Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1418242

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu
z dnia 22 stycznia 2014 r.
IV SA/Po 1083/13
Skutki ustanowienia prawa użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej przed wejściem w życie u.g.n. Obalenie domniemania wynikającego z księgi wieczystej.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Izabela Bąk-Marciniak.

Sędziowie WSA: Ewa Kręcichwost - Durchowska (spr.), Maciej Busz.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 stycznia 2014 r. sprawy ze skargi Spółdzielni Mieszkaniowej w S. na decyzję Wojewody W. z dnia (...) września 2013 r. nr (...) w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości:

1.

uchyla zaskarżoną decyzję,

2.

zasądza od Wojewody W. na rzecz Spółdzielni M. w S. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Uzasadnienie faktyczne

Zaskarżoną decyzją z dnia (...) września 2013 r. nr (...) Wojewoda W. po rozpoznaniu odwołania J. N. uchylił decyzję Starosty P. z (...) lipca 2013 r., znak (...) i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że decyzją z dnia (...) ipca 2013 r. Starosta odmówił J. N. i W. N. zwrotu nieruchomości położonej w S. przy ul. Z. (...), oznaczonej w dniu wywłaszczenia jako działka nr (...), aktualnie oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr (...) z arkusza (...) w obrębie S., o powierzchni (...) ha, dla której Sąd Rejonowy P. - S. M. w P. prowadzi księgę wieczystą KW nr (...).

Dalej organ odwoławczy wskazał, iż motywując zapadłe rozstrzygnięcie Starosta powołał się na treść art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651 z późn. zm.), który stanowi, iż roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Z ustaleń organu I instancji miałoby natomiast wynikać, iż prawo to zostało ustanowione na rzecz Spółdzielni Mieszkaniowo - Własnościowej, a stosownego wpisu do księgi wieczystej dokonano (...) czerwca 1988 r.

Organ wyjaśnił, że z powyższą decyzją nie zgodził się J. N.wskazując we wniesionym odwołaniu, że część nieruchomości, której zwrot żąda, nigdy nie została przeznaczona na realizację celu wywłaszczenia. Jest to teren zdewastowany i niezagospodarowany, którego przeznaczenie jest niejasne. Niepojętym jest przy tym dla odwołującego się, iż obecnie należy on do trzech różnych kategorii podmiotów.

Przechodząc do meritum sprawy organ podniósł, że zgodnie z dyspozycją art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot nieruchomości lub jej części występuje się do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia o tym właściwy organ. Art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami wyjaśnia pojęcie zbędności na cel wywłaszczenia poprzez wskazanie, że nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli:

1)

pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo

2)

pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany.

Dalej organ podkreślił, że zanim jednak organ administracji publicznej przystąpi do merytorycznego rozpoznania sprawy poprzez badanie czy ziściły się materialne przesłanki zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, winien szczegółowo wyjaśnić czy spełnione zostały formalne przesłanki rozpatrzenia wniosku. Podstawową kwestią jest zbadanie czy strony legitymują się interesem prawnym niezbędnym dla skutecznego złożenia wniosku oraz czy nie zachodzą obiektywne przeszkody natury prawnej, które uniemożliwiają zwrot wywłaszczonej nieruchomości niezależnie od tego czy i w jakim stopniu została ona zagospodarowana zgodnie z celem wywłaszczenia. Trafnie ujął tę kwestię Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z 21 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 979/11, wskazując, iż otrzymawszy wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości organ bada, na podstawie art. 136 ustawy o gospodarce nieruchomościami., czy pochodzi on od podmiotu w nim wymienionego, czy dotyczy wywłaszczonej nieruchomości, a także czy nie ma przeszkód do prowadzenia postępowania co do zbędności na cel wywłaszczenia, wskazanych w art. 229 tejże ustawy. Dopiero po ustaleniu tych okoliczności następuje dalsze postępowanie, w którym wyjaśniany jest cel wywłaszczenia, a następnie bada przesłanki zbędności, ale już na podstawie art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami. (Lex nr 1218906).

Organ podniósł, że w niniejszej sprawie Starosta mylnie przyjął istnienie formalnej przeszkody zwrotu nieruchomości z art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Z pisma VI Wydziału Ksiąg Wieczystych Sądu R. P. - S. M. w P. z dnia (...) października 2012 r., (...) jednoznacznie wynika, iż w księdze wieczystej KW (...) prawo użytkowania wieczystego zostało wpisane w dniu (...) marca 2008 r. na wniosek Dz.KW (...) z dnia (...) marca 2008 i informacja ta jest zgodna ze stanem ujawnionym w dziale III księgi wieczystej.

Organ odwoławczy wskazał, że organ I instancji nie podaje, dlaczego ustaleń powyższych nie przyjął za wiążące i odmówił wiary dowodom w postaci księgi wieczystej oraz zaświadczenia sądu wieczystoksięgowego. O ile w wypadku tego drugiego, Starosta winien był co najmniej, zgodnie z art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 - dalej " k.p.a. "), wyjaśnić przyczyny, dla których nie przyjął faktów stwierdzonych dokumentem urzędowym za udowodnione, o tyle nie mógł samodzielnie obalić domniemania z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2001 r. Nr 124, poz. 1361 z późn. zm.).

W ocenie organu odwoławczego Starosta wykroczył dalece poza swoje kompetencje i dokonał własnych ustaleń faktycznych sprzecznych z treścią księgi wieczystej. Oparł się w tym zakresie na treści umowy o oddanie gruntu w użytkowanie wieczyste, zawartej (...) czerwca 1988 r. w formie aktu notarialnego, Rep. (...),

Organ odwoławczy podniósł, że prawo użytkowania wieczystego zostało zatem ustanowione, co wynika wprost z § 4 umowy, jednakże jego wpis do księgi wieczystej nie nastąpił aż do (...) marca 2008 r. Wobec tego przesłania art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie zostały spełnione. Znajduje on bowiem zastosowanie wyłącznie w sytuacji, kiedy to prawo użytkowania wieczystego zostało ustanowione i ujawnione przed 1 stycznia 1998 r. Ustawa nie wiąże natomiast żadnych skutków prawnych z prawem użytkowania wieczystego wprawdzie ustanowionym przed tą datą, ale niewpisanym do księgi wieczystej.

Zdaniem organu odwoławczego zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez jego niewłaściwe zastosowanie w sprawie i jednocześnie z naruszeniem art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez jego niezastosowanie, w sytuacji gdy winien on był się stać podstawą rozstrzygnięcia. Pozostaje bowiem poza wszelkim sporem, iż cel w związku z którym dokonano wywłaszczenia dawnej parceli (...) nigdy nie został zrealizowany. Starosta P. uzyskał wnioski wszystkich osób uprawnionych do występowania z roszczeniem o zwrot nieruchomości, jednakże w niniejszej sprawie występuje przeszkoda formalna innego rodzaju. Rzecz mianowicie w tym, iż na działce objętej wnioskiem o zwrot ustanowione zostało prawo użytkowania wieczystego na rzecz znacznej liczby podmiotów. Przeniesienie własności na uprawnionego do zwrotu w obecnym stanie prawnym jest zatem niemożliwe ze względu na charakter instytucji użytkowania wieczystego, które to może istnieć jedynie na gruntach państwowych i samorządowych. Wobec tego zachodzi konieczność uprzedniego rozwiązania umów ustanawiających użytkowanie wieczyste na rzeczonej nieruchomości. Czynności prawne i faktyczne zmierzające do zniesienia omawianego prawa będą zarazem stanowiły prejudykat w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., albowiem rozwiązanie stosunku użytkowania wieczystego nieruchomości stanowi bezsprzecznie zagadnienie wstępne wobec postępowania w przedmiocie jej zwrotu. Po usunięciu przeszkód formalnych, Starosta P. powinien orzec o zwrocie nieruchomości na rzecz spadkobierców jej byłego właściciela, po uprzednim przeprowadzeniu stosownego postępowania dowodowego - w szczególności uzyskaniu wyceny nieruchomości dla celów określonych w art. 140 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Wojewoda wskazał także, iż postępowanie w pierwszej instancji prowadzone było z naruszeniem art. 76 § 1 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 w zw. z art. 7 k.p.a., w zakresie w jakim Starosta odmówił wiary dokumentom sądu wieczystoksięgowego i przeprowadził przeciw nim dowód, polegający na odwołaniu się do treści oderwanego od kontekstu fragmentu umowy.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniosła Spółdzielnia Mieszkaniowa w S. zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów prawa procesowego tj.:

- art. 7, art. 77 oraz art. 80 k.p.a. poprzez niepodjęcie przez organ wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych,

- art. 6 k.p.a. tj. zasady praworządności, w rezultacie wydanie decyzji niezgodnej z prawem.

Wskazując na powyższe strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu skargi strona wskazała, że decyzją z dnia (...) maja 1988 r. Naczelnik Miasta i Gminy S. orzekł o oddaniu w użytkowanie wieczyste Spółdzielni Mieszkaniowej w S. m.in. spornej działki nr (...) zapisanej w KW nr (...) z przez przeznaczeniem pod budowę osiedla mieszkaniowego. Wskazana decyzja zawierała postanowienie, że ustanowienie prawa użytkowania wieczystego nastąpi w formie aktu notarialnego. W związku z powyższym w dniu (...) czerwca 1988 r. w Państwowym Biurze Notarialnym został zawarty akt notarialny, Rep. (...), o oddanie gruntu w użytkowanie wieczyste, a zgodnie z postanowieniem § 9 tej umowy działka nr (...) miała zostać odłączona z KW nr (...) i połączona z innymi działkami w księdze wieczystej KW nr (...) (obecnie KW nr (...)). Z uwagi na okoliczność, iż wpis prawa użytkowania wieczystego w księdze wieczystej KW nr (...) był do dnia (...) listopada 2086 r., w § 13 ww. aktu notarialnego strony sprostowały swój wniosek z § 9 tej umowy w ten sposób, że sporna działka nr (...) wraz z innymi działkami będzie połączona w nowourządzonej księdze wieczystej.

Strona podniosła, iż w ślad za ww. wnioskiem Spółdzielnia Mieszkaniowa otrzymała z Państwowego Biura Notarialnego w P. zawiadomienie z dnia (...) marca 1988 r., znak: 1.dz.Kw. (...) w sprawie utworzenia nowej księgi wieczystej KW nr (...) i dokonaniu w niej wpisów dotyczących użytkowania wieczystego. Z zawiadomienia tego wynika, że sporna działka została odłączona z księgi wieczystej KW nr (...) i przepisana do nowourządzonej księgi wieczystej KW nr (...), w której wpisano prawo użytkowania wieczystego na rzecz Spółdzielni.

Na dowód, że użytkowanie wieczyste spornej działki zostało ujawnione w księdze wieczystej strona załączyła do skargi ksera poświadczonych skróconych odpisów księgi wieczystej KW nr (...) z lat: 1991 r., 1992 r., 1993 r., 1994 r., 1995 r., 1996 r.

Dalej skarżąca wskazała, że dnia (...) kwietnia 2008 r. na wniosek spółdzielni sporna działka została odłączona z dotychczasowej księgi wieczystej i przeniesiona do księgi wieczystej nr (...).

Odnosząc się do kwestii realizacji celu wywłaszczenia skarżąca wskazała, że sporna działka wchodzi w granice terenu zabudowanego przez Spółdzielnię Mieszkaniową w S. na podstawie zatwierdzonego planu realizacyjnego osiedla mieszkaniowego w rejonie ulic A. C. i C. Dalej skarżąca wyjaśniła, że przedmiotowy plan swoim zakresem obejmował pięć jednostek urbanistycznych przeznaczonych pod zabudowę mieszkaniową wielorodzinną wraz z infrastrukturą towarzyszącą. Ponadto budownictwo mieszkaniowe to nie tylko budynki mieszkalne. Zakres definicji osiedla mieszkaniowego obejmuje dużą grupę elementów użytkowych i kompozycyjnych, które odgrywają dużą rolę w funkcjonowaniu społeczności osiedla. Zaliczyć do nich należy tereny zieleni rekreacyjnej, tereny komunikacji pieszej i kołowej oraz elementy małej architektury.

Zgodnie z załączonym planem realizacyjnym działka nr (...) wchodzi w skład jednostki mieszkaniowej oznaczonej symbolem A i została przeznaczona pod zieleń rekreacyjną.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podnosząc, że decyzja Wojewody nie ma charakteru merytorycznego i nie przesądza o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości. Ponadto organ wskazał, że oparł swoje rozstrzygnięcie na dokumentach urzędowych, z których jednoznacznie wynika, iż prawo użytkowania wieczystego zostało ujawnione po terminie wskazanym w art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Wojewoda wskazał, że powołane przez skarżącą zarzuty skargi winny być podniesione w trakcie postępowania prowadzonego przez Starostę.

Na rozprawie w dniu 22 stycznia 2014 r. pełnomocnik skarżącej podtrzymał skargę podając ponadto, że organ administracji winien zastosować art. 136 k.p.a. dotyczący postępowania wyjaśniającego. Wojewoda nie dokonał weryfikacji dołączonych przez skarżącą dokumentów, a w szczególności pod kątem art. 21 ustawy o Księgach wieczystych i hipotece. Gdyby Wojewoda W. takiej weryfikacji dokonał można byłoby przy zastosowaniu art. 136 k.p.a. sprawę rozstrzygnąć na etapie II instancji. Pełnomocnik podkreślił także, iż organy zawężająco potraktowały treść art. 3 ustawy o Księgach wieczystych i Hipotece. Wojewoda również w swojej decyzji nie wyjaśnił dlaczego nie skorzystał z postępowania wyjaśniającego i to przy zastosowaniu art. 138 § 2 k.p.a. wzw z art. 136 k.p.a. Decyzja Wojewody przekracza uprawnienia kasatoryjne albowiem zawiera merytoryczne rozstrzygnięcia mówiące o dokonaniu zwrotu nieruchomości.

Pełnomocnik uczestnika postępowania oświadczył, że popiera skargę.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm. - dalej " p.p.s.a.") ogranicza się do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta polega, więc na zbadaniu, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Przy czym należy zauważyć, iż na podstawie art. 134 powyższej ustawy, w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności.

Materialnoprawną podstawę orzekania przez organy obu instancji stanowiły przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami. Przy czym wskazać należy, że odmienne stanowiska organu I i II instancji nie wynikają z odmiennej wykładni przepisów powyższej ustawy ale z faktu odmiennej oceny zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego.

W tym miejscu wskazać należy, że zgodnie z dyspozycją art. 136 ust. 3, poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot nieruchomości łub jej części występuje się do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia o tym właściwy organ. Art. 137 ust. 1 wyjaśnia pojęcie zbędności na cel wywłaszczenia poprzez wskazanie, że nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli:

1)

pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo

2)

pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany.

Zgodzić należy się z organem odwoławczym zanim jednak organ administracji publicznej przystąpi do merytorycznego rozpoznania sprawy poprzez badanie czy ziściły się materialne przesłanki zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, winien szczegółowo wyjaśnić czy spełnione zostały formalne przesłanki rozpatrzenia wniosku. Podstawową kwestią jest zbadanie czy strony legitymują się interesem prawnym niezbędnym dla skutecznego złożenia wniosku oraz czy nie zachodzą obiektywne przeszkody natury prawnej, które uniemożliwiają zwrot wywłaszczonej nieruchomości niezależnie ml lego czy i w jakim stopniu została ona zagospodarowana zgodnie z celem wywłaszczenia.

W tym miejscu zgodzić należy się z poglądem Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 21 czerwca 2012 r., (sygn. akt I OSK 979/11, baza orzeczeń NSA) otrzymawszy wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości organ bada, na podstawie art. 136 ustawy, czy pochodzi on od podmiotu w nim wymienionego, czy dotyczy wywłaszczonej nieruchomości, także czy nie ma przeszkód do prowadzenia postępowania co do zbędności na cel wywłaszczenia, wskazanych w art. 229. Dopiero po ustaleniu tych okoliczności następuje dalsze postępowanie, w którym wyjaśniany jest cel wywłaszczenia, a następnie bada przesłanki zbędności, ale już na podstawie art. 137 ustawy. Tak należy rozumieć art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Wobec powyższego organy przed dokonaniem oceny czy w przedmiotowej sprawie doszło do realizacji celu wywłaszczenia winny jednoznacznie przesądzić czy nie zachodzi negatywna przesłanka o której mowa w art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Zgodnie z powyższym przepisem roszczenie, o którym mowa a art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie tejże ustawy nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej.

Podkreślić należy, że przepis art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami zawiera regulację przejściową - normuje status prawny nieruchomości obciążonej użytkowaniem wieczystym pod rządami poprzednio obowiązującego prawa, uzależniając ten status wyłącznie od ustanowienia prawa użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej oraz ujawnienia tego prawa w księdze wieczystej. Oznacza to, że art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami jest wyjątkiem od zasady określonej w art. 136 ust. 3 tej ustawy i uniemożliwia dochodzenie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części w przypadku, gdy przed dniem 1 stycznia 1998 r. (wejście w życie ustawy) ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej.

Ten fakt oznacza, że poprzedni właściciel w rozumieniu art. 229 tej ustawy utracił roszczenie domagania się zwrotu tej nieruchomości w trybie art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, choćby spełnione były przesłanki do zwrotu. Przepis art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami należy zatem rozumieć w ten sposób, że nie można orzec o zwrocie nieruchomości wywłaszczonej wówczas, gdy nieruchomość została sprzedana lub oddana w użytkowanie wieczyste przed wejściem w życie tej ustawy i stan taki trwa w dniu jej wejścia w życie. Zaznaczyć przy tym należy, że wskazany przepis zasadniczą rolę przypisuje wpisowi do księgi wieczystej prawa użytkowania wieczystego. Istotne jest, aby prawo użytkowania wieczystego zostało ujawnione w księdze wieczystej przed dniem 1 stycznia 1998 r.

Na tle ujawnienia prawa w księdze wieczystej doszło do rozbieżnych stanowisk organu I i II instancji. W ocenie organu I instancji prawo użytkowania wieczystego zostało ujawnione w dniu (...) czerwca 1988 r., co wynika z wpisu do księgi wieczystej nr (...). Natomiast w ocenie organu odwoławczego prawo użytkowania wieczystego zostało ujawnione dopiero w dniu (...) marca 2008 r., co ma wynikać z pisma Sądu Rejonowego w P. jaki z księgi wieczystej nr (...).

Dokonując oceny stanowiska organu II instancji wskazać należy, że jest ono nieprawidłowe. Dokonując powyższego ustalenia organ bezzasadnie powołał się wyłącznie na księgę wieczystą (...).

W tym miejscu wskazać należy, że zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 707 z późn. zm.) domniemywa się, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym. Domniemanie to może zostać obalone przez przedstawienie dowodu przeciwnego albo w procesie o uzgodnienie stanu prawnego ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym albo w każdym innym postępowaniu, w którym ocena prawidłowości wpisu ma istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Przy obalaniu tego domniemania można korzystać z wszelkich środków dowodowych, ale jak wskazano wyżej w odpowiednim trybie postępowania przed Sądem wieczystoksięgowym (por. wyrok SN z dnia 5 kwietnia 2006 r. sygn. akt IV CSK 177/05). Domniemanie to funkcjonuje i musi być respektowane dopóki w postępowaniu sądowym nie zostanie wykazane, iż stan prawny nieruchomości ujawniony w księdze wieczystej jest niezgodny z rzeczywistym stanem prawnym (zob. art. 10 ustawy o księgach wieczystych i hipotece).

W przedmiotowej sprawie nie jest konieczne prowadzenie dowodów przeciwko domniemaniu wiarygodności wpisów księgi wieczystej nr (...). Dokonując ustalenia daty ujawnienia prawa użytkowania wieczystego w księdze wieczystej organ odwoławczy bezzasadnie odwołał się wyłącznie do zapisów księgi wieczystej nr (...) i pisma VI Wydziału Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego P.- S. Miasto w P. pomijając całkowicie okoliczność, że księga ta została założona dopiero (...) marca 2008 r., co wynika jednoznacznie z wpisu w księdze wieczystej nr (...) w rubryce 02.02. Zatem ujawnienie prawa użytkowania wieczystego w nowo założonej księdze wieczystej nastąpiło wraz z jej założeniem. Jednakże w niniejszej sprawie istotne jest ustalenie kiedy nastąpiło ujawnienie prawa użytkowania wieczystego w pierwotnej księdze wieczystej.

Jak wynika z wpisu w księdze wieczystej nr (...) (odpis zupełny księgi wieczystej rubryka 1.4.1.12.8 działka nr (...) została przyłączona z księgi wieczystej (...). Zatem celem ustalenia daty ujawnienia prawa użytkowania wieczystego organ winien sięgnąć do wyżej wskazanej księgi wieczystej, Jak wynika z akt sprawy w dniu orzekania przez organ I instancji organ ten dysponował zupełnym odpisem księgi wieczystej (...). Jak wynika z wpisów w powyższej księdze została ona założona w dniu (...) czerwca 1988 r. (rubryka 02.04) i obejmowała działkę nr (...) (rubryka 1.4.1.77). Ponadto w powyższej księdze wieczystej znajduje się adnotacja "po odłączeniu z KW. (...), oraz po zamknięciu ksiąg wieczystych (...) tutaj przepisano dnia (...) czerwca 1988 r. - na podstawie umowy użytkowania wieczystego z dnia (...) czerwca 1988 r. repertorium (...) nr karty 28-30 I zawartego w niej wniosku wpisano dnia (...) czerwca 1988 r." (rubryka 19.0.1 Komentarz do migracji).

W niniejszej sprawie, co pozostaje poza sporem, ustanowienie prawa użytkowania wieczystego nastąpiło na podstawie umowy o oddanie gruntu w użytkowanie wieczyste, zawartej (...) czerwca 1988 r. w formie aktu notarialnego, Rep. (...), do której odwołuje się wpis w księdze wieczystej nr (...). Co prawda w księdze wieczystej wpisano nr aktu notarialnego "(...)" a ustanowienia prawa użytkowania wieczystego nastąpiło na podstawie umowy zawartej w formie aktu notarialnego "(...)", to jednakże powyższa okoliczność nie ma znaczenia w sprawie ponieważ wpis w księdze wieczystej odwołuje się do kart. 28-30 prowadzonej księgi wieczystej, o których kopie wystąpił organ. Jak wynika z akt administracyjnych w tym z pisma Sądu Rejonowego P.- S. M. w P. z dnia (...) maja 2013 r. na k. 28-30 księgi wieczystej Kw (...) znajduje się akt notarialny rep. (...).

Wyżej wskazane dokumenty, w ocenie składu orzekającego pozwalały, organowi I instancji na uznanie, iż ustanowienie prawa użytkowania wieczystego nastąpiło w dniu (...) czerwca 1988 r., a więc przed dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomości, a co za tym idzie ziściła się negatywna przesłanka do orzekania o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości.

Z powyższych względów uznać należy, iż organ odwoławczy dopuścił się naruszenia art. 80 k.p.a. poprzez błędną ocenę zgromadzonego materiału dowodowego sprawy, a również naruszenie art. 7, 77 k.p.a. poprzez błędne ustalenie stanu faktycznego sprawy polegające na oparciu swojego rozstrzygnięcia wyłącznie na podstawie wpisów w księdze wieczystej (...) bez odwołanie się do wpisów w pierwotnej księdze wieczystej (...).

Wobec powyższego stwierdzić należy, że jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami tj. przed 1 stycznia 1998 r. rozporządzono wywłaszczoną nieruchomością w sposób określony w art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami i fakt ten został ujawniony w księdze wieczystej, to roszczenie o zwrot tej nieruchomości nie przysługuje byłemu właścicielowi - następcy prawnemu - choćby spełnione były przesłanki do zwrotu wynikające z art. 136 w związku z art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomości.

Jednocześnie w tym miejscu wskazać należy, że skład orzekający w niniejszym składzie podziela pogląd reprezentowany w orzecznictwie, iż jeżeli w sprawie o zwrot nieruchomości wszczętej na podstawie art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, ujawni się okoliczność, iż nieruchomość wywłaszczona została oddana w użytkowanie wieczyste przed dniem wejścia w życie ustawy, prawo nabywcy zaś zostało ujawnione w księdze wieczystej, to postępowanie administracyjne powinno ulec umorzeniu na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. jako bezprzedmiotowe (zob. wyrok NSA z dnia 7 października 2010 r., sygn. akt I OSK 1673/09, baza orzeczeń NSA).

W tym stanie rzeczy wobec naruszenia przez organ odwoławczy przepisów postępowania, które to naruszenia miało istotny wpływ na wynik postępowania, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. Art. 152 p.p.s.a. nie zastosowano z uwagi na charakter zaskarżonego rozstrzygnięcia.

Rozpoznając sprawę ponownie, organ mając na uwadze stanowisko zawarte w niniejszym uzasadnieniu, dokona oceny zgromadzonego materiału dowodowego, a następnie wyda stosowne orzeczenie.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.