Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1396039

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu
z dnia 27 listopada 2013 r.
IV SA/Po 734/13
Prowadzenie działalności rolniczej i jej cechy a możliwość rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Stankowski.

Sędziowie WSA: Ewa Kręcichwost-Durchowska (spr.), Maciej Busz.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 listopada 2013 r. sprawy ze skargi Z. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia (...) maja 2013 r. nr (...) w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę

Uzasadnienie faktyczne

Zaskarżoną decyzją z dnia (...) maja 2013 r., nr (...) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. po rozpoznaniu odwołania Z. P. utrzymało w mocy decyzję B. R. (dalej "Burmistrz") z dnia (...) marca 2013 r., nr (...).

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że Burmistrz wyżej wskazaną decyzją odmówił Z. P.prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad dzieckiem J. M. P. W uzasadnieniu organ podniósł, że osoba sprawująca opiekę jest posiadaczem gospodarstwa rolnego o łącznej powierzchni 4,09 ha w tym przeliczeniowych 3,95 ha i podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników z mocy ustawy w zakresie emerytalno-rentowym oraz wypadkowym, chorobowym i macierzyńskim jako rolnik, co potwierdza KRUS. Organ I instancji ponadto zacytował Uchwalę NSA z 11 grudnia 2012 r. sygn. I OPS 5/12.

Dalej organ wskazał, że od powyższej decyzji odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. wniósł Z. P. podnosząc, iż od sierpnia 2002 r. musiał zrezygnować całkowicie ze stałego zatrudnienia pracując jako kierowca. Opieka polega na stałym opiekowaniu się synem, jego leczeniem, rehabilitacją i edukacją.

Ponadto organ odwoławczy wyjaśnił, że na podstawie materiału zgromadzonego w niniejszej sprawie ustalił, iż J. M. P. legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności z dnia (...) lutego 2013 r. ustalonym do dnia (...) lutego 2016 r. łącznie z koniecznością stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz koniecznością stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Z decyzji wymiarowej Wójta Gminy B. z dnia (...) lutego 2012 r., wynika, że strona posiada gospodarstwo rolne o powierzchni 9,3500 ha fizycznych, co stanowi 1,180 ha przeliczeniowych oraz posiada las o pow. 1,3700 ha fizycznych, z decyzji wymiarowej Burmistrza R. z dnia (...) lutego 2012 r. wynika że Państwo P. posiadają gospodarstwo rolne o powierzchni 4,9100 ha fizycznych, co stanowi 3,95 ha przeliczeniowych. Ponadto organ wskazał, że KRUS potwierdza, iż strona podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników z mocy ustawy w zakresie emerytalno-rentowym oraz wypadkowym, chorobowym i macierzyńskim jako rolnik.

Dalej organ po przytoczeniu treści przepisów prawa podniósł, że w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 grudnia 2012 r., sygn..akt I OPS 5/12 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie siedmiu sędziów stwierdził, iż prowadzenie gospodarstwa rolnego przez rolnika stanowi negatywną przesłankę przyznania tej osobie świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 w związku z art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych (Lex nr 1230181).

W dalszej części uzasadnienia organ po przytoczeniu fragmentów uzasadnienia uchwały wyjaśnił, że odwołujący, który jest ojcem dziecka niepełnosprawnego, posiada gospodarstwo rolne, którego jest współwłaścicielem, co wiąże się niewątpliwie z koniecznością jego prowadzenia a przez to określonymi obowiązkami i co za tym idzie nakładem pracy, lecz także z uzyskiwaniem dochodu z tego gospodarstwa.

Organ podniósł, że w świetle przytoczonej wyżej uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego stanowi to negatywną przesłankę przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad dzieckiem niepełnosprawnym w stopniu znacznym, ponieważ jak to wynika z uzasadnienia uchwały NSA w wypadku osób rezygnujących z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej świadczenie pielęgnacyjne ma zrekompensować utratę szans zarobkowych. Natomiast fakt prowadzenia gospodarstwa rolnego wiąże się także z uzyskiwaniem z niego dochodów, tym samym nie rezygnując z użytkowania gospodarstwa jego posiadacz nie rezygnuje z uzyskania szans zarobkowych z tytułu dochodów z produkcji rolnej. Ustawowa przesłanka rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia albo innej pracy zarobkowej stanowi nie tylko warunek umożliwiający sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym członkiem najbliższej rodziny, lecz również wymóg nieuzyskiwania z tego tytułu określonych dochodów, której rekompensatę finansową ma stanowić właśnie świadczenie pielęgnacyjne.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniósł Z. P. zarzucając jej naruszenie:

- art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych polegające na niezastosowaniu dyspozycji tej normy,

- art. 6 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 - dalej jako "k.p.a.") poprzez jego naruszenie, a polegające na wydaniu decyzji na podstawie rozstrzygnięcia sądu administracyjnego, a nie na podstawie bezwzględnie obowiązujących przepisów prawa.

W uzasadnieniu skargi skarżący po przytoczeniu treści art. 17 ust. 1 oraz art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych wskazał, że rolnik nie wykonując zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej niezależnie od wielkości gospodarstwa rolnego może ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne, ponieważ spełnia warunek z cyt, wyżej art. 17 ust. 1 ustawy, a co za tym idzie spełnia wyżej wymienione przesłanki, na co wskazywał podczas toczącego się postępowania.

W ocenie skarżącego Samorządowe Kolegium Odwoławcze wydając przedmiotową decyzję naruszyło zasadę legalizmu wyrażoną w art. 6 k.p.a., zgodnie z którą organy administracji publicznej zobowiązane są działać na podstawie przepisów prawa - tj. na podstawie wyżej wymienionych bezwzględnie obowiązujących przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, a nie kierować się rozstrzygnięciem sądu administracyjnego. W tym miejscu należy wskazać, iż Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej nie wymienia wśród źródeł powszechnie obowiązującego prawa indywidualnych rozstrzygnięć sądów administracyjnych, a co za tym idzie mogą one jedynie stanowić "głos w sprawie", a nie stanowić podstawy rozstrzygnięć.

Należy podkreślić, iż wskazywana przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego nie ma mocy wiążącej w stosunku do tego organu, a mimo to stała się podstawą jego rozstrzygnięcia, co pozostaje w sprzeczności z bezwzględnie obowiązującymi przepisami prawa.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie powtarzając argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 - dalej p.p.s.a.) polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy. Przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Na podstawie art. 134 § 1 p.p.s.a., w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną.

Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego o utrzymaniu w mocy decyzji Burmistrza w przedmiocie odmowy przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad dzieckiem.

Podstawą odmowy przyznania skarżącemu powyższego świadczenia stanowił fakt prowadzenia przez skarżącego gospodarstwa rolnego.

Materialnoprawną podstawę decyzji administracyjnych zapadłych w niniejszej sprawie stanowił przepis art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych - w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 2013 r., ustalonym przepisami ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r. Nr 1548;). zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: matce albo ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka, osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Na tle tego przepisu, w brzmieniu sprzed nowelizacji dokonanej ustawą z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw, jeszcze do niedawna istniały wątpliwości i rozbieżności w orzecznictwie sądowo-administracyjnym co do tego, czy posiadanie gospodarstwa rolnego wyklucza przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

W związku z tym w dniu 11 grudnia 2012 r. doszło do podjęcia przez Naczelny Sąd Administracyjny w składzie siedmiu sędziów na podstawie art. 15 § 1 pkt 3 p.p.s.a. uchwały NSA o sygn. akt I OPS 5/12 - powoływanej w niniejszej sprawie przez organy obu instancji, w której stwierdzono, że prowadzenie gospodarstwa rolnego przez rolnika stanowi negatywną przesłankę przyznania tej osobie świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 w związku z art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

W uzasadnieniu uchwały Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że jakkolwiek przepis art. 17 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych odnosi się wprost do zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, których nie podejmuje lub z których rezygnuje osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, a nie do tego, jaką działalność prowadzi ta osoba, to jednak ratio legis tego przepisu wskazuje, że chodzi tu o osobę, której wyłącznym źródłem utrzymania (dochodów) jest zatrudnienie lub inna praca zarobkowa w rozumieniu ustawy. Istota świadczenia pielęgnacyjnego z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych polega na tym, że świadczenie to jest adresowane wyłącznie do tych osób, których źródłem utrzymania jest wykonywanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej i które nie podejmują lub rezygnują z tego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Oznacza to, że nie jest osobą uprawnioną do świadczenia pielęgnacyjnego osoba, która nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w sytuacji, gdy ma inne źródło utrzymania (dochodów) i to bez względu na wielkość tych dochodów.

Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, że ustawa o świadczeniach rodzinnych nie definiuje pojęcia "rolnik". Taką definicję zawiera natomiast ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 z późn. zm.), w myśl której rolnikiem jest osoba będąca posiadaczem gospodarstwa rolnego (art. 6 pkt 1). Natomiast zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (Dz. U. z 2006 r. Nr 136, poz. 969 z późn. zm.) za gospodarstwo rolne uważa się obszar gruntów sklasyfikowanych w ewidencji gruntów i budynków jako użytki rolne lub jako grunty zadrzewione i zakrzewione na użytkach rolnych, z wyjątkiem gruntów zajętych na prowadzenie działalności gospodarczej innej niż rolnicza, o łącznej powierzchni przekraczającej 1 ha lub 1 ha przeliczeniowy i stanowiący własność lub znajdujących się w posiadaniu osoby fizycznej, osoby prawnej albo jednostki organizacyjnej, w tym spółki nieposiadającej osobowości prawnej.

Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił też zawodowy charakter działalności rolniczej, na który wskazuje zarówno użycie w ustawie o ubezpieczeniu społecznym rolników określenia "rolnik", oznaczającego specyficzne zajęcie i związane z nim umiejętności, jak i to, że ustawa ta przyjmuje zasadę wyłączenia z obowiązku rolniczego ubezpieczenia społecznego osób spełniających warunki do objęcia innym ubezpieczeniem społecznym (art. 7 ust. 1 i art. 16 ust. 3), dopuszczając jedynie w ograniczonym zakresie możliwość dalszego podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników przez osoby podejmujące pozarolniczą działalność gospodarczą (art. 5a). Unormowanie to, zdaniem NSA, wskazuje jasno cel ustawodawcy, jakim jest zapewnienie ubezpieczenia społecznego osobom, dla których prowadzenie działalności rolniczej jest zawodem, stanowiącym ich podstawowe zajęcie i stałe źródło utrzymania (zob. np. art. 7 ust. 2 i 16 ust. 2 pkt 1), i które z tego względu nie mają innego tytułu do ubezpieczenia. Stały charakter, jako kolejna cecha działalności rolniczej, wynika zaś z istoty określenia "prowadzenie działalności". Potwierdzają to także przepisy ustawy, z których wynika, że stały charakter takiej działalności ustawodawca uważa za oczywisty. W szczególności do takiej konkluzji powadzi treść artykułów 7 ust. 2 i 16 ust. 2 pkt 1 ustawy, zgodnie z którymi ubezpieczeniu społecznemu rolników na wniosek podlega inny (niż osoba, której gospodarstwo obejmuje obszar użytków rolnych powyżej 1 ha przeliczeniowego lub dział specjalny) rolnik lub domownik, jeżeli działalność rolnicza stanowi stałe źródło jego utrzymania. Z kolei osobisty charakter działalności, jako cecha działalności rolniczej, oznacza, że rolnik osobiście prowadzi gospodarstwo rolne, co wyraża się co najmniej w tym, że do niego zwykle należy podejmowanie decyzji dotyczących prowadzonego gospodarstwa. Wynika to z samego sensu wyrażenia "prowadzenie działalności". Tak rozumiany osobisty charakter działalności rolniczej nie wyklucza korzystania z pomocy innych osób w prowadzeniu gospodarstwa lub zatrudniania w tym celu pracowników. Prowadzenie działalności rolniczej wiąże się ściśle z normalnymi działaniami koniecznymi dla prowadzenia gospodarstwa rolnego, tj. z wykonywaniem pracy w tym gospodarstwie lub wykonywaniem innych zwykłych czynności związanych z prowadzeniem takiej działalności. Praca ta lub czynności nie muszą jednak mieć charakteru pracy fizycznej. Pojęcie "prowadzenie gospodarstwa rolnego" mieści w sobie cały zespół czynności. Słowo "prowadzenie" w języku polskim oznacza bowiem sprawowanie nad czymś nadzoru, zarządzanie, kierowanie czymś, zajmowanie się czymś, trudnienie się czymś, realizowanie jakiegoś celu. Prowadzenie gospodarstwa rolnego może polegać zatem tylko na zarządzaniu nim. Dopiero występowanie całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym, czyli niemożność wykonywania pracy fizycznej w gospodarstwie i brak możliwości zarządzania nim, z reguły stanowi obiektywną przeszkodę w prowadzeniu gospodarstwa, a tym samym osiągania z niego dochodu. Przyjęte wyżej rozumienie pojęcia prowadzenia działalności rolniczej znajduje dodatkowe potwierdzenie w ustawie z dnia 11 kwietnia 2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego (Dz. U. z 2012 r. poz. 803), która do cech pojęcia rolnika indywidualnego zalicza m.in. osobiste prowadzenie gospodarstwa rolnego, wprowadzając domniemanie, że taki stan rzeczy występuje, gdy dana osoba podejmuje wszelkie decyzje dotyczące prowadzenia działalności w gospodarstwie rolnym (art. 6).

Powyższe rozważania doprowadziły skład orzekający NSA do konstatacji, że prowadzenie gospodarstwa rolnego oznacza stałą i osobistą działalność rolnika, mającą charakter zarówno wykonywania pracy lub innych zwykłych czynności wiążących się z tym prowadzeniem, jak i zarządzanie gospodarstwem. Zatem przy właściwej organizacji pracy rolnik może prowadzić gospodarstwo rolne - zarządzać nim i jednocześnie sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną. Jest bowiem organizatorem własnej pracy. Ma możliwość jej zaplanowania, dostosowania rozkładu zajęć do potrzeb rodziny, w tym swobodnego wyznaczenia czasu niezbędnego na czynności opiekuńcze nad osobą niepełnosprawną.

W przywołanej uchwale NSA wskazano też, że wykładnia logiczna i systemowa postanowień art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych skłania do wniosku, że rezygnacja z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nie może budzić wątpliwości. Musi to być stan trwały, czyli osoba taka musi zrezygnować definitywnie zarówno z aktualnego zatrudnienia, jak i nie podejmować tego zatrudnienia w przyszłości. W przypadku rolnika oznaczałoby to konieczność rezygnacji z prowadzenia gospodarstwa rolnego w przywołanym wyżej znaczeniu. Tak więc na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych do rolnika prowadzącego gospodarstwo rolne nie ma zastosowania pojęcie "rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej". Praca we własnym gospodarstwie rolnym, zarządzanie nim, jest formą aktywności zawodowej uprawianą dla celów zarobkowych. Oznacza to, że nie jest możliwe uzyskanie świadczenia, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w sytuacji, gdy rolnik prowadzi gospodarstwo rolne. Sam fakt prowadzenia gospodarstwa rolnego pozbawia rolnika prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, i nie ma w tym wypadku potrzeby dokonywania oceny, czy wielkość posiadanego przez niego gospodarstwa, rodzaj upraw, pozwalałyby mu na podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej poza rolnictwem, a pracy takiej nie podejmuje (bądź z niej rezygnuje) z powodu konieczności opieki nad osobą niepełnosprawną, względem której ciąży na nim obowiązek alimentacyjny. W ocenie NSA rolnik prowadzący gospodarstwo rolne znajduje się w takiej sytuacji socjalno-ekonomicznej, która uniemożliwia mu przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Stanowisko takie jest uprawnione na gruncie logicznych i systemowych reguł wykładni przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, a wspiera je dodatkowo fakt, że rolnik, spełniający przesłanki określone w art. 7 ust. 1, 2 i 6 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2008 r. Nr 170, poz. 1051 z późn. zm.) - tj. m.in. posiadający w dniu 31 maja danego roku grunty rolne, wchodzące w skład gospodarstwa rolnego, o łącznej powierzchni działek rolnych nie mniejszej niż 1 ha - otrzymuje corocznie ze środków Unii Europejskiej jednolitą płatność obszarową.

Naczelny Sąd Administracyjny w omawianej uchwale wyraził przekonanie, że prawodawca celowo dokonał pominięcia ustawodawczego, nie wymieniając wśród form aktywności zawodowej prowadzenia gospodarstwa rolnego przez rolnika. Mając na względzie cel i istotę instytucji świadczenia pielęgnacyjnego, przy założeniu racjonalności i konsekwencji preferencji prawodawcy, NSA uznał, że nie ma powodu do rozszerzenia, w drodze wykładni, zakresu definicji "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" na rolników prowadzących gospodarstwo rolne. Podkreślił, że stanowisko takie nie godzi w zasadę równości wobec prawa wyrażoną w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, z której wynika nakaz jednakowego traktowania podmiotów prawa w obrębie określonej klasy (kategorii). W ocenie NSA, rolnicy prowadzący gospodarstwo rolne nie mogą w równej mierze zrezygnować z zatrudnienia bądź innej pracy zarobkowej, co osoby wykonujące określone w art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych formy aktywności zawodowej. Są bowiem w innej sytuacji ekonomicznej i socjalnej, aniżeli osoby świadczące pracę na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonujące pracę lub świadczące usługi na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkowstwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych, a także prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą - zwłaszcza gdy się bierze pod uwagę sposób i warunki uzyskiwania środków utrzymania. W wypadku osób rezygnujących z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej świadczenie pielęgnacyjne ma zrekompensować utratę szans zarobkowych na skutek poświęcenia czasu wyłącznie na opiekę nad bliską osobą niepełnosprawną.

W uchwale dodatkowo podkreślono, że istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest finansowe zrekompensowanie osobie rezygnującej z aktywności zawodowej poprzez wypłatę jej określonej przepisami kwoty (art. 17 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych) oraz opłacenie składki na ubezpieczenie emerytalne i rentowe. Uwzględniono w związku z tym, że wszystkie formy aktywności wymienione w art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych podlegają obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu określonemu w przepisach ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 z późn. zm.). Rolnicy zaś podlegają odmiennemu reżimowi zabezpieczenia społecznego, określonego w ustawie o ubezpieczeniu społecznym rolników. Jest to celowe działanie ustawodawcy, który dostosował system ubezpieczeń m.in. do charakteru pracy i warunków panujących na wsi. Wprawdzie przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń wskazują, że organ wykonawczy gminy nie opłaca składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe za osobę pobierającą świadczenie pielęgnacyjne, jeżeli podlega ona obowiązkowi ubezpieczenia społecznego z innego tytułu na podstawie ustawy systemowej lub na podstawie odrębnych przepisów (art. 6 ust. 2b), ale nie znosi to warunku całkowitej rezygnacji z aktywności zawodowej, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zdaniem rozszerzonego składu NSA opłacanie ze środków publicznych składek na ubezpieczenie emerytalno-rentowe także może stanowić uzasadnione kryterium dyferencjacji statusu ubezpieczonych w zakresie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny wziął również pod uwagę to, że świadczenie pielęgnacyjne uregulowane w ustawie o świadczeniach rodzinnych jest świadczeniem, które podlega koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w trybie rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz.Urz.UE.L 166 z 30.04.2004, s. 1, z późn. zm.; Dz.Urz.UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 5, t. 5, str. 72) oraz rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczące wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz.Urz.UE.L 284 z 30.10.2009, s. 1). Wskazał, że postanowienia o koordynacji systemu zabezpieczenia społecznego oraz ich wykładnia dokonana przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej, wzmacniają argumentację przemawiającą za tym, że rolnik prowadzący gospodarstwo rolne nie jest osobą uprawnioną do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego. Z punktu widzenia koncepcji zatrudnienia przyjętej w rozporządzeniu, za wykonującego pracę najemną należy bowiem uznać każdego, kto z racji podejmowania aktywności zarobkowej podlega systemowi zabezpieczenia społecznego danego państwa i nie może być uznany za osobę wykonującą pracę na własny rachunek. Rolnik prowadzący gospodarstwo rolne do takiej kategorii nie należy.

Kierując się w szczególności przedstawionymi wyżej względami, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że w świetle art. 17 ust. 1 w związku z art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych prowadzenie gospodarstwa rolnego przez rolnika stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Ponadto wskazać należy, że przywołana uchwała NSA zachowuje swą aktualność także w obecnym stanie prawnym, tj. po wejściu w życie ustawy zmieniającej. Dokonana bowiem tą ustawą nowelizacja ustawy o świadczeniach rodzinnych, choć w istotnym zakresie zmodyfikowała przesłanki uzyskiwania świadczenia pielęgnacyjnego, to jednak, po pierwsze, zasadniczo w kierunku ich zaostrzenia (a w efekcie - ograniczenia kręgu osób uprawnionych do takiego świadczenia), a po drugie, w zakresie relewantnym dla oceny uprawnień rolników do tego rodzaju świadczeń, a zwłaszcza co do brzmienia definicji "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" z art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych, pozostała niezmieniona.

Sąd orzekający w niniejszej sprawie w całej rozciągłości podziela powyższy pogląd zaprezentowany w cytowanej uchwale.

Odnosząc się natomiast do zarzutu naruszenia art. 6 k.p.a. wskazać należy, że podstawę prawną wydanych w niniejszej sprawie decyzji stanowiły przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych a nie uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 grudnia 2012 r., sygn. akt I OPS 5/12. Fakt przytoczenia w treści uzasadnienia powyższej uchwały świadczy jedynie, że organy podzieliły wykładnię przepisów prawa zaprezentowaną w tym akcie.

Ponadto wskazać należy, że uchwała składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego wiąże bezpośrednio w sprawie, w której została podjęta (art. 187 § 2 p.p.s.a.). Tym niemniej każda taka uchwała wykazuje jeszcze rozszerzoną, tzw. ogólną moc wiążącą, wynikającą z brzmienia art. 269 § 1 p.p.s.a., który nie pozwala żadnemu składowi sądu administracyjnego rozstrzygnąć sprawy analogicznej do tej, w której podjęto uchwałę, w sposób sprzeczny ze stanowiskiem zawartym w uchwale. Jedyną możliwością odstąpienia od takiego stanowiska jest wystąpienie przez skład niepodzielający stanowiska zajętego w uchwale do odpowiedniego składu NSA z zagadnieniem prawnym i uzyskanie nowej uchwały o odmiennej treści. Wszystko to oznacza, że uchwała składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego - do jakich zalicza się ww. uchwała NSA o sygn. akt I OPS 5/12 - w istocie nie dotyczy tylko danej sprawy, ale także wszystkich spraw o podobnym stanie faktycznym i prawnym. Dopóki nie nastąpi zmiana stanowiska zawartego w uchwale w drodze nowej uchwały odpowiedniego składu NSA, dopóty związane nim pośrednio (tekst jedn.: w sposób wyżej wskazany) sądy administracyjne, stanowisko to winny respektować.

Skoro zatem w niniejszej sprawie, jak wynika z niewadliwych ustaleń organów administracji skarżący posiada gospodarstwo rolne o powierzchni znacznie przekraczającej 1 ha (także przeliczeniowy), to w świetle powołanej uchwały świadczenie pielęgnacyjne w związku z koniecznością sprawowania opieki nad synem nie może być mu przyznane.

Odnosząc się natomiast do podnoszonych w toku postępowania kwestii prowadzenia gospodarstwa rolnego przez szwagra w ślad za cytowaną wyżej uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 grudnia 2012 r. powtórzyć należy, że "pojęcie "prowadzenie gospodarstwa rolnego" mieści w sobie cały zespół czynności. Słowo "prowadzenie" w języku polskim oznacza bowiem sprawowanie nad czymś nadzoru, zarządzanie, kierowanie czymś, zajmowanie się czymś, trudnienie się czymś, realizowanie jakiegoś celu. Prowadzenie gospodarstwa rolnego może polegać zatem tylko na zarządzaniu nim, a tym samym osiągania z niego dochodu. Dopiero występowanie całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym, czyli niemożność wykonywania pracy fizycznej w gospodarstwie i brak możliwości zarządzania nim, z reguły stanowi obiektywną przeszkodę w prowadzeniu gospodarstwa". W sensie ekonomicznym, prowadzenie gospodarstwa rolnego tym różni się od wskazanych w art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych form aktywności zawodowej, że rolnik działa na własny rachunek ponosząc ryzyko gospodarcze oraz podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu rolników w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. W efekcie to rachunek ekonomiczny determinuje reżim pracy rolnika, a podejmowanie przez niego, w ramach zarządzania gospodarstwem, nawet nieracjonalnych z punktu widzenia gospodarczego działań, nie skutkuje pozbawieniem go zatrudnienia, ale wpływa jedynie na ekonomiczne wyniki działalności rolniczej.

Wobec powyższego wobec prawidłowego ustalenia, że skarżący jest współwłaścicielem gospodarstwa rolnego podlegającym obowiązkowemu ubezpieczeniu w KRUS, czego skarżący nie kwestionuje, a co znajduje potwierdzenie w dokumentach znajdujących się w aktach sprawy organy trafnie uznały, iż przedmiotowej sprawie nie zaistniały przesłanki uzasadniające przyznanie skarżącemu wnioskowanej pomocy.

W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.