Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2587887

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu
z dnia 21 listopada 2018 r.
IV SA/Po 673/18

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Izabela Bąk-Marciniak (spr.).

Sędziowie WSA: Maciej Busz Józef Maleszewski.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 listopada 2018 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia (...) czerwca 2018 r., nr (...) w przedmiocie zasiłku okresowego oddala skargę.

Uzasadnienie faktyczne

Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 13 czerwca 2018 r., nr (...), którą utrzymano w mocy decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia 2 maja 2018 r. nr (...), orzekającą o przyznaniu M. S. zasiłek okresowy w kwocie (...) zł od dnia 1 kwietnia 2018 r. do dnia 31 maja 2018 r. oraz nadaniu decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności.

Zaskarżona decyzja zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.

Wnioskiem z dnia 4 kwietnia 2018 r. M. S. zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. o udzielenie pomocy w formie zasiłku okresowego i celowego, ponieważ nie posiada środków na bieżące utrzymanie, zamieszkuje sam, nie ma nikogo na utrzymaniu, został zaliczony do osób niepełnosprawnych w stopniu umiarkowanym do kwietnia 2023 r. i z tego tytułu nadal posiada uprawnienia do zasiłku stałego od kwietnia 2018 r. w wysokości (...) zł miesięcznie. Organ I instancji wskazał, że wnioskodawca istotnie jest osobą samotnie gospodarującą i spełnia kryteria podmiotowe dające podstawę do uwzględnienia wniosku i przyznania zasiłku okresowego. Stwierdzono, że spełnione jest również kryterium dochodowe uprawniające do otrzymania tej pomocy, gdyż dochód wnioskodawcy w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku wyniósł (...) zł (zasiłek stały), tym samym nie przekroczył kryterium dochodowego wynoszącego (...) zł. Różnica więc między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej, a dochodem strony wynosi (...) zł, a 50% tej różnicy stanowi kwotę (...) zł. Z tych względów organ I instancji zdecydował o przyznaniu zasiłku okresowego w wysokości (...) zł, gdyż kwota zasiłku okresowego nie może być niższa niż (...) zł (art. 38 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej).

W odwołaniu od decyzji przyznającej zasiłek okresowy M. S. nie zgodził się z wysokością przyznanego świadczenia.

W wyniku rozpatrzenia odwołania, decyzją z dnia 13 czerwca 2018 r., nr (...), Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu swojej decyzji Kolegium potwierdziło ustalenia organu I instancji co do stanu i sytuacji dochodowej skarżącego. Przytoczyło treść przepisów przedmiotowej ustawy pomocy społecznej odnoszących się do celów i zadań pomocy społecznej oraz możliwości ich realizacji przez organy administracji publicznej. Kolegium odnotowało, że w myśl przepisów art. 38 ust. 1 pkt 1, ust. 2 pkt 1 i ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, rozstrzyganie w przedmiocie prawa do zasiłku okresowego nie zostało przez ustawodawcę pozostawione uznaniu administracyjnemu organów, lecz przykładowo zdefiniowane przesłanki przyznawania zasiłku okresowego dają organowi stosunkowo dużą swobodę decyzyjną oraz powodują, że przyznanie tej formy wsparcia zależy od spełnienia ogólnych warunków udzielenia pomocy społecznej. Organ II instancji wskazał, że przyznawanie i wypłacanie zasiłków okresowych należy do zadań własnych gminy o charakterze obowiązkowym (art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o pomocy społecznej). Wysokość zasiłku może być ustalona do wysokości stanowiącej różnicę między kryterium dochodowym osoby lub rodziny a jej dochodem - nie mniej niż 20 zł miesięcznie (art. 38 ust. 4 cyt. ustawy o pomocy społecznej). Zasiłki okresowe są zadaniem własnym gminy, dotowanym z budżetu państwa. SKO podkreśliło, że udzielając świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej organ powinien kierować się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględniania potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli te potrzeby odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Kolegium uznało, że organ I instancji trafnie przyjął, że wnioskodawca spełnia ustawowe wymogi uprawniające go do otrzymania pomocy w formie zasiłku okresowego.

W skardze na ww. decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego M. S. zakwestionował stanowisko organów obu instancji orzekających w sprawie, które nie uwzględniły jego szczególnie trudnej sytuacji bytowej, jak i zdrowotnej. Oświadczył, że jest niezadowolony z rozstrzygnięcia co do wysokości przyznanego świadczenia.

Postanowieniem starszego referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Poznaniu z dnia 7 sierpnia 2018 r. przyznano skarżącemu prawo pomocy poprzez ustanowienie radcy prawnego.

Pełnomocnik z urzędu w piśmie procesowym z dnia 10 kwietnia 2018 r. zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie przepisów art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 k.p.a., poprzez nieustalenie i nierozważenie wszystkich okoliczności faktycznych umożliwiających prawidłowe zastosowanie przepisu art. 38 ust. 2 w zw. z art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej. Na podstawie tak przedstawionego zarzutu wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przyznanie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu.

Argumentował, że organy nie wykazały i nie uzasadniły, dlaczego skarżącemu został przyznany zasiłek okresowy w wysokości (...) zł. Tym samym, czy rzeczywiście było niemożliwe przyznanie skarżącemu zasiłku okresowego na poziomie wyższym niż minimalny.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Należy podkreślić, że sądy administracyjne zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 2188), sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 wymienionego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 z późn. zm.), wynika natomiast, że w przypadku, gdy Sąd stwierdzi, bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Cytowana regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

Przy tym z mocy art. 134 § 1 p.p.s.a. tejże kontroli legalności dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Dokonując oceny zaskarżonej decyzji zgodnie ze wskazanymi normami Wojewódzki Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, iż skarga nie jest zasadna. Skarga nie zasługuje również na jej uwzględnienie z przyczyn, które Sąd obowiązany był wziąć pod uwagę działając z urzędu.

Zaskarżona decyzja wydana została na podstawie ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2018 r. poz. 1693).

Przypomnienia wymaga, że kontroli Sądu poddana została decyzja o przyznaniu skarżącemu zasiłku okresowego. Stosownie do art. 38 ust. 1 tej ustawy zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej bądź rodzinie, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego rodziny. Stosownie do art. 38 ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, zasiłek okresowy ustala się w przypadku osoby samotnie gospodarującej - do wysokości różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby, z tym że kwota zasiłku nie może być wyższa niż (...) zł miesięcznie. Ponadto w myśl art. 38 ust. 3 pkt 1 kwota zasiłku okresowego, nie może być niższa niż 50% różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby. Jednocześnie kwota zasiłku okresowego nie może być niższa niż (...) zł miesięcznie (art. 38 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej). Natomiast okres, na jaki jest przyznawany zasiłek okresowy, ustala ośrodek pomocy społecznej na podstawie okoliczności sprawy na mocy art. 38 ust. 5 tej ustawy.

Ponadto według art. 3 ust. 4 cytowanej ustawy, potrzeby osoby i rodziny korzystającej z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej.

Zdaniem Sądu, organ prawidłowo stwierdził w zaskarżonej decyzji, że wyznacznikami ustalania wysokości zasiłku okresowego są - z jednej strony - sytuacja materialna wnioskodawcy, a z drugiej strony - możliwości finansowe organów pomocy społecznej. Jak bowiem trafnie podkreślił organ odwoławczy - art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, ma zastosowanie jako zasada ogólna również przy przyznawaniu zasiłku okresowego, przy uwzględnieniu treści art. 38 ust. 3 tej ustawy.

Decyzja określająca wysokość zasiłku okresowego podejmowana jest w ramach uznania administracyjnego. Uznanie administracyjne cechuje się między innymi tym, że organ nie jest związany ścisłymi kryteriami prawnymi, a więc ma pewną swobodę w ocenie zasadności zgłoszonych żądań. Fakt spełnienia kryteriów ustawowych dla przyznania zasiłku okresowego nie powoduje po stronie organu obowiązku przyznania go w maksymalnej wysokości. Należy podkreślić, że w art. 38 ust. 2 pkt 1 i art. 38 ust. 3 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, zakres uznania administracyjnego został ograniczony w ten sposób, że według tych przepisów, zasiłek okresowy może być ustalony w wysokości - nie niższej niż 50% różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej, a dochodem tej osoby i - nie wyższej niż kwota różnicy między kryterium dochodowym, a dochodem tej osoby (z tym, że zasiłek ten nie może być wyższy niż kwota ściśle określona w art. 38 ust. 2 pkt 1, ani też niższy niż (...) zł miesięcznie - o czym mowa w art. 38 ust. 4). W ten sposób określona została w tych przepisach minimalna i maksymalna wysokość zasiłku okresowego, a więc przedział, w ramach którego, ma być ustalony zasiłek okresowy.

Wobec powyższego, wbrew błędnemu przekonaniu skarżącego, organy administracji prawidłowo powołały się na art. 3 ust. 4 ustawy, mający zastosowanie do decyzji uznaniowych, gdyż określenie wysokości zasiłku okresowego ma - we wskazanym wyżej zakresie - charakter uznaniowy. Ponadto organ I instancji wskazał, że pomoc przyznano w ramach możliwości finansowych MOPS, który realizując swoje obowiązkowe zadania nie jest w stanie udzielać zasiłków okresowych w kwocie wyższej niż 50% różnicy między kryterium dochodowym, a ustalonym dochodem, ponieważ wpływałoby to w sposób bezpośredni na możliwości zabezpieczenia podstawowych potrzeb bytowych innych świadczeniobiorców oczekujących wsparcia pomocy społecznej, przy czym posiadanymi środkami musiał organ dysponować przez cały rok 2017.

Podkreślić należy, że organy administracji działają w oparciu o środki finansowe, których wysokość jest ściśle określona i w tak wyznaczonych granicach muszą realizować cele powierzone im w ustawie o pomocy społecznej. Są zatem upoważnione do ograniczenia rozmiaru przyznawanych świadczeń z uwagi na szczupłość pozostających w ich dyspozycji środków finansowych, a posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbę osób wymagających wsparcia. Tak wyrażony pogląd znajduje oparcie w stanowisku orzecznictwa sądowego (por: wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 17 kwietnia 2002 r., sygn. akt: II SA/Gd 4332/01; z dnia 19 czerwca 2007 r. sygn. akt I OSK 1464/2006, Lex 299415; z dnia 25 stycznia 2008 r. sygn. akt I OSK 624/07, strona internetowa - Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponadto nie zachodzi konieczność wykazywania w każdym przypadku możliwości finansowych organów pomocy społecznej, a ich ograniczone możliwości należą do faktów powszechnie znanych (por. wyroki NSA z dnia 26 czerwca 2009 r., sygn. akt I OSK 1457/08, z dnia 9 stycznia 2013 r., sygn. akt I OSK 1389/12).

Odnosząc się do zarzutu skarżącego dotyczącego naruszenia przepisów art. 38 ust. 2 w zw. z art. 8 ust. 3 u.p.s. należy podkreślić, że zasiłek okresowy został prawidłowo przyznany skarżącemu w minimalnej wysokości gwarantowanej. Stanowisko w tym zakresie zostało uzasadnione w sposób nie budzący wątpliwości Sądu. Należy stwierdzić, że zaskarżone rozstrzygnięcie nie naruszyło przepisów ustawy o pomocy społecznej. Należy zauważyć, że od 1 marca 2016 r. do 31 marca 2018 r. skarżący pobierał zasiłek stały (...) zł. Za marzec 2018 r. zasiłek został mu wypłacony w dniu 15 marca 2018 r. Nadal decyzją z dnia 2 maja 2018 r. Prezydent Miasta K. przyznał skarżącemu zasiłek stały od 1 kwietnia 2018 r. do 30 kwietnia 2023 r., z uwagi na wydane w dniu 11 kwietnia 2018 r. orzeczenie o stopniu niepełnosprawności. W dniu 4 kwietnia 2018 r. skarżący złożył wniosek o zasiłek okresowy. Prawidłowo zatem organ przyjął dochód skarżącego z marca 2018 r. miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku, który został skarżącemu wypłacony w dniu 15 marca 2018 r.

Nie stwierdzono również naruszenia przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego w sposób, który miałby wpływ na wynik sprawy. W ocenie Sądu w uzasadnieniu decyzji Kolegium w sposób dostateczny wykazało, że wszystkie okoliczności sprawy podlegały ocenie w ramach przeprowadzonego postępowania, a przytoczona w zaskarżonej decyzji argumentacja nakazuje uznać, że jej uzasadnienie spełnia wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a. Zawiera ona bowiem wskazanie faktów oraz dowodów, na których rozstrzygający sprawę organ się oparł, oraz uzasadnienie prawne, a więc wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji. Organy w oparciu o posiadane dokumenty oraz informacje podane przez skarżącego dokonały właściwych ustaleń i w sposób wyczerpujący wyjaśniły okoliczności, które przesądziły, że wnioskowana przez skarżącego pomoc została mu przyznana w określonej w decyzji wysokości. W toku postępowania administracyjnego rozważono wszelkie okoliczności mające istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Jednocześnie zauważyć przyjdzie, co jest Sądowi wiadome z urzędu, iż skarżący objęty jest pomocą również w innych formach.

Biorąc pod uwagę przedstawione powyżej regulacje prawne oraz okoliczności sprawy Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżona decyzja została wydana w wyniku właściwej oceny materiałów sprawy i prawidłowych rozważań prawnych, co uzasadnia rozstrzygnięcie na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.