Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2975469

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie
z dnia 20 sierpnia 2019 r.
IV SA/Wa 1140/19

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Golat.

Sędziowie WSA: Kaja Angerman (spr.), Asesor Anna Sidorowska-Ciesielska.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 sierpnia 2019 r. sprawy ze skargi J. J. i B. J. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia (...) marca 2019 r. nr (...) w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę.

Uzasadnienie faktyczne

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z (...) marca 2019 r. (...) po rozpatrzeniu wniosku J. J. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z (...) września 2015 r. znak: (...) odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Miasta i Gminy S. z (...) listopada 1978 r.

Decyzja była wynikiem następujących ustaleń faktycznych i oceny prawnej.

Naczelnik Miasta i Gminy S. decyzją z dnia (...) listopada 1978 r., znak (...), sprostowaną następnie postanowieniem z dnia (...) maja 1990 r., znak (...), orzekł o przejęciu od H. i K. małż. S. na własność Państwa gospodarstwa rolnego o pow. 2,82 ha, składającego się z nieruchomości oznaczonej jako działki ewidencyjne o numerach: (...),(...),(...),(...) i (...), położonej w S., stanowiącej wg decyzji własność H. i K. małż. S.

Z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji wystąpiła J. J. (następca prawny K. S., por. postanowienie Sądu Rejonowego z dnia (...) lipca 1982 r. sygn. akt (...))

Decyzją z dnia (...) września 2015 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Miasta i Gminy S. z dnia (...) listopada 1978 r.

Po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia (...) marca 2018 r. znak: (...) utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia (...) września 2015 r. 

Decyzją z dnia (...) sierpnia 2018 r. znak: (...) Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi stwierdził nieważność swojej decyzji z dnia (...) marca 2018 r., ponieważ skierowana została do osoby zmarłej, tj. J. S.

Ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją z dnia (...) września 2015 r. nastąpiło z uwzględnieniem następców prawnych J. S., tj. H. S., R. S. i K. G.

J. J. w swoich pismach (tj. we wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji oraz o ponowne rozpatrzenie sprawy) wskazała, że Naczelnik Miasta i Gminy S. wydał decyzję, pomimo istnienia następców do przejęcia gospodarstwa.

Organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wyjaśnił, że J. J. wniosła o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Miasta i Gminy S. w części dotyczącej przekazania na własność Państwa nieruchomości oznaczonych działkami nr (...) i (...). Przekazaniu na własność Państwa podlegała jednak całość gospodarstwa rolnego. Oznacza to, że nie można prowadzić postępowania w trybie art. 156 k.p.a. tylko co do części decyzji Naczelnika Miasta i Gminy S., lecz co do całości.

Organ wskazał, że przesłankami, które decydowały o dopuszczalności przejęcia gospodarstwa na własność Państwa w trybie ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. Nr 32, poz. 140) były:

1) złożenie przez rolnika będącego właścicielem gospodarstwa rolnego stosownego wniosku;

2) nieposiadanie przez rolnika następcy lub niespełnianie przez następcę warunków do przejęcia gospodarstwa rolnego albo odmówienie przez następcę jego przejęcia;

3) uzyskanie zgody współmałżonka na przekazanie gospodarstwa rolnego państwu - w sytuacji, gdy gospodarstwo było objęte wspólnością ustawową, a przepisy szczególne nie wyłączały obowiązku uzyskania takiej zgody;

4) przedmiotem przekazania/przejęcia musiało być całe gospodarstwo rolne albo cały należący do rolnika udział w takim gospodarstwie.

Z aktu własności ziemi z dnia (...) listopada 1978 r., nr (...), wydanego przez Naczelnika Miasta i Gminy S. wynika, że właścicielami gospodarstwa o pow. 2,8226 ha byli K. i H. małż. S. Zdaniem organu kwestia złożenia przez właścicieli wniosku jest bezsporna. W aktach sprawy znajduje się bowiem podanie obojga byłych właścicieli zawierające wolę przekazania gospodarstwa na własność Państwa w zamian za rentę. Analizując ten wniosek należy zauważyć, że mimo wymienienia w nagłówku obojga właścicieli oraz zastosowania formy "wyżej wymienieni wnoszą o przejęcie ziemi dla państwa", nie był on podpisany przez oboje małżonków. Jednakże użyte we wniosku sformułowania dotyczące złego stanu zdrowia i niemożliwości dalszego prowadzenia gospodarstwa przez oboje małżonków świadczą o wspólnej woli i pełnej świadomości przekazania gospodarstwa na własność Państwa.

Odnosząc się do przesłanki posiadania następcy lub niespełniania przez następcę warunków do przejęcia gospodarstwa rolnego należy zwrócić uwagę, że w trakcie postępowania Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi wystąpiło do Wnioskodawczyni - Józefy J. z prośbą o wskazanie następców, o których mowa w art. 75 ust. 1 pkt 2. W odpowiedzi, w piśmie z dnia 1 kwietnia 2015 r., jedna z następczyń prawnych byłych właścicieli, M. M. wskazała, jako potencjalnych następców, dzieci byłych właścicieli opisanego wyżej gospodarstwa, a mianowicie siebie, J. J. i J. S. Ponadto, M. M. przesłała do akt sprawy świadectwa ukończenia w latach (...): Zasadniczej Szkoły Zawodowej przy Zespole Szkół Rolniczych, Liceum Ogólnokształcącego oraz skierowanie na studia o kierunku Rolnictwo na Akademii Rolniczej. Z uwagi jednak na fakt wydania dokumentów po dacie wydania decyzji Naczelnika Miasta i Gminy S., tj. po dniu (...) listopada 1978 r., nie mogą one być uznane jako dowody posiadania kwalifikacji do prowadzenia gospodarstwa rolnego. M. M. nie mogła być zatem traktowana jako następca w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 27 października 1977 r. w dniu wydania decyzji. Z dokumentów nie wynika, by kwalifikacje do prowadzenia gospodarstwa, w dniu wydania decyzji Naczelnika Miasta i Gminy S. posiadał którykolwiek z pozostałych następców prawnych małż. H. i K. S.

Całe gospodarstwo rolne małż. H. i K. S. zostało przekazane na własność Państwa, a następnie, zgodnie z obowiązującym ówcześnie prawem, małżonkom przydzielono do bezpłatnego użytkowania działkę gruntu rolnego o pow. 0,30 ha (działka nr (...)). Organ zauważył, że przedmiotem przekazania (decyzją z dnia (...) listopada 1978 r.) na rzecz Państwa było gospodarstwo rolne składające się z działek ewidencyjnych (...),(...),(...),(...) i (...). Następnie H. S. na podstawie aktu własności ziemi z dnia (...) marca 1982 r. stała się właścicielem z dniem (...) listopada 1971 r. jeszcze jednej działki tj. nr (...) o pow. 0,3482 ha, którą decyzją z dnia (...) sierpnia 1983 r. znak: (...) Naczelnik Miasta i Gminy S. również przekazał na rzecz Państwa. Organ wyjaśnił, że Naczelnik Miasta i Gminy S. w takiej sytuacji wprawdzie powinien wznowić postępowanie, a nie wydać nową decyzję. Uzupełnienie jednak decyzji o nieruchomość oznaczoną działką geodezyjną nr (...) kolejną decyzją nie może być uznane za rażące naruszenie prawa. Mając na uwadze okoliczność, że Naczelnik Miasta i Gminy S., wydając zaskarżoną decyzję z dnia (...) listopada 1978 r. nie wiedział, że działka nr (...) wchodzi w skład tego gospodarstwa rolnego oraz to, że grunt ten późniejszą decyzją organu również został przekazany na rzecz Państwa, należy uznać, że przesłanka dotycząca przekazania całego gospodarstwa rolnego również została spełniona.

Ponadto następstwem przekazania gospodarstwa rolnego na własność Państwa było przyznanie obojgu małżonkom - K. i H. S., rent (dwie decyzje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia (...) stycznia 1978 r., nr (...)), które stanowiły ekwiwalent za przekazanie gospodarstwa.

Po wydaniu decyzji z dnia (...) listopada 1978 r., przez Naczelnika Miasta i Gminy S., byli właściciele gospodarstwa nie kwestionowali jej postanowień - nie wnieśli środka odwoławczego od decyzji i nigdy nie kwestionowali jej rozstrzygnięcia także w trybach nadzwyczajnych. Wniosek o zwrot działek przejętych decyzją Naczelnika Miasta i Gminy S., sprecyzowany następnie jako wniosek o stwierdzenie nieważności tej decyzji, złożony został po upływie ponad 36 lat od jej wydania, tj. dopiero w roku 2014 przez następczynię prawną współwłaściciela przejętego gospodarstwa. Pani H. S., była współwłaścicielka gospodarstwa, nie kwestionowała postanowień decyzji Naczelnika Miasta i Gminy S. z dnia (...) listopada 1978 r.

Ustalenia te potwierdzają, że decyzja Naczelnika Miasta i Gminy S. z dnia (...) listopada 1978 r., (sprostowana postanowieniem z dnia (...) maja 1990 r.), przejmująca na własność Państwa gospodarstwo rolne, była wydana zgodnie z obowiązującym ówcześnie prawem.

Organ stwierdził, że analiza akt sprawy oraz decyzji Naczelnika Miasta i Gminy S. nie daje podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji stosownie do innych przepisów określonych w art. 156 § 1 k.p.a.

J. J. i B. J. złożyli skargę na decyzję do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Warszawie.

Zaskarżonej decyzji zarzucili naruszenie:

- art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 45 ustawy z 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin, przez odmowę stwierdzenia nieważności decyzji o przejęciu na własność Państwa gospodarstwa rolnego, która wydana była bez wniosku jednego ze współwłaścicieli tegoż gospodarstwa;

- art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. przez nieprawidłową, naruszającą zasadę praworządności, ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności akt sprawy zakończonej decyzją o przejęciu, polegającą na braku ustalenia, że decyzja o przejęciu nie była poprzedzona wnioskiem właścicieli gospodarstwa rolnego;

- art. 7 k.p.a. w zw. z art. 45 ustawy z 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin poprzez przyjęcie, że organ podejmujący decyzję o przejęciu na rzecz Państwa gospodarstwa rolnego w zamian za rentę dokonał wszechstronnego rozpoznania sprawy i ustalenia czy H. i K. S. posiadali następcę, który spełniał kwalifikacje do przejęcia gospodarstwa.

Skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia (...) września 2015 r. oraz o zasądzenie do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz skarżących solidarnie zwrotu kosztów postępowania sądowego.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że podstawą wydania decyzji Naczelnika Miasta i Gminy S. z dnia (...) listopada 1978 r. był przepis art. 45 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. Nr 32, poz. 140). Zgodnie z tym przepisem w przypadku, gdy rolnik nie posiadał następców lub gdy następca nie spełniał warunków do przejęcia gospodarstwa rolnego albo odmówił jego przyjęcia, gospodarstwo rolne na wniosek rolnika mogło być przejęte na rzecz Państwa. Powyższy przepis wprowadzał zatem konieczność uprzedniego łącznego spełnienia dwóch warunków: złożenia wniosku o przejęcie gospodarstwa rolnego przez rolnika oraz braku następców albo też niespełniania przez następcę warunków do przejęcia tego gospodarstwa. W przypadku woli przekazania Państwo gospodarstwa rolnego objętego współwłasnością ustawową koniecznym było uzyskanie zgody współmałżonka. Z obowiązującego ówcześnie art. 36 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, którego § 2 upoważniał każdego z małżonków do wykonywania samodzielnie zarząd majątkiem wspólnym wynikało jednak, że do dokonania czynności przekraczających zakres zwykłego zarządu potrzebna była zgoda drugiego małżonka wyrażona w formie wymaganej dla danej czynności prawnej. Niewątpliwie zbycie nieruchomości jest czynnością przekraczającą zwykły zarząd.

Nie można zgodzić się z twierdzeniami Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi zawartymi w zaskarżonej decyzji, jakoby bez znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy był fakt nie podpisania wniosku przez oboje małżonków. Wniosek taki nie spełniał wymagań formalnych, wynikających z ówcześnie obowiązującego art. 57 § 3 k.p.a. Organ zobligowany był wezwać wnoszącego do usunięcia braków w terminie siedmiu dni z pouczeniem, że nieusunięcie tych braków spowoduje pozostawienie podania bez rozpoznania na podstawie art. 59 § 2 k.p.a. (zob. prawomocny wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 1 lutego 2017 r., I SA/Wa 680/16).

Z dokonanych przez organ naczelny ustaleń w toku postępowania nieważnościowego nie wynika, aby K. S. złożył inny (spełniający wymogi formalne) pisemny wniosek o przejęcie spornej części gospodarstwa rolnego, czy też wniosek w formie ustnej (brak protokołu z przyjęcia ustnie wniesionego podania) lub aby w jego imieniu wniosek o przejęcie spornej części gospodarstwa rolnego wniosła inna osoba (pełnomocnik).

Naczelnik Miasta i Gminy S. na podstawie niepodpisanego wniosku wydał w sprawie decyzję, załatwiającą w całości sprawę o przejęcie przez Państwo spornej części gospodarstwa rolnego, co do jej istoty (art. 97 k.p.a.).

Takie działanie Naczelnika Miasta i Gminy S. świadczy o wydaniu kwestionowanej decyzji z dnia (...) listopada 1978 r. z rażącym naruszeniem art. 45 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz świadczeniach dla rolników i ich rodzin. W istocie organ ten wydał decyzję o przejęciu spornych działek ewidencyjnych o numerach: (...),(...),(...),(...) i (...) "z urzędu", a więc z oczywistą obrazą przepisu art. 45 ustawy, co - poprzez skutki jakie wywierała ta decyzja (odebranie właścicielowi gruntów gospodarstwa rolnego) - było nie do pogodzenia z ówcześnie obowiązującą zasadą praworządności (art. 8 ust. 3 Konstytucji PRL z dnia 22 lipca 1952 r.).

Na podstawie przepisów ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin, w szczególności jej przepisu art. 45 - przekazując gospodarstwo rolne, w zamian za świadczenie o charakterze rentowym, rolnik winien je przekazać przede wszystkim następcy. Dopiero, gdy taka sytuacja była niemożliwa, upoważniało to organ administracji do wydania decyzji na wniosek właściciela gospodarstwa o przejęciu gospodarstwa na rzecz Skarbu Państwa (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 grudnia 2010 r. sygn. akt I OSK 231/10).

Naczelnik Miasta i Gminy S. prowadząc postępowanie zakończone wydaniem decyzji z dnia (...) listopada 1978 r. nie badał kwestii, do której zobligowany został przepisem art. 45 ustawy, a mianowicie - istnienia następcy rolnika. Podnieść należy, że przy stwierdzeniu istnienia następcy - organ badania w tym zakresie zaniechał - należało przejść, zgodnie z wspomnianą ustawą, do badania czy spełniają oni warunki do przejęcia gospodarstwa rolnego, bądź czy odmówili jego przejęcia. Art. 75 ust. 1 pkt 1 ustawy stanowił, że pod pojęciem następcy należy rozumieć zstępnych, rodzeństwo i dzieci rodzeństwa rolnika oraz jego pasierbów i wychowanków, którzy posiadają kwalifikacje do prowadzenia gospodarstwa rolnego nie przekroczyli 55 lat życia i nie są inwalidami I lub II grupy; w razie braku takich osób następcą może być współwłaściciel gospodarstwa spełniający te warunki. W dacie wydania kwestionowanej decyzji § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 r. w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych składał się z pięciu ustępów. Ustęp 1 stanowił, że dowodem stwierdzającym posiadanie kwalifikacji do prowadzenia gospodarstwa rolnego przez nabywcę było świadectwo ukończenia szkoły rolniczej lub przysposobienia rolniczego. Ustęp 2 dotyczył posiadania kwalifikacji w okresie do dnia 31 grudnia 1975 r., jeżeli praca w gospodarstwie rolnym stanowiła dla nabywcy zawód dający główne źródło utrzymania. Ustęp 3 odnosił się do spadkobierców w okresie po 31 grudnia 1975 r., natomiast ustęp 4 dotyczył wydawania zaświadczeń stwierdzających kwalifikacje. Z kolei ustęp 5 stanowił, że przerwa w pracy w gospodarstwie rolnym z przyczyn niezależnych od nabywcy lub spadkobiercy nie stanowi przeszkody do uznania, że posiada on kwalifikacje do prowadzenia gospodarstwa rolnego.

Nie od woli rolnika zależało czy gospodarstwo przejmie jego następca czy Państwo ale od wypełnienia warunków wskazanych przez ustawodawcę w przepisach omawianej ustawy. Przepis art. 45 ustawy miał na celu ochronę interesów następcy rolnika, pominięcie którego w toku postępowania zakończonego decyzją z dnia (...) listopada 1978 r. ocenić należy jako rażące naruszenie przepisu prawa materialnego - art. 45 ustawy z dnia 27 października 1977 r.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, gdyż decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z (...) marca 2019 r. nie narusza przepisów prawa.

Zaskarżona decyzja została wydana w nadzwyczajnym postępowaniu administracyjnym, służącym weryfikacji ostatecznej decyzji, pod kątem tego czy jest ona dotknięta jedną z wad o charakterze kwalifikowanym, o których mowa w art. 156 § 1 k.p.a. oraz czy nie występują przesłanki negatywne, wymienione w art. 156 § 2 k.p.a. Mając na uwadze stanowisko Skarżących prezentowane w postępowaniu nadzorczym, należało uznać, że istota sporu dotyczy tego, czy z zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.).

Instytucja stwierdzenia nieważności decyzji stanowi odstępstwo od zasady stabilności prawomocnych orzeczeń. Katalog przesłanek warunkujących stwierdzenie nieważności decyzji ostatecznej zakreśla ramy powierzonej sądowi kontroli legalności decyzji wydanej przez organ odwoławczy w postępowaniu nadzwyczajnym. W tego rodzaju postępowaniu nie następuje ponowne merytoryczne rozpatrzenie sprawy, a zatem organ administracji publicznej uprawniony jest wyłącznie do kontroli kwestionowanej decyzji w zakresie istnienia ściśle określonych jej wad.

O tym, czy miało miejsce rażące naruszenie prawa, zgodnie z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., decydują trzy przesłanki: oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu, który został naruszony, oraz skutki, które wywołuje kwestionowana decyzja (zob. szerzej M. Jaśkowska, komentarz do art. 156, (w:) M. Jaśkowska, M. Wilbrandt-Gotowicz, A. Wróbel, Komentarz aktualizowany do ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, LEX 2018). Oczywistość naruszenia prawa polega na rzucającej się w oczy sprzeczności między treścią rozstrzygnięcia a przepisem prawa stanowiącym jego podstawę prawną. Skutki, które wywołuje decyzja uznana za rażąco naruszającą prawo, to skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności, tj. gospodarcze lub społeczne skutki naruszenia, których wystąpienie powoduje, że nie jest możliwe zaakceptowanie decyzji jako aktu wydanego przez organy praworządnego państwa (por. np. wyrok Sądu Najwyższego z 8 kwietnia 1994 r., III ARN 13/94, OSN 1994, Nr 3, poz. 36; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 lipca 1994 r., V SA 535/94, ONSA 1995, Nr 2, poz. 91).

Skoro istotą postępowania nieważnościowego jest ocena ewentualnych wad kwalifikowanych decyzji wydanej w postępowaniu zwyczajnym, to niewątpliwie ocena czy doszło do rażącego naruszenia prawa również powinna dotyczyć wad samej decyzji, nie zaś postępowania, które doprowadziło do jej wydania.

Obowiązkiem organu nadzoru w odniesieniu do kwalifikowanej wady rażącego naruszenia prawa, którą zarzucili skarżący było zbadanie, czy poddana kontroli ostateczna decyzja administracyjna narusza konkretny przepis prawa obowiązujący w dacie jej wydania, przy istniejącym w tym dniu stanie faktycznym sprawy i czy naruszenie to miało charakter rażący.

W przedmiotowej sprawie nie zaistniała sytuacja, w której przepisy prawa materialnego zostałyby zastosowane w nieprawidłowy sposób. Rozstrzygnięcie nie pozostaje z nimi w jednoznacznej sprzeczności, a tym samym decyzja prawidłowo ukształtowała stosunek prawny.

Podstawę materialnoprawną tego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. Nr 32, poz. 140).

Według art. 2 ust. 1 pkt 4 i art. 10 ust. 1 pkt 4 ustawy jednym z warunków przyznania rolnikowi emerytury lub renty było przekazanie następcy lub Państwu gospodarstwa rolnego.

Stosownie do treści art. 45 ustawy przejęcie gospodarstwa rolnego przez Państwo było możliwe tylko w razie braku następców lub też w przypadku, gdy następca nie spełniał warunków do przejęcia gospodarstwa rolnego albo odmówił jego przyjęcia.

Warunkiem przejęcia przez Państwo gospodarstwa rolnego był więc, obok wniosku rolnika, brak następców prawnych rolnika, którzy byliby zainteresowani przejęciem gospodarstwa rolnego i spełniali przesłanki uzasadniające jego przejęcie.

Kontrolowana decyzja Naczelnik Miasta i Gminy S. z (...) listopada 1978 r. orzekająca o przejęciu gospodarstwa rolnego na własność Państwa w zamian za rentę, została wydana w związku ze złożonym w tej sprawie wnioskiem i w pełni spełniała żądanie tego wniosku.

Bezsporna w sprawie jest okoliczność, że właścicielami przejętego na rzecz Skarbu Państwa gospodarstwa rolnego byli małżonkowie H. i K. S.

Znajdujący się w aktach sprawy wniosek został podpisany wyłącznie przez współwłaścicielkę gospodarstwa rolnego. Organ ma rację twierdząc, że treść wniosku wskazywała na intencję przekazania gospodarstwa rolnego na rzecz Skarbu Państwa w zamian za rentę, wyrażaną przez oboje małżonków. We wniosku zaznaczono, że wnoszącymi są oboje małżonkowie, wskazano także na stan zdrowia obojga uniemożliwiający dalsze prowadzenie gospodarstwa. Odnaleziony materiał dowodowy nie pozwala stwierdzić, czy współwłaściciel gospodarstwa rolnego K. S. w toku postępowania dotyczącego przejęcia gospodarstwa złożył oświadczenie potwierdzające wolę przekazania gospodarstwa. Jednak kwestia ta nie może mieć wpływu na ocenę prawidłowości wydanej decyzji. Niewątpliwie istnienie w rzeczywistości woli obojga małżonków potwierdza okoliczność, że nigdy nie podważali prawidłowości decyzji, ani w trybie zwyczajnym, ani też nie zainicjowali postępowania nadzwyczajnego, a oboje korzystali z przyznanych uprawnień rentowych w zamian za przekazanie gospodarstwa rolnego.

Choć wskazywana przez organ argumentacja jest logiczna, to jednak dla spełnienia warunku złożenia skutecznie wniosku o przejęcie gospodarstwa rolnego przez Państwo, decydujące znaczenie ma okoliczność przewidziana wprost w art. 44 tej samej ustawy. Według tego przepisu przekazanie następcy lub Państwu gospodarstwa rolnego objętego wspólnością ustawową nie wymagało zgody małżonka, który miał prawo do emerytury lub renty inwalidzkiej na podstawie tej ustawy lub innych przepisów albo dla którego praca w gospodarstwie rolnym nie stanowiła głównego źródła utrzymania bądź też jeżeli gospodarstwo rolne wykazywało niski poziom produkcji rolnej w rozumieniu przepisów szczególnych. Materiał dowodowy zgromadzony w sprawie zawiera dokument - kartę informacyjną w sprawie emerytury - renty dla rolnika, z której wynika, że K. S. w dniu wydania kontrolowanej decyzji pobierał już rentę z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w K. Niezawarcie tej informacji w argumentacji organu przedstawionej w uzasadnieniu decyzji stanowi wyłącznie o naruszeniu art. 107 § 3 k.p.a. Niedostatek argumentacji uzasadnienia nie miał wpływu na wynik sprawy.

Wbrew zarzutom skargi organ wydający kontrolowaną decyzję o przejęciu gospodarstwa rolnego na rzecz Państwa niewątpliwie analizował i oceniał spełnienie drugiego koniecznego warunku jakim był brak następców spełniających przesłanki do przejęcia gospodarstwa rolnego. Potwierdzeniem jest uzasadnienie kontrolowanej decyzji, w którym wyjaśniono, że wnioskodawcy nie mają następcy do przejęcia tego gospodarstwa. Materiał dowodowy zgromadzony w sprawie nie daje podstaw do przyjęcia, że organ wydający decyzję tak argumentując spełnienie drugiej z przesłanek przejęcia gospodarstwa na rzecz Państwa nie oceniał okoliczności związanych z istnieniem potencjalnych następców, ich ewentualnych kwalifikacji i woli przejęcia gospodarstwa rolnego.

Organ słusznie zauważył, że wskazywane przez uczestniczkę postępowania M. M. kwalifikacje zostały uzyskane przez nią po wydaniu kontrolowanej decyzji. Dowody zgromadzone w sprawie nie dają więc podstaw do stwierdzenia, że którykolwiek z potencjalnych następców prawnych byłych właścicieli posiadał kwalifikacje do prowadzenia tego gospodarstwa rolnego.

Zgodnie z § 3 Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 r. w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych (Dz. U. z 1964 r. Nr 45, poz. 304) skarżąca J. J. nie posiadająca świadectwa ukończenia szkoły rolniczej lub przysposobienia rolniczego, nie spełniała również określonego w ust. 3 kryterium wiekowego (nie ukończyła 45 lat w dacie wydania decyzji), co potwierdził na rozprawie pełnomocnik skarżącej.

Organ odwoławczy nie naruszył przepisów prawa procesowego przy wydaniu zaskarżonej decyzji w stopniu, który uzasadniałby jej uchylenie.

Z tych względów, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.