IV SA/Po 315/18 - Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu

Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2568726

Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 2 października 2018 r. IV SA/Po 315/18

UZASADNIENIE

Sentencja

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu - Damian Mataczyński po rozpoznaniu w dniu 2 października 2018 r. wniosku K. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, ustanowienia adwokata i radcy prawnego w sprawie ze skargi na postanowienie Komisarza Wyborczego w P. z dnia (...) lutego 2018 r. nr (...) w przedmiocie stwierdzenia wygaśnięcia mandatu radnego postanawia odmówić przyznania prawa pomocy

Uzasadnienie faktyczne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 19 czerwca 2018 r. oddalił skargę K. P. na postanowienie Komisarza Wyborczego w P. z dnia (...) lutego 2018 r. nr (...) w przedmiocie stwierdzenia wygaśnięcia mandatu radnego.

W terminie otwartym do wniesienia skargi kasacyjnej od powyższego orzeczenia skarżący wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, ustanowienia adwokata i radcy prawnego. W formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący podał, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, a jego jedyny majątek stanowi 1 udział w Ż. sp. z o.o. z siedzibą w B. wartość (...) zł. (spółka od lat nie prowadzi działalności). Wnioskodawca oświadczył, że posiada wierzytelność od Ż. sp. z o.o. objętą prawomocnym tytułem wykonawczym z 2003 r. o wartości (...) zł, która jest nieosiągalna (postępowanie egzekucyjne jest umorzone). Wnioskodawca oświadczył, że utrzymuje się z wynagrodzenia z umów o pracę (ok. (...) zł netto) i diety radnego (ok. (...) zł netto). Wśród wydatków wnioskodawca ujawnił alimenty wobec żony ((...) zł.- kwota zasądzona); alimenty wobec córki ((...) zł - kwota zasądzona); kredyt hipoteczny w (...) w CHF - rata ok. (...) zł.; kredyt w (...) - rata (...) zł.; kredyt w (...) - rata (...) zł.; koszty za mieszkanie, opłaty, media - (...) zł.; koszty leczenia i rehabilitacji - (...) zł.; pożyczka od spółki prawa handlowego - do spłaty (...) zł.; dług wobec osób fizycznych - (...) zł. (wspólnie z żoną przy rozdzielności majątkowej); opłata adiacencka - do spłaty pozostało (...) zł. (wspólnie z żoną przy rozdzielności majątkowej). Opisując swa sytuacje majątkową wnioskodawca wskazał, że jego odchody są w większości zajęte przez komorników z tytułu alimentów, zasądzonych prawomocnymi wyrokami długów oraz zaległych należności publicznoprawnych. Wnioskodawca wskazał, że wobec nieskuteczności egzekucji komorniczych został wpisany do rejestru dłużników niewypłacalnych. W rezultacie jak wskazał wnioskodawca do jego dyspozycji pozostaje kwota, która z trudem pozwala mu na spłatę zaciągniętych kredytów (suma wymagalnych zobowiązań przekracza miesięczne dochody). Jak podniósł skarżący bardzo dużym obciążeniem są również koszty leczenia i rehabilitacji ponoszone w związku z chorobą nowotworową i niepełnosprawnością narządów ruchu (orzeczony stopień niepełnosprawności). Zgodnie z wyjaśnieniami skarżącego mieszka w części domu, do której przysługuje mu służebność mieszkania.

Celem doprecyzowania sytuacji majątkowej wnioskodawcy pismem z dnia 11 września 2018 r. (odebranym w dniu 17 września 2018 r.) pod rygorem rozpatrzenia wniosku o przyznanie prawa pomocy na podstawie informacji przedstawionych w formularzu wniosku, wezwano go do przedłożenia wyciągów i wykazów za okres ostatnich 6 miesięcy ze wszystkich rachunków bankowych oraz dokumentów dotyczących lokat, kont i kart kredytowych należących do skarżącego i osób prowadzących wspólne gospodarstwo domowe; kopii zeznań podatkowych za 2017 r.; wykazania za pomocą kserokopii dokumentów (np. rachunków, faktur za media, w tym gaz, energię elektr., wodę, telefon; itp.) jakiego rzędu kwoty obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego; przedłożenia zaświadczenia z miejsca pracy o wysokości zarobków własnego i osób prowadzących wspólne gospodarstwo domowe; kopii umów kredytowych wraz z harmonogramem, potwierdzeniem spłat poszczególnych rat, stanem zadłużenia i ewentualnie ich wypowiedzenia; przedłożenia kopii wyroków zasądzających alimenty wraz z uzasadnieniem; udokumentowania zadłużenia wobec osób prywatnych ze wskazaniem obecnego stanu zadłużenia i spłaconych kwot oraz zaległości publicznoprawnych o jakich mowa w poz. 5 formularza PPF.

W odpowiedzi na powyższe wezwanie wnioskodawca pismem z dnia 21 września 2018 r. wyjaśnił, że nie ma żadnych kont bankowych, loka i kart kredytowych a w trakcie sprawy rozwodowej Sąd orzekł separację z żoną i od tego czasu prowadzi jednoosobowe domowe mieszkając sam w domu córki na zasadzie służebności, opłacając przy tym wszystkie koszty. W załączeniu przesłano zeznanie podatkowe za 2017 r., kopie rocznych rachunków za energię elektryczną domu, podatek od nieruchomości i wywóz śmieci, zaświadczenie o wysokości zarobków, kopie umowy Kredyt Mieszkaniowy "(...)" hipoteczny w (...) (w CHF), kredytu gotówkowego w (...) (w PLN), kredytu konsolidacyjnego z (...) (w PLN) wraz harmonogramami spłat. Wnioskodawca poinformował, że umowy są realizowane, a raty na bieżąco płacone solidarnie z żona, w związku z czym nie ma zaległości wobec banków. Wnioskodawca przesłał również kopie wyroków zasądzających alimenty, oraz kopie dokumentów świadczących o zadłużeniu wobec osób prawnych i fizycznych w tym długu wobec M. i R. G. w kwocie (...) zł wraz z odsetkami (dług wymagalny) i firmy P. - A. Sp. zz o.o. w kwocie (...) zł wraz z odsetkami (spłacono (...) tys. zł.). nadto skarżący przedłożył dokumenty o zaległości w spłacie opłaty adiacenckiej wobec gminy R.

Na podstawie art. 245 § 1-3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 - dalej p.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie m.in. radcy prawnego. Z kolei prawo pomocy z zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.

Przesłanki regulujące przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej zawarte są w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., zgodnie z którymi przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym Sąd przyznaje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Instytucja prawa pomocy jest jednak wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Należy także podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Nie można pominąć także i tego, że wyłożenie kosztów przez stronę skarżącą jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania.

Odnosząc te uwagi do rozpatrywanej sprawy, w świetle okoliczności wskazanych we wniosku, stwierdzić należy, że nie można wnioskodawcy uznać za osobę, której winno zostać przyznane prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych jak i ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Jak wynika bowiem z przedłożonych dokumentów Skarżący z tytułu zatrudnienia w Przedsiębiorstwie Rolnym D. S. Sp. z o.o. uzyskuje stały dochód wynoszący (...) zł brutto, który z mocy wyroków sądowych lub innych tytułów obciążony jest potrąceniami na kwotę (...) zł. Skarżący pracuje również w W. L. G. D. K. L. i J. uzyskując dochód w kwocie (...) zł, z której to kwoty z tytułu zajęcia potrącana jest kwota (...) zł. Mając na uwadze wskazaną w formularzu PPF dietę radnego w wysokości (...) zł stwierdzić należy, iż łączna pozostająca do dyspozycji skarżącego kwota dochodów po dokonaniu potrąceń z tytułu zajęcia wynagrodzenia wynosi ok. (...) zł netto. W tym miejscu stwierdzić należy, iż skarżący nie wykazał dokonywania odrębnych płatności zasądzonych alimentów na rzecz córki i żony. Przedłożono bowiem wyłącznie kopie wyroków zasądzających alimenty. Przy uwzględnieniu udokumentowanych kwot potrąceń od wynagrodzenia stwierdzić należy, że kwota ok. (...) zł pozostaje w całości do dyspozycji skarżącego. W ocenie orzekającego w sprawie referendarza powyższa kwota pozwala na opłacenie kosztów sądowych jak i opłacenie pełnomocnika z wyboru.

Odnosząc się do wyjaśnień wskazujących spłacanie kredytów, których rata wynosi (...) CHF oraz łącznie ok. (...) zł wskazać należy, że spłata tych zobowiązań nie korzysta z pierwszeństwa zaspokojenia przed kosztami związanymi z prowadzeniem przedmiotowego postępowania sądowoadministracyjnego. Zaciągnięte przez stronę kredyty świadczą bowiem o jej zdolnościach płatniczych a przez to wyłączają możliwość przyznania jej prawa pomocy (zob. postanowienie NSA z dnia 28 czerwca 2005 r. sygn. akt II GZ 56/05 - CBOSA). Nie bez znaczenia jest również okoliczność, iż powyższe zadłużenie jest regularnie spłacane wspólnie z byłą żoną i strona z tego tytułu nie ma żadnych zaległości.

Odnosząc się do przedłożonych dokumentów dotyczących zadłużenia wobec firmy P. - A. sp. z o.o. wskazać należy, że przynajmniej część zadłużenia wynoszącego (...) zł została już spłacona. Deklarowana obecnie wysokość zadłużenia wynosi obecnie (...) zł, czego jednak skarżący w żaden sposób nie udokumentował. Nadto wskazać należy, że zobowiązanie wobec (...) sp. z o.o. zostało zabezpieczone ustanowieniem hipoteki na należących do skarżącego nieruchomościach. Jak wynika z umowy ugody zawartej w dniu 31 października 2015 r. dotyczącej całkowitego zaspokojenia roszczeń na rzecz (...) sp. z o.o., zabezpieczeniem należności były należące do skarżącego nieruchomości o nr (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...) i (...). Powyższa ugoda została zmieniona porozumieniem z dnia 20 listopada 2015 r. w którym ograniczono przedmiot zabezpieczenia do nieruchomości nr (...), (...), (...), (...), (...), (...) i (...). Z pkt 7 przedłożonej ugody wynika, że (...) sp. z o.o. zobowiązała się na wyrażenie zgody na sprzedaż poszczególnych działek, a skarżący zobowiązał się do przekazywania całości kwot uzyskanych ze sprzedaży na rzecz P. - A. sp. z o.o. Na podstawie powyższych dokumentów nie można jednoznacznie ustalić, czy powyższe zobowiązanie nie zostało już całkowicie spłacone. Jeżeli bowiem prawdziwym jest złożone przez skarżącego w formularzu PPF oświadczenie o braku nieruchomości, przy uwzględnieniu pkt 7 ugody możliwym jest przyjęcie, iż zobowiązanie wobec P. - A. sp. z o.o. zostało już w całości spłacone. Z powyższym nie są sprzeczne potwierdzenia przelewu na rzecz P. - A. sp. z o.o. kwot (...) zł. (potwierdzenie przelewu z dnia 17 grudnia 2015 r) i (...) zł. (potwierdzenie przelewu z dnia 20 listopada 2015 r).

Odnosząc się do kwestii zadłużenia wobec M. G. i R. G. stwierdzić należy, jak wynika z przedłożonego aktu notarialnego kwota zadłużenia została zabezpieczona hipoteką ustanowioną na nieruchomościach należących do byłej żony skarżącego. Ponadto sama kwota zadłużenia nie stanowi wyłącznego zadłużenia skarżącego lecz stanowi wspólne zadłużenie wnioskodawcy i jego byłej żony. Przy braku informacji dotyczących dochodów i majątku byłej żony, z którą skarżący ma rozwód orzeczony wyrokiem Sądu Okręgowego w P. Wydział XII Cywilny z dnia (...) maja 2015 r. sygn. akt (...) trudno stwierdzić, czy była żona dysponuje majątkiem pozwalającym na spłatę ww. zobowiązania.

Nie bez znaczenia jest również fakt, iż jak wynika z przedłożonej decyzji Prezydenta Miasta i Gminy R. z dna (...) stycznia 2012 r. nr (...) podstawą do ustalenia skarżącemu i jego żonie opłaty adiacenckiej w kwocie (...) zł był podział nieruchomości o nr geod. (...) położonej w miejscowości D. o pow. (...) ha. na 30 mniejszych działek. W treści decyzji na podstawie operatu szacunkowego stwierdzono, iż wartość wszystkich nieruchomości po podziale wynosi (...) zł. Skarżący w żaden sposób nie wyjaśnił, co stało się z powyższymi nieruchomościami, przedkładając wyłącznie zestawienie zaległości z tytułu ustalonej opłaty adiacenckiej. W ocenie orzekającego w sprawie referendarza Skarżący przedstawił zatem swój stan majątkowy wybiórczo i w taki sposób, aby wykazać swoją sytuację majątkową jako ciężką, a w konsekwencji, uzasadniającą uwzględnienie jego wniosku.

Wobec powyższego, na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 oraz art. 245 § 1-3, art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.