzez przedłożenie dokumentów poświadczających wysokość uzyskiwanych dochodów, a także do przedstawienia informacji na temat posiadanych rachunków bankowych i lokat, oraz udzielenia informacji odnoszących się do stanu zdrowia członków rodziny wnioskodawcy, wiążących się z ponoszeniem wydatków na leczenie w kwocie wskazanej we wniosku. Wnioskodawca został ponadto zobowiązany do udokumentowania wysokości wydatków związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego oraz do przedłożenia dokumentów potwierdzających jego inne obciążenia finansowe. W odpowiedzi na wezwanie skarżący przedstawił: 1) decyzję Dyrektora (...) z (...) marca 2008 r. o zmianie emerytury policyjnej, z treści której wynika, że wnioskodawcy wypłacane jest miesięcznie świadczenie emerytalne (wraz z dodatkami) w kwocie 3096, 35 zł, 2) kopię decyzji z dnia (...) maja 2008 r. o zmianie policyjnej renty inwalidzkiej, 3) pismo ww. organu (...) z 28 lutego 2008 r. do Komornika Sądowego dla W. (...) informujące, że od kwietnia 2008 r. z emerytury W. G., tytułem zajęcia, dokonywane będą potrącenia w kwocie 693 zł miesięcznie, 4) zawiadomienie z organu emerytalno-rentowego z (...) października 2008 r. informujące skarżącego o przekroczeniu pierwszego progu podatkowego i o zmianie wysokości zaliczek pobieranych na podatek; 5) zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego o wysokości dochodu osiągniętego przez wnioskodawcę w latach 2006-2007 (odpowiednio: ok. 43.452 zł oraz 46.245 zł), 6) wydruki z operacji dokonywanych na koncie bankowym skarżącego w okresie grudzień 2008 r. - luty 2009 r., dokumentujące wysokość wpływu z tytułu emerytury (za grudzień 2008 r. w wysokości 2.580,35 zł, za styczeń i luty 2009 r. - 3.140,35 zł) oraz alimentów na dzieci - A. i T. G., a także wysokość obciążeń z tytułu opłat czynszowych, za gaz i energię elektryczną oraz terapię córki; 7) odpis orzeczenia Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej (...) z (...) kwietnia 2008 r., stwierdzającej u skarżącego czasowe inwalidztwo II grupy, 8) zaświadczenie z poradni psychologiczno - pedagogicznej - "Ocena rozwoju procesów integracji sensorycznej" A. G.; 9) badanie echokardiolograficzne A. G. z 21 października 2008 r., 10) kartę leczenia szpitalnego A. G. w dniach 12-14 stycznia 2009 r.; 11) kserokopię dowodów wpłaty należności za przedszkole córki skarżącego, 12) kserokopię dowodów wpłaty za terapię córki za grudzień 2008 r. oraz styczeń i luty 2009 r., 13) faktury VAT dokumentujące zakup benzyny w styczniu 2009 r. na kwotę 400 zł oraz w lutym 2009 r. na kwotę 359 zł, 14) kserokopię wyroku z dnia 27 lutego 2001 r. w sprawie rozwodowej W. G. i E. G., a także 15) kopię zawiadomienia z 23 sierpnia 2005 r. o wszczęciu egzekucji oraz 16) wyciąg z protokołu ugody z 4 listopada 2003 r. na mocy której W. G. zobowiązał się do łożenia na rzecz N. G. tytułem alimentów kwotę 500 zł miesięcznie.

Mając powyższe na uwadze należało zważyć, co następuje:

Skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie pełnomocnika procesowego, a zatem rozpoznawany wniosek dotyczy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Warunkiem przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w takim zakresie jest wykazanie przez wnioskodawcę, że nie jest on w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Z regulacji art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wynika więc, że ciężar wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na wnioskodawcy. Przyznanie prawa pomocy stanowi bowiem wyjątek od zasady, iż strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.). Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest bowiem formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe.

Ocena okoliczności przedstawionych w złożonym wniosku oraz dokumentów znajdujących się w aktach sprawy uzasadnia odmowę przyznania stronie prawa pomocy. Sytuacja majątkowa i osobista wnioskodawcy rozważana pod kątem obowiązku poniesienia kosztów sądowych związanych ze skargą złożoną na decyzję w przedmiocie wymeldowania, jak też ustanowieniem w postępowaniu sądowym profesjonalnego pełnomocnika, nie jest tego rodzaju, by uzasadnionym było twierdzenie, że wnioskodawca nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i nie może odnosić się z tego względu do sytuacji, gdy wnioskodawca posiada środki majątkowe i może partycypować w kosztach postępowania. Należy zauważyć, że skarżący utrzymuje siebie oraz dwójkę małoletnich dzieci (ur. w 2005 i 2006 r. A. i T. G.) z emerytury w wysokości ok. 3.140 zł miesięcznie - jest to kwota dochodu po potrąceniu m.in. alimentów w wysokości 693 zł płaconych na córkę M. G. - oraz z alimentów otrzymywanych przez skarżącego na A. i T. G. w łącznej wysokości 400 zł. Do dyspozycji strony pozostaje zatem miesięcznie ok. 3.540 zł. We wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący podjął próbę wykazania, że ponoszone przez niego stałe, miesięczne wydatki, niezbędne do prowadzenia gospodarstwa domowego, w całości bilansują się z osiąganym dochodem. Niemożność wygospodarowania z otrzymywanych środków, bez uszczerbku dla utrzymania rodziny, oszczędności, które mogłyby zostać przeznaczone na opłacenie kosztów postępowania sądowoadministracyjnego, w ocenie skarżącego, uzasadnia zwolnienie go kosztów postępowania oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu.

Analiza nadesłanych przez stronę dokumentów, w ocenie referendarza sądowego, uzasadnia jednak stanowisko, że wysokość wydatków ponoszonych na bieżące utrzymanie się skarżącego podana we wniosku o prawo pomocy została przeszacowana, czy to poprzez wskazanie wyższej kwoty określonych wydatków od tej znajdującej odzwierciedlenie w załączonych dokumentach (dotyczy to wydatków na opłaty mieszkaniowe, prowadzenie gospodarstwa domowego czy na leczenie), czy to przez brak nie tylko udokumentowania, ale nawet uprawdopodobnienia ponoszenia określonych wydatków (dotyczy do opłat mieszkaniowych M. G.). Warto zauważyć, że w odniesieniu do zadeklarowanej w rozpoznawanym wniosku kwoty wydatków ponoszonych na leczenie swoje i dzieci, tj. 520 zł miesięcznie, skarżący nie zdołał wykazać, że stwierdzony u niego charakter i stopień inwalidztwa (inwalidztwo czasowe w ramach drugiej grupy, z przeciwwskazaniami do pracy fizycznej i brakiem przeciwwskazań do lekkiej pracy), jak również choroba córki, pozostającej pod stałą, jak należy przyjąć - bezpłatną - opieką medyczną (poradnia kardiologiczna) wiąże z dodatkowymi, znacznymi wydatkami, które stanowią znaczące obciążenie budżetu domowego. W ramach tego rodzaju wydatków skarżący udokumentował jedynie koszty, jakie ponosi na terapię córki (od 195 do 260 zł miesięcznie). Brak jest informacji o konieczności uwzględnienia w budżecie domowym innych wydatków z tym zakresie. Koszty opłat mieszkaniowych również nie osiągają miesięcznie pułapu wskazanego w złożonym wniosku, tj. 500 zł, co wynika z przedstawionych materiałów źródłowych. Analiza operacji dokonywanych na rachunku bankowym skarżącego w styczniu 2009 r. wskazuje, że zobowiązania z tytułu opłat czynszowych, należności za gaz i energię elektryczną kształtują się na poziomie ok. 362 zł miesięcznie. Ponadto należy stwierdzić, że zawarte we wniosku oświadczenie skarżącego o przeznaczaniu dodatkowych środków pieniężnych, poza tymi, których konieczność uiszczania wynika z zasądzonych alimentów, na potrzeby dorosłej córki M. budzi zasadnicze wątpliwości w świetle dotychczasowego sposobu wywiązywania się przez skarżącego z obowiązku alimentacyjnego względem córki. Dokumenty znajdujące się w aktach sprawy (k. 43, 82 akt sądowych) dowodzą bowiem, że do wypłaty świadczeń alimentacyjnych na rzecz M. G. dochodzi w drodze przymusowej egzekucji administracyjnej. Weryfikacja na podstawie materiałów zgromadzonych w aktach sprawy wiarygodności wyjaśnień wnioskodawcy odnoszących się do jego wydatków związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego wskazuje zaś, że skarżący udokumentował miesięczne wydatki rzędu 570 zł (grudzień 2008 r.) - 1.427 zł (styczeń 2009 r.). Wśród tych wydatków za niezbędne w prowadzonym przez niego gospodarstwie domowym należy uznać: koszty terapii (od 195 do 260 zł miesięcznie) oraz edukacji córki (300 z tytułu opłaty za przedszkole i komitetu rodzicielskiego), wydatki na opłaty mieszkaniowe (ok. 362 zł miesięcznie: czynsz, gaz, energia eklektyczna), składkę na PZU (od 154-156 zł miesięcznie), koszty zakupu benzyny (ok. 400 zł). Uwzględniając nawet, że ww. kwoty udokumentowanych wydatków należy powiększyć o wydatki na wyżywienie, a te według skarżącego wynoszą ok. 1.300 zł, należy stwierdzić, że miesięcznie do dyspozycji skarżącego nadal pozostaje znaczna kwota - ok. 700 zł W tych okolicznościach nie można w sposób uzasadniony przyjmować, iż osoba prowadząca gospodarstwo domowe w skład którego wchodzi jedna osoba dorosła i dwójka małych dzieci, oprócz opłat za żywność, czynsz, media, edukację, leczenie oraz związanych z eksploatacją samochodu, ponosi - nie dokumentując tego - inne, stałe, miesięczne wydatki w takiej wysokości (700 zł), które mogą być zaliczone do wydatków niezbędnych do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych oraz że wydatki te mają na tyle "sztywny" charakter, że nie mogą być ograniczone lub poniesione w innym okresie, aby poczynione w ten sposób oszczędności mogłyby zostać przeznaczone na uiszczenie wymaganych kosztów sądowych lub też ustanowienie pełnomocnika z wyboru. Należy bowiem mieć na względzie, że rozstrzygając o potrzebie udzielenia stronie postępowania sądowego prawa pomocy, a zatem decydując o dysponowaniu środkami publicznymi, nie można wszystkich wątpliwości co do sposobu rozporządzenia posiadanymi przez wnioskodawcę środkami interpretować na jego korzyść i domniemywać, że sytuacja finansowa (majątkowa) wnioskodawcy jest zasadniczo odmienna od tej, która wynika z akt sprawy. Nie ma bowiem żadnych podstaw do uwzględnienia wniosku o prawo pomocy w oparciu o przyjęcie, że wnioskodawca ponosi inne, uzasadnione wydatki związane z zaspokojeniem podstawowych potrzeb życiowych niż te wykazane przez niego w toku postępowania oraz te, które na podstawie doświadczenia życiowego, opartego na wiedzy o wysokości cen artykułów pierwszej potrzeby i wielkości przeciętnych potrzeb polskiego gospodarstwa domowego, mogą być mu zwyczajowo przypisane.

W świetle powyższego należało uznać, że sytuacja materialna skarżącego nie uniemożliwia mu pokrycia kosztów postępowania w sprawie wszczętej wniesioną przez niego skargą. Warto również zauważyć, że kwota otrzymywanego przez wnioskodawcę świadczenia emerytalnego znacznie przekracza wysokość minimalnych świadczeń emerytalnych oraz minimalnego wynagrodzenia z tytułu świadczenia pracy. Z zawiadomienia Zakładu Emerytalno-Rentowego (...) z dnia (...) października 2008 r. (k. 44 akt sądowych) wynika, że skarżący, z dochodami które przekroczyły pierwszy próg podatkowy, jest podatnikiem II grupy podatkowej, co również nie pozwala uznać, że może on być zaliczony w poczet osób żyjących w ubóstwie, które, w zamiarze ustawodawcy, mają być beneficjentami systemu pomocy prawnej udzielanej z urzędu.

Nie budzi również wątpliwości, że rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy nie można abstrahować od wysokości kosztów postępowania, którego wniosek dotyczy, a zatem sytuację majątkową wnioskodawcy oraz jego zdolności płatnicze należy ocenić na tle wysokości kosztów postępowania w sprawie. Zestawienie wysokości dochodu, którym skarżący miesięcznie dysponuje na zaspokojenie potrzeb życiowych jednej osoby dorosłej i dwójki dzieci, z wykazanymi przez skarżącego wydatkami oraz wysokością cen artykułów pierwszej potrzeby i wielkością przeciętnych potrzeb polskiego gospodarstwa domowego prowadzi zaś do wniosku, że z posiadanych środków pieniężnych skarżący jest w stanie, bez uszczerbku w utrzymaniu koniecznym swojej rodziny, ponieść koszty opłat sądowych, tym bardziej, że ich uiszczenie jest rozłożone w czasie. Należy zauważyć, że na obecnym etapie postępowania jedyną wymagalną opłatę stanowi wpis od skargi, określony na podstawie § 2 ust. 3 pkt 7 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193) w kwocie 100 zł. Pozostałe, potencjalne koszty postępowania (ewentualna opłata za sporządzenie uzasadnienia orzeczenia, wpis od skargi kasacyjnej), również każdorazowo nie przekroczą kwoty 100 zł. Oceniając zaś zdolność strony do poniesienia kosztów zastępstwa procesowego należy mieć na względzie, że wysokość wynagrodzenia pełnomocnika z wyboru określana jest, zgodnie zasadą swobody umów (art. 3531 Kodeksu cywilnego), w trybie negocjacji pomiędzy pełnomocnikiem a mocodawcą. Rozwinięty w W. rynek usług prawnych oraz kondycja finansowa skarżącego nie pozwalają w sposób uprawniony przyjąć, że wnioskodawca nie jest w stanie pozyskać we własnym zakresie pełnomocnika i ponosić kosztów jego działania w swojej sprawie.

Reasumując, wysokość oraz jednorazowy charakter kosztów postępowania, w odniesieniu do przedstawionej powyżej sytuacji finansowej skarżącego, posiadającego stałe dochody w znacznej wysokości nakazują stwierdzić, że poniesienie kosztów postępowania nie przekracza możliwości finansowych wnioskodawcy, a ponadto nie sprowadzi zagrożenia o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., co uzasadniałoby przyznanie stronie prawa pomocy w zakresie częściowym.

Skoro zatem przedstawiona przez wnioskodawcę sytuacja finansowa nie wypełnia przesłanek z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., należało postanowić jak w sentencji.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.