Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1808104

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu
z dnia 22 stycznia 2015 r.
IV SA/Po 964/14

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Donata Starosta.

Sędziowie WSA: Tomasz Grossmann (spr.), Izabela Paluszyńska.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 stycznia 2015 r. sprawy ze skargi M. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia (...) r. nr (...) w przedmiocie odmowy przyznania prawa do zasiłku dla opiekuna uchyla zaskarżoną decyzję

Uzasadnienie faktyczne

Dnia (...) r. M. W. (dalej: "Wnioskodawczyni" lub "Skarżąca") wystąpiła z wnioskiem o ustalenie prawa do zasiłku dla opiekuna w związku z opieką nad niepełnosprawną ciocią, B. M.

Decyzją nr (...) z (...) r. Wójt Gminy R. (dalej: "Wójt" lub "organ I instancji) - wskazując jako podstawę prawną art. 2 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2014 r. poz. 567, dalej w skrócie: "u.u.w.z.o.") w związku z art. 17 ust. 1 pkt 2 i ust. 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 z późn. zm., dalej w skrócie: "u.ś.r.") w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r., a także art. 104 i art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm. (powinno być: Dz. U. z 2013 r. poz. 267 - uw. Sądu]; dalej w skrócie: "k.p.a.") - odmówił Wnioskodawczyni przyznania prawa do zasiłku dla opiekuna w związku z opieką nad niepełnosprawną ciotką B. M., ur. (...) r., posiadającą orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności od (...) r. na stałe.

W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że z dołączonych do wniosku dokumentów oraz na podstawie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego ustalono, iż M.W. zamieszkuje wspólnie z synem i ciotką B.M. Orzeczeniem z (...) r. B. M. została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności od (...) r. na stałe. Osoba wymagająca opieki jest wdową, nie miała dzieci. Jej brat, W. W., będący ojcem Wnioskodawczyni, nie żyje. Natomiast siostra, M. P., mieszka u syna w K., jest po przebytym udarze i sama wymaga opieki. Ciotka od kilkunastu lat mieszka u bratanicy. W ocenie pracownika socjalnego, Wnioskodawczyni sprawuje opiekę nad niepełnosprawną ciotką. Wykonuje wszystkie czynności (sprzątanie, pranie, sporządzanie posiłków, zakupy), zapewnia całodobową opiekę. Nie pracuje zawodowo, ponieważ nie ma innej osoby w rodzinie, która sprawowałaby opiekę nad ciotką.

Przytoczywszy treść przepisów art. 2 ust. 2 u.u.w.z.o., a także art. 17 ust. 1 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym na dzień 31 grudnia 2012 r., organ I instancji stwierdził, że pomimo iż Wnioskodawczyni sprawuje opiekę nad niepełnosprawną ciotką, to nie przysługuje Jej prawo do zasiłku dla opiekuna, ponieważ nie ciąży na niej ustawowy obowiązek alimentacyjny względem ciotki w rozumieniu przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, który stanowi, że spośród krewnych w linii bocznej taki obowiązek istnieje między rodzeństwem.

Od opisanej decyzji Wójta Wnioskodawczyni złożyła odwołanie, podnosząc, że otrzymywała świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad ciotką od (...) r. do (...) r. "i jakoś nikt wtedy nie powiedział, że ciocia to nie rodzina". Skarżąca podkreśliła, że nie ma osoby, na której ciążyłby obowiązek alimentacyjny, i jest jedyną osobą, która może sprawować opiekę nad ciotką. Wyraziła zaskoczenie treścią decyzji, gdyż "mówiono wyraźnie: «Trybunał uznał, że należą się zwroty świadczeń na osoby starsze»".

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. (dalej: "SKO" lub "organ II instancji") decyzją nr (...) r. - wskazując jako podstawę prawną art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 2, art. 4, art. 5, art. 6, art. 10 u.u.w.z.o. oraz art. 17 u.ś.r. - utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Wójta.

W uzasadnieniu SKO stwierdziło, że stanowisko organu I instancji jest trafne. Wnioskodawczyni jest bratanicą dla osoby wymagającej opieki, a zatem osoba sprawująca opiekę nie spełnia przesłanek określonych w ustawie o świadczeniach rodzinnych do przyznania ww. świadczenia. Art. 17 ust. 1a u.ś.r. ustala kolejność, w jakiej osoby zobowiązane do alimentacji osoby wymagającej opieki mogą ubiegać się o przyznanie świadczenia. W pierwszej kolejności przedmiotowe świadczenie przysługuje osobie spokrewnionej w pierwszym stopniu, a dopiero, gdy nie ma takiej osoby, albo gdy nie jest ona w stanie sprawować opieki, świadczenie pielęgnacyjne może zostać przyznane innej osobie, na której ciąży obowiązek alimentacyjny. Z przepisu art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wynika, że obowiązek alimentacyjny obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. SKO powołało się przy tym na uchwałę NSA z 9 grudnia 2013 r., sygn. akt I OPS 5/13, w której stwierdzono, że, cyt. za organem: "osobie, którą nie obciąża obowiązek alimentacyjny względem pełnoletniego członka rodziny, legitymującego się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym i która nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad tym niepełnosprawnym członkiem rodziny, nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne na podstawie art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych".

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu M. W. zarzuciła, że wyżej opisana decyzja SKO narusza "przepisy zgodne z orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 5 grudnia 2013 r.". Podkreśliła, że decyzją Wójta z (...) r. nr (...) przyznane jej zostało świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad ciocią, od (...) r., bezterminowo. Świadczenie to wygasło z dniem (...) r. Skarżąca jest jedyną osobą, które może sprawować opiekę nad niepełnosprawną ciotką, ponieważ osoby, na których spoczywał obowiązek opieki, tj. mąż i brat cioci nie żyją, a jej siostra posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności od dnia (...) r.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie należy podkreślić, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi - ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi - przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, z późn. zm.; dalej w skrócie: "p.p.s.a.") kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze - w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.

Dokonując tak rozumianej kontroli zaskarżonej decyzji SKO, Sąd doszedł do przekonania, że wprawdzie została ona wydana w prawidłowo ustalonym stanie faktycznym - które to ustalenia istotne dla rozstrzygnięcia sprawy Sąd podziela i czyni podstawą dalszych rozważań - to jednak nie może się ona ostać w obrocie prawnym, jako oparta na błędnej wykładni prawa materialnego, tj. odnośnych przepisów ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, w tym zwłaszcza jej art. 2 ust. 2.

Przywołana ustawa określa warunki nabywania oraz zasady ustalania i wypłacania zasiłków dla opiekunów osobom, które utraciły prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z dniem 1 lipca 2013 r. w związku z wygaśnięciem z mocy prawa decyzji przyznającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego (art. 1 u.u.w.z.o.). W myśl art. 2 ust. 1 u.u.w.z.o. zasiłek dla opiekuna przysługuje osobie, jeżeli decyzja o przyznaniu jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wygasła z mocy prawa na podstawie art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1548 oraz z 2013 r. poz. 1557; dalej w skrócie: "zm.u.ś.r.") z dniem 1 lipca 2013 r."

Mając na uwadze powyższe, nie budzi wątpliwości, że ustawa o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów wiąże się z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 5 grudnia 2013 r., sygn. akt K 27/13 (opubl.: Dz. U. z 2013 r. poz. 1557; OTK-A z 2013 r. Nr 9, poz. 134), w którym orzeczono, że przepisy art. 11 ust. 1 i 3 zm.u.ś.r. - na podstawie których wygasły dotychczasowe decyzje o świadczeniach pielęgnacyjnych - są niezgodne z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Ów związek potwierdza lektura uzasadnienia do projektu omawianej ustawy, w którym expressis verbis zadeklarowano, że: "Projekt ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów ma na celu realizację ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego." (druk nr 2252 Sejmu RP VII kadencji, dostępny ze strony internetowej: www.sejm.gov.pl). Oto bowiem, zgodnie z uzasadnieniem tego wyroku, przywrócenie stanu zgodnego z Konstytucją, tj. przywrócenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobom, które świadczenie to utraciły od dnia 1 lipca 2013 r., wymagało bezzwłocznej interwencji ustawodawcy, który winien wprowadzić stosowne korekty w systemie prawnym.

W niniejszej sprawie odmówiono Skarżącej przyznania wnioskowanego zasiłku dla opiekuna z powołaniem się na art. 2 ust. 1 pkt 1 i 2 u.u.w.z.o. oraz na art. 17 ust. 1 pkt 2 i ust. 1a u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r.

Zgodnie z przywołanym art. 2 ust. 2 u.u.w.z.o. zasiłek dla opiekuna przysługuje: (1) za okresy od dnia 1 lipca 2013 r. do dnia poprzedzającego dzień wejścia w życie ustawy, w których osoba spełniała warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego określone w ustawie świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r.; (2) od dnia wejścia w życie ustawy, jeżeli osoba spełnia warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego określone w ustawie o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r. Z kolei przepisy art. 17 ust. 1 i 1a u.ś.r. - w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r. - stanowiły, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: (1) matce albo ojcu, (2) innym osobom, na których, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, z późn. zm.; dalej w skrócie: "k.r.o."), ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, (3) opiekunowi faktycznemu dziecka - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (ust. 1). Osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust. 1 (art. 17 ust. 1a u.ś.r.). W związku z tą regulacją pozostaje art. 128 k.r.o., w świetle którego obowiązek alimentacyjny - tj. obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania - obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo.

Na tym tle normatywnym organy obu instancji uznały, że Skarżącej nie przysługuje zasiłek dla opiekuna w związku z opieką nad ciocią, gdyż łączy je jedynie pokrewieństwo w linii bocznej, które to pokrewieństwo, poza rodzeństwem, w świetle art. 128 k.r.o. nie rodzi obowiązku alimentacyjnego. W konsekwencji organy przyjęły, że w przypadku Skarżącej uzyskanie przez nią świadczenia pielęgnacyjnego w stanie prawnym obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r. było wyłączone ze względu na treść art. 17 ust. 1 pkt 2 u.ś.r. - który znajduje zastosowanie w związku z odesłaniem zawartym w art. 2 ust. 2 u.u.w.z.o. i który istnienia takiego obowiązku wymagał - a tym samym nie można było przyznać wnioskowanego zasiłku dla opiekuna. SKO powołało się przy tym dodatkowo na uchwałę składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 grudnia 2013 r., sygn. akt I OPS 5/13 (orzeczenie dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej w skrócie: "CBOSA"), w myśl której: "Osobie, której nie obciąża obowiązek alimentacyjny względem pełnoletniego członka rodziny legitymującego się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym i która nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad tym niepełnosprawnym członkiem rodziny, w stanie prawnym przed dniem 1 stycznia 2013 r. nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne na podstawie art. 17 ust. 1 i 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 z późn. zm.)".

W ocenie Sądu taka argumentacja organów nie jest prawidłowa, zwłaszcza gdy uwzględni się szczególne okoliczności rozpoznawanej sprawy oraz fakt, iż wniosek Skarżącej dotyczył świadczenia (zasiłku dla opiekuna) mającego z założenia stanowić rekompensatę za niekonstytucyjnie "wygaszone" świadczenie pielęgnacyjne.

W sprawie bezspornym jest, że decyzją nr (...) z (...) r. Wójt przyznał M. W. świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad ciotką, B. M., od (...) r. do: na stałe - na podstawie ówcześnie obowiązujących przepisów prawa. Nie ulega przy tym wątpliwości, że zarówno w dniu wydania tej decyzji ((...) r.), jak i w dacie wskazanej w art. 2 ust. 2 pkt 1 i 2 u.u.w.z.o. ((...) r.) przepisy art. 17 ust. 1 i 1a u.ś.r. miały takie samo brzmienie.

W związku z tym należy zauważyć, że rozpatrując obecnie wniosek o przyznanie Skarżącej zasiłku dla opiekuna - które to świadczenie, zgodnie z tym co powiedziano wcześniej, ma przysługiwać niejako "w miejsce" świadczenia pielęgnacyjnego "wygaszonego" na mocy przepisu art. 11 ust. 3 zm.u.ś.r. - organy ponownie oceniały dokładnie ten sam stan faktyczny oraz operowały dokładnie tymi samymi normami prawnymi (ustawa o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów nakazuje wszak sięgać do ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu z 31 grudnia 2012 r.), jak we wcześniejszej sprawie dotyczącej świadczenia pielęgnacyjnego. Obecnie organy przyjęły jednak radykalnie odmienną wykładnię przepisów art. 17 ust. 1 i 1a u.ś.r. niż poprzednio.

Zdaniem Sądu takie działanie organów należy uznać za nieprawidłowe.

Jak to już wyżej wskazano, w niniejszej sprawie o zasiłek dla opiekuna ubiega się osoba, której już wcześniej przysługiwało szeroko rozumiane świadczenie opiekuńcze - w postaci świadczenia pielęgnacyjnego - które wygasło ex lege z końcem czerwca 2013 r. na mocy przepisu art. 11 ust. 3 zm.u.ś.r., który okazał się niezgodny z Konstytucją.

Podkreślić trzeba, że przyczyną orzeczenia przez Trybunał Konstytucyjny o niekonstytucyjności tego przepisu było stwierdzenie, iż ustawodawca dopuścił się naruszenia praw słusznie nabytych oraz zasady zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa. Z całokształtu rozważań Trybunału zawartych w wyroku o sygn. akt K 27/13 wynika, że uznał on zastosowanie przyjętego w nowelizacji ustawy o świadczeniach rodzinnych rozwiązania za nieadekwatne do celu, jakim było wyeliminowanie nadużyć związanych z pobieraniem świadczeń pielęgnacyjnych przez osoby w rzeczywistości nie świadczące opieki. Trybunał, z jednej strony, wskazał, że "w imię wartości doniosłych konstytucyjnie ustawodawca może wyjątkowo odstąpić od zasady stabilności decyzji administracyjnych, modyfikując je na niekorzyść jednostki, a nawet wygasić wynikające z nich prawa podmiotowe", jednakże zaraz dodał, że "warunkiem koniecznym takiego zabiegu jest jednak działanie w celu urzeczywistnienia jakiejś normy konstytucyjnej, w sposób niearbitralny, oraz zagwarantowanie mechanizmów ochronnych podmiotom, których sytuacja uległa pogorszeniu. W związku z tym Trybunał Konstytucyjny uznał, że nie przekonuje teza, że dopiero wygaszenie wszystkich decyzji administracyjnych i poddanie wymogom nowej regulacji podmiotów posiadających dotychczas uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego pozwoliło na ograniczenie kręgu osób, które nie sprawują faktycznej opieki nad osobą niepełnosprawną, a zarazem korzystają ze świadczeń, przez co nadużywają środków publicznych".

Mając na uwadze powyższe i przyjmując za punkt wyjścia wskazane przez Trybunał zasady konstytucyjne: ochrony praw słusznie nabytych oraz ochrony zaufania obywatela do Państwa i stanowionego (a w konsekwencji także: stosowanego) przez nie prawa, Sąd w niniejszym składzie w pełni podziela pogląd wyrażony w wyroku WSA w Poznaniu z 21 listopada 2014 r., sygn. akt II SA/Po 1118/14 (CBOSA), w myśl którego za niedopuszczalne należy uznać ograniczanie dostępu do świadczeń opiekuńczych (obecnie: w postaci zasiłku dla opiekunów) osobom, którym te świadczenia (w postaci świadczeń pielęgnacyjnych) przysługiwały do końca czerwca 2013 r. na podstawie ostatecznych decyzji administracyjnych i wobec których nie można wykazać, że świadczeń tych nadużywały. Innymi słowy, jeżeli beneficjent do 30 czerwca 2013 r. otrzymywał świadczenie pielęgnacyjne przyznane na stałe decyzją ostateczną, opartą o określoną i dopuszczalną prawnie wykładnię ustawy o świadczeniach rodzinnych i zarazem decyzję wydaną w warunkach faktycznie usprawiedliwionych (ze względu na rzeczywistą opiekę beneficjenta świadczenia nad niepełnosprawnym), to przyznając obecnie zasiłek dla opiekunów w niezmienionym stanie faktycznym, organ nie może kwestionować tej przyjętej wcześniej w takim stanie faktycznym wykładni. Zasiłek dla opiekunów należy bowiem przede wszystkim postrzegać jako świadczenie rekompensujące słusznie nabyte, a niekonstytucyjnie odebrane, świadczenie pielęgnacyjne; natomiast wtórnie dopiero jako świadczenie nowe. Zasiłek dla opiekuna służy przede wszystkim restytucji dotychczasowego uprawnienia opiekuńczego. Odmowa więc zasiłku dla opiekuna osobie, która świadczeń opiekuńczych nie nadużywała, prowadzi do rezultatu niweczącego wskazania wyroku Trybunału o sygn. akt K 27/13. W istocie bowiem prowadziłaby do braku pełnego zrekompensowania szeroko rozumianych świadczeń opiekuńczych tym osobom, które świadczeń tych nie nadużywały i które, w ocenie Trybunału, nie powinny być ich pozbawione ze względu na konstytucyjne zasady ochrony praw nabytych i zaufania do organów państwa.

Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpatrywanej sprawy trzeba mieć na względzie, że decyzja Wójta z (...) r. nr (...) statuowała dla Skarżącej prawo słusznie nabyte - jako takie: chronione konstytucyjnie - które, co do zasady, nie powinno być odebrane, a już zwłaszcza z takich powodów, jak zmiana polityki przyznawania świadczeń, czy przyjęcie odmiennej wykładni przepisów. Co więcej, Skarżąca pobierała świadczenie pielęgnacyjne w zaufaniu do organów państwa jako świadczenie należne i ze względu na nie, między innymi, kształtowała swoją sytuację osobistą i zawodową na przyszłość. Sąd dodatkowo zauważa, że żadne okoliczności sprawy nie wskazują, aby Skarżąca była osobą, która faktycznie nadużywała świadczeń opiekuńczych (świadczenia pielęgnacyjnego) przyznanych jej decyzją administracyjną, a więc osobą, która w świetle wyroku Trybunału o sygn. akt K 27/13 nie zasługiwałaby na objęcie jej konstytucyjną ochroną dotyczącą praw słusznie nabytych i skonkretyzowanych decyzją administracyjną. Uwypuklenia wymaga też fakt, że w zaskarżonej decyzji SKO niezakwestionowano jednoznacznego ustalenia zawartego w decyzji organu I instancji, iż Skarżąca faktycznie sprawuje opiekę nad niepełnosprawną ciocią. Nie podważono też ustaleń co do tego, że nie ma innych, bliżej spokrewnionych z niepełnosprawną, osób, które mogłyby taką opiekę sprawować (pozostała przy życiu siostra sama jest niepełnosprawna w stopniu znacznym).

Podsumowując, w sprawie nie wykazano, iżby jakiekolwiek ustalenia decyzji Wójta z (...) r. były błędne, bądź by nastąpiła jakakolwiek istotna zmiana stanu faktycznego w zakresie sytuacji Skarżącej w stosunku do tej, jaka istniała wówczas, gdy przyznawano jej świadczenie pielęgnacyjne (następnie wygaszone). Odmowa zasiłku dla opiekuna podyktowana została natomiast tylko i wyłącznie przyjęciem radykalnie odmiennej, aniżeli wcześniej przyjęta w decyzji o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego, interpretacji przesłanki z art. 17 ust. 1 pkt 2 i ust. 1a u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r. (a zarazem: w dniu 3 lutego 2012 r.). W konsekwencji powstał stan nie do zaakceptowania w świetle zasad konstytucyjnych uwypuklonych w wyroku Trybunału o sygn. akt K 27/13. Oto bowiem Skarżąca, która należała do kręgu osób rzeczywiście świadczących opiekę nad osobą bliską wymagającą tej opieki, została pozbawiona świadczeń opiekuńczych.

W ocenie Sądu stanowisko organów obu instancji nie ma także dostatecznego oparcia w treści art. 2 ust. 2 pkt 1 i 2 u.u.w.z.o. W świetle bowiem powołanych wyżej zasad konstytucyjnych: ochrony praw słusznie nabytych oraz zaufania obywatela do Państwa i stanowionego (oraz stosowanego) przez nie prawa, zawarte w tym przepisie odesłanie do ustawy o świadczeniach rodzinnych według stanu prawnego na dzień 31 grudnia 2012 r. należy odczytywać nie tylko jako odesłanie do literalnego brzmienia odnośnych przepisów obowiązującego w tej dacie, ale także do ówcześnie przyjmowanego (ściślej: przyjmowanego przy przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego, następnie niezasadnie "wygaszonego"), w sposób uprawniony (tekst jedn.: dopuszczalny na gruncie uznanych reguł wykładni), sposobu rozumienia tych przepisów.

W tym kontekście należy zauważyć, że zarówno w dacie przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego (...), jak i w dacie wskazanej w art. 2 ust. 2 u.u.w.z.o. (31 grudnia 2012 r.) w orzecznictwie sądów administracyjnych brak było jednomyślności co do tego, czy świadczenie pielęgnacyjne może zostać przyznane członkowi rodziny osoby niepełnosprawnej, którego nie obciąża obowiązek alimentacyjny, ale który faktycznie sprawuje opiekę nad tą osobą. To właśnie poważne wątpliwości prawne w tej kwestii, przejawiające się w rozbieżnym orzecznictwie sądowym, legły u podstaw uchwały NSA o sygn. akt I OPS 5/13, na którą powołał się organ II instancji. W uzasadnieniu tej uchwały przywołano szereg orzeczeń, w których sądy administracyjne opowiadały się za przyznaniem świadczenia pielęgnacyjnego osobom opiekującym się członkami szeroko (tradycyjnie) rozumianej rodziny (m.in.: siostrzenicą, bratanicą, bratankiem, siostrą babki, stryjem, wujem, a także ciocią - której dotyczyły np.: wyrok WSA z 27 listopada 2008 r., IV SA/Po 210/08, OSP 2009, Nr 11, poz. 116; wyrok WSA z 7 marca 2012 r., II SA/Sz 1291/11, CBOSA; wyrok NSA z 25 stycznia 2013 r., I OSK 1407/12, CBOSA), mimo że na opiekunach nie ciążył obowiązek alimentacyjny w rozumieniu przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Godzi się przy tym podkreślić, że uchwała ta, zmierzająca do przecięcia istniejących sporów interpretacyjnych, zapadła dopiero w dniu (...) r., a więc blisko rok po dniu, który został wskazany w art. 2 ust. 2 u.u.w.z.o. jako data relewantna dla oceny prawnej przesłanek przyznania zasiłku dla opiekuna.

W tym kontekście należy stwierdzić, że przyjęta przez Wójta przy wydawaniu decyzji nr (...) z (...) r. interpretacja prawna dopuszczająca przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego bratanicy w związku z opieką nad ciocią, była wykładnią w powyższym rozumieniu "uprawnioną" (dopuszczalną; jedną z możliwych) na gruncie art. 17 ust. 1 pkt 2 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r. To zaś prowadzi do wniosku, że przywołana decyzja nr 729/13 o przyznaniu Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego ukształtowała dla Skarżącej skonkretyzowane i słusznie nabyte prawo. W żadnym razie nie można zatem twierdzić, że decyzja ta rażąco naruszała prawo, względnie, że przyznała ona uprawnienie osobie oczywiście nieuprawnionej. To z kolei nakazuje poszanować wynikające z niej skonkretyzowane uprawnienie, w sposób niekonstytucyjny odebrane w 2013 r.

Mając wszystko to na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.

Ponownie rozpoznając sprawę SKO uwzględni ocenę prawną wyrażoną w niniejszym uzasadnieniu i na tej podstawie wyda właściwe rozstrzygnięcie merytoryczne.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.