Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1359733

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu
z dnia 14 sierpnia 2013 r.
IV SA/Po 571/13
Pozostawanie osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim a możliwość uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego przez osobę, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby wymagającej opieki.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Tomasz Grossmann.

Sędziowie WSA: Anna Jarosz, Maciej Busz (spr.).

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 sierpnia 2013 r. sprawy ze skargi T.Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia (...) kwietnia 2013 r. nr (...) w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia (...) marca 2013 r. nr (...)

Uzasadnienie faktyczne

Orzeczeniem nr (...) z dnia (...).08.2013 r. Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w K. zaliczył J.Z. ur. w dniu (...).03.1958 r. do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności od dnia 16 stycznia 2002 r. Orzeczeniem z dnia (...).09.2012 r. Wojewódzki Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w K. utrzymał w mocy wspomniane orzeczenie z dnia (...).08.2012 r. Sąd Rejonowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w K. prawomocnym wyrokiem z dnia (...).01.2013 r. wydanym w sprawie o sygn. (...), zmienił orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w K. z dnia (...).09.2012 r. w ten sposób, że zaliczył J.Z. do znacznego stopnia niepełnosprawności do dnia (...).12.2004 r. wskazując, iż ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 2 maja 2007 r.

W dniu 27 lutego 2013 r. żona J.Z. T.Z. złożyła do Urzędu Miasta w K. wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem J.Z.

Prezydent Miasta K. decyzją z dnia (...).03.2013 r. nr (...) na podstawie art. 17 i 20 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 z późn. zm., zwanej dalej u.ś.r.) postanowił nie przyznać T.Z. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad J.Z. ur. w dniu 3 marca 1958 r.

W uzasadnieniu organ wskazał, że skarżąca nie spełnia warunków określonych w ustawie o świadczeniach rodzinnych. W szczególności organ podkreślił, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. stanowi, iż świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Ponadto art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a u.ś.r. stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Organ wskazał, że skarżąca jest żoną J.Z., który ponadto nabył status niepełnosprawnego dopiero od dnia 16 stycznia 2002 r. (tekst jedn.: w wieku 44 lat)

Odwołanie od powyższej decyzji w ustawowym terminie wniosła T.Z.

Podniosła, że świadczenie pielęgnacyjne tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy otrzymywała od 1 lutego 2008 r. Wskazała, że nie zgadza się z zaskarżoną decyzją i powołała się na nieokreślony wyrok tut. Sądu, a także, iż świadczenie pielęgnacyjne "było jedynym źródłem pomocy sprawowania opieki nad ciężko chorym mężem".

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia (...).04.2013 r. nr (...) utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.

Organ odwoławczy wskazał, że w tym przypadku zaistniała przesłanka określona w art. 17 ust. 1b u.ś.r., który stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. J.Z. uzyskał przymiot niepełnosprawnego od dnia (...).01.2002 r., a więc niewątpliwie po ukończeniu 25 roku życia. Dalej organ wskazał, że w tym przypadku przepisy nie dają organom prawa do przyznawania przedmiotowego świadczenia w ramach tzw. uznania administracyjnego. Fakt wcześniejszego pobierania świadczenia pielęgnacyjnego przez skarżącą jest bez znaczenia z uwagi na nowelę u.ś.r., która weszła w życie z dniem 1 stycznia 2013 r. i zmieniła przepisy stanowiące podstawę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego poprzez dodanie art. 17 ust. 1b u.ś.r.

Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu w ustawowym terminie wniosła T.Z.

Wskazała, że nie zgadza się z zaskarżoną decyzją. Powołała się na bliżej niesprecyzowany wyrok WSA w Poznaniu z dnia 10 czerwca 2010 r. Nadto zarzuciła, że nowela u.ś.r. obowiązująca od dnia 1 stycznia 2013 r. nie dotyczy jej sprawy, gdyż od 1 grudnia 2008 r. do 31 lipca 2012 r. otrzymywała świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia i sprawowania opieki nad ciężko chorym mężem. Dochodzi świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 1 sierpnia 2012 r. i nie można stosować przepisów, których jeszcze wówczas nie było.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga okazała się zasadna.

Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 - dalej p.p.s.a.) polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy. Przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Na podstawie art. 134 § 1 p.p.s.a., w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną.

Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta K. w przedmiocie odmowy przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad mężem. Bezspornym i niekwestionowanym przez organy był fakt, że skarżąca jest żoną J.Z., że nie posiada ona orzeczonego stopnia niepełnosprawności, że mąż skarżącej ma orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności do dnia (...).12.2014 r., który to stopień datuje się od dnia (...).05.2007 r. Niespornym było również, że mąż skarżącej wymaga całodobowej opieki, a także że skarżąca jest jedynym opiekunem męża i w związku z tym zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad mężem.

Podstawę odmowy przyznania skarżącej powyższego świadczenia przez organ I instancji (organ II instancji w ogóle się nie odniósł do tej kwestii) stanowił m.in. fakt pozostawania osoby, nad którą ma być sprawowana opieka, w związku małżeńskim. A więc literalna (gramatyczna) wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje m.in. osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, z późn. zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Natomiast w myśl art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy (po zmianie wprowadzonej ustawą z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - Dz. U. Nr 205, poz. 1212) świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba, że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W ocenie Sądu wykładni powyższych przepisów nie można dokonywać w sposób literalny, gdyż należy mieć na względzie zarówno orzecznictwo sądowoadministracyjne, jak i stanowisko Trybunału Konstytucyjnego w tym zakresie. Zważyć należy, iż przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych korespondował z poprzednim brzmieniem art. 17 ust. 1 powołanej ustawy, który przewidywał, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługiwało matce lub ojcu dziecka albo opiekunowi faktycznemu dziecka. Jak zauważył NSA w wyroku z dnia 26 kwietnia 2010 r. (sygn. akt I OSK 61/10, dostępny na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl) taka regulacja związana była z faktem, że obowiązek alimentacyjny rodziców względem dziecka, zgodnie z art. 133 § 1 i 2 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego istnieje do czasu, w którym dziecko jest już w stanie utrzymać się samodzielnie (chyba, że pozostaje w niedostatku). Obowiązek natomiast alimentacyjny między małżonkami, a nawet obowiązek jednego małżonka do dostarczania środków utrzymania drugiemu małżonkowi po rozwiązaniu lub unieważnieniu małżeństwa, wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych tego małżonka (art. 130 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). Z tego powodu ustawodawca ustalił, iż zawarcie związku małżeńskiego przez osobę wymagająca opieki powodowało, że rodzice dziecka, tracąc - z tą chwilą - obowiązek alimentacyjny względem niego, tracili jednocześnie prawo do pobierania na nie świadczenia pielęgnacyjnego. Obowiązek opieki nad taką osobą przechodził bowiem na współmałżonka, który - z mocy art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego - miał od tego momentu m.in. obowiązek zaspakajania potrzeb nowopowstałej rodziny. Zatem oba omawiane przepisy były ze sobą powiązane. Jednakże wyrokiem z dnia 18 lipca 2008 r. (sygn. akt P 27/07, OTK-A 2008/6/107) Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim uniemożliwiał nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego obciążonej obowiązkiem alimentacyjnym osobie zdolnej do pracy, niezatrudnionej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko niepełnosprawnym członkiem rodziny, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Trybunał Konstytucyjny wskazał, iż w art. 17 ust. 1 cytowanej ustawy mamy do czynienia z pominięciem legislacyjnym, zawężającym w sposób niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP krąg osób uprawnionych do nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż ustawodawca pominął możliwość nabycia prawa do świadczenia przez osoby rezygnujące z aktywności zawodowej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko niepełnosprawnym członkiem rodziny, wobec którego obciążone jest obowiązkiem alimentacyjnym. Przypisując znaczenie usankcjonowanemu prawnie obowiązkowi alimentacyjnemu, Trybunał uznał, iż skoro członek rodziny wywiązuje się ze swych obowiązków zarówno prawnych, jak i moralnych wobec chorego krewnego, co wymaga rezygnacji z zarobkowania, to osoba ta winna otrzymać od Państwa odpowiednie wsparcie. W ocenie Trybunału Konstytucyjnego wybranie spośród osób zobowiązanych do alimentacji jedynie rodziców i przyznanie wyłącznie tej grupie prawa do świadczenia narusza konstytucyjną zasadę równości i sprawiedliwości społecznej, pojmowaną nie w aspekcie socjalno - ekonomicznym, lecz odnoszącą się do społecznego poczucia sprawiedliwości, godząc dodatkowo w konstytucyjne nakazy ochrony i opieki nad rodziną, wyrażone w art. 18 Konstytucji RP. Ponadto wskazując na wyrok z dnia 15 listopada 2006 r., sygn. akt P 23/05, Trybunał zwrócił uwagę, iż świadczenie pielęgnacyjne nie tylko stanowi formę wsparcia rodziny pozostającej w trudnej sytuacji materialnej i faktycznej, ale również zdejmuje z Państwa i jego organów obowiązek zapewnienia opieki osobom jej potrzebującym w formach zorganizowanych, zinstytucjonalizowanych.

Na skutek tego wyroku przepisem art. 1 pkt 8 lit. a ustawy z dnia 17 października 2008 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 233, poz. 1456) zmieniono przepis art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który obecnie przewiduje, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, a także opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Dokonywane nowelizacje ustawy o świadczeniach rodzinnych, przyniosły jedynie zmiany przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, uniemożliwiające otrzymywanie więcej niż jednego świadczenia pielęgnacyjnego w rodzinie. Należy jednak zważyć, iż literalna wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a związku z art. 17 ust. 1 powołanej ustawy nadal nie czyni zadość wywodom zawartym w cytowanym wyroku Trybunału Konstytucyjnego odnoszącym się do nakazu właściwego odczytywania i stosowania treści art. 17 ust. 1 wskazanej ustawy. Brzmienie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a tej ustawy musi zatem być - w ocenie Sądu - odczytywane przez pryzmat przepisu art. 17 ust. 1 ustawy. Jeżeli bowiem prawo do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne wywodzi się z istnienia obowiązku alimentacyjnego, to literalne odczytywanie normy art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych niweczyłoby skutki wyroku Trybunału Konstytucyjnego w odniesieniu do osób pozostających w związku małżeńskim. Nieuprawniona jest zatem taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a w związku z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w myśl której osoba sprawująca opiekę, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, o którym mowa w art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, traci prawo do świadczenia z uwagi na fakt pozostawania osoby, nad którą sprawuje opiekę w związku małżeńskim (por. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 11 marca 2009 r., sygn. akt II SA/Ol 60/09, wyrok NSA z dnia 26 marca 2010 r., sygn. akt I OSK 1699/09, wyrok NSA z dnia 30 kwietnia 2010 r., sygn. akt I OSK 115/10, wyrok NSA z dnia 7 grudnia 2009 r., sygn. akt I OSK 723/09 oraz I OSK 722/09; orzeczenie dostępne na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.giov.pl).

W tym miejscu wskazać należy, że obowiązek opieki nad członkiem rodziny może być wywodzony zarówno z obowiązku alimentacyjnego, o którym mowa w art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, jak i z treści art. 23 i art. 27 tego Kodeksu, w świetle których małżonkowie są zobowiązani do współdziałania dla dobra rodziny oraz zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli oraz do wzajemnej pomocy, pod pojęciem której należy rozumieć również pomoc w sytuacjach wyjątkowych, takich jak choroba czy niepełnosprawność. Stanowisko, że również małżonek należy do kręgu osób obciążonych powinnością o cechach obowiązku alimentacyjnego, co łączy się z prawem ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, znalazło już odzwierciedlenie w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyrok NSA z dnia 26 lutego 2009 r. sygn. akt I OSK 533/08, wyrok WSA w Łodzi z dnia 6 listopada 2008 r. sygn. akt II SA/Łd 814/08, wyrok WSA w Warszawie z dnia 4 marca 2009 r. sygn. akt I SA/Wa 7/09).

Pogląd, iż fakt pozostawania osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim nie wyklucza możliwości uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego uzyskał aprobatę w postanowieniu Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 czerwca 2010 r. (sygn. akt P 38/09, publ. OTK-A 2010/5/53, Lex nr 602860). Wprawdzie Trybunał umorzył postępowanie dotyczące pytania prawnego jednego z sądów w tym zakresie, ale właśnie z uwagi między innymi na utrwaloną i jednolitą praktykę interpretacji art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych. W uzasadnieniu postanowienia Trybunału powołano bowiem szereg orzeczeń sądów administracyjnych wskazując, iż wychodzi to naprzeciw wątpliwościom konstytucyjnym dotyczącym zadanego pytania prawnego. Trybunał wskazał przy tym, iż sądy administracyjne przyznały pierwszeństwo wykładni celowościowej i systemowej nad wykładnią językową uznając, iż pozostawanie w związku małżeńskim przez osobę wymagającą opieki nie powinno stanowić przesłanki odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Trybunał podzielił pogląd, iż stosowanie wykładni językowej powyższego przepisu jest niedopuszczalne, gdyż pozostaje w sprzeczności z podstawowymi wartościami konstytucyjnymi takimi, jak ochrona małżeństwa i dobra rodziny - art. 18 i art. 71 Konstytucji RP oraz równości wobec prawa - art. 32 Konstytucji RP. Zatem stosując wskazany przepis należy przyznać pierwszeństwo wykładni celowościowej i systemowej nad wykładnią językową.

Sąd orzekający podziela powyższe poglądy i wywody i stoi na stanowisku, że art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a ustawy o świadczeniach rodzinnych należy interpretować przy pomocy wykładni celowościowej (funkcjonalnej) i to w ścisłym związku z treścią art. 17 ust. 1 ustawy. Literalne odczytanie znowelizowanego przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a prowadzi do sprzeczności z przywołanym wyżej wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego. Należy pamiętać, że małżonek wykonujący opiekę nad drugim małżonkiem legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności jest inną osobą w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy na której ciąży obowiązek alimentacyjny. W świetle treści art. 130 krio małżonek jest osobą, która w pierwszej kolejności jest zobligowana do alimentowania współmałżonka. W świetle tego pominięcie współmałżonka jako osoby uprawnionej do świadczenia pielęgnacyjnego uznawane musi być jako rozwiązanie dyskryminujące i pozostające w sprzeczności z przesłankami aksjologicznymi i podstawowym ratio tegoż świadczenia. Skoro bowiem małżonek jest pierwszą osobą zobligowaną do alimentacji współmałżonka, to tym bardziej to właśnie on powinien mieć prawo do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego po uprzednim spełnieniu wymaganych przez ustawę kryteriów. Inne rozumienie tej kwestii byłoby nie tylko sprzeczne z przepisami prawa, lecz także z racjonalnym i logicznym rozumowaniem oraz z poczuciem sprawiedliwości. (por. wyroki WSA w Olsztynie z 18 sierpnia 2011 r., sygn. III SA/Ol 456/11, WSA w Rzeszowie z 08.03.2011, sygn. II SA/Rz 40/11, WSA w Gliwicach z 11 stycznia 2011 r., sygn. IV SA/Gl 467/10 z i 9 listopada 2010 r., sygn. IV SA/Gl 276/10, WSA w Łodzi z 10.04.2013., sygn.II SA/Łd 1239/12)

Wykładnia gramatyczna przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a ustawy o świadczeniach rodzinnych zaprezentowana przez organ I instancji w rozpatrywanym postępowaniu prowadziłaby do absurdalnego wniosku, że świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad niepełnosprawnym małżonkiem przysługiwałoby wyłącznie współmałżonkowi, który sam legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, czyli takiemu który nie może sprawować faktycznej opieki z uwagi na swoją własną niepełnosprawność i który sam wymaga opieki. (vide wyrok WSA w Rzeszowie z 19 marca 2013 r. II SA/Rz 1198/12, z 23 maja 2012 r., sygn. II SA/Rz 283/12 i z 8 czerwca 2012 r., sygn. II SA/Rz 387/12 dostępne na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Zakładając racjonalność ustawodawcy taka wykładnia tego przepisu jest oczywiście niedopuszczalna i została w niniejszym przypadku błędnie zastosowana przez organ. Organy administracyjne obu instancji nie zauważyły (organ odwoławczy w ogóle pominął ten problem w swoich rozważaniach) powołując się na przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a ustawy o świadczeniach rodzinnych, że przepis ten (z przyczyn wskazanych wyżej) nie może dotyczyć małżonka starającego się o prawo do świadczenia alimentacyjnego nad niepełnosprawnym małżonkiem, a jedynie może dotyczyć wszystkich innych osób.

Organy obydwu instancji stanęły również na stanowisku, że przyznanie skarżącej przedmiotowego świadczenia pielęgnacyjnego wyklucza treść art. 17 ust. 1b u.ś.r. Przepis ten stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Innymi słowy świadczenie pielęgnacyjne w świetle tego przepisu można przyznać jedynie wówczas, gdy niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała do 25 roku życia. Niespornym jest, że J.Z. nabył status niepełnosprawnego dopiero od dnia (...).01.2002 r. (tekst jedn.: w wieku 44 lat), a znaczny stopień jego niepełnosprawności datuje się dopiero od dnia (...).05.2007 r. Tym samym w świetle treści tego przepisu nie istniały przesłanki do przyznania skarżącej przedmiotowego świadczenia pielęgnacyjnego.

Uwadze organów obydwu instancji umknęło jednak, że wspomniany przepis nie znajduje zastosowania w rozpatrywanym przypadku. Artykuł 17 ust. 1b u.ś.r. dodany został przez art. 1 pkt 5 lit.b ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych ustaw (Dz. U. z 2012 r. poz. 1548). W myśl art. 15 ustawy nowelizującej przepis ten wszedł w życie z dniem 1 stycznia 2013 r. Tak więc przed dniem 1 stycznia 2013 r. przepis ten niewątpliwie nie istniał, a także nie obowiązywał na podstawie jakichkolwiek przepisów intertemporalnych, gdyż w tym zakresie brak jest jakichkolwiek przepisów przejściowych, które by tak stanowiły. Tym samym zgodnie z zasadą bezpośredniego działania prawa przepis ten obowiązuje od dnia 1 stycznia 2013 r. Co więcej, w myśl art. 13 wspomnianej ustawy nowelizującej w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne do którego prawo powstało przed dniem wejścia w życie wspomnianej noweli, ustalając to prawo za ten okres stosuje się przepisy dotychczasowe.

W myśl art. 24 ust. 2a u.ś.r. jeżeli w okresie trzech miesięcy licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności.

W rozpatrywanym przypadku, jak wynika z akt administracyjnych (decyzja z dnia (...).08.2012 r.), J.Z. złożył wniosek o ustalenie niepełnosprawności w dniu 19 czerwca 2012 r. Prawomocne i zarazem ostateczne orzeczenie w zakresie ustalenia jego znacznego stopnia niepełnosprawności zapadło w dniu (...).01.2013 r. w postaci prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w K. wydanego w sprawie o sygn. (...). Skarżąca wniosek o ustalenie przedmiotowego świadczenia pielęgnacyjnego złożyła w dniu 27 lutego 2013 r. Tym samym spełnione zostały przesłanki określone w art. 24 ust. 2a u.ś.r. Skarżąca złożyła bowiem wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności przed upływem trzech miesięcy licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności (w tym przypadku wyroku sądu kończącego to postępowanie). A zatem zgodnie z art. 24 ust. 2a u.ś.r. prawo do przedmiotowego świadczenia pielęgnacyjnego należało ustalić od daty złożenia wniosku o ustalenie niepełnosprawności, a więc w tym przypadku od dnia 19 czerwca 2012 r. Tym samym nie mogły znaleźć w tym przypadku zastosowania przepisy art. 17 ust. 1b u.ś.r., który wówczas nie istniał i nie obowiązywał. Należało więc w tym zakresie zastosować przepisy wówczas obowiązujące.

Rozpoznając sprawę ponownie organ zbada w postępowaniu wyjaśniającym, czy skarżąca sprawuje deklarowaną opiekę nad mężem w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. i tylko z tego powodu nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Organ zobowiązany jest zweryfikować wyjaśnienia strony skarżącej, a więc należy ustalić jaki charakter ma opieka skarżącej nad jej mężem i w jakim stopniu absorbuje ona skarżącą oraz jak wpływa na jego codzienne funkcjonowanie.

Poczynienie powyższych ustaleń pozwoli organowi na wydanie właściwej decyzji z uwzględnieniem wykładni przepisów prawa zaprezentowanej w niniejszym orzeczeniu.

Biorąc powyższe pod uwagę, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w pkt 1 sentencji wyroku.

Artykułu 152 p.p.s.a. nie zastosowano z uwagi na fakt, iż decyzja odmawiająca przyznania przedmiotowego świadczenie nie podlega wykonaniu.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.