Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2720625

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu
z dnia 11 września 2019 r.
IV SA/Po 610/19
Wezwanie do uzupełnienia wniosku o świadczenie wychowawcze.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Maciej Busz (spr.).

Sędziowie WSA: Izabela Bąk-Marciniak, Asesor sądowy Katarzyna Witkowicz-Grochowska.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 września 2019 r. sprawy ze skargi S. S. na decyzję Samorządowe Kolegium Odwoławcze z dnia (...) maja 2019 r. nr (...) w przedmiocie świadczenia rodzinnego

1. uchyla zaskarżoną decyzję w części utrzymującej w mocy pkt 1 decyzji Burmistrza (...) z dnia (...) lutego 2019 r. nr (...), którym odmówiono przyznania skarżącej zasiłku rodzinnego na S. B. na okres od (...) grudnia 2018 r. do (...) lutego 2019 r.;

2. uchyla pkt 1 decyzji Burmistrza (...) z dnia (...) lutego 2019 r. nr (...), którym odmówiono przyznania skarżącej zasiłku rodzinnego na S. B. na okres od (...) grudnia 2018 r. do (...) lutego 2019 r.

Uzasadnienie faktyczne

Burmistrz Gminy i Miasta (...) decyzją z (...).02.2019 r. nr (...) wydaną na podstawie art. 104 § 1 art. 107 § 1, art. 108 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj.: Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 z późn. zm., dalej k.p.a.), art. 2. art. 3 pkt 1, pkt 2, pkt 10, pkt 11, pkt 23, art. 4. art. 5 ust. 1-3d, ust. 4, art. 6 ust. 1, art. 8, art. 9, art. 20, art. 23, art. 24, art. 25 ust. 1, ust. 2, art. 26 ust. 1-5, art. 30 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj.: Dz. U. z 2018 r. poz. 2220 z późn. zm., dalej u.ś.r.), po rozpatrzeniu wniosku (...) złożonego dnia (...).12.2018 r. przez S. S. (dalej skarżąca) 1. odmówił przyznania skarżącej zasiłku rodzinnego wnioskowanego na dziecko do 5 lat, na S. B. na okres od (...).12.2018 do (...).02.2019 r.

Powodem odmowy na ww. okres jest: niespełniony warunek art. 24a ust. 6 pkt 1 (świadczenia rodzinne) - odnośnie zasądzonych alimentów na dziecko.

2. przyznał skarżącej świadczenie w formie:

- zasiłek rodzinny na dziecko do 5 lat, przyznany na S. B., w kwocie (...) zł miesięcznie, na okres od (...).03.2019 do (...).10.2019 r.

- dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu urodzenia dziecka, przyznany na S. B., w kwocie (...) zł jednorazowo.

W uzasadnieniu decyzji wyjaśniono, że powodem odmowy przyznania zasiłku rodzinnego na okres od (...).12.2018 r. do (...).02.2019 r., jest niespełniony warunek art. 24a ust. 6 pkt 1 u.ś.r. - odnośnie zasądzonych alimentów na dziecko.

Zgodnie z art. 24a ust. 6 w przypadku, o którym mowa w ust. 5, świadczenia rodzinne przysługują: 1) od miesiąca złożenia wniosku, nie wcześniej niż od miesiąca, od którego rodzic został zobowiązany do zapłaty alimentów, jeżeli spełnione są pozostałe warunki uprawniające do świadczeń - w przypadku dostarczenia tytułu wykonawczego.

Skarżąca w dniu (...).02.2019 r., dostarczyła protokół Sądu Rejonowego w (...) III wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia (...) lutego 2019 r. przyznający alimenty na dziecko S. B. od dnia (...) marca 2019 r. Wniosek o przyznanie zasiłku rodzinnego oraz dodatku z tytułu urodzenia dziecka na dziecko S. B. został złożony w dniu (...).12.2018 r., lecz w związku z tym, iż obowiązek alimentacyjny został ustalony na rzecz S. B. od dnia (...) marca 2019 r., zasiłek rodzinny przyznano od marca 2019 r.

Skarżąca w okresie od (...).06.2017 do (...).10.2017 przebywała na stażu jako osoba bezrobotna, następnie podejmowała zatrudnienie w okresie od (...).10. 2017 do (...).01.2019 r. Zgodnie z art. 3 pkt 23 u.ś.r., utrata dochodu oznacza utratę dochodu spowodowaną m.in. utratą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Nastąpiła utrata dochodów rodziny.

Zgodnie z art. 5 ust. 4 u.ś.r. w przypadku utraty dochodu przez członka rodziny, osobę uczącą się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy lub po tym roku, ustalając ich dochód, nie uwzględnia się dochodu utraconego. Na podstawie złożonych zaświadczeń oraz oświadczeń o dochodach rodziny ustalono, że uzyskany przez rodzinę dochód, po uwzględnieniu dochodu utraconego w przeliczeniu na osobę w rodzinie wyniósł (...) zł miesięcznie i nie przekroczył kwoty (...) zł miesięcznie, która stanowi kryterium uprawniające do zasiłku rodzinnego.

Odwołanie od powyższej decyzji w części dotyczącej odmowy przyznania świadczeń wychowawczych i zasiłku rodzinnego na okres od grudnia 2018 r. do lutego 2019 r. w ustawowym terminie wniosła S. S. wskazując, że jak wynika z art. 19 ust. 4 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci i art. 24a ust. 4 u.ś.r. w przypadku dostarczenia tytułu wykonawczego w wyznaczonym terminie, świadczenie przysługuje od miesiąca złożenia wniosku, a więc od grudnia 2018 r., gdyż (...).12.2018 r. złożyła wniosek o przyznanie powyższych świadczeń. Jednocześnie została poinformowana o obowiązku dostarczenia tytułu wykonawczego w terminie 3 miesięcy. Dnia (...).02.2019 r. dostarczyła prawomocne postanowienie Sądu o zasądzonych na rzecz małoletniego dziecka alimentach. Zatem zachowała powyższy (trzy miesięczny) termin i nie zgadza się z odmową przyznania jej świadczeń na okres od grudnia 2018 r. do lutego 2019 r.

Organ wydający decyzje przywołał wadliwą podstawę prawną, gdyż zgodnie z art. 19 ust. 4 i art. 24a ust. 4 świadczenia o które wnioskowała przy zachowaniu trzy miesięcznego terminu na dostarczenie tytułu wykonawczego przysługują od miesiąca złożenia wniosku. A organ rozpatrujący wniosek i wydający decyzję powołał przepisy tj. art. 19 ust. 5 i ust. 6 oraz art. 24a ust. 5, które jej przypadku nie dotyczą.

W jej przypadku nie doszło do niezachowania terminu dostarczenia tytułu wykonawczego potwierdzającego ustalenie alimentów na rzecz dziecka od rodzica w tym przypadku ojca.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z (...).05.2019 r. nr (...) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu decyzji opisano dotychczasowy przebieg postępowania wyjaśniając m.in., że organ I instancji wskazał, iż prawo do zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami przysługuje rodzicom, jednemu z rodziców albo opiekunowi prawnemu dziecka, opiekunowi faktycznemu dziecka, osobie uczącej się, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty (...) zł (art. 5 ust. 1 u.ś.r.). Podstawą ustalania prawa do zasiłku rodzinnego na okres zasiłkowy (...) jest przeciętny miesięczny dochód członków rodziny uzyskany w roku 2017 r. Burmistrz ustalił, że dwuosobowa rodzina skarżącej spełnia przesłanki kryterium dochodowego.

W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał, że podstawą odmowy przyznania zasiłku rodzinnego za okres od dnia (...) grudnia 2018 r. do dnia (...) lutego 2019 r. jest niespełniony warunek z art. 24a ust. 6 pkt 1 u.ś.r.

Kolegium wyjaśniło, że warunki nabywania prawa do świadczeń rodzinnych - to jest zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłku rodzinnego oraz zasady ustalania, przyznawania i wypłacania tych świadczeń określa ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (j.t. Dz. U. z 2018 r. poz. 2220 z późn. zm.). Prawo do zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami przysługuje rodzicom, jednemu z rodziców albo opiekunowi prawnemu dziecka, opiekunowi faktycznemu dziecka, osobie uczącej się, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty (...) zł - art. 5 ust. 1 u.ś.r. W ocenie Kolegium w tej sprawie rodzina spełnia kryterium dochodowe kwalifikujące do świadczeń rodzinnych w okresie zasiłkowym 2017/2018.

W art. 3 pkt 17a u.ś.r. zdefiniowano pojęcie "osoby samotnie wychowującej dziecko", jako pannę, kawalera, wdowę, wdowca, osobę pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną chyba że wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem. Zgodnie z dyspozycją art. 7 pkt 5 u.ś.r., tej grupie beneficjentów świadczeń rodzinnych zasiłek rodzinny nie przysługuje, jeżeli osobie takiej nie zostało zasądzone świadczenie alimentacyjne na rzecz dziecka od jego rodzica. Od tej zasady ustawodawca przewidział wyjątki w sytuacjach, gdy: rodzice lub jedno z rodziców dziecka nie żyje; ojciec dziecka jest nieznany; powództwo o ustalenie świadczenia alimentacyjnego od drugiego z rodziców zostało oddalone; sąd zobowiązał jednego z rodziców do ponoszenia całkowitych kosztów utrzymania dziecka i nie zobowiązał drugiego z rodziców do świadczenia alimentacyjnego na rzecz tego dziecka; dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach (art. 7 pkt 5 lit. a-e).

Zgodnie z art. 24a ust. 4 u.ś.r. jeżeli osoba samotnie wychowująca dziecko, której prawo do świadczeń rodzinnych w stosunku do danego dziecka uzależnione jest od ustalenia na rzecz tego dziecka od jego rodzica świadczenia alimentacyjnego na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, złoży wniosek o ustalenie prawa do świadczeń i nie dołączy do wniosku tego tytułu wykonawczego, podmiot realizujący świadczenia, rodzinne przyjmuje wniosek i, w zakresie ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych w stosunku do tego dziecka, wyznacza termin 3 miesięcy na dostarczenie tytułu wykonawczego. W przypadku dostarczenia tytułu wykonawczego lub innych dokumentów poświadczających okoliczności, o których mowa odpowiednio w art. 7 pkt 5 lit. a-e lub w art. 15b ust. 4 pkt 2 lit. a-e, w wyznaczonym terminie, świadczenia rodzinne przysługują od miesiąca złożenia wniosku, jeżeli spełnione są pozostałe warunki uprawniające do świadczeń. Niezastosowanie się do wezwania skutkuje pozostawieniem wniosku bez rozpatrzenia. Jeżeli osoba samotnie wychowująca dziecko nie dostarczy, w terminie, o którym mowa w ust. 4, tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, potwierdzającego ustalenie na rzecz dziecka od jego rodzica świadczenia alimentacyjnego, ponieważ sąd wydał postanowienie w przedmiocie odmowy udzielenia zabezpieczenia w sprawie o alimenty, bieg terminu, o którym mowa w ust. 4, ulega zawieszeniu do dnia dostarczenia tytułu wykonawczego lub innych dokumentów poświadczających okoliczności, o których mowa odpowiednio w art. 7 pkt 5 lit. a-e lub w art. 15b ust. 4 pkt 2 lit. a-e (art. 24a ust. 5).

Natomiast według art. 24a ust. 6 pkt 1 u.ś.r. w przypadku, o którym mowa w ust. 5, świadczenia rodzinne przysługują od miesiąca złożenia wniosku, nie wcześniej niż od miesiąca, od którego rodzic został zobowiązany do zapłaty alimentów, jeżeli spełnione są pozostałe warunki uprawniające do świadczeń - w przypadku dostarczenia tytułu wykonawczego.

Jak wynika z akt sprawy, na mocy ugody zawartej przed Sądem Rejonowym (...) w sprawie o sygn. akt III RC (...) pozwany A. B. zobowiązał się do łożenia na rzecz małoletniego syna powoda S. B. alimentów w kwocie po (...) zł miesięcznie, poczynając od dnia (...) marca 2019 r. płatne z góry do dnia 15-ego każdego miesiąca do rąk matki małoletniego S. S.

Kolegium wskazało, że jest bezsporne, iż na dzień złożenia wniosku o przyznanie świadczenia wychowawczego, tj. na dzień (...) grudnia 2018 r., skarżąca, będąc osobą samotnie wychowującą syna, nie dysponowała wymaganym tytułem wykonawczym ustalającym świadczenie alimentacyjne na syna. Biorąc pod uwagę to, że w dniu (...) lutego 2019 r. do organu I instancji wpłynęła ugoda zawarta przed Sądem Rejonowym w (...) w sprawie o sygn. akt III RC (...), na mocy której ojciec dziecka zobowiązał się płacić alimenty na syna S. od dnia (...) marca 2019 r., stwierdzono, że prawidłowo organ I instancji orzekł, iż na podstawie art. 7 pkt 5 u.ś.r. brak zasądzenia świadczeń alimentacyjnych na rzecz syna S. B. od jego ojca A. B. powoduje niemożność nabycia prawa do zasiłku rodzinnego za okres od dnia (...) grudnia 2018 r. do dnia (...) lutego 2019 r. Zasadnie natomiast przyznał wnioskowane świadczenie od dnia (...) marca 2019 r. do końca okresu zasiłkowego, tj. do dnia (...) października 2019 r. Kolegium zauważyło, że założeniem przepisu art. 7 pkt 5 jest, by zasiłek rodzinny przyznawany był dopiero po wyczerpaniu drogi sądowej o zasądzenie świadczeń alimentacyjnych od drugiego z rodziców. Ustawodawca przyjął, że to rodzice w pierwszej kolejności powinni łożyć na utrzymanie dziecka i tylko wtedy, gdy sąd rodzinny ustali prawomocnym wyrokiem, że z jakichś powodów nie jest uzasadnione zasądzenie świadczeń alimentacyjnych od drugiego z rodziców i powództwo o alimenty oddali, można ubiegać się o zasiłek rodzinny na podstawie ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Skargę na powyższą decyzję w ustawowym terminie wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu S. S. wnosząc o:

1. zmianę zaskarżonej decyzji poprzez przyznanie prawa do zasiłku rodzinnego na rzecz syna S. B., również na okres od (...).12.2018 do (...).02.2019 r., zasądzenie wypłaty należnego zasiłku rodzinnego za okres od (...).12.2018 r. do (...).02.2019 r. w kwocie po (...) zł za każdy miesiąc,

2. zasądzenie wypłaty ustawowych odsetek od zaległości począwszy od dnia wniesienia skargi do dnia zapłaty,

3. zasądzenie na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Zaskarżonej decyzji zarzuciła:

1. naruszenie prawa materialnego poprzez błędną jego wykładnię tj. art. 24a ust. 4 u.ś.r., a tym samym uniemożliwienie jej nabycia prawa do zasiłku rodzinnego na jej syna, S. B. w okresie od dnia (...).12.2018 r. do dnia (...).02.2019 r.; gdyż prawo do świadczenia winno zostać przyznane od dnia (...) grudnia 2018 r.

2. naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy:

- polegające na błędnym uznaniu, iż w niniejszej sprawie zastosowanie znalazł art. 24a ust. 6 u.s.r.,

- polegające na rozpatrzeniu oraz dokonaniu oceny materiału dowodowego wbrew regułom wynikającym z art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a., w szczególności poprzez niedokładne wyjaśnienie sprawy i błędną ocenę dokumentów skutkującą błędem w określeniu daty początkowej okresu, na jaki ustalono zasiłek rodzinny na dziecko,

- art. 6 oraz art. 9 k.p.a., poprzez nieprzyznanie skarżącej prawa do świadczenia, pomimo faktu, że posiadała one wszelkie wymagane prawem dokumenty w celu ustalenia, że przysługuje jej prawo do zasiłku rodzinnego oraz niedostateczne poinformowanie strony o okolicznościach mających istotny wpływ na jej prawa lub obowiązki, w sytuacji, gdy organ wzywając skarżącą do dostarczenia tytułu wykonawczego nie zwrócił uwagi na to, że późniejsza data ustalenia alimentów będzie miała wpływ na wypłatę świadczeń bez wyrównania.

W uzasadnieniu skargi zarzucono, że z niewiadomych dla skarżącej przyczyn, organy obu instancji uznały, iż w niniejszej sprawie nie spełniała ona przesłanki do przyznania prawa do zasiłku rodzinnego w okresie od dnia (...).12.2018 r. do dnia (...).02.2019 r., bowiem jako osoba samotnie wychowującą dziecko w tym czasie nie miała na nie zasądzonych alimentów. Wynika z tego, że dopiero ustalenie istnienia od dnia (...) marca 2019 r. obowiązku alimentacyjnego wobec małoletniego spowodowało, iż skarżąca stała się osobą uprawnioną do zasiłku rodzinnego. Przy czym organy ograniczyły się tylko do przytoczenia treści przepisów, w tym nie wiadomo dlaczego także art. 24a ust. 6 u.ś.r. W tym zakresie nie wyjaśniono jakie przesłanki skutkowały odmową przyznania świadczenia w opisywanym zakresie.

Skarżąca wskazała, iż na dzień złożenia wniosku o przyznanie zasiłku nie dysponowała wymaganym tytułem wykonawczym ustalającym świadczenie alimentacyjne. W konsekwencji zastosowanie powinien znaleźć przepis z art. 24a ust. 4 u.ś.r., umożliwiający skarżącej uzyskanie takiego tytułu i przedłożenie go właściwym organom, celem uzyskania świadczenia z uwzględnieniem miesiąca złożenia wniosku. Przepis ten nie budzi wątpliwości interpretacyjnych. Ustawodawca w sposób jednoznaczny określił początek okresu na jaki ustalany jest zasiłek, w przypadku dostarczenia wymaganych dokumentów w wyznaczonym terminie. Gdyby chciał odmiennie uregulować początek okresu od jakiego przysługuje zasiłek w takich sytuacjach, to posiłkowałby się zapisem bardziej precyzyjnym, tak jak chociażby w art. 24a ust. 6, który w niniejszym przypadku nie może znaleźć zastosowania.

Podniosła, że jeżeli z art. 24a ust. 4 u.ś.r., nie wynikają dodatkowe ograniczenia co do sposobu określenia początku okresu na jaki ustalone ma być prawo do zasiłku rodzinnego, to organ administracji publicznej nie jest uprawniony do wprowadzania własnych ograniczeń.

Skarżąca zauważyła, że w dacie złożenia wniosku nie spełniała przesłanek opisanych w art. 7 u.ś.r., ale na potrzeby takich właśnie sytuacji ustawodawca ustanowił zapis art. 24a ust. 4 u.ś.r. Skoro natomiast w wyznaczonym terminie strona usunęła wszystkie braki i wypełniła przesłanki z art. 7 u.ś.r., to organ powinien był zastosować przepis art. 24a ust. 4 u.ś.r.

Powołała się na interpretację Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej określającą sposób postępowania gmin, w sytuacji, gdy osoba deklarująca samotną opiekę nad dzieckiem nie miała w momencie składania wniosku o 500 plus ustalonych alimentów. Ministerstwo wyjaśniło, że w przypadku gdy alimenty zostały zasądzone lub ustalone w miesiącu późniejszym niż w tym, w którym wpłynął wniosek, to świadczenia i tak należą się od miesiąca jego złożenia. Pod warunkiem, że zachowany został trzymiesięczny termin na dostarczenie dokumentów oraz spełnione są inne przesłanki dotyczące uzyskania wsparcia. Zdaniem Ministerstwa powyższe dotyczy również analogicznego przepisu art. 24a ust. 4 u.ś.r.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie podtrzymując swą wcześniejszą argumentację.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga okazała się zasadna.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2016 r. poz. 1066) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302, z późn. zm.; w skrócie "p.p.s.a.") wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Zgodnie z art. 151 p.p.s.a. w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części.

Nie ulega więc wątpliwości, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym z mocy art. 134 § 1 p.p.s.a. tejże kontroli legalności sąd dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami powołaną podstawą prawną.

Przedmiotem kontroli w niniejszym postępowaniu jest prawidłowość decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia (...).05.2019 r. nr SKO - (...) utrzymującej w mocy decyzję Burmistrza Gminy i Miasta (...) z (...).02.2019 r. nr (...) w części odmawiającej przyznania skarżącej zasiłku rodzinnego wnioskowanego na dziecko do 5 lat, na S. B. na okres od (...).12.2018 do (...).02.2019 r.

Sąd wskazuje, że podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj.: Dz. U. z 2018 r. poz. 2220 z późn. zm., dalej u.ś.r.). Ustawa ta określa warunki nabywania prawa do świadczeń rodzinnych, w tym zasiłków rodzinnych oraz zasady ich ustalania, przyznawania i wypłacania. Jej celem jest pomoc państwa dla rodzin o niskich dochodach w realizacji funkcji opiekuńczych, wychowawczych i edukacyjnych względem dziecka. Jak wynika z art. 4 u.ś.r. zasiłek rodzinny stanowi środek częściowego pokrycia wydatków na utrzymanie dziecka, jeżeli rodzina nie osiąga odpowiednich dochodów określonych w art. 5 ust. 1 u.śr.

Stosownie do art. 7 pkt 5 u.ś.r. zasiłek rodzinny nie przysługuje, jeżeli osobie samotnie wychowującej dziecko nie zostało zasądzone świadczenie alimentacyjne na rzecz dziecka od jego rodzica, chyba że:

a) rodzice lub jedno z rodziców dziecka nie żyje,

b) ojciec dziecka jest nieznany,

c) powództwo o ustalenie świadczenia alimentacyjnego od drugiego z rodziców zostało oddalone,

d) sąd zobowiązał jednego rodziców do ponoszenia całkowitych kosztów utrzymania dziecka i nie zobowiązał drugiego z rodziców do świadczenia alimentacyjnego na rzecz tego dziecka.

Przepis ten stanowi swoistego rodzaju katalog przesłanek, których zaistnienie bez względu na inne okoliczności wyłącza prawo do zasiłku rodzinnego (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 5 marca 2009 r., sygn. akt II SA/Op 629/08, dostępne na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Wynikają z niego przesłanki warunkujące przyznanie prawa do zasiłku rodzinnego dla osoby samotnie wychowującej dziecko. Ustawodawca zdefiniował pojęcie osoby samotnie wychowującej dziecko w art. 3 pkt 17a u.ś.r. W świetle tego przepisu, ilekroć w ustawie jest mowa o osobie samotnie wychowującej dziecko oznacza to pannę, kawalera, wdowę, wdowca, osobę pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, chyba że wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem.

Bezsporne jest w niniejszej sprawie, że skarżąca jest - w rozumieniu ustawy - osobą samotnie wychowującą dziecko - małoletniego syna. Niesporne jest również, że rodzina skarżącej nie przekroczyła kryterium dochodowego.

Przyznanie świadczenia w postaci zasiłku rodzinnego stosownie do art. 7 pkt 5 u.ś.r., nie jest uzależnione tylko od stwierdzenia przez organ, że wnioskodawca jest osobą samotnie wychowującą dziecko, albowiem znaczenie prawne ma także to, czy na rzecz dziecka wnioskodawcy zostało zasądzone świadczenie alimentacyjne od drugiego rodzica. Brak zasądzenia tego świadczenia powoduje bowiem niemożność nabycia prawa do zasiłku rodzinnego chyba, że zaistniała którakolwiek z sytuacji wskazanej w art. 7 pkt 5 lit. a-d u.ś.r., tj. drugi z rodziców dziecka nie żyje lub ojciec dziecka jest nieznany bądź powództwo o ustalenie świadczenia alimentacyjnego od drugiego z rodziców zostało oddalone, jak również w przypadku gdy sąd zobowiązał jednego z rodziców do ponoszenia całkowitych kosztów utrzymania dziecka i nie zobowiązał drugiego z rodziców do świadczenia alimentacyjnego na rzecz tego dziecka.

Przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych przewidują, że zasiłek rodzinny stanowiący wsparcie finansowe państwa dla rodziny powinien zostać przyznany uprawnionemu wówczas, gdy brak jest innej możliwości zaspokojenia potrzeb rodziny. W przypadku, gdy jeden z rodziców samodzielnie wychowuje dziecko, to zanim zwróci się o pomoc Państwa poprzez przyznanie zasiłku rodzinnego, powinien wykorzystać prawne środki zmierzające do uzyskania świadczenia alimentacyjnego od drugiego rodzica w celu powiększenia dochodów rodziny (vide: wyrok WSA w Szczecinie z dnia 23 września 2009 r., sygn. akt II SA/Sz 277/09, System Informacji Prawnej Lex nr 580314).

Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy organy prawidłowo zastosowały art. 24a ust. 6 u.ś.r., czy też powinny zastosować - jak podnosi skarżąca - art. 24a ust. 4 u.ś.r.

Stosownie do art. 24a ust. 4 u.ś.r. w przypadku gdy osoba samotnie wychowująca dziecko, której prawo do świadczeń rodzinnych w stosunku do danego dziecka uzależnione jest od ustalenia na rzecz tego dziecka od jego rodzica świadczenia alimentacyjnego na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, złoży wniosek o ustalenie prawa do świadczeń i nie dołączy do wniosku tego tytułu wykonawczego, podmiot realizujący świadczenia rodzinne przyjmuje wniosek i, w zakresie ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych w stosunku do tego dziecka, wyznacza termin 3 miesięcy na dostarczenie tytułu wykonawczego. W przypadku dostarczenia tytułu wykonawczego lub innych dokumentów poświadczających okoliczności, o których mowa odpowiednio w art. 7 pkt 5 lit. a-e lub w art. 15b ust. 4 pkt 2 lit. a-e, w wyznaczonym terminie, świadczenia rodzinne przysługują od miesiąca złożenia wniosku, jeżeli spełnione są pozostałe warunki uprawniające do świadczeń. Niezastosowanie się do wezwania skutkuje pozostawieniem wniosku bez rozpatrzenia.

W myśl art. 24a ust. 5 u.ś.r. w przypadku gdy osoba samotnie wychowująca dziecko nie dostarczy, w terminie, o którym mowa w ust. 4, tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, potwierdzającego ustalenie na rzecz dziecka od jego rodzica świadczenia alimentacyjnego, ponieważ sąd wydał postanowienie w przedmiocie odmowy udzielenia zabezpieczenia w sprawie o alimenty, bieg terminu, o którym mowa w ust. 4, ulega zawieszeniu do dnia dostarczenia tytułu wykonawczego lub innych dokumentów poświadczających okoliczności, o których mowa odpowiednio w art. 7 pkt 5 lit. a-e lub w art. 15b ust. 4 pkt 2 lit. a-e.

Zgodnie z art. 24a ust. 6 u.ś.r. w przypadku, o którym mowa w ust. 5, świadczenia rodzinne przysługują:

1) od miesiąca złożenia wniosku, nie wcześniej niż od miesiąca, od którego rodzic został zobowiązany do zapłaty alimentów, jeżeli spełnione są pozostałe warunki uprawniające do świadczeń - w przypadku dostarczenia tytułu wykonawczego;

2) od miesiąca złożenia wniosku, jeżeli spełnione są pozostałe warunki uprawniające do świadczeń - w przypadku dostarczenia dokumentów poświadczających okoliczności, o których mowa odpowiednio w art. 7 pkt 5 lit. a-e lub w art. 15b ust. 4 pkt 2 lit. a-e.

W świetle powyższego brak załączenia do wniosku ww. tytułu wykonawczego skutkuje wyznaczeniem przez organ terminu 3 miesięcy na dostarczenie tegoż tytułu wykonawczego.

Organ I instancji w uzasadnieniu decyzji wskazał, że powodem odmowy przyznania zasiłku rodzinnego jest brak spełnienia warunku z art. 24a ust. 6 pkt 1 u.ś.r. Tym samym organ ten powołał przepis nieadekwatny do stanu faktycznego sprawy. Organ odwoławczy w swej decyzji wadliwie zaakceptował wadliwą podstawę prawną zastosowaną przez organ I instancji. Organy obu instancji dokonały nieprawidłowej subsumcji przepisów prawa. Artykuł 24a ust. 6 u.ś.r. dotyczy bowiem przypadków określonych w art. 24a ust. 5, który to przepis reguluje sytuację, gdy osoba samotnie wychowująca dziecko nie dostarczy w terminie określonym w art. 24a ust. 4, tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, potwierdzającego ustalenie na rzecz dziecka od jego rodzica świadczenia alimentacyjnego.

W niniejszej sprawie skarżąca w dniu (...) stycznia 2019 r. odebrała wezwanie do dostarczenia w terminie 3 miesięcy od złożenia wniosku (tj. (...).12.2018 r.) tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, potwierdzającego ustalenie na rzecz dziecka od jego rodzica świadczenia alimentacyjnego. Skarżąca dostarczyła przedmiotowy tytuł wykonawczy organowi w dniu (...).02.2019 r., czyli zachowała 3 miesięczny termin. Fakt ten, choć w istocie oczywisty, umknął uwadze organów obu instancji. Wskutek tego wadliwie zastosowały art. 24a ust. 6 u.ś.r., który nie ma w tym stanie faktycznym zastosowania. Dotyczy on bowiem przypadku o którym mowa w art. 24a ust. 5 u.ś.r., a więc złożenia przez stronę tytułu wykonawczego po upływie wspomnianego wyżej trzymiesięcznego terminu. Z akt sprawy wynika jasno, że skarżąca złożyła tytuł wykonawczy przed upływem ww. terminu. Dlatego zastosowanie znajduje art. 24a ust. 4 u.ś.r.

Sąd orzekający nie miał żądnych wątpliwości, że organy obu instancji zastosowały w kontrolowanym przypadku wadliwą podstawę prawną.

Niewątpliwie w tym przypadku znajduje zastosowanie art. 24a ust. 4 u.ś.r. według którego, jak już wspomniano, w przypadku gdy osoba samotnie wychowująca dziecko, której prawo do świadczeń rodzinnych w stosunku do danego dziecka uzależnione jest od ustalenia na rzecz tego dziecka od jego rodzica świadczenia alimentacyjnego na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, złoży wniosek o ustalenie prawa do świadczeń i nie dołączy do wniosku tego tytułu wykonawczego, podmiot realizujący świadczenia rodzinne przyjmuje wniosek i, w zakresie ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych w stosunku do tego dziecka, wyznacza termin 3 miesięcy na dostarczenie tytułu wykonawczego. W przypadku dostarczenia tytułu wykonawczego lub innych dokumentów poświadczających okoliczności, o których mowa odpowiednio w art. 7 pkt 5 lit. a-e lub w art. 15b ust. 4 pkt 2 lit. a-e, w wyznaczonym terminie, świadczenia rodzinne przysługują od miesiąca złożenia wniosku, jeżeli spełnione są pozostałe warunki uprawniające do świadczeń. Niezastosowanie się do wezwania skutkuje pozostawieniem wniosku bez rozpatrzenia.

Literalna wykładnia przytoczonego wyżej przepisu wskazuje wprost, że w przypadku dostarczenia tytułu wykonawczego w wyznaczonym terminie, świadczenia rodzinne przysługują od miesiąca złożenia wniosku. Jednakże tylko wówczas, jeżeli spełnione są pozostałe warunki uprawniające do świadczeń.

Sąd orzekający miał wątpliwość, jak wykładać w rozumieniu powyższego przepisu spełnienie pozostałych warunków uprawniających do świadczeń w szczególności w związku z art. 7 pkt 5 u.ś.r. Przepis ten wyklucza możliwość przyznania zasiłku rodzinnego osobie samotnie wychowującej dziecko (jaką niewątpliwie jest skarżąca) jeżeli nie zostało ustalone na rzecz dziecka świadczenie alimentacyjne na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd. Przy czym niewątpliwie w kontrolowanej sprawie nie występowały wyjątki określone w art. 7 pkt 5 lit.a - e u.ś.r. Problem w tej sprawie sprowadza się do tego, czy aby przyznać zasiłek rodzinny za sporny okres obowiązek alimentacyjny musiał być ustalony jedynie co do zasady, czy też musiał także obejmować sporny okres czasu, tj. od (...).12.2018 r. do (...).02.2019 r.

Sąd orzekający miał na uwadze, że art. 7 pkt 5 u.ś.r. literalnie stanowi, że zasiłek rodzinny nie przysługuje osobie samotnie wychowującej dziecko, jeżeli na rzecz tego dziecka nie ustalono świadczenia obowiązku alimentacyjnego. Przepis ten nie stanowi natomiast, że zasiłek rodzinny przysługuje tylko wówczas, gdy w okresie objętym wnioskiem o przyznanie zasiłku rodzinnego ustalone było świadczenie alimentacyjne. Gdyby taka była wola ustawodawcy, to niewątpliwie dałby temu wyraz w treści tego przepisu. Mając to na uwadze, a także mając na względzie, że w myśl art. 7a § 1 k.p.a. jeżeli przedmiotem postępowania administracyjnego jest nałożenie na stronę obowiązku lub odebranie stronie uprawnienia, a w sprawie powstają wątpliwości co do treści normy prawnej, wątpliwości te są rozstrzygane na korzyść strony, chyba że sprzeciwiają się temu sporne interesy stron albo interesy osób trzecich, na które wynik sprawy ma bezpośredni wpływ, Sąd wskazuje, że w niniejszej sprawie nie występują sporne interesy stron albo interesy osób trzecich, na które wynik sprawy ma bezpośredni wpływ. Istnieje natomiast wątpliwość w zakresie wykładni art. 24a ust. 4 u.ś.r. w zw. z art. 7 pkt 5 u.ś.r. dotycząca tego, czy zasiłek rodzinny można przyznać tylko na okres objęty tytułem wykonawczym ustalającym świadczenie obowiązku alimentacyjnego, czy też wystarczające jest istnienie tytułu wykonawczego ustalającego świadczenie obowiązku alimentacyjnego niezależnie od tego, czy obejmuje on okres wnioskowanego zasiłku rodzinnego.

Sąd orzekający mając na uwadze zasadę określoną w art. 7a § 1 k.p.a. oraz literalną treść art. 7 pkt 5 u.ś.r. stanął na stanowisku, że spełnione są pozostałe warunki uprawniające do świadczeń w rozumieniu art. 24a ust. 4 u.ś.r. jeżeli wnioskodawca złożył w ustawowym terminie tytuł wykonawczy ustalający świadczenie obowiązku alimentacyjnego niezależnie od tego, czy obejmuje on czasokres wnioskowanego zasiłku rodzinnego.

W świetle powyższego Sąd przyjął, że organy obu instancji dokonały wadliwej wykładni. art. 24a ust. 4-6 u.ś.r., czym naruszyły prawo materialne w sposób mający wpływ na wynik sprawy i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.a) w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, jednakże jedynie w części obejmującej rozstrzygnięcia dotyczące pkt 1 decyzji Burmistrza Gminy i Miasta (...) z (...).02.2019 r. nr (...) którym odmówiono przyznania skarżącej zasiłku rodzinnego wnioskowanego na S. B. na okres od (...).12.2018 do (...).02.2019 r. Zarówno bowiem w odwołaniu, jak i w skardze skarżąca kwestionowała jedynie opisaną wyżej część decyzji organu I instancji, którą odmówiono jej przyznania wnioskowanego zasiłku rodzinnego. Nie kwestionowała natomiast decyzji obu organów w zakresie przyznającym jej świadczenia rodzinne.

Rozpatrując ponownie sprawę, organ powinien wydać decyzję uwzględniając wyżej przedstawioną wykładnię przepisów prawa.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.