Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1437718

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu
z dnia 5 grudnia 2013 r.
IV SA/Po 933/13
Istnienie obowiązku alimentacyjnego między małżonkami w kontekście przesłanek przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Donata Starosta.

Sędziowie WSA: Anna Jarosz, Tomasz Grossmann (spr.).

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 grudnia 2013 r. sprawy ze skargi R. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w (...) z dnia (...) lipca 2013 r. nr (...) w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego oddala skargę

Uzasadnienie faktyczne

Dnia (...) maja 2013 r. do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w (...) wpłynął wniosek R. O. (dalej: "Wnioskodawca" lub "Skarżący"), z tej samej daty, o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad żoną, T. O.

Decyzją z (...) czerwca 2013 r., nr (...), Prezydent Miasta (...) (dalej: "Prezydent Miasta" lub "organ I instancji") - wskazując jako podstawę prawną art. 3 pkt 24, art. 5 ust. 2, art. 5 ust. 4-9, art. 16a oraz art. 24 ust. 1 i 2a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 z późn. zm.; dalej w skrócie: "u.ś.r.") - odmówił przyznania wnioskowanego zasiłku.

W uzasadnieniu Prezydent Miasta wyjaśnił, że z materiału dowodowego sprawy wynika, iż Wnioskodawca nie zrezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, gdyż ostatnie przedstawione świadectwo pracy pochodzi z (...) grudnia 2008 r. Wnioskodawca opiekuje się żoną, która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z 28 stycznia 2011 r., wydanym na stałe na podstawie wniosku złożonego w dniu 2 grudnia 2010 r. Z wywiadu środowiskowego wynika, że Wnioskodawca sprawuje faktyczną opiekę nad niepełnosprawną żoną. Jego rodzina składa się z dwóch osób, których łączny dochód wyniósł w 2011 r. 0,00 złotych. W 2012 r. żona Wnioskodawcy uzyskała dochód w wysokości 864,10 zł miesięcznie. Po jego doliczeniu, łączny miesięczny dochód rodziny osoby wymagającej opieki oraz rodziny osoby sprawującej opiekę wyniósł 864,10 zł, czyli, jak wyliczył organ, 432,10 zł miesięcznie na osobę, a więc poniżej tzw. kryterium ustawowego (obecnie: 623,00 zł - uw. Sądu). Prezydent Miasta wyjaśnił, że odmówiono przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z tym, iż Wnioskodawca nie zrezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz że nie ciąży na nim obowiązek alimentacyjny wobec żony.

Od opisanej decyzji odwołanie złożył Wnioskodawca, stwierdzając, że nie zgadza się z decyzją, gdyż aby sprawować nad żoną osobistą opiekę wyrejestrował się z urzędu pracy i zrezygnował z możliwości zatrudnienia. We wrześniu 2011 r. otrzymał świadczenie pielęgnacyjne, ponieważ wcześniej obowiązujące przepisy nie pozwalały jemu korzystać z tego świadczenia. Skarżący ocenił, że skoro otrzymał prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie przepisów obowiązujących przed 1 stycznia 2013 r., to słusznie nabyte prawo powinno być chronione. Podkreślił, że żona nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować, dlatego nie może podjąć zatrudnienia.

Decyzją z (...) lipca 2013 r., nr (...), Samorządowe Kolegium Odwoławcze w (...) (dalej: "SKO" lub "organ II instancji"), na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267, dalej w skrócie: "k.p.a."), utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu SKO stwierdziło, że - inaczej, niż przyjął organ I instancji - w przedmiotowej sprawie przesłanka dotycząca obowiązku alimentacyjnego między małżonkami jest spełniona. Natomiast co do drugiej z przesłanek odmowy przyznania świadczenia wskazanych przez organ I instancji - rezygnacji z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki - SKO oceniło, że w tym zakresie aktualne pozostaje orzecznictwo wypracowane na gruncie art. 17 u.ś.r. w wersji obowiązującej przed 1 stycznia 2013 r., zgodnie z którym musi istnieć wyraźny i bezpośredni związek (czasowy i co do motywów) między rezygnacją z zatrudnienia, a podjęciem opieki nad wskazaną w ustawie osobą. SKO zwróciło uwagę, że z ostatniego świadectwa pracy Wnioskodawcy z (...) grudnia 2008 r. wynika, że był zatrudniony w okresie od (...) maja 2005 r. do (...) grudnia 2008 r., a stosunek pracy ustał w wyniku rozwiązania w trybie art. 30 ust. 1 pkt 2 Kodeksu pracy. Od 1 lipca 2011 r. Wnioskodawca miał przyznane, na stałe, świadczenie pielęgnacyjne. Wobec tego, w ocenie organu II instancji, rezygnacja z pracy nie nastąpiła w związku z przyznaniem świadczenia pielęgnacyjnego, czyli Wnioskodawca nie spełnił przesłanki określonej w art. 16a ust. 1 u.ś.r.

Na opisaną decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniósł R. O. Odnosząc się do argumentu organów obu instancji dotyczącego braku rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania opieki, Skarżący wyjaśnił, że faktycznie pracował w firmie "(...)" do (...) grudnia 2008 r., po czym pracodawca rozwiązał z nim umowę o pracę, jednak organy administracji nie wzięły pod uwagę tego, iż niepełnosprawność żony datuje się od 2007 r., kiedy to uległa wypadkowi. Pracując jako kierowca przez pewien czas próbował godzić pracę z opieką nad żoną, której stan zdrowia pogarszał się. Doszło jednak do tego, że nie był w pełni dyspozycyjny dla zakładu pracy i w związku z tym musiał zrezygnować z pracy, aby zapewnić żonie stała opiekę. Po zakończeniu pracy zarejestrował się jako bezrobotny, ale urząd pracy nie miał dla niego żadnych ofert. Możliwość ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne pojawiła się dopiero w 2011 r., w wyniku orzecznictwa sądów administracyjnych, dlatego nie mógł wcześniej wystąpić o to świadczenie, chociaż cały czas sprawował opiekę nad żoną. Skarżący wskazał, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego nabył w 2011 r., ustalone na stałe. W czasie pobierania świadczenia nie pracował. Zaznaczył, że żona będzie wymagać pomocy do końca życia. Ocenił, że byłoby fikcją wymagać odeń, aby podjął pracę tylko po to, aby następnie z niej zrezygnować i tym samym spełnić warunek rezygnacji z zatrudnienia w celu opieki na niepełnosprawną żoną. Taka sytuacja już raz miała miejsce, po wypadku żony, i Skarżący wówczas żadnego świadczenia z tego tytułu nie pobierał, bowiem nie pozwalały na to ówczesne przepisy. Skarżący podkreślił, że w stanie prawnym obowiązującym na dzień zakończenia pracy nie było konieczności rezygnacji z zatrudnienia w celu podjęcia opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czy też możliwości pobierania świadczenia pielęgnacyjnego z tego tytułu.

W odpowiedzi na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja odpowiada prawu.

Na wstępie należy podkreślić, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi - ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi - przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, z późn. zm.; dalej w skrócie: "p.p.s.a.") kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze - w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Kontrola sądu nie obejmuje natomiast zasadniczo oceny wypełniania przez organy administracji pozasystemowych kryteriów słusznościowych, w szczególności kierowania się zasadami współżycia społecznego, ani kryteriów celowościowych, takich jak realizacja określonej polityki stosowania prawa administracyjnego (por. wyrok NSA z 25 września 2009 r., I OSK 1403/08, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej: "CBOSA").

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji SKO w tak zakreślonych granicach kognicji, Sąd nie stwierdził przy jej wydaniu naruszeń prawa, które w świetle art. 145 § 1 p.p.s.a. skutkowałyby koniecznością uchylenia albo stwierdzenia nieważności tego aktu, względnie stwierdzenia jego wydania z naruszeniem prawa. Nie oznacza to, iż zapadłe w sprawie decyzje organów obu instancji były całkowicie niewadliwe, lecz że dostrzeżone przez Sąd uchybienia nie miały wpływu, choćby potencjalnego, na wynik sprawy. Sąd podziela bowiem generalne stanowisko organów, że w okolicznościach niniejszej sprawy nie można było przyznać Skarżącemu wnioskowanego świadczenia. Niemniej jednak wskazane przez organy podstawy odmowy jego przyznania wymagają, zdaniem Sądu, uściślenia.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięć zapadłych w niniejszej sprawie stanowiły przepisy art. 16a ustawy o świadczeniach rodzinnych, dodanego z dniem 1 stycznia 2013 r. przez ustawę z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r. poz. 1548; dalej: "ustawa zmieniająca u.ś.r. z 7 grudnia 2012 r."). Przepisy te wprowadziły do polskiego systemu prawnego nowy rodzaj świadczenia - specjalny zasiłek opiekuńczy. To nowe świadczenie, uzupełniające dotychczasowy katalog świadczeń opiekuńczych, w istotnej mierze nawiązuje do konstrukcji świadczenia pielęgnacyjnego w jego wcześniejszym kształcie, funkcjonującym do dnia 31 grudnia 2012 r., tj. do nowelizacji dokonanej ustawą zmieniającą u.ś.r. z 7 grudnia 2012 r. Potwierdza to lektura uzasadnienia projektu ww. ustawy zmieniającej, w którym wskazano, że: "specjalny zasiłek opiekuńczy przysługiwać będzie osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny. Jest to grupa podmiotów, która dotychczas otrzymywała świadczenia pielęgnacyjne, niespełniająca warunków do otrzymania tego świadczenia na warunkach określonych w nowych przepisach" (zob. druk nr 724 Sejmu RP VII kadencji). Istotne "powinowactwo" obu wymienionych świadczeń jest tu o tyle warte podkreślenia, iż, w ocenie Sądu, uzasadnia przy dokonywaniu wykładni konkretnych unormowań dotyczących specjalnego zasiłku opiekuńczego posiłkowanie się dotychczasowym orzecznictwem odnoszącym się do analogicznych elementów regulacji świadczenia pielęgnacyjnego - na co trafnie zwrócono też uwagę w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji SKO przy okazji wykładni ustawowej przesłanki "rezygnacji z zatrudnienia".

Wypada w tym miejscu nadmienić, że unormowania art. 16a ust. 2-5 u.ś.r. oraz przepisy przejściowe art. 11 ust. 1 i 3 ustawy zmieniającej u.ś.r. z 7 grudnia 2012 r. zostały zaskarżone do Trybunału Konstytucyjnego (zob. wnioski w sprawach zarejestrowanych odpowiednio pod sygnaturami akt: K 38/13 oraz K 27/13 - dostępne ze strony TK: http://www.trybunal.gov.pl/Sprawy/sprawyTK/sprawy2.htm).

Wniosek Rzecznika Praw Obywatelskich o zbadanie zgodności przepisów art. 11 ust. 1 i 3 ustawy zmieniającej u.ś.r. z 7 grudnia 2012 r. (sygn. akt K 27/13) - na mocy których doszło do wygaśnięcia z dniem 30 czerwca 2013 r. dotychczasowych decyzji o przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego - został rozpoznany przez Trybunał Konstytucyjny na rozprawie w dniu 5 grudnia 2013 r. (tekst jedn.: w dniu wydania niniejszego wyroku). Trybunał orzekł, że zakwestionowane przepisy są niezgodne z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, jednakże usunięcie tej niezgodności będzie wymagało zmiany prawa, gdyż sam wyrok TK nie tworzy ani roszczeń o wypłatę utraconych korzyści, ani nie daje podstaw do ubiegania się o nowe świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy (zob. komunikat po rozprawie na stronie TK: http://www.trybunal.gov.pl/Rozprawy/2013/k_27_13.htm).

Drugi z wniosków - Grupy Posłów o zbadanie zgodności z Konstytucją RP m.in. art. 16a ust. 2-5 u.ś.r. wprowadzających przesłankę kryterium dochodowego (sygn. akt K 38/13) - nie został dotychczas przez Trybunał Konstytucyjny rozpoznany, jednakże kwestie podniesione w tym wniosku nie mają wpływu na wynik rozpoznawanej tu sprawy, gdyż, jak ustaliły organy, w niniejszej sprawie Wnioskodawca kryterium dochodowe spełnia. Stąd, w ocenie Sądu, nie zachodziła w tym przypadku podstawa do zawieszenia niniejszego postępowania sądowoadministracyjnego, o której mowa w art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a.

W świetle art. 16a u.ś.r. przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego zostało uzależnione od spełnienia następujących podstawowych przesłanek pozytywnych:

1)

osoba ubiegająca się o zasiłek w związku ze sprawowaniem opieki nad daną osobą faktycznie tę opiekę sprawuje;

2)

na osobie ubiegającej się o zasiłek ciąży względem osoby wymagającej opieki obowiązek alimentacyjny zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788, z późn. zm.; dalej w skrócie: "k.r.o.");

3)

osoba ubiegająca się o zasiłek rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 3 pkt 22 u.ś.r. - tj. z wykonywania pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywania pracy lub świadczenia usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej - w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą wymagającą opieki;

4)

osoba wymagająca opieki legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji;

5)

łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty tzw. kryterium dochodowego określonego w art. 5 ust. 2 u.ś.r., wynoszącego obecnie 623 zł (z zastrzeżeniem art. 16a ust. 3 u.ś.r., który w niniejszej sprawie nie znajduje zastosowania); przy jednoczesnym niewystąpieniu przesłanek negatywnych, wyliczonych w art. 16a ust. 8 u.ś.r.

Według ustaleń organów administracji, które znalazły expressis verbis swój wyraz w uzasadnieniach skarżonych decyzji, w niniejszej sprawie spełnione zostały bez wątpienia przesłanki pozytywne wymienione powyżej w punktach 1, 4 i 5, przy jednoczesnym niespełnieniu się przesłanek negatywnych z art. 16a ust. 8 u.ś.r. Co do pozostałych przesłanek pozytywnych, organ I instancji uznał, że nie wystąpiły przesłanki określone powyżej w punktach 2 (obowiązek alimentacyjny) i 3 (rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej). Z kolei organ II instancji uznał, że nie został spełniony tylko warunek rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 3 pkt 22 u.ś.r., natomiast na Skarżącym ciąży obowiązek alimentacyjny wobec żony.

Stanowisko SKO jest trafne, choć jego uzasadnienie wymaga doprecyzowania.

Całkowicie chybiony jest pogląd organu I instancji, że na Skarżącym nie ciąży obowiązek alimentacyjny wobec żony. Obowiązek ten powstaje z mocy ustawy. W tym przypadku wynika on przede wszystkim z art. 23 i art. 27 k.r.o., dotyczących m.in. wzajemnych obowiązków alimentacyjnych małżonków, ujmowanych w ten sposób, że małżonkowie są zobowiązani do współdziałania dla dobra rodziny oraz zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli, a także, co tu szczególnie istotne, do wzajemnej pomocy, przez co należy rozumieć także pomoc w przypadku choroby. O ile faktem jest, że ustawodawca nie posłużył się dla regulacji wzajemnych obowiązków między małżonkami expressis verbis pojęciem "obowiązku alimentacyjnego", to przepisy dotyczące obowiązku alimentacyjnego należy stosować bądź wprost, bądź w drodze analogii także w przypadku rozważania wzajemnych obowiązków między małżonkami, w tym odnośnie do obowiązku opieki na chorym, niepełnosprawnym małżonkiem (zob. wyrok WSA z 5 kwietnia 2012 r., II SA/Łd 216/12, CBOSA). Przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego mają w tym zakresie charakter bezwzględnie obowiązujący. Ewentualne orzeczenia sądowe w kwestii alimentów określają jedynie rozmiar tego obowiązku w indywidualnym, konkretnym przypadku i umożliwiają jego egzekwowanie w razie jego niewykonywania przez podmiot zobowiązany. Natomiast w sytuacji występującej w niniejszym przypadku, gdy Skarżący dobrowolnie realizuje swój obowiązek alimentacyjny wobec żony, orzeczenie sądu powszechnego w tej materii jest zbędne. Tak więc to ustawa, a nie orzeczenie sądu, stanowi o istnieniu obowiązku alimentacyjnego Skarżącego wobec żony (i, potencjalnie, na odwrót). SKO postąpiło więc prawidłowo uznając istnienie obowiązku alimentacyjnego małżonków wobec siebie.

Odnosząc się z kolei do zagadnienia niespełnienia przez Skarżącego przesłanki "rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki", Sąd stwierdza, że w tym zakresie stanowisko organów obu instancji było prawidłowe. Przede wszystkim należy podkreślić, że w przypadku specjalnego zasiłku opiekuńczego ustawodawca wymaga, aby sprawowanie stałej opieki nad osobą niepełnosprawną wiązało się bezpośrednio z uprzednią rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W tym przypadku - inaczej niż przy świadczeniu pielęgnacyjnym - samo niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej nie wystarcza.

Należy w tym miejscu podkreślić, że z porównania brzmienia art. 16a ust. 1 u.ś.r. oraz art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, iż zakres pojęcia "rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" na gruncie art. 16a ust. 1 u.ś.r. nie może być rozszerzany na przypadki niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, uwzględniane na tle art. 17 ust. 1 u.ś.r. Za taką ścisłą wykładnią przemawia wzgląd na dokonane przez ustawodawcę wyraźne rozróżnienie obu tych pojęć w treści art. 17 ust. 1 u.ś.r., co uniemożliwia ich utożsamianie na gruncie sąsiedniego art. 16a u.ś.r. Wynika to już z językowych dyrektyw interpretacyjnych, w postaci tzw. zakazu wykładni synonimicznej - zgodnie z którym różnym zwrotom użytym w danym akcie prawnym nie należy nadawać tego samego znaczenia - oraz dopełniającego go zakazu wykładni homonimicznej, czyli niedopuszczalności nadawania tym samym zwrotom, różnych znaczeń (por. L. Morawski, Zasady wykładni prawa, Toruń 2010, s. 117 i nast.). W świetle tych dyrektyw, skoro w art. 17 ust. 1 u.ś.r. ustawodawca, obok przesłanki: "rezygnują z zatrudnienia", osobno wyszczególnił: "nie podejmują zatrudnienia", to oznacza - na mocy zakazu wykładni synonimicznej - że pojęcia te mają, w ocenie ustawodawcy, różne zakresy znaczeniowe (obejmują różne stany faktyczne), a w szczególności, że drugie z tych pojęć ("nie podejmują zatrudnienia") nie zawiera się w pierwszym ("rezygnują z zatrudnienia"). W konsekwencji - zgodnie z zakazem wykładni homonimicznej - w taki sam sposób pojęcie: "rezygnują z zatrudnienia" (a więc jako nieobejmujące sytuacji, gdy opiekunowie wyłącznie "nie podejmują zatrudnienia"), powinno być rozumiane na gruncie art. 16a u.ś.r.

Istotą świadczenia przyznawanego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną jest niewątpliwie zrekompensowanie osobie podejmującej się tej opieki konieczności rezygnacji z aktywności zawodowej, poprzez wypłatę jej określonej przepisami kwoty oraz opłacenie składki na ubezpieczenie. Musi więc istnieć wyraźny i bezpośredni związek (czasowy i co do motywów) między rezygnacją z zatrudnienia a podjęciem opieki nad wskazaną w ustawie osobą - co trafnie podkreślono w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji SKO. Ustawowy wymóg "rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" implikuje konieczność wykazania przez osobę ubiegającą się o specjalny zasiłek opiekuńczy wystąpienia bezpośredniego związku - tak funkcjonalnego, jak i, co do zasady, czasowego - pomiędzy zaprzestaniem pracy zarobkowej, a podjęciem się sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W sytuacji braku wystąpienia zbieżności czasowej pomiędzy obu zdarzeniami można, co do zasady, mówić jedynie o sytuacji niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, co już wszakże nie uprawnia do otrzymania zasiłku z art. 16a ust. 1 u.ś.r.

W przypadku, gdy - tak jak w niniejszej sprawie - przed wystąpieniem o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego wnioskodawca pobierał świadczenie pielęgnacyjne - ocenę spełnienia przesłanki "rezygnacji z zatrudnienia" należy, siłą rzeczy, odnieść do czasu przed przyznaniem świadczenia pielęgnacyjnego. W konsekwencji należy zbadać, czy świadczenie to zostało wówczas przyznane w związku z rezygnacją przez opiekuna z zatrudnienia (innej pracy zarobkowej), czy też wyłącznie z uwagi na niepodejmowanie przezeń zatrudnienia (innej pracy zarobkowej). Sytuacji faktycznej tych dwóch kategorii osób nie można utożsamiać, gdyż w przypadku osób niepodejmujących pracy, w ogóle nie podlegało badaniu, czy miały one rzeczywistą możliwość podjęcia pracy, a co za tym idzie - osiągania z tego tytułu określonych dochodów. Natomiast osoby z pierwszej grupy (tekst jedn.: które zrezygnowały z pracy) dobrowolnie zrzekały się faktycznie posiadanej możliwości zarobkowania. Powyższe zróżnicowanie sytuacji faktycznej tych osób pozwala na wprowadzenie również zróżnicowania prawnego, a w konsekwencji na uznanie, że w świetle art. 16a ust. 1 u.ś.r. tylko te spośród osób pobierających uprzednio świadczenie pielęgnacyjne mogą obecnie ubiegać się o specjalny zasiłek opiekuńczy, które uzyskały to świadczenie w związku z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a nie wyłącznie z ich niepodejmowaniem.

Tymczasem w niniejszej sprawie Skarżący nie zalicza się do grupy osób, które zrezygnowały z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawna w stopniu znacznym, gdyż, jak wynika ze zgromadzonego przez organy materiału dowodowego:

- Skarżący nie "zrezygnował" z zatrudnienia w ścisłym tego słowa znaczeniu, gdyż to pracodawca rozwiązał z nim ostatnią umowę o pracę, za wypowiedzeniem (zob.: świadectwo pracy wystawione przez W.P.W (...) s.c. z (...) grudnia 2012 r. oraz twierdzenia skargi) - brak zatem bezpośredniego związku funkcjonalnego pomiędzy ustaniem zatrudnienia Skarżącego a podjęciem przezeń stałej opieki nad niepełnosprawną żoną. Zresztą, z twierdzeń samego Skarżącego wynika, że w tamtym okresie poszukiwał jeszcze pracy, lecz na przeszkodzie jej podjęciu stał brak ofert;

- pomiędzy ustaniem ostatniego zatrudnienia Skarżącego ((...) grudnia 2008 r.) a ustaleniem znacznego stopnia niepełnosprawności jego żony (orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z (...) stycznia 2011 r., wydane na wniosek złożony (...) grudnia 2010 r., zawierające wzmiankę, że ustalony, znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od (...) stycznia 2011 r.) upłynęły ponad 2 lata - brak zatem również dostatecznego związku czasowego pomiędzy ustaniem zatrudnienia Skarżącego a podjęciem przezeń stałej opieki nad żoną mogącą wylegitymować się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

- uzyskanie przez Skarżącego świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na sprawowaną opiekę nad niepełnosprawną żoną wiązało się z niepodejmowaniem przezeń zatrudnienia, a nie z rezygnacją z zatrudnienia wcześniej posiadanego (zob. uzasadnienie decyzji SKO w (...) z (...) września 2011 r., Nr (...): "...Odwołujący spełnia wszelkie pozytywne przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na żonę (...) bowiem nie pracuje i nie podejmuje zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad żoną legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności" - k. 26 akt sadowych).

Wobec powyższego należy podzielić stanowisko organów obu instancji, że Skarżący nie zrezygnował z pracy, aby sprawować opiekę na chorą żoną, a zatem nie spełnił warunku koniecznego dla uzyskania specjalnego zasiłku opiekuńczego, jakim jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Mając wszystko to na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.