Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2722862

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu
z dnia 5 września 2019 r.
IV SA/Po 479/19
Postępowanie w przedmiocie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Józef Maleszewski.

Sędziowie WSA: Tomasz Grossmann, Asesor sądowy Maria Grzymisławska-Cybulska (spr.).

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 września 2019 r. sprawy ze skargi D. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia (...) kwietnia 2019 r. nr (...) w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta G. z dnia (...) października 2018 r. nr (...)

Uzasadnienie faktyczne

Decyzją z dnia (...) kwietnia 2019 r. nr (...) Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta (...) z dnia (...) października 2018 r. nr (...) odmawiającą D. S. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad babcią H. S.

Powyższe decyzje wydano w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

Wnioskiem z dnia (...) października 2018 r. D. S. (dalej również jako: Skarżąca albo Wnioskodawczyni) wniosła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad babcią H. S. Skarżąca przedstawiła - wydane na stałe - orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności H. S. (ur. (...) stycznia 1936 r.) w którym wskazano, że jej Babcia wymaga stałej i długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Decyzją z (...) października 2018 r. nr (...) Prezydent Miasta (...) (dalej również jako: organ I instancji) - działając na podstawie art. 17 ust. 1, ust. 1a, ust. 1b, ust. 5 i art. 20 ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1518 z późn. zm.; dalej: "ustawa o świadczeniach rodzinnych", w skrócie "u.ś.r.") - odmówił Wnioskodawczyni przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Uzasadniając organ I instancji wyjaśnił, że D. S. (...) września 2018 r. ukończyła 18 lat. Skarżąca potwierdziła zaświadczeniem ze szkoły oraz złożonym oświadczeniem, że jest uczennicą odbywającą w roku szkolnym (...) naukę w systemie dziennym - III klasa Technikum (...) Edukacja w zawodzie technik usług fryzjerskich. Wskazano, że technikum jest szkołą niepubliczną ponadgimnazjalną posiadającą uprawnienia szkoły publicznej. Nauka w szkole trwa 4 lata. Planowany termin ukończenia nauki upływa (...) sierpnia 2020 r. Organ I instancji stanął na stanowisku, że D. S. nie spełnia warunku niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przede wszystkim dlatego, że kontynuuje ona naukę. Wskazano, że H. S. ma jednego syna A., który posiada znaczny stopień niepełnosprawności i nad, którym opiekę sprawuje jego córka A., otrzymując na ojca świadczenie pielęgnacyjne. Organ I instancji wskazał, że przesłanki określone w art. 17 ust. 1 ustawy z 2003 r. o świadczeniach rodzinnych są przesłanki kumulatywnymi, co oznacza, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego jest uzależnione od ich łącznego spełnienia.

Od tej decyzji w przewidzianym prawem terminie D. S. wniosła odwołanie wskazując, że zatrudnienia nie podejmuje, tylko i wyłącznie ze względu na opiekę nad Babcią. Skarżąca wyjaśniła, że pozostaje na utrzymaniu ojca, który ma znaczny stopień niepełnosprawności i otrzymuje niską rentę inwalidzką. D. S. wyjaśniła, też że mogłaby pracować popołudniami i w weekendy, jednak nie podejmuje pracy z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad Babcią.

Decyzją z dnia (...) kwietnia 2019 r. nr (...) Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta (...) z dnia (...) października 2018 r. nr (...) odmawiającą D. S. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad babcią H. S.

Uzasadniając swoją decyzję organ II instancji wskazał, że zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: matce albo ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka, osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności: jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Kolegium wskazało, że wnuczka jest co prawda w dalszej kolejności, ale jednak obciążona obowiązkiem alimentacyjnym. Podkreślono, że w art. 17 wskazano jednak drugi warunek, a mianowicie konieczność rezygnacji z zatrudnienia lub nie podejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. W ocenie Kolegium prawdziwym powodem rezygnacji przez D. S. z pracy jest nie konieczność opieki nad Babcią (choć organ nie kwestionuje, że ją sprawuje), ale nauka w szkole. Wskazano, że gdyby nie choroba Babci, D. S. nie zaczęła by pracy zawodowej, gdyż jej priorytetem jest ukończenie szkoły. Podkreślono, że to nie opieka nad Babcią, ale obowiązki szkolne nie pozwalają D. S. w podjęciu pracy zawodowej.

W przewidzianym prawem terminie D. S. wniosła skargę do sądu domagając się uchylenia decyzji obydwu instancji. Skarżąca wyjaśniła, że jej szkoła znajduje się bezpośrednim sąsiedztwie domu i w razie potrzeby nawet w takcie lekcji może udzielić Babci niezbędnej pomocy. Skarżąca zakwestionowała ustalenia organów, jakoby przeszkodą w podjęciu przez nią zatrudnienia była nauka, a nie konieczność sprawowania opieki nad Babcią. Żądaniem skargi objęto też ukaranie grzywną Kolegium, w związku z przewlekłym prowadzeniem postępowania.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Stosownie do treści przepisu art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 - dalej jako: p.p.s.a.) sąd administracyjny uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b),inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c).

Podstawę prawną rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2220, z późn. zm. - dalej jako: u.ś.r.) oraz ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 - dalej jako: k.p.a.).

Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji Kolegium oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta (...), Sąd doszedł do przekonania, że zostały one wydane z naruszeniem prawa materialnego - tj. art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię - które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.), a także przepisów postępowania, tj. art. 7 i 77 § 1 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to w związku z błędnym zawężeniem zakresu postępowania wyjaśniającego w wyniku przyjętej wykładni art. 17 ust. 1 u.ś.r. (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.).

Zgodnie z art. 17 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: matce albo ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka, osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności: jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W zaskarżonej sprawie nie budziło wątpliwości Samorządowego Kolegium Odwoławczego, to że spełnione zostały przesłanki podmiotowe przyznania D. S. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji przez nią z zatrudnienia w celu opieki nad babcią H. S. Kolegium uznało, że Skarżąca należy do kręgu osób, na których ciąży obowiązek alimentacyjny wobec niepełnosprawnej H. S. oraz, że obowiązek ten zaktualizował się z uwagi na niemożność świadczenia pomocy przez osoby bliżej z nią spokrewnione (niepełnosprawnego w stopniu znacznym syna A., nad którym opiekę sprawuje jego córka A.).

Kolegium, podobnie jak Prezydent Miasta (...), stwierdziło jednak, że po stronie D. S. nie zachodzi przesłanka rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną H. S. Zdaniem organów rzeczywistą przyczyną rezygnacji i nie podejmowania przez Skarżącą zatrudnienia jest bowiem kontynuacja nauki w trybie dziennym w Technikum (...) Edukacja. Kolegium wyraziło przekonanie, że to nauka podjęta w trybie dziennym wyklucza sprawowanie opieki w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych (piecza o charakterze stałym i długotrwałym).

W ocenie Sądu przyjęte przez organ założenie, iż nauka w trybie dziennym wyklucza rezygnację z zatrudnienia w celu opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, nie może być wystarczające dla odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jeżeli nie znajduje poparcia we wnikliwszej ocenie stanu faktycznego sprawy. Można się zgodzić, że rozpoczęcie albo kontynuacja nauki przez daną osobę w trybie dziennym, może wskazywać na to, iż osoba ta w rzeczywistości nie świadczy stałej lub długotrwałej pomocy nad osobą niepełnosprawną oraz że rzeczywistą przyczyną nie podejmowania albo rezygnacji z zatrudnienia jest nauka (a nie opieka nad inną osobą). Nie jest to jednak pozbawiona wyjątków reguła, którą można przyjmować bez stosownych odniesień do stanu faktycznego rozpatrywanej sprawy.

Postępowanie dotyczące przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wymaga uwzględniania szeregu okoliczności dotyczących sytuacji osobistej i rodzinnej osoby ubiegającej się o to świadczenie oraz osoby potrzebującej opieki. Stąd dla wyprowadzenia prawidłowych wniosków będących podstawą decyzji (zwłaszcza, gdy jest ona negatywna dla wnioskodawcy) konieczne zachowanie odpowiedniej staranności w zebraniu i rozpatrzeniu materiału dowodowego.

Zdaniem Sądu w tej sprawie Kolegium - przyjmując, że nauka w trybie dziennym wyklucza rezygnację z zatrudnienia w celu sprawowania opieki - wyprowadziło istotne dla sprawy wnioski na podstawie nazbyt ubogiego materiału dowodowego. Nie przeprowadzono nawet podstawowych ustaleń faktycznych mających znaczenie z punktu widzenia art. 17 ust. 1 u.ś.r. (zwłaszcza, że Skarżąca w odwołaniu podniosła okoliczność, iż nauka nie uniemożliwia jej sprawowania obowiązków opieki nad Babcią). Sąd zauważa w tym miejscu, że potencjalna możliwość podjęcia zatrudnienia przez Skarżącą nie powinna raczej budzić wątpliwości - w każdym razie organy odmiennych ustaleń w tym zakresie nie poczyniły - tym bardziej, że ustawa o świadczeniach rodzinnych nie precyzuje ani formy, ani wymiaru zatrudnienia, którego niepodjęcie lub zaprzestanie uprawnia do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne. Stanowisko, że fakt odbywania nauki w trybie dziennym, sam w sobie, nie stanowi przeszkody w sprawowaniu opieki uprawniającej do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, znalazło już swój wyraz we wcześniejszym orzecznictwie sądów administracyjnych, akcentujących, że takie stanowisko organów opiera się na rozumowaniu, które a priori prowadziłoby do pozbawienia świadczeń pielęgnacyjnych rodziców dziecka będących studentami, co z kolei byłoby sprzeczne z ratio legis art. 17 ust. 1 u.ś.r. oraz z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP (por. np. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w wyroku z 4 listopada 2010 r. sygn. II SA/Lu 539/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w wyroku z 18 stycznia 2012 r. sygn. IV SA/Po 1206/11, CBOSA).

Z materiału dowodowego zebranego w sprawie nie wynika chociażby, w jakim stopniu obowiązki szkolne angażują D. S. (w konsekwencji czy można wykluczyć sprawowanie przez nią stałej i długotrwałej opieki nad babcią H. S.). Dopiero przeprowadzenie takich ustaleń może pozwolić na wyprowadzenie prawidłowych wniosków co do tego czy w zastanej sytuacji faktycznej świadczenie stałej lub długotrwałej opieki przez Skarżącą jest rzeczywiście wykluczone lub, że rzeczywistą motywacją do nie podejmowania przez D. S. pracy jest kontynuacja nauki a nie wola sprawowania opieki.

Należy też zauważyć, że jak podaje pełnoletnia D. S., pozostaje na utrzymaniu niepełnosprawnego ojca, co wskazuje na to, że sytuacja Skarżącej rzeczywiście zmuszała by ją do podjęcia pracy, z czego zrezygnowała podejmując się stałej opieki nad babcią H. S.

Z powyższych przyczyn Sąd uznał, że w sprawie naruszono art. 77 § 1 k.p.a., który nakazuje rozstrzygać sprawy na podstawie wyczerpująco zebranego materiału dowodowego. Konieczne było zatem uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji ja poprzedzającej w celu uzupełnienia dowodów w sprawie (wystąpienie do Technikum (...) Edukacja, wezwanie Skarżącej do złożenia oświadczenia, ewentualnie podjęcie innych czynności dowodowych). Sąd nie mógł przeprowadzić tych czynności w ramach sądowego postępowania dowodowego, gdyż wykraczałoby to poza granice kontroli legalności zaskarżonej decyzji.

Mając na względzie powyższe, Sąd - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 z późn. zm.) - orzekł jak w sentencji wyroku.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy uwzględnią powyższe uwagi i uzupełnią w niezbędnym zakresie zebrany w sprawie materiał dowodowy oraz dokonają jego ponownej oceny - w celu rozstrzygnięcia, czy zostały w niniejszej sprawie spełnione wszystkie ustawowe przesłanki przyznania wnioskowanego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Finalnie Sąd wskazuje również, że dostrzega, że składając skargę Skarżąca zażądała nie tylko kontroli legalności zaskarżonej decyzji Kolegium i decyzji jej poprzedzającej, ale wniosła również skargę na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Kolegium oraz o ukaranie tego organu grzywną. Dlatego Sąd wyjaśnia, że po doprecyzowaniu przez Skarżącą, że składa ona dwie skargi, zarejestrowano odrębną skargę D. S. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Kolegium, i to w tym postępowaniu Skarżąca może domagać się wymierzenia grzywny organowi w związku z przewlekłym prowadzeniem postępowania.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.