Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1808095

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu
z dnia 26 marca 2015 r.
IV SA/Po 904/14

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska.

Sędziowie WSA: Anna Jarosz (spr.), Tomasz Grossmann.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 marca 2015 r. sprawy ze skargi J. N. na decyzję Rektora Uniwersytetu (...) w (...) z dnia (...) maja 2014 r., nr (...) w przedmiocie odmowy przyznania stypendium rektora dla najlepszych studentów

1.

stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji,

2.

zasądza od Rektora Uniwersytetu (...) w (...) na rzecz skarżącego kwotę (...) zł ((...) złotych) tytułem zwrotu kosztów sądowych

Uzasadnienie faktyczne

Pismem z dnia (...) października 2013 r., J. N., student Uniwersytetu (...) w (...) (dalej (...)), złożył wniosek o przyznanie stypendium Rektora dla najlepszych studentów na rok akademicki 2013/2014 na kierunku administracja. Do wniosku załączono odpowiednie załączniki wraz z zaświadczeniami European Centre Of Citizens' Partnership (ECCP) z dnia (...).10.2013 r. o udziale J. N. w organizacji konkursu fotograficznego, konferencji międzynarodowej wymiany młodzieży oraz zaświadczenie Koła Naukowego Administratywistów (...)"(...)" z dnia (...).10.2013 r.; we wniosku opisano inne osiągnięcia studenta, w tym organizację krajowej konferencji naukowej dotyczącej kierunków rozwoju prawa administracyjnego w Polsce.

Decyzją z dnia (...) grudnia 2013 r.r., nr (...), znak (...), działający w imieniu Rektora Prorektor ds. studenckich prof. dr hab. Z. P. na podstawie art. 173 ust. 1 pkt 3, art. 174 ust. 1, 2 i 4, art. 175 ust. 2-3 i art. 181 ust. 1, 3 i 4 oraz art. 207 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (dalej P.s.w.) oraz § 3-4, § 8-10 Regulaminu stypendium Rektora dla najlepszych studentów (...) (załącznik do Zarządzenia Rektora (...) nr (...) z dnia (...) września 2012 r.; dalej Regulamin), § 60 ust. 1-3 Statutu (...) i § 1 Zarządzenia Rektora (...) nr (...) z dnia (...) września 2012 r. w sprawie zakresu obowiązków prorektorów w kadencji oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (dalej k.p.a.) - odmówił J. N. przyznania stypendium Rektora dla najlepszych studentów w roku akademickim 2013/2014 ze względu na nieuzyskanie wymaganego wyniku punktowego uprawniającego do otrzymania stypendium.

W uzasadnieniu powyższej decyzji podniesiono, że w toku postępowania kwalifikacyjnego przeprowadzonego z uwzględnieniem osiągnięć ustalono, iż student uzyskał wynik (...) pkt, który nie pozwala go zakwalifikować do grona osób uprawnionych do otrzymania stypendium, bowiem wymagane minimum punktów uzasadniających przyznanie stypendium wynosi 153 pkt. Decyzję tą doręczono w dniu (...).02.2014 r. ze stosownym pouczeniem.

Pismem z dnia (...) marca 2014 r. J. N. złożył wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy w przedmiocie przyznania stypendium Rektora dla najlepszych studentów na rok akademicki 2013/2014.

W uzasadnieniu wskazał, że zaświadczenie o osiągnięciach naukowych, podobne jak jego, innym studentom zostało uwzględnione, zatem załączył kolejne zaświadczenie z dnia (...) marca 2014 r., z uwzględnieniem zakresu obowiązków i wniósł o uwzględnienie osiągnięcia naukowego. Ponadto zarzucił, iż w pierwszej turze weryfikacji wszystkie jego osiągnięcia zostały zaakceptowane, a następnie - co wynika z decyzji - odrzucone bez wyjaśnienia przyczyn. Zarzucił też naruszenie art. 9 i 10 k.p.a. nakładających na organy obowiązek informowania stron i zapewnienia stronom czynnego udziału w postępowaniu.

Decyzją z dnia (...) maja 2014 r. o nr (...), znak (...) działający w imieniu Rektora - Prorektor ds. studenckich prof. dr hab. Z. P. - na podstawie art. 173 ust. 1 pkt 3, art. 175 ust. 2 i 3, art. 181 ust. 1 i 4 oraz art. 207 ust. 1 i 2 P.s.w. oraz § 3-4, § 8, § 11 ust. 1, 2 i 10 Regulaminu, § 60 ust. 1-3 Statutu (...), § 1 Zarządzenia Rektora (...) nr (...) z dnia (...) września 2008 r. w sprawie zakresu obowiązków prorektorów w kadencji 2008-2012 oraz art. 104 k.p.a. - ponownie odmówił studentowi przyznania stypendium Rektora dla najlepszych studentów w roku akademickim 2013/2014.

W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia wskazano, że w toku ponownego postępowania kwalifikacyjnego przeprowadzonego na podstawie prośby studenta stwierdzono, iż w postępowaniu w pierwszej instancji dokonano prawidłowej oceny jego osiągnięć.

J. N. nie zgodził się z powyższym rozstrzygnięciem i wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w (...).

Skarżący zarzucił decyzji naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy - art. 8, 9, 10 i art. 107 § 1 i 3 k.p.a.; zarzucił też przewlekłość postępowania i, opisując swe osiągnięcia, brak merytorycznego rozpoznania sprawy.

W związku z powyższym skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu powyższej skargi J. N. podniósł, że spełnia wszystkie wymogi ustawowe i regulaminowe dla uzyskania stypendium. Skarżący uzyskał bowiem wysoką średnią ocen (powyżej 4,0) i wykazał szereg osiągnięć oraz aktywność naukową z § 4 ust. 2 regulaminu. Posiada zatem osiągnięcia wymienione w załączniku nr 1 do Regulaminu z tytułu organizacji konferencji krajowej. Do wniosku skarżący załączył odpowiednie zaświadczenia, które znajduje się w aktach administracyjnych, a które nie zostały wzięte pod uwagę.

Zdaniem skarżącego decyzja z dnia 19 grudnia 2013 r. nie zawiera żadnych ustaleń faktycznych (prócz wskazania, że skarżący uzyskał (...) punkty na (...) koniecznych), czym narusza art. 107 § 1 i 3 k.p.a. Uzasadnienie nie wskazuje rzeczywistej średniej skarżącego ani nie ocenia zaświadczeń o organizacji konferencji; nie ustala ile punktów skarżącej uznano z tytułu średniej, a ile i czy - z tytułu osiągnięć w sferze aktywności naukowej.

Skarżący wskazał też, że mimo iż organ ponownie orzekający w sprawie miał obowiązek rozpoznać sprawę w jej całokształcie, decyzja z dnia (...) maja 2014 r. także nie zawiera jakichkolwiek ustaleń faktycznych, istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, prócz przytoczenia liczby osiągniętych (...) punktów.

W odpowiedzi na powyższą skargę, Rektor (...), reprezentowany przez pełnomocnika, wniósł o oddalenie skargi w całości jako bezzasadnej, a także o przeprowadzenie rozprawy w niniejszej sprawie pod nieobecność organu.

Zdaniem pełnomocnika organu, zaskarżona decyzja w związku z tylko odpowiednim stosowaniem przepisów k.p.a. w postępowaniu w sprawie przyznania stypendium Rektora nie musi spełniać tak surowych kryteriów jak decyzja wydana przez organ administracji. Zaznaczono też, że jeżeli chodzi o zaświadczenia złożone przez skarżącego, nie każdą czynność podczas organizacji konferencji naukowej można uznać za osiągnięcie naukowe. Dopiero rodzaj i zakres uczestnictwa opisany w zaświadczeniu pozwala ocenić czy zostały spełnione wymogi wprowadzone od 2011 r. tj. czy dana działalność podczas organizacji konferencji ma charakter naukowy lub naukowo - organizacyjny.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w (...) zważył, co następuje:

Skarga okazała się zasadna.

Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r. poz. 1647), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (materialnym - określającym prawa i obowiązki stron oraz procesowym - regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej), nie będąc przy tym związane - w myśl przepisu art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.; dalej p.p.s.a.) - zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, co pozwala i obliguje do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich naruszeń prawa. Tak też się stało w rozpatrywanej sprawie, bowiem Sąd wziął pod uwagę uchybienia, które nie zostały podniesione przez skarżącą.

Uchylenie decyzji lub postanowienia przez sąd administracyjny następuje tylko w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 ust. 1 lit. a p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) i naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Natomiast zgodnie z art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. sąd administracyjny stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 267 z późn. zm.) lub w innych przepisach.

W przedmiotowej sprawie Sąd uznał, że zaskarżona decyzja Rektora Uniwersytetu im. A. Mickiewicza w (...) z dnia 19 maja 2014 r. dotknięta jest wadą powodującą jej nieważność, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., z powodu wydania tej decyzji z rażącym naruszeniem prawa.

W pierwszym rzędzie należy wskazać, że stwierdzenie nieważności decyzji na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. następuje wówczas, gdy decyzja ta została wydana bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. Ograniczając dalsze uwagi do kwalifikowanej formy naruszenia prawa, jaką jest rażące naruszenie prawa, należy wskazać, że z tą przesłanką stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej mamy do czynienia wówczas, gdy treść takiej decyzji pozostaje w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią norm prawnych i gdy charakter tego naruszenia powoduje, że owa decyzja nie może być akceptowana jako akt wydany przez organ praworządnego państwa. Nie chodzi tu o błędy w wykładni prawa, ale o przekroczenie prawa w sposób jasny i niedwuznaczny (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 grudnia 1988 r., sygn. akt II SA 981/88, ONSA 1988/2/96 i z dnia 21 października 1992 r., sygn. akt V SA 86/92, ONSA 1993/1/23). Co istotne dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, rażące naruszenie prawa może dotyczyć zarówno przepisów prawa materialnego, jak i przepisów postępowania.

Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowił art. 173 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 572 z późn. zm.), określający jedną z form pomocy materialnej dla studentów, jakim jest stypendium rektora dla najlepszych studentów. Stypendium to jest jedną z form pomocy materialnej, udzielanej ze środków przeznaczonych na ten cel w budżecie państwa. Właściwość organu kompetentnego do wydawania decyzji w tym przedmiocie reguluje art. 175 ust. 2 P.s.w., zgodnie z którym stypendia rektora dla najlepszych studentów są przyznawane na wniosek studenta przez rektora. Stosownie do treści art. 175 ust. 3 P.s.w. (zdanie drugie) w przypadku kwestionowania decyzji rektora w sprawie stypendium dla najlepszych studentów wnioskodawcy przysługuje wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy składany do tego samego organu.

Z kolei w świetle art. 207 ust. 1 P.s.w., do decyzji podjętych przez organy uczelni w indywidualnych sprawach studenckich stosuje się odpowiednio przepisy k.p.a. oraz przepisy o zaskarżaniu decyzji do sądu administracyjnego. Przy czym decyzja ta, jako wydana w pierwszej instancji przez rektora, jest ostateczna i stosuje się do niej odpowiednio art. 127 § 3 k.p.a., o czym stanowi art. 207 ust. 2 P.s.w. Ostatnie oznacza w szczególności, że od decyzji w przedmiocie przyznania stypendium wydanej w pierwszej instancji przez rektora nie służy odwołanie, jednakże strona niezadowolona z tej decyzji może zwrócić się do rektora z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Do wniosku tego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji.

Powyższe twierdzenia prowadzą do wniosku, zgodnie z którym rektor uczelni rozpatrując ponownie sprawę w przedmiocie przyznania stypendium zobowiązany jest do wydania jednej z decyzji, o której mowa w art. 138 § 1 k.p.a. Przywołany przepis ściśle określa kompetencje decyzyjne tego organu, co oznacza, że podjęte przez niego rozstrzygnięcie musi przyjąć postać jednej z decyzji wskazanych w tym przepisie. Rektor uczelni wydaje zatem decyzję, w której:

1)

utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję albo

2)

uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy albo uchylając tę decyzję - umarza postępowanie pierwszej instancji w całości albo w części, albo

3)

umarza postępowanie odwoławcze.

Należy przy tym zauważyć, że decyzja administracyjna jest aktem, który składa się z dwóch istotnych elementów: rozstrzygnięcia, zwanego również osnową lub sentencją, oraz uzasadnienia. Obie te części stanowią jedność w znaczeniu materialnym oraz formalnym i żadna z nich nie może istnieć oddzielnie w obrocie prawnym. Rozstrzygnięcie zawarte w decyzji jest przy tym jednym z najistotniejszych elementów decyzji administracyjnej, stanowi bowiem jej kwintesencję, jako że wyraża rezultat stosowania normy prawa materialnego do konkretnego przypadku, w kontekście okoliczności faktycznych i materiału dowodowego. Rozstrzygnięcie przesądza o istocie sprawy. Rozstrzygnięcia nie można zatem ani domniemywać, ani wyprowadzać z treści uzasadnienia, winno ono być wyrażone wprost w sentencji decyzji w sposób precyzyjny, bez niedomówień i możliwości różnej interpretacji (por. wyroki NSA: z dnia 17 marca 2006 r., sygn. akt II OSK 646/05; z dnia 10 września 2008 r., sygn. akt I OSK 1440/07; z dnia 22 stycznia 2009 r., sygn. akt II OSK 1923/07; publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/).

Zdaniem Sądu powyższe uwagi nabierają szczególnie istotnego znaczenie w odniesieniu do decyzji wydawanej na etapie postępowania odwoławczego w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy.

Określone w art. 138 § 1 i 2 k.p.a. rodzaje rozstrzygnięć są przy tym bezwzględnie wiążące dla organu w tym znaczeniu, że decyzja, która nie mieści się w ramach tego przepisu stanowi rażące naruszenie prawa (por. wyrok NSA z dnia 10 marca 1993 r., sygn. akt IV SA 1245/92; teza publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/).

Przenosząc powyższe uwagi o charakterze ogólnym na grunt kontrolowanej sprawy należy zauważyć, że poddana kontroli Sądu - decyzja Prorektora (...) z dnia (...) maja 2014 r., jako decyzja wydana na etapie ponownego rozpatrzenia sprawy - zawiera rozstrzygnięcie o treści: "odmawiam Panu przyznania stypendium rektora dla najlepszych studentów w roku akademickim 2013/2014". Nie może więc budzić jakichkolwiek wątpliwości, że decyzja ta nie odpowiada żadnemu z rozstrzygnięć przewidzianych w art. 138 § 1 k.p.a.

Powyższe prowadzi do stwierdzenia, iż kontrolowana w niniejszym postępowaniu decyzja z dnia (...) maja 2014 r. została wydana z rażącym naruszeniem art. 138 § 1 k.p.a., co oznacza konieczność stwierdzenia jej nieważności na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a., w związku z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. (por. wyroki WSA w (...), sygn. akt II SA/Po 657/13 i II SA/Po 656/13; publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/).

Co więcej z zaskarżonej decyzji, i to przy uwzględnieniu nie tylko treści jej sentencji, w tym przywołanych w niej podstaw prawnych, lecz również treści jej uzasadnienia - nie wynika, aby została ona wydana w konsekwencji ponownego rozpatrzenia sprawy. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie wskazuje na dokonanie przez uprawniony organ jakiejkolwiek merytorycznej oceny uprzednio wydanej decyzji z dnia (...) grudnia 2013 r. lub na dokonanie przez organ jakiejkolwiek formalnej oceny dotychczasowego postępowania administracyjnego toczącego się w przedmiotowej sprawie. Fakt ten zdaniem Sądu dodatkowo przemawia za uznaniem, że w niniejszej sprawie doszło do kwalifikowanego naruszenia art. 138 § 1 k.p.a., albowiem treść decyzji I instancji jak i treść decyzji II instancji są podobne.

Ponadto Sąd orzekający zauważa, że prof. dr hab. Z. P., który podpisał zaskarżoną decyzję, jest Prorektorem ds. studenckich (...). W niniejszej sprawie, działając na podstawie udzielonego mu upoważnienia, wydał obie decyzje w imieniu Rektora (...). Skoro zatem nie jest on osobą piastującą funkcję organu (Rektorem), lecz pracownikiem tego organu, to w sytuacji złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, miał do niego zastosowanie art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a., zgodnie z którym pracownik organu administracji publicznej podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie, w której brał udział w wydaniu zaskarżonej decyzji.

Nieuprawnione było więc w niniejszej sprawie wydanie zaskarżonej decyzji w drugiej instancji przez tego samego pracownika uczelni (por. wyrok WSA w (...) z dnia 10 listopada 2014 r., sygn. akt II SA/Po 734/14; publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/).

Ponownie rozpoznając sprawę Rektor (...) rozpozna wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją własną z dnia (...) grudnia 2013 r., zawarty przez skarżącego w piśmie z dnia (...) marca 2014 r., uwzględniając przy tym uwagi Sądu, co do konstrukcji rozstrzygnięcia. W konsekwencji organ podejmie decyzję w ramach uprawnień przysługujących mu na mocy art. 138 § 1 k.p.a., którą ponadto uzasadni zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a., a więc między innymi odnosząc się do wszelkich zarzutów, żądań i argumentów zawartych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.

W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a., w pkt I sentencji, stwierdził nieważności zaskarżonej decyzji Rektora Uniwersytetu (...) w (...) z dnia (...) maja 2014 r., co zwalnia równocześnie Sąd z obowiązku merytorycznej kontroli tej decyzji, bowiem dokonanie takiej oceny na obecnym etapie postępowania i względem decyzji nieważnej byłoby przedwczesne (por. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2010, uw. 12 do art. 145).

Orzeczenie o kosztach uzasadnia art. 200 p.p.s.a. (pkt II sentencji), uwzględniając poniesiony przez stronę skarżącą koszt wpisu w wysokości (...) zł.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.