Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1653539

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu
z dnia 18 lutego 2015 r.
IV SA/Po 1216/14
Szczególnie uzasadniony przypadek jako przesłanka przyznania specjalnego zasiłku celowego.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Izabela Paluszyńska.

Sędziowie WSA: Izabela Bąk-Marciniak (spr) Maciej Busz.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 lutego 2015 r. sprawy ze skargi Z. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia (...) sierpnia 2014 r. nr (...) w przedmiocie zasiłku celowego, zasiłku celowego specjalnego i zasiłku celowego pod warunkiem zwrotu oddala skarga

Uzasadnienie faktyczne

Decyzją z dnia (...) kwietnia 2014 r. nr (...), Prezydent Miasta Poznania, na podstawie art. 2 ust. 1, art. 3, art.7 pkt 6 i 8, art. 8 ust. 1 pkt 1, ust. 3 i 4, art. 14, art. 39 ust. 1 i 2, art. 41 oraz art. 106 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 182 zm.) oraz art. 104 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 267), dalej jako "k.p.a.", odmówił przyznania Z. W. pomocy finansowej w formie zasiłku celowego, specjalnego zasiłku celowego, zasiłku celowego pod warunkiem zwrotu z przeznaczeniem na opłacenie energii elektrycznej w wysokości (...) zł (rachunek za okres od (...).).

W uzasadnieniu powyższej decyzji wyjaśniono, że w dniu (...).03.2014 r. została przeprowadzona aktualizacja wywiadu środowiskowego, podczas którego ustalono, że wnioskodawca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, zamieszkuje lokal socjalny, jego dochód w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku tj. w lutym 2014 r. stanowiło świadczenie emerytalne w kwocie (...) zł oraz dodatek mieszkaniowy (...) zł. Przekracza zatem kryterium dochodowe, które wynosi 542,00 zł. Na stałe miesięczne wydatki klienta składają się: czynsz (...) zł, koszt zużycia energii elektrycznej (...) zł, zakup butli z gazem (...), leki (...) zł, telefon (...) zł. Łącznie wydatki w skali miesiąca to kwota (...) zł, zatem na pozostałe potrzeby zainteresowanemu pozostaje kwota (...) zł. Rozważając możliwość przyznania pomocy na wnioskowany cel organ ustalił, że opłaty za energię elektryczną rozliczane są w okresach dłuższych niż miesięczne, z czego wynika, że w taki sposób należy gospodarować budżetem domowym aby uwzględnić konieczność opłaty rachunku obejmującego usługi za kilka miesięcy. Rachunek, który winien zapłacić wnioskodawca został wystawiony dnia (...).03.2014 r. i obejmował rozliczenie okresu od (...). do (...). Ustawodawca ustawowo określił cezurę dochodów, które uprawniają do uzyskania świadczeń z funduszu pomocy społecznej i tylko dla niektórych okoliczności przewidział możliwość udzielenia pomocy w warunkach uzyskiwania dochodów powyżej kryterium dochodowego. Znajdowanie się osoby w warunkach bytowych, które co najmniej od kilku lat noszą wszelkie cechy trwałości nie jest okolicznością wystarczającą do tego aby uznać spełnienie przesłanki szczególnie uzasadnionego przypadku w rozumieniu art. 41 ust. 1 u.p.s. Mimo tego, że wysokość dochodu osoby nie pozwala na jednoczesne pokrycie wszystkich, nawet niezbędnych potrzeb to nie jest to okoliczność, która samodzielnie może wskazywać na spełnienie przesłanki szczególnie uzasadnionego przypadku. Podkreślono przy tym, że organ wydatkując środki publiczne jest zobowiązany zważać na budżet jakim dysponuje oraz na potrzeby innych beneficjentów.

Odwołanie od powyższej decyzji wniósł Z.W. domagając się jej uchylenia oraz opisując swoją trudną sytuację materialną.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia (...) sierpnia 2014 r., nr (...), na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy podtrzymując w całości stanowisko organu I instancji. W uzasadnieniu organ wskazał, iż ocena przesłanek do przyznania specjalnego zasiłku celowego czy zasiłku celowego pod warunkiem zwrotu musi być dokonywana także przy uwzględnieniu celów i zadań pomocy społecznej określonych w art. 2 i 3 ustawy. Świadczenia z pomocy społecznej powinny być przyznawane wówczas, gdy jednostka znajdująca się w sytuacji kryzysowej nie ma możliwości przezwyciężenia trudności własnymi siłami. Odwołujący uzyskuje stały dochód w postaci emerytury, stan zdrowia odwołującego nie jest szczególnie zły, a schorzenia na które się uskarża wynikają przede wszystkim z jego wieku. Z tego też względu odwołujący nie ponosi znaczących wydatków na leki (jak deklaruje jest to kwota (...) zł miesięcznie). Zatem sytuacja odwołującego nie jest na tyle wyjątkowa, że uzasadnia przyznanie pomocy w formie zasiłku celowego specjalnego czy zasiłku celowego pod warunkiem zwrotu.

Skargę na powyższe rozstrzygnięcie wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu Z. W. wnosząc o uchylenie zaskaróznej decyzji.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje stanowisko i wniosło oddalenie skargi.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga okazała się bezzasadna.

Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie w pierwszej kolejności należy wskazać, że w myśl art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) sąd dokonuje kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany jej zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to konieczność dokonania przez sąd oceny zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został podniesiony.

Przedmiotem niniejszego postępowania sądowoadministracyjnego jest kwestia odmowy przyznania skarżącemu pomocy finansowej w formie zasiłku celowego, specjalnego zasiłku celowego, zasiłku celowego pod warunkiem zwrotu z przeznaczeniem na opłacenie energii elektrycznej w wysokości (...) zł za okres od (...). do (...).

W przedmiotowej sprawie okolicznością bezsporną pozostaje, że skarżący przekracza kryterium dochodowe, określone w ustawie o pomocy społecznej, uzasadniające przyznanie mu pomocy w formie zasiłku celowego. Skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Zamieszkuje w baraku socjalnym. Dochód skarżącego stanowi świadczenie emerytalne w wysokości (...) zł oraz dodatek mieszkaniowy w kwocie (...) zł. Jego stan zdrowia nie jest szczególnie zły - choruje na kręgosłup i alergię. Zgodnie z art. 8 ust. 1 u.p.s. prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 542 zł. Dochód skarżącego przekracza zatem kryterium dochodowe, co uniemożliwia przyznanie mu zasiłku celowego zgodnie z art. 39 u.p.s.

Stąd jedyną formą pomocy, w oparciu o którą, istnieje możliwość uzyskiwania przez niego świadczeń od organów pomocy społecznej jest przepis art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z jego treścią, w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany: specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi (pkt 1), zasiłek celowy pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową (pkt 2). Ustawodawca w treści powołanego przepisu ustawy używa sformułowania, iż omawiane świadczenie "może być przyznane", co powoduje, że rozstrzygnięcie w sprawie przyznania specjalnego zasiłku celowego wydawane jest w ramach tak zwanego uznania administracyjnego. Samo uznanie administracyjne, choć jest uprawnieniem organu administracyjnego do wyboru rozstrzygnięcia sprawy, to nie pozwala jednak organowi na dowolność w załatwieniu sprawy. Orzekając w przedmiocie przyznania specjalnego zasiłku celowego, organ ma obowiązek wziąć pod uwagę wskazówki, co do zasad udzielania pomocy społecznej osobom potrzebującym. Pamiętać bowiem należy, że przy udzielaniu świadczeń z pomocy społecznej obowiązkiem właściwych organów jest kierowanie się ogólnymi zasadami pomocy, określonymi w art. 3 ustawy o pomocy społecznej, a więc koniecznością dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględniania potrzeb osób korzystających z pomocy, o ile potrzeby te odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Pomoc społeczna stanowi bowiem instytucję polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1 powołanej powyżej ustawy). Tak więc warunkiem korzystania z pomocy społecznej jest w pierwszej kolejności ustalenie, że jej udzielenie nastąpiło w ściśle określonym celu, jakim jest przezwyciężenie trudnej sytuacji życiowej a następnie stwierdzenie, że udzielenie pomocy jest konieczne z uwagi na fakt, iż osoba wnioskująca nie może własnymi zasobami i możliwościami przezwyciężyć trudnej sytuacji, w jakiej się znalazła. Z powyższego wynika, że pomoc społeczna powinna zostać udzielona dopiero wtedy, gdy jednostka w sytuacji kryzysowej przestaje być samowystarczalna. Ustawodawca nie definiuje z oczywistych względów pojęcia "trudnych sytuacji życiowych", podaje jedynie najczęstsze powody ich powstawania (art. 7 ustawy o pomocy społecznej). Tym samym ocena zaistnienia tej przesłanki należy do organów pomocy społecznej.

Sąd zauważa, że niewątpliwie skarżący znajduje się w trudnej sytuacji życiowej. Wskazuje na to chociażby fakt, że przekracza on kryterium dochodowe, określone w ustawie o pomocy społecznej, jedynie o kwotę (...) zł. Stąd, obowiązkiem organów było rozważanie, czy spełnia on przesłanki, określone w art. 41 ustawy o pomocy społecznej, uzasadniające przyznanie mu wnioskowanej pomocy, a w szczególności, czy w sprawie zachodzą "szczególnie uzasadnione przypadki", przemawiające za przyznaniem skarżącemu specjalnego zasiłku celowego, bądź zasiłku celowego pod warunkiem zwrotu z przeznaczeniem na opłacenie energii elektrycznej.

W orzecznictwie sądów administracyjnych podnosi, że "szczególnie uzasadniony przypadek" ma miejsce wówczas, gdy sytuacja życiowa osoby lub rodziny, ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, jest nadzwyczaj drastyczna, dotkliwa w skutkach i głęboko ingerująca w plany życiowe, a wynika ze zdarzeń nienależących do zdarzeń codziennych ani nawet do zdarzeń nadzwyczajnych. Należą do nich zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów okoliczności, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 stycznia 2014 r., sygn. I OSK 179/13, Baza NSA). Jest to o tyle istotne, że przepis art. 41 ustawy o pomocy społecznej nie może w żadnym razie prowadzić do powstania sytuacji, w której wnioskodawca uczyni z pomocy społecznej swoje stałe źródło utrzymania. Interpretacja taka byłaby niedopuszczalna jako całkowicie sprzeczna z intencją ustawodawcy, a zwłaszcza z ustanowioną w art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej zasadą pomocniczości (subsydiarności). Jak już wskazano, decyzje w przedmiocie przyznania specjalnego zasiłku celowego i zasiłku celowego pod warunkiem zwrotu opierają się na uznaniu administracyjnym. Uznanie administracyjne obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb. W szczególności, wobec danej osoby pewien zakres przyznanych już świadczeń organ może uznać za zaspokajający jej bieżące, niezbędne potrzeby życiowe. Stąd w przypadku wielokrotnego występowania o świadczenia organ może uwzględniać te, które w danej sytuacji są najistotniejsze.

W tym miejscu należy zauważyć, że organ I instancji przeprowadził w dniu (...) marca 2014 r. aktualizację wywiadu środowiskowego. W uzasadnieniu swojej decyzji rozważył możliwość przyznania zasiłku celowego specjalnego i pod warunkiem zwrotu. Odmowę przyznania tych świadczeń należycie uzasadniono. Skarżący w trudnej sytuacji znajduje się od kilku lat, zaś znajdowanie się w trudnych warunkach bytowych, które co najmniej od kilku lat noszą wszelkie cechy trwałości nie jest okolicznością wystarczającą do tego aby uznać spełnienie przesłanki szczególnie uzasadnionej. W przedmiotowej sprawie organy odmówiły skarżącemu przyznania pomocy na opłacenie energii elektrycznej. Co prawda trudno się zgodzić z twierdzeniem organu, że "skarżący winien tak gospodarować środkami, by starczyło na pokrycie nawet zwiększonych wydatków na opał czy energię w okresie zimowym". Przy kwocie (...) zł na miesiąc i odjęciu kwoty wydatków na życie pozostaje skarżącemu (...) zł, co powoduje, że niemożliwym jest odłożenie jakiejkolwiek kwoty na opłaty. Jednakże zarówno analiza akt sprawy, jak i orzeczeń Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wskazuje, że problem nieuiszczania opłaty za energię przez skarżącego, nie stanowi nowego problemu, wynikającego z nagłych zdarzeń i nie można przyjąć, aby wniosek o spłatę zadłużenia za energię za okres od (...). do (...). umotywowany był zaistnieniem szczególnie uzasadnionego przypadku, a więc wynikał z nadzwyczajnych zdarzeń, których skarżący nie mógł przewidzieć.

W tych okolicznościach faktycznych, w których nie zaistniał szczególnie uzasadniony przypadek w rozumieniu art. 41 ustawy o pomocy społecznej, a skarżący (co wynika z akt sprawy) pozostaje bierny i nie podejmuje działań zmierzających do przezwyciężanie swojej sytuacji materialnej, niemożliwym było przyznanie mu pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego i pod warunkiem zwrotu na zapłatę rachunku za energię elektryczną. Działanie powyższe nie znajdywałoby bowiem oparcia w opisanych powyżej, podstawowych zasadach przyznawania pomocy społecznej, gdyż skutkowałoby powstaniem sytuacji, w której organ wyręczałby skarżącego we wszystkich kosztach związanych z utrzymaniem mieszkania.

Mając na względzie powyższe okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uznał, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu i stąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę oddalił.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.