Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1391065

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu
z dnia 17 października 2013 r.
IV SA/Po 553/13

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Anna Jarosz.

Sędziowie WSA: Ewa Kręcichwost-Durchowska Donata Starosta (spr.).

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 października 2013 r. sprawy ze skargi J.W. na decyzję W. Komendanta Wojewódzkiego Policji w P. z dnia... marca 2013 r. nr... w przedmiocie nieuwzględnienia wniosku o zaliczenie okresu pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do wysługi lat, uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzający ją rozkaz personalny Komendanta Powiatowego Policji w K. nr... z dnia... lutego 2013 r.

Uzasadnienie faktyczne

Zaskarżoną decyzją z dnia (...) marca 2013 r., nr (...) W. Komendant Wojewódzki Policji w P. po rozpoznaniu odwołania J. W. uchylił rozkaz personalny Komendanta Powiatowego Policji w K. Nr (...) z dnia (...) lutego 2013 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia.

W uzasadnieniu organ wskazał, że zaskarżonym rozkazem personalnym Komendant Powiatowy Policji działając na podstawie § 4 ust. 1 pkt 5 i § 5 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 6 grudnia 2001 r. w sprawie szczegółowych zasad i wysokości uposażenia oraz ustalania wysługi lat, od której jest uzależniony wzrost uposażenia zasadniczego (Dz. U. Nr 152, poz. 1732 z późn. zm.) w związku z art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy (Dz. U. Nr 54, poz. 310), nie uwzględnił wniosku policjanta o zaliczenie do wysługi lat okresu pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym prowadzonym przez dziadków funkcjonariusza.

Dalej organ podniósł, że w uzasadnieniu rozkazu personalnego organ I instancji wskazał, iż zgodnie z art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy, wliczaniu do stażu pracy podlegają okresy pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym przypadające po dniu 31 grudnia 1982 r. w charakterze domownika w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników i członków ich rodzin. Niezbędnym warunkiem jest, aby osoba wykonująca pracę w gospodarstwie była uważana za domownika. Do dnia 31 grudnia 1990 r. pod pojęciem domownika, zgodnie z art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz. U. z 1989 r. Nr 24, poz. 133 z późn. zm.), należało rozumieć członków rodziny rolnika i inne osoby pracujące w gospodarstwie rolnym, jeżeli ukończyły 16 lat, pozostawały we wspólnym gospodarstwie domowym z rolnikiem, nie podlegały obowiązkowi ubezpieczenia na podstawie innych przepisów oraz praca w gospodarstwie rolnym stanowiła ich główne źródło utrzymania. Natomiast zgodnie z § 2 ust. 2 pkt 1 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 marca 1983 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz. U. z 1988 r. Nr 2, poz. 10 z późn. zm.), które obowiązywało do dnia 31 grudnia 1990 r. praca domownika w gospodarstwie rolnym nie stanowiła głównego źródła utrzymania, jeżeli domownik kształcił się w szkole ponadpodstawowej lub wyższej.

Organ I instancji wskazał również, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w uzasadnieniu wyroku z dnia 10 grudnia 2009 r. (sygn. akt II SA/Bk 459/09) zwrócił uwagę, że w okresie obowiązywania ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu rolników indywidualnych i członków ich rodzin za domownika nie uznano osoby, w okresie, w którym kształciła się ona w szkole ponadpodstawowej. Tym samym według stanu obowiązującego do dnia 31 grudnia 1990 r. nie można było uznać za domownika osoby, która uczęszczała do szkoły ponadpodstawowej.

Z oświadczenia nadkom. J. W. z dnia (...) stycznia 2013 r. oraz świadectwa dojrzałości technikum zawodowego jednoznacznie wynika, iż w okresie od dnia (...) stycznia 1983 r. do (...) listopada 1984 r. uczęszczał on do szkoły ponadpodstawowej.

W oparciu o powyższe regulacje prawne oraz opinię radcy prawnego Komendy Wojewódzkiej Policji w P., a także biorąc pod uwagę stan faktyczny, organ I instancji wyjaśnił, że okres od dnia 1 stycznia 1983 r. do 4 listopada 1984 r. nie został wliczony do stażu służby policjanta, ponieważ w świetle obowiązujących przepisów nie mógł on być uznany za domownika i tym samym brak było podstaw do wliczenia okresu pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym prowadzonym przez dziadków policjanta do wysługi lat uwzględnianej przy ustalaniu wzrostu uposażenia zasadniczego.

Dalej organ odwoławczy podniósł, że odwołanie od powyższego rozkazu personalnego wniósł J. W. wskazując, iż organ rozstrzygający nie ustosunkował się do rozpatrzenia wymienionego jako domownika w myśl art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników i członków i rodzin, gdzie winny być rozpatrzone wszystkie przesłanki ustawowe "domownika", a ograniczono się jedynie do stwierdzenia, ze praca domownika w gospodarstwie rolnym nie stanowi głównego źródła utrzymania, jeżeli domownik kształci się w szkole ponadpodstawowej lub wyższej. Wskazuje, iż w treści rozkazu personalnego popełniono błąd co do faktu, gdyż wymieniony do szkoły ponadpodstawowej uczęszczał do dnia 2 czerwca 1984 r., a nie do dnia 4 listopada 1984 r. Podkreśla, że § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 marca 1983 r. określa warunki konieczne do spełnienia przy ustaleniu obowiązku ubezpieczenia domowników, a tym samym w stanie faktycznym dotyczącym jego sprawy nie ma zastosowania, w konsekwencji czego organ I instancji błędnie przyjął, iż sam fakt nauki w szkole ponadpodstawowej pozbawia go jednej z cech domownika w gospodarstwie rolnym we wnioskowanym okresie. Wymieniony nadmienia, że treść § 2 ust. 1 rozporządzenia z dnia 28 marca 1983 r. jednoznacznie określa wymogi uznania domownika przy ubezpieczeniu społecznym, a nie posiłkowania się tym przepisem w interpretacji ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczeniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy. Powołuje się przy tym na orzecznictwo sądów administracyjnych.

Przechodząc do meritum sprawy organ po przytoczeniu treści przepisów prawa wskazał, że na podstawie art. 101 ust. 2 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (Dz. U. z 2011 r. Nr 287, poz. 1687 z późn. zm.) zostało wydane rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 6 grudnia 2001 r. w sprawie szczegółowych zasad otrzymywania i wysokości uposażenia zasadniczego policjantów, dodatków do uposażenia oraz ustalania wysługi lat, od której jest uzależniony wzrost uposażenia zasadniczego (Dz. U. Nr 152, poz. 1732 z późn. zm.), które w § 4 ust. 1 pkt 5 stanowi, że do wysługi lat uwzględnianej przy ustalaniu wzrostu uposażenia zasadniczego zalicza się inne (niż wymienione w § 4 ust. 1 pkt 1-4) okresy, jeżeli na podstawie odrębnych przepisów podlegają wliczeniu do okresu pracy lub służby, od którego zależą uprawnienia pracownicze lub wynikające ze stosunku służbowego. Zatem do okresów składających się na wysługę lat należą m.in.: okresy prowadzenia indywidualnego gospodarstwa rolnego lub pracy w takim gospodarstwie.

Stosownie do treści art. 1 ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy (Dz. U. Nr 54, poz. 310) pracownikowi wlicza się: okresy prowadzenia indywidualnego gospodarstwa rolnego lub pracy w takim gospodarstwie, prowadzonym przez współmałżonka, przypadające przed dniem 1 stycznia 1983 r. okresy pracy po ukończeniu 16 roku życia w gospodarstwie rolnym prowadzonym przez rodziców lub teściów, poprzedzające objęcie tego gospodarstwa i rozpoczęcie jego prowadzenia osobiście lub wraz ze współmałżonkiem, oraz przypadające po dniu 31 grudnia 1982 r., okresy pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym w charakterze domownika w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin.

Organ podniósł, że przepisy cytowanej ustawy jednoznacznie precyzują w jakich sytuacjach można do stażu pracy wliczać okresy pracy w gospodarstwie rolnym. Zatem pracownikowi do stażu pracy można wliczyć okres, w którym pracował w charakterze domownika. Jednakże przepisy cytowanej wyżej ustawy nie wprowadzają definicji domownika, więc w tym zakresie należy się posiłkować definicją zawartą w obowiązujących przepisach ubezpieczeniowych rolników.

W rozstrzyganej sprawie jest to ustawa z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz. U. z 1989 r. Nr 24, poz. 133 z późn. zm.). Zgodnie z art. 2 pkt 2 wymienionej ustawy przez domownika rozumie się osobę, która spełnia łącznie podane niżej warunki: jest członkiem rodziny rolnika lub inną osobą pracującą w gospodarstwie rolnym, pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z rolnikiem, ukończyła 16 lat, nie podlega obowiązkowi ubezpieczenia na podstawie innych przepisów, praca w gospodarstwie rolnym stanowi jej główne źródło utrzymania.

W związku z takim brzmieniem tych przepisów, dla oceny czy wnioskowany okres pracy w gospodarstwie rolnym dziadków nadkom. J.W. od dnia 1 stycznia 1983 r. do dnia 4 listopada 1984 r. może być wliczony do wysługi lat uwzględnianych przy ustalaniu prawa do wzrostu uposażenia zasadniczego koniecznym jest ustalenie w pierwszej kolejności czy wymieniony był w tym okresie "domownikiem" w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników i członków ich rodzin".

Organ I instancji przyjął, iż według stanu prawnego obowiązującego do końca 1990 r., wymieniony nie mógł być uznany za domownika w rozumieniu art. 2 pkt 2 poprzednio obowiązującej ustawy ubezpieczeniowej, ponieważ z przedłożonych dokumentów wynika, że w okresie od 1 stycznia 1983 r. do 2 czerwca 1984 r. kształcił się w szkole ponadpodstawowej - w Technikum Samochodowym przy Zespole Szkół Zawodowych w K. W ocenie organu I instancji fakt, że nadkom. J. W. równolegle z pracą na roli łączył naukę w szkole ponadpodstawowej, wyklucza wliczenie do wysługi lat w gospodarstwie rolnym dziadków okresu od 1 stycznia 1983 r. do 2 czerwca 1984 r. Zgodnie bowiem z § 2 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 marca 1983 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz. U. z 1988 r. Nr 2, poz. 10 z późn. zm.) pobieranie nauki w szkole ponadpodstawowej lub wyższej wykluczało uznanie, iż praca domownika w gospodarstwie rolnym stanowi główne źródło utrzymania.

Organ wyjaśnił, że z przedstawionych przez odwołującego dokumentów wynika, że w okresie od 1 stycznia 1983 r. do 4 listopada 1984 r. pracował w gospodarstwie rolnym dziadków, miał ukończone 16 lat, zamieszkiwał w gospodarstwie domowym wraz z dziadkami i rodzicami, co potwierdza poświadczenie zameldowania, pracował w tym gospodarstwie rolnym, co potwierdzają zeznania świadków oraz oświadczenie wnioskodawcy, jednakże podkreślenia wymaga fakt, że w okresie od 1 stycznia 1983 r. do 2 czerwca 1984 r. wymieniony uczył się w szkole ponadpodstawowej, znajdującej się w odległości około 10 km od miejsca zamieszkania, a więc praca na roli nie stanowiła jego głównego źródła utrzymania. Był bowiem na utrzymaniu rodziców. W świetle powyższego nadkom. J. W. nie przysługiwał status domownika w rozumieniu cytowanych przepisów i dlatego okres jego pracy w gospodarstwie rolnym dziadków, w czasie gdy był uczniem Technikum Samochodowego przy Zespole Szkół Zawodowych w K., nie może być uwzględniony przy ustalaniu prawa do wzrostu uposażenia zasadniczego z tytułu wysługi lat.

W ocenie organu uznać jednakże należy, że nadkom. J. W. przedkładając stosowne dowody wykazał, że w okresie od 3 czerwca 1984 r. do 4 listopada 1984 r. pracował w gospodarstwie rolnym dziadków w charakterze domownika. Wskazany okres winien być więc zaliczony do wysługi lat, od której zależy wzrost uposażenia zasadniczego, co organ I instancji błędnie pominął.

W konsekwencji powyższych okoliczności, należy stwierdzić, iż w sprawie doszło do naruszenia prawa materialnego tj. § 4 ust. 1 pkt 5 ww. rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 6 grudnia 2001 r. w sprawie szczegółowych zasad otrzymywania i wysokości uposażenia zasadniczego policjantów, dodatków do uposażenia oraz ustalania wysługi lat, od której jest uzależniony wzrost uposażenia zasadniczego oraz art. 1 ust. 1 pkt 3 ww. ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy.

Ponadto organ I instancji winien mieć przy tym na uwadze treść art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy, zgodnie z którym w przypadku braku dokumentów uzasadniających wydanie zaświadczenia o pracy zainteresowanej osoby w indywidualnym gospodarstwie rolnym, okresy pracy w takim gospodarstwie mogą być udowodnione zeznaniami co najmniej dwóch świadków zamieszkujących w tym czasie na terenie, na którym jest położone to gospodarstwo rolne. Jak wynika z akt osobowych dowody takie zostały przez policjanta przedłożone.

Uwzględniając powyższe rozważania wskazać należy, że postępowanie administracyjne w przedmiotowym zakresie powinno być poprzedzone wnikliwą i rzetelną analizą całokształtu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniósł J. W.zarzucając jej obrazę prawa materialnego tj. art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy w związku z § 4 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 6 grudnia 2001 r. w sprawie szczegółowych zasad otrzymywania i wysokości uposażenia zasadniczego policjantów, dodatków do uposażenia oraz ustalania wysługi lat, od której jest uzależniony wzrost uposażenia zasadniczego.

Uzasadniając skargę organ podniósł, że w wyniku błędnej wykładni organ ustalił, iż część okresu jego pracy w gospodarstwie rolnym dziadków z którymi zamieszkiwałem i na których utrzymaniu pozostawałem, nie wlicza się do okresu pracy od którego zależy wzrost mojego uposażenia zasadniczego jako policjanta, ponieważ w tej części okresu (niezaliczonego) uczęszczałem do szkoły ponadpodstawowej.

Zdaniem skarżącego taka wykładnia prawa dokonana jest wbrew wykładni gramatycznej, oraz jest wykładnią odmienną od dokonanych interpretacji w orzeczeniach sądów administracyjnych stanowiących już ugruntowaną linię orzeczniczą, w szczególności w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 października 2010 r., sygn. akt I OSK 650/10; wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 lipca 2011 r., sygn. akt II SA/Wa 2152/10.

Skarżący podniósł, że okolicznością niekwestionowaną w sprawie jest to, iż w okresie od 1 stycznia 1983 r. do 4 listopada 1984 r. pracował w gospodarstwie rolnym dziadków, z którymi mieszkał od urodzenia. Ustalenie natomiast dokonane przez organ drugiej instancji, że "Byłbowiem na utrzymaniu rodziców.", nie znajduje uzasadnienia w żadnym fragmencie materiału dowodowego sprawy i jest dokonane w sposób dowolny. Organ nie miał bowiem wątpliwości, że po ukończeniu nauki, moim jedynym źródłem utrzymania była praca na gospodarstwie rolnym.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie powtarzając argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 - dalej "p.p.s.a.") polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy. Przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Na podstawie art. 134 § 1 p.p.s.a., w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną.

Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Wielkopolski Komendant Wojewódzki Policji w Poznaniu o uchyleniu rozkazu personalnego Komendanta Powiatowego Policji w sprawie nieuwzględnienia wniosku o zaliczenie do wysługi lat okresu od 1 stycznia 1983 r. do 4 listopada 1984 r. pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym.

W niniejszej sprawie Istota sporu sprowadza się do wykładni art. 101 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji w związku z art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin w związku z § 4 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 6 grudnia 2001 r. w sprawie szczegółowych zasad otrzymywania i wysokości uposażenia zasadniczego policjantów, dodatków do uposażania oraz ustalania wysługi lat, od której jest uzależniony wzrost uposażenia zasadniczego.

Przed przystąpieniem do oceny wykładni powyższej regulacji dokonanej przez organ poczynić należy kilka uwag natury ogólnej.

W pierwszej kolejności wskazać należy, że kwestie uposażenia Policjanta uregulowane są w ustawie o Policji. Zgodnie z art. 99 ust. 1 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (Dz. U. z 2011 r. Nr 287, poz. 1687 z późn. zm.), prawo do uposażenia powstaje z dniem mianowania policjanta na stanowisko służbowe. Uposażenie policjanta składa się z uposażenia zasadniczego i z dodatków do uposażenia (art. 100 ustawy o Policji). Wysokość uposażenia zasadniczego policjanta jest uzależniona od grupy zaszeregowania jego stanowiska służbowego oraz od posiadanej wysługi lat (art. 101 ust. 1 ustawy o Policji). Zmiana uposażenia następuje z dniem zaistnienia okoliczności uzasadniających tę zmianę (art. 106 ust. 1 ustawy o Policji).

Na mocy delegacji zawartej w art. 101 ust. 2 ustawy o Policji zostało wydane rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 6 grudnia 2001 r. w sprawie szczegółowych zasad otrzymywania i wysokości uposażenia zasadniczego policjantów, dodatków do uposażenia oraz ustalania wysługi lat, od której jest uzależniony wzrost uposażenia zasadniczego.

Zgodnie z § 4 ust. 1 pkt 5 tego rozporządzenia do wysługi lat uwzględnianej przy ustalaniu wzrostu uposażenia zasadniczego zalicza się inne okresy, jeżeli na podstawie odrębnych przepisów podlegają wliczeniu do okresu pracy lub służby, od którego zależą uprawnienia pracownicze lub wynikające ze stosunku służbowego. Odrębne przepisy w tym zakresie zawiera ustawa z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy.

Zgodnie z art. 1 ust. 1 pkt 3 tej ustawy do stażu pracy wlicza się przypadające po dniu 31 grudnia 1982 r., okresy pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym w charakterze domownika w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin.

W związku z takim brzmieniem tych przepisów, dla oceny czy wnioskowany okres pracy w gospodarstwie rolnym dziadków skarżącego od 1 stycznia 1983 r. do 2 czerwca 1984 r. (okres wskazany przez organ II instancji) może być wliczony do wysługi lat uwzględnianych przy ustalaniu prawa do wzrostu uposażenia zasadniczego koniecznym jest ustalenie w pierwszej kolejności czy skarżący był w tym okresie " domownikiem w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników i członków ich rodzin".

Innymi słowy, podstawowym zagadnieniem w sprawie niniejszej jest ustalenie normatywnej treści pojęcia "domownik" w rozumieniu powołanych wyżej przepisów ubezpieczeniowych.

Organy obu instancji przyjęły, iż fakt, że skarżący równolegle z pracą na roli łączył naukę w szkole ponadpodstawowej, nie stanowi podstawy wliczenia do wysługi lat w gospodarstwie rolnym dziadków. W tym zakresie organy powołały się na § 2 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 marca 1983 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz. U. z 1988 r. Nr 2, poz. 10 z późn. zm.) zgodnie z którym praca domownika w gospodarstwie rolnym nie stanowi głównego źródła utrzymania, jeżeli domownik kształci się w szkole ponadpodstawowej lub wyższej.

Stanowisko organów jest, zdaniem Sądu, błędne.

Pojęcie "domownika" wykonującego pracę w gospodarstwie rolnym nie zostało zdefiniowane w ustawie o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy. Ustawodawca odesłał w ustalaniu normatywnej treści tego pojęcia do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin. W związku z powyższym, skoro skarżący wniósł o zaliczenie jego pracy wykonywanej w takim charakterze w okresie od 1 stycznia 1983 r. do 4 listopada 1984 r., to normatywnej treści pojęcia "domownika" należy poszukiwać w obowiązującej w tym okresie ustawie z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin.

Zgodnie z art. 2 pkt 2 tej ustawy, przez użyte w ustawie określenie "domownicy" rozumie się członków rodziny rolnika i inne osoby pracujące w gospodarstwie rolnym, jeżeli pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym z rolnikiem, ukończyły 16 lat, nie podlegają obowiązkowi ubezpieczenia na podstawie innych przepisów, a ponadto praca w gospodarstwie rolnym stanowi ich główne źródło utrzymania.

Ponadto odnosząc się do stanowiska organu odwołującego się do § 2 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 marca 1983 r. wskazać należy, że w wyroku z dnia 22 października 2010 r., sygn. akt. I OSK 650/10 Naczelny Sąd Administracyjny wyraził pogląd, który Sąd w niniejszym składzie w pełni podziela, że " nauka w szkole ponadpodstawowej wyklucza uznanie danej osoby za domownika, ale tylko dla potrzeb ustalenia obowiązku podlegania ubezpieczeniu społecznemu. Powołany przepis § 2 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 marca 1983 r. służył zatem w istocie zwolnieniu z ustawowego obowiązku podlegania ubezpieczeniu społecznemu osób kształcących się w szkołach ponadpodstawowych i wyższych. Nie sposób bowiem przyjąć jako zasady, iż samo kształcenie się w szkole ponadpodstawowej oznacza, iż praca w gospodarstwie rolnym nie jest głównym źródłem utrzymania osoby, która dopiero pobiera naukę w szkole ponadpodstawowej (...)".

Wobec powyższego w stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy przywołany przepis rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 marca 1983 r. nie ma zastosowania, co w konsekwencji prowadzi do uznania, że organy błędnie przyjęły, iż sam fakt nauki skarżącego w szkole ponadpodstawowej pozbawia go jednej z cech domownika w gospodarstwie rolnym we wnioskowanym okresie.

Dokonanie błędnej wykładni przepisów prawa materialnego skutkowało zaniechaniem przez organ oceny materiału dowodowego pod kątem ustalenia czy nauka skarżącego w szkole ponadpodstawowej wykluczała pracę w gospodarstwie rolnym. Obowiązkiem organu w prowadzonym ponownie postępowaniu będzie wnikliwa i rzetelna analiza całokształtu materiału dowodowego, uzupełnionego w razie konieczności o nowe dokumenty czy też zeznania świadków, pod kątem pracy skarżącego w gospodarstwie rolny w okresie pobieranie nauki. Jeżeli bowiem skarżący, mimo jednoczesnego uczęszczania do szkoły wywiązywał się z powierzonej mu pracy w gospodarstwie, czego nie można wykluczyć z uwagi na niezbyt dużą odległość między szkołą a miejscem zmieszania, to nie istnieją podstawy do tego, by odmówić mu statusu "domownika" w rozumieniu przepisów ubezpieczeniowych.

Na marginesie wskazać należy, że w przedmiotowej sprawie organ II instancji dopuścił się ponadto naruszenia art. 138 § 2 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem Organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy.

Wyraźnie zatem kodeks wyodrębnia dwie przesłanki wydania przez organ odwoławczy decyzji, w której uchyla zaskarżoną decyzję w całości i przekazuje sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, a mianowicie: a) stanowcze stwierdzenie przez organ odwoławczy, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów postępowania, czyli przepisów kodeksu oraz/lub przepisów o postępowaniu zawartych w ustawach szczególnych, b) uznanie przez organ odwoławczy, że konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Użycie w tym przepisie przyłączającego spójnika "a" oznacza, że samo stwierdzenie naruszenia przepisów postępowania, aczkolwiek jest konieczną przesłanką uchylenia zaskarżonej decyzji, nie jest przesłanką wystarczającą; konieczne jest bowiem dodatkowo wykazanie, że "konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie".

Abstrahując od błędnej wykładni przepisów prawa materialnego zauważyć należy, że w uzasadnieniu decyzji organ II instancji przesądził o prawidłowości nie zaliczenia skarżącemu okresu 1 stycznia 1983 r. do 2 czerwca 1984 r. do wysługi lat oraz o konieczności zaliczenia do wysługi lat okresu od 3 czerwca 1984 r. do 4 listopada 1984 r. z uwagi, że w tym okresie skarżący pracował w gospodarstwie rolnym dziadków w charakterze domownika.

Wobec powyższego wskazać należy, że organ II instancji na podstawie zgromadzonego materiału dokonał oceny zaliczenia skarżącemu okresu pracy w gospodarstwie rolnym do wysługi lat nie formułując w tym zakresie żadnych wytycznych co do konieczności przeprowadzenia postępowania dowodowego w znacznej części. W sytuacji uznania, że materiał dowodowy jest niewystarczający do rozpoznania sprawy organ II instancji winien powstrzymać się od dokonania oceny prawidłowości zaliczenia do wysługi lat okresu pracy w gospodarstwie rolnym. Natomiast w sytuacji uznania przez organ, że materiał dowodowy jest wystarczający do rozpoznania sprawy ale organ I instancji dopuścił się naruszenia przepisów prawa materialnego czy też błędnie ocenił prawidłowo ustalony stan faktyczny to winien stosownie do art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. uchylić zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzec co do istoty sprawy.

Analiza uzasadnienia zaskarżonej decyzji prowadzi do wniosku, że organ odwoławczy zarzucił I instancji wyłącznie naruszenie przepisów prawa materialnego. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy stwierdził, że organ I instancji pomimo przeprowadzenia dowodów w przedmiotowej sprawie, nie dołożył należytej staranności celem szczegółowego jej wyjaśnienia, a Rozkaz Personalny Nr (...) z dnia (...) lutego 2013 r. został wydany z naruszeniem przepisów prawa materialnego mającym wpływ na wynik postępowania.

Zwrócić również należy uwagę, że sam fakt przytoczenia przez organ odwoławczy obowiązków wynikających z art. 7 i 77 k.p.a. nie przesądza o uznaniu, iż organ ten stwierdził naruszenie powyższych przepisów. Organ w uzasadnieniu decyzji uchylając decyzję organu I instancji powinien wskazać jakie to okoliczności należy ustalić i wziąć pod uwagę przy ponownym rozpoznawaniu sprawy.

W przedmiotowej sprawie organ odwoławczy nie wskazał żadnych okoliczności, które to wymagałyby ustalenia.

Ponadto zauważyć należy, że uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji ma charakter wyjątkowy i jak podkreśla się w doktrynie może mieć miejsce wyłącznie w przypadku, w którym organ I instancji bądź to nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego bądź też przeprowadzone postępowanie wyjaśniające rażąco narusza przepisy postępowania (por. B. Adamiak, Kodeks postępowania administracyjnego Wyd. 9, Warszawa 2008, s. 626). Uprawnienia kasacyjne organu odwoławczego zostały wiec wprost powiązane z brakiem lub wadliwością prowadzonego przez organ odwoławczy postępowania wyjaśniającego. Wadliwość prowadzonego postępowania musi mieć jednak charakter kwalifikowany i odnosić się do całości lub znacznej części postępowania. Stanowisko powyższe znalazło swoje odzwierciedlenie w dokonanej z dniem 11 kwietnia 2011 r. nowelizacji przepisów k.p.a., nadającej art. 138 § 2 k.p.a. nowe brzmienie. Zgodnie z nim organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. A więc możliwość wydania decyzji kasacyjnej przez organ II instancji została powiązana obecnie z takim naruszeniem przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na rozstrzygnięcie zawisłej sprawy.

W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. zart. 135 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku. Art. 152 p.p.s.a. nie zastosowano z uwagi na fakt, iż zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.

Rozpoznając sprawę ponownie organ mając na uwadze wytyczne zawarte w niniejszym wyroku z poszanowaniem reguł wynikających z k.p.a. winien ustalić czy fakt uczęszczania przez skarżącego do szkoły uniemożliwiał mu wywiązywanie z powierzonej mu pracy w gospodarstwie rolnym dziadków, co w konsekwencji pozwoli ustalić czy w tym okresie skarżący pracował w gospodarstwie rolnym dziadków w charakterze domownika.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.