Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1402498

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu
z dnia 21 listopada 2013 r.
IV SA/Po 927/13
Warunki zwrotu części wywłaszczonej nieruchomości. Skutki ustanowienia na wywłaszczonej nieruchomości prawa użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej. Skutki zrealizowania celu wywłaszczenia z przekroczeniem terminów.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Anna Jarosz.

Sędziowie WSA: Donata Starosta, Tomasz Grossmann (spr.).

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 listopada 2013 r. sprawy ze skargi A. W. na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia (...) lipca 2013 r. nr (...) w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę.

Uzasadnienie faktyczne

Wnioskiem z (...) kwietnia 1997 r. (data wpływu do Urzędu Rejonowego (...): (...) kwietnia 1997 r.) A. W. (dalej: "Wnioskodawca" lub "Skarżący") wystąpił o zwrot nieruchomości położonych w (...).

Starosta (...) decyzją z (...) lutego 2009 r., nr (...), orzekł o zwrocie na rzecz Wnioskodawcy nieruchomości stanowiącej wyżej opisaną działkę nr 5/6, wskazując zarazem, że sprawa działki nr 5/11 zostanie rozstrzygnięta w odrębnej decyzji. Na skutek odwołania Miasta (...), Wojewoda Wielkopolski, decyzją z (...) lipca 2009 r., nr (...), uchylił w całości zaskarżoną decyzję Starosty i w tym zakresie orzekł o odmowie zwrotu na rzecz Wnioskodawcy przedmiotowej działki. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z 29 grudnia 2009 r., sygn. akt IV SA/Po 760/09, oddalił skargę Wnioskodawcy na decyzję Wojewody, a Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 1 lutego 2011 r., sygn. akt I OSK 485/10, oddalił skargę kasacyjną Wnioskodawcy.

Decyzją z (...) maja 2013 r., nr (...), Starosta (...) (dalej: "Starosta" lub "organ I instancji") - wskazując na art. 136 ust. 3, art. 137 ust. 1, art. 139, art. 140 ust. 1-3, art. 141 ust. 2 i 4, art. 142 w związku z art. 216 ust. 1, art. 227 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651 z późn. zm.; dalej w skrócie: "u.g.n.") - odmówił Wnioskodawcy zwrotu nieruchomości stanowiącej wyżej opisaną działkę nr 5/11.

W uzasadnieniu Starosta wskazał, że w toku postępowania ustalono, iż aktem notarialnym z (...) października 1983 r., rep. (...), A. W. sprzedał Skarbowi Państwa w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64 z późn. zm.; dalej w skrócie: "u.z.t.w.n.") działkę nr (...) przy ul. (...), która stanowiła siedlisko gospodarstwa rolnego. W umowie powołano decyzje (...) o zatwierdzeniu planu realizacyjnego inwestycji "(...)" w (...) oraz wyjaśniono, że nieruchomość przeznaczona jest pod realizację osiedla mieszkaniowego "(...)". Następnie z uwagi na to, że pozostała część gospodarstwa rolnego nie mogła być dalej racjonalnie użytkowana przez właściciela, aktem notarialnym z tego samego dnia, rep. (...), A. W. zbył na rzecz Skarbu Państwa w trybie art. 5 ust. 3 u.z.t.w.n., działki nr 1, nr 3, nr 5/3, nr 3/1, nr 3/4 i nr 3/5. Na podstawie mapy stanu prawnego ustalono, że dawna działka nr 5/3 stanowiąca własność Wnioskodawcy, o powierzchni 57.094 m2, odpowiada m.in. przedmiotowej działce nr 5/11. Dawnej działce nr 75 obecnie odpowiadają działki nr 23/11, 23/12 i 23/24. Nieruchomość położona w (...), obejmująca dawną działkę nr 75, znajduje się obecnie na osiedlu (...) (dawna jednostka (...) realizowane było na mocy decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu nr (...) z dnia (...) kwietnia 1995 r.). Z przeprowadzonych w sierpniu 2006 r. oględzin działek nr 23/11, 23/12 i 23/24 wynika, że: część działki nr 23/11 stanowi fragment zjazdu do garażu budynku mieszkalnego nr (...) i bloku nr (...), z urządzoną zielenią - trawa, drzewa; działka nr 23/12 (część) stanowi jezdnię wyłożoną kostką brukową (droga osiedlowa); działka nr 23/24 (część) jest porośnięta trawą, krzewami oraz drzewami i graniczy z blokiem mieszkalnym nr (...). Teren wchodzi w skład osiedla (...). Zgodnie z mapą zasadniczą na działce znajdują się urządzenia infrastruktury technicznej obsługującej osiedle.

Dalej Starosta wyjaśnił, że zgodnie z art. 5 ust. 3 ówcześnie obowiązującej ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości - który to przepis stanowił podstawę zbycia na rzecz Skarbu Państwa pozostałej części nieruchomości po wywłaszczeniu - wywłaszczenie obejmowało, na żądanie właściciela, całą nieruchomość, jeżeli pozostała po nim reszta nieruchomości nie nadawała się do racjonalnego użytkowania na cel dotychczasowy. Organ I instancji zaznaczył, że nabycie nieruchomości przez Skarb Państwa w tym trybie mogło nastąpić jedynie na wniosek właściciela. W ocenie Starosty taki tryb wywłaszczenia dla dawnej działki nr 5/3 spowodował określone konsekwencje, albowiem zawęził możliwość jej zwrotu, jeżeli w sprawie nie wystąpiły przesłanki zwrotu dla dawnej działki nr 75. Tylko wówczas dopuszczalny jest zwrot działek nabytych mocą umowy notarialnej zawartej w trybie art. 5 ust. 3 u.z.t.w.n., gdy przesłanki zwrotu zostały spełnione także dla działki nabytej na cele wywłaszczenia w trybie art. 6 u.z.t.w.n.

Starosta ustalił, że osiedle (...) powstawało sukcesywnie w latach 1983-1998 i podzielone zostało na jednostki budowlane: (...). Realizacja budowy osiedla rozpoczęta została od jednostki (...). Pierwsze budynki do zamieszkania na jednostce (...) oddane zostały w latach 1983-1986. Jednostkę (...) realizowano w latach 1987-1991 r., jednostkę (...) w latach 1995-1998, (...) - dogęszczenie w latach 2000-2001. Poza budową typowych budynków (bloków) mieszkalnych na osiedlu tym powstawały również inne obiekty i urządzenia techniczne składające się na infrastrukturę osiedla, a także wszelkie instalacje podziemne, stanowiące infrastrukturę związaną nierozerwalnie z budownictwem mieszkaniowym o charakterze osiedlowym niezbędną dla prawidłowego funkcjonowania osiedla i jego mieszkańców. Z uwagi na powyższe organ I instancji uznał, że cel wywłaszczenia został zrealizowany na dawnej działce nr 75 w terminie określonym w art. 137 ust. 1 pkt 2 u.g.n., bowiem osiedle powstawało sukcesywnie, a pierwsze budynki do zamieszkania na jednostce (...) oddane zostały w latach 1983-1986. Jednakże nawet gdyby Spółdzielnia Mieszkaniowa nie zrealizowała celu, na który działka nr 75 została nabyta od Wnioskodawcy na podstawie art. 6 u.z.t.w.n., działka nr 5/11 i tak nie podlegałaby zwrotowi, a to w związku z ustanowieniem na działce nr 75 prawa użytkowania wieczystego i ujawnieniem tego prawa w księdze wieczystej przed dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami. Okoliczność ta stanowi bowiem negatywną przesłankę zwrotu nieruchomości, o której mowa w art. 229 u.g.n.

Od opisanej decyzji odwołanie złożył Wnioskodawca stwierdzając, że w stosunku do nieruchomości objętej zaskarżoną decyzją zostały spełnione przesłanki zbędności określone w art. 137 u.g.n., zatem nieruchomość powinna zostać zwrócona.

Decyzją z (...) lipca 2013 r., nr (...), Wojewoda Wielkopolski (dalej: "Wojewoda" lub "organ II instancji"), na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267; dalej w skrócie: "k.p.a."), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Starosty.

W uzasadnieniu Wojewoda stwierdził, że istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do ustalenia, czy nieruchomość oznaczona jako działka nr 75 została wykorzystana zgodnie z celem wywłaszczenia, co stanowi przesłankę do zwrotu nieruchomości i w konsekwencji pozwoli rozstrzygnąć kwestię zbędności nieruchomości oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka 5/11, która została nabyta przez Skarb Państwa na wniosek właściciela, w trybie art. 5 ust. 3 u.z.t.w.n. W tym zakresie Wojewoda wskazał, że w toku postępowania w przedmiocie zwrotu drugiej z wnioskowanych działek - nr 5/6 - ustalono, że na nieruchomości oznaczonej jako działka nr 75 zrealizowano cel wywłaszczenia, jakim była budowa osiedla mieszkaniowego, w konsekwencji czego opisaną na wstępie decyzją Wojewody z (...) lipca 2009 r. odmówiono zwrotu działki nr 5/6. Wojewoda podkreślił, że decyzja ta stała się prawomocna w wyniku opisanych na wstępie: wyroku WSA w Poznaniu o sygn. akt IV SA/Po 760/09 oraz wyroku NSA o sygn. akt I OSK 485/10. Z powołaniem się na art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.; dalej w skrócie: "p.p.s.a."). Wojewoda stwierdził, że jest związany ustaleniami dokonanymi przez sąd w stosunku do nieruchomości oznaczonej jako działka nr 75 przy ul. (...), z których wynika, że na tej działce cel wywłaszczenia został zrealizowany, w związku z czym zgodnie z obowiązującymi przepisami ustawy o gospodarce nieruchomościami nie ma możliwości zwrotu powyższej nieruchomości na rzecz poprzedniego właściciela nieruchomości lub jego następców prawnych. Przedstawione ustalenia mają, w ocenie organu II instancji, doniosły skutek dla wszystkich nieruchomości nabytych na żądanie właściciela aktem notarialnym z (...). Zgodnie bowiem z poglądami orzecznictwa i doktryny, jeżeli nie występują przesłanki do zwrotu nieruchomości wywłaszczonej na podstawie art. 6 u.z.t.w.n., wyłączone jest stosowanie art. 136 ust. 3 i art. 137 ust. 1 u.g.n. do zwrotu części wywłaszczonej na wniosek właściciela. Przyczyną, dla której nie może nastąpić samodzielny zwrot takiej nieruchomości, jest okoliczność, że nie była ona w chwili wywłaszczenia niezbędna na żaden cel określony w decyzji o wywłaszczeniu - wywłaszczona została na wniosek właściciela. W związku z powyższym organy administracji nie mogą zwróć nieruchomości nabytej przez Skarb Państwa na żądanie właściciela, gdy nieruchomość, która była przedmiotem wywłaszczenia, została wykorzystana zgodnie z celem wywłaszczenia. W konkluzji Wojewoda stwierdził, że organ I instancji prawidłowo ustalił, iż działka nr 5/11 nie podlega zwrotowi, gdyż cel, na jaki została wywłaszczona działka nr 75, został zrealizowany.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu A. W., zastępowany przez zawodowego pełnomocnika, (...) - zarzucając rażące naruszenie prawa, w szczególności art. 136 ust. 3 i art. 137 u.g.n., przez uznanie, że został zrealizowany cel, na jaki wywłaszczona została działka nr 75, i brak jest podstaw do uznania, że co do tej działki spełnione zostały przesłanki do jej zwrotu - wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji Wojewody w całości.

W uzasadnieniu Skarżący podzielił stanowisko, że zwrot części wywłaszczonej na wniosek właściciela nieruchomości jest możliwy, gdy spełnione zostaną warunki do zwrotu wywłaszczonej nie na wniosek właściciela części nieruchomości. Zatem, jak wskazał, kluczowe znaczenie w sprawie miało rozstrzygnięcie, czy na działce nr 75, wywłaszczonej w trybie art. 6 u.z.t.w.n., zrealizowany został cel wywłaszczenia, jakim była realizacja inwestycji "(...)". Skarżący podkreślił, że w toku postępowania administracyjnego ustalono, iż osiedle (...), którego część posadowiona jest na dawnej działce nr 75, powstawało w latach 1983-1998. Realizacja inwestycji podzielona była na trzy etapy (jednostki). Jednostka, w ramach której prowadzono inwestycje na dawnej działce nr 75, realizowana była w latach 1995-1998. W związku z tym Skarżący uznał, że nawet jeżeli przed upływem 7 lat od dnia nabycia działki nr 75 przez Skarb Państwa rozpoczęto prace związane z realizacją celu wywłaszczenia, to z całą pewnością cel ten został zrealizowany po upływie 10 lat od tego dnia, gdyż obiekt odebrano i przekazano do użytku protokołem z 4 czerwca 1997 r. Skarżący podkreślił, że art. 136 ust. 3 u.g.n. zawiera jedyną przesłankę ubiegania się o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, jaką jest, zdefiniowana w art. 137 u.g.n., zbędność nieruchomości na cel wywłaszczenia. W ocenie Skarżącego, z materiału dowodowego zgromadzonego w toku postępowania wynika jednoznacznie, że dawna działka nr 75 jest zbędna na cel, na jaki została wywłaszczona.

W odpowiedzi na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja odpowiada prawu.

Na wstępie należy podkreślić, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi - ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi - przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze - w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.

Dokonując tak rozumianej kontroli zaskarżonej decyzji Sąd nie dopatrzył się przy jej wydaniu naruszeń prawa, które w świetle art. 145 § 1 p.p.s.a. skutkowałyby koniecznością uchylenia albo stwierdzenia nieważności tego aktu, względnie stwierdzenia jego wydania z naruszeniem prawa. W szczególności, w ocenie Sądu, organy administracji wyczerpująco zebrały i wszechstronnie rozpatrzyły cały materiał dowodowy niezbędny do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, i na tej podstawie dokonały prawidłowych ustaleń co do okoliczności faktycznych istotnych dla jej rozstrzygnięcia. Ustalenia te Sąd w pełni podziela i czyni integralną częścią swoich ustaleń oraz podstawą dalszych rozważań. Jest to tym bardziej uzasadnione, że, jak pokazuje bliższa analiza stanowisk procesowych stron, okoliczności faktyczne istotne dla rozstrzygnięcia sprawy nie są pomiędzy stronami sporne; sporna pozostaje jedynie ich prawna kwalifikacja.

W szczególności jest poza sporem, że nieruchomość, zwrotu której Skarżący dochodzi w niniejszym postępowaniu (obecna działka nr 5/11), została przezeń zbyta w dniu (...) (w ramach dawnej działki nr 5/3) na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 5 ust. 3 u.z.t.w.n. jako część nieruchomości nie nadająca się do racjonalnego użytkowania na cele dotychczasowe (cele rolne), pozostała po nabyciu przez Skarb Państwa od Skarżącego, w tym samym dniu, w trybie art. 6 u.z.t.w.n., działki nr 75 z przeznaczeniem pod budowę osiedla mieszkaniowego "(...)". W istocie nie budzi też wątpliwości, że tak rozumiany cel wywłaszczenia (budowa osiedla) został ostatecznie zrealizowany, przy czym jego realizacja na obszarze obejmującym dawną działkę nr 75 (jednostka (...)) następowała w latach 1995-1998, a protokolarny odbiór budynku na tej działce został dokonany w dniu (...) maja 1997 r. (nie zaś, jak błędnie podaje Skarżący, (...) czerwca 1997 r.; k. 333-339).

Istotne znaczenie w niniejszej sprawie ma też okoliczność, że w "bliźniaczej" sprawie, dotyczącej drugiej z wnioskowanych działek - działki nr 5/6 - zapadły prawomocne wyroki: WSA w Poznaniu z 29 grudnia 2009 r., sygn. akt IV SA/Po 760/09, oraz NSA z 1 lutego 2011 r., sygn. akt I OSK 485/10, które usankcjonowały orzeczoną przez Wojewodę, opisaną na wstępie decyzją z 10 lipca 2009 r., odmowę zwrotu ww. działki.

Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela pogląd wyrażony w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji co do istnienia w tej sprawie związania ustaleniami poczynionymi w ww. wyrokach sądów obu instancji. Zarazem jednak stwierdza, że Wojewoda błędnie oznaczył zarówno podstawę prawną, jak i zakres tego związania. W tym przypadku nie znajduje bowiem zastosowania art. 153 p.p.s.a., a to z uwagi na brak wymaganej na gruncie tego przepisu tożsamości sprawy (sprawa rozstrzygnięta ww. wyrokami dotyczyła innej działki - nr 5/6). Ponadto, wbrew twierdzeniom organu, w wyrokach tych wcale nie wskazano, że na działce nr 75 cel wywłaszczenia został zrealizowany. Przeciwnie, w uzasadnieniu wyroku o sygn. IV SA/Po 760/09, WSA w Poznaniu wyraźnie podkreślił, że uznał za zbędne i odstąpił od badania, czy spełnione zostały przesłanki z art. 137 u.g.n., opierając swe rozstrzygnięcie jedynie na ustaleniu faktu, że na działce nr 9/1 (wcześniej działka nr 75) zostało ustanowione i ujawnione w księdze wieczystej przed wejściem w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami prawo użytkowania wieczystego, a więc co do tej działki spełnione zostały przesłanki zastosowania art. 229 u.g.n. (Podobne ustalenia WSA poczynił też w stosunku do działki nr 5/6).

Te właśnie ustalenia - co do ziszczenia się w odniesieniu do dawnej działki nr 75 przesłanek z art. 229 u.g.n., stanowiących przeszkodę do skutecznego domagania się zwrotu tej nieruchomości - wiążą Sąd w niniejszej sprawie. Podstawę tego związania stanowi art. 170 p.p.s.a., zgodnie z którym orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Sąd w obecnym składzie podziela pogląd, w myśl którego moc wiążąca orzeczenia, określona w cytowanym przepisie, w odniesieniu do sądów oznacza, że muszą one przyjmować, iż dana kwestia prawna kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu. Zatem w kolejnym postępowaniu, w którym pojawia się dane zagadnienie, nie może być już ono ponownie badane. Wprawdzie związanie prawomocnym orzeczeniem odnosi się, co do zasady, tylko do rozstrzygnięcia zawartego w sentencji orzeczenia, jednak dla prawidłowego odczytania tejże sentencji należy się kierować treścią uzasadnienia (zob. B. Dauter (w:) A. Kabat i in., Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Warszawa 2013, tezy 5 i 4 do art. 170 oraz powołane tam literatura i orzecznictwo). W ten sposób moc wiążąca orzeczenia może rozciągać się pośrednio na przyjętą w nim podstawę faktyczną rozstrzygnięcia (zob. wyrok NSA z 19 grudnia 2012 r., I FSK 62/12; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej: "CBOSA"). Mamy więc w tym przypadku od czynienia ze zjawiskiem określanym w doktrynie prawa o postępowaniu cywilnym mianem prekluzji faktów (prekluzji twierdzeń o okolicznościach faktycznych), która wyklucza dopuszczalność dążenia do odmiennego rozstrzygnięcia sprawy na podstawie faktów, które istniały w czasie, gdy toczyło się uprzednie postępowanie, i mieściły się w granicach podstawy prawomocnie osądzonego żądania (zob. P. Grzegorczyk (w:) Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, tom II, pod red. T. Erecińskiego, Warszawa 2012, teza 23 do art. 365-366).

Skoro więc w przywołanych wcześniej prawomocnych wyrokach o sygn. IV SA/Po 760/09 oraz I OSK 485/10 sądy administracyjne obu instancji uwzględniły takie oto ustalenia, że co do nieruchomości oznaczonej dawniej jako działka nr 75, wywłaszczonej na podstawie art. 6 u.z.t.w.n., istnieje wynikająca z art. 229 u.g.n. przeszkoda do skutecznego domagania się przez poprzedniego właściciela zwrotu tej nieruchomości, to rozważając tę kwestię na gruncie niniejszej sprawy Sąd nie może przyjąć odmiennych ustaleń - tj. kontestować ustaleń prawomocnie uwzględnionych w tym zakresie w sprawie z niniejszą powiązanej, dotyczącej żądania zwrotu działki nr 5/6 - właśnie z uwagi na treść cytowanego wyżej art. 170 p.p.s.a.

Równocześnie Sąd w niniejszym składzie w pełni podziela stanowisko wyrażone w przywołanych wyrokach o sygn. IV SA/Po 760/09 oraz I OSK 485/10, a ugruntowane już od lat w orzecznictwie sądów administracyjnych i, jak wynika z uzasadnienia skargi, nie kwestionowane przez samego Skarżącego, zgodnie z którym część nieruchomości nabyta na żądanie właściciela umową zawartą w trybie art. 5 ust. 3 u.z.t.w.n. podlega zwrotowi na rzecz poprzedniego właściciela na podstawie art. 136 ust. 4 w zw. z ust. 3 u.g.n. tylko wówczas, gdy spełnione zostaną warunki do zwrotu wywłaszczonej części nieruchomości (tak np. wyrok NSA z 26 lipca 2001 r., II SA/Gd 910/00, ONSA 2002, Nr 4, poz. 148).

Skoro, jak to już wyżej wskazano, Skarżący nie może już obecnie skutecznie dochodzić zwrotu tej części jego nieruchomości, która została wywłaszczona w trybie art. 6 u.z.t.w.n. (oznaczonej dawniej jako działka nr 75), to tym samym brak podstaw do zadośćuczynienia żądaniu Skarżącego odnośnie do zwrotu pozostałej części nieruchomości, zbytej na podstawie art. 5 ust. 3 u.z.t.w.n., którą w niniejszym postępowaniu stanowi działka nr 5/11.

Sąd w niniejszym składzie podziela także i ten pogląd wyrażony w przywołanych wyrokach o sygn. IV SA/Po 760/09 oraz I OSK 485/10, że ustalenie faktu ustanowienia na wywłaszczonej nieruchomości prawa użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i ujawnienia tego prawa w księdze wieczystej przed dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami powoduje, że nie ma już potrzeby badania, czy nieruchomość ta stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. W szczególności pozbawiona doniosłości jest więc okoliczność, czy realizując cel wywłaszczenia dochowano terminów określonych w art. 137 ust. 1 u.g.n.

Już z tych powodów nie mógł odnieść zamierzonego skutku zarzut skargi, że na wywłaszczonej działce nr 75 cel wywłaszczenia został zrealizowany po upływie 10 lat od dnia nabycia tej działki przez Skarb Państwa.

Postawienie tego zarzutu było zresztą wynikiem błędnej, w ocenie Sądu, wykładni przepisów art. 136 ust. 3 i art. 137 ust. 1 w zw. z art. 216 ust. 1 u.g.n. Należy bowiem podkreślić, że w myśl tego ostatniego przepisu do nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 6 u.z.t.w.n. przepisy rozdziału 6 działu III ustawy o gospodarce nieruchomościami - dotyczące zwrotu wywłaszczonych nieruchomości - nie stosuje się wprost, a jedynie "odpowiednio". Nakaz "odpowiedniego stosowania" określonych przepisów oznacza zaś, że należy je stosować z uwzględnieniem istniejących podobieństw, jak i różnic jurydycznych pomiędzy instytucją prawną, której dotyczy przepis odsyłający (tu: instytucją nabycia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości na podstawie art. 6 u.z.t.w.n.), a tą, do której unormowań następuje odesłanie (tu: instytucją zwrotu wywłaszczonej nieruchomości na zasadach określonych w u.g.n.). W rezultacie możliwe są trzy alternatywne konsekwencje oceny "stosowalności" konkretnych regulacji ze zbioru przepisów, do których odesłano, a mianowicie: (a) możliwość zastosowania danej regulacji bez żadnych zmian; (b) stosowanie jej z odpowiednimi modyfikacjami; albo (c) wykluczenie zastosowania danej regulacji.

Zdaniem Sądu zawarty w art. 216 ust. 1 u.g.n. nakaz stosowania przepisów art. 136-art. 142 u.g.n. "odpowiednio" implikuje wniosek, że w przypadku nieruchomości wywłaszczonych (nabytych lub przejętych w rozumieniu art. 216 ust. 1 u.g.n.) na rzecz Skarbu Państwa przed dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami, na których przed tym dniem został zrealizowany cel wywłaszczenia, przy ocenie, czy nieruchomość ta stała się zbędna na cel wywłaszczenia, nie stosuje się terminów określonych w art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 u.g.n. W konsekwencji zrealizowanie celu wywłaszczenia z przekroczeniem terminów określonych w tym przepisie nie uprawnia poprzedniego właściciela do skutecznego dochodzenia zwrotu takiej nieruchomości.

Za wyłączeniem stosowania wskazanych terminów przemawia przede wszystkim wzgląd na kardynalną zasadę niedopuszczalności wstecznego działania prawa (lex retro non agit). Należy bowiem zauważyć, że zarówno ustawa o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości - pod rządem której w rozpatrywanej sprawie dokonano wywłaszczenia działki nr 75 - jak i kolejno obowiązująca ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127 z późn. zm.; dalej w skrócie: "u.g.g.w.n."), choć przewidywały instytucję zwrotu nieruchomości zbędnej na cel wywłaszczenia, to jednak nie zakreślały żadnego terminu na zrealizowanie tego celu. I tak, przepis art. 34 ust. 1 u.z.t.w.n. stanowił jedynie, że nieruchomość wywłaszczona w trybie tej ustawy podlegała zwrotowi na rzecz wywłaszczonego właściciela, jeżeli właściwy organ ustalił, że nieruchomość nie została użyta i jest zbędna na cele, dla których orzeczono wywłaszczenie. Analogicznie, art. 69 ust. 1 u.g.g.w.n. głosił, że nieruchomość wywłaszczona lub jej część podlega zwrotowi na rzecz poprzedniego właściciela lub jego następcy prawnego na jego wniosek, jeżeli stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Skoro zaś wymienione regulacje ogólnych ustaw wywłaszczeniowych, poprzedzające ustawę o gospodarce nieruchomościami, nie zakreślały konkretnego terminu na zrealizowanie celu wywłaszczenia pod rygorem obowiązku zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, to wiązanie obecnie takich negatywnych konsekwencji z faktem, że w przypadku ówcześnie dokonanej ekspropriacji cele wywłaszczenia zostały zrealizowane z przekroczeniem terminów określonych w art. 137 u.g.n., stanowiłoby niewątpliwie - zwłaszcza w sytuacji, gdy ów cel został zrealizowany jeszcze przed wejściem w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami - ewidentne złamanie kardynalnego zakazu działania prawa wstecz, stanowiącego istotny element konstytucyjnej zasady demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji RP).

Nie do przecenienia jest w takim przypadku również argument natury aksjologicznej, podniesiony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 listopada 2011 r. (I OSK 2098/10, CBOSA), a podzielany także przez Sąd w niniejszym składzie, że nie da się pogodzić z zasadą stabilności porządku prawnego sytuacji, gdy w sprawie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości - gdy wywłaszczenie miało miejsce kilkadziesiąt lat przed wszczęciem postępowania o zwrot - ustalenie, że cel wywłaszczenia został zrealizowany, ale po upływie wskazanych w art. 137 ust. 1 u.g.n. terminów 7 i 10 lat, powodowałoby konieczność wydania decyzji o zwrocie, mimo że nieruchomość jest wykorzystywana zgodnie z celem wywłaszczenia już wiele lat.

Mając wszystko to na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.