Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2610969

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach
z dnia 18 grudnia 2018 r.
IV SA/Gl 893/18
Zmiana lub uchylenie ostatecznej decyzji administracyjnej, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Stanisław Nitecki.

Sędziowie WSA: Beata Kalaga-Gajewska (spr.), Beata Kozicka.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 grudnia 2018 r. sprawy ze skargi M. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia (...) r. nr (...) w przedmiocie uchylenia decyzji przyznającej prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzająca ją decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia (...) r. o nr (...)

Uzasadnienie faktyczne

W dniu 30 sierpnia 2017 r. M. W. ur. (...) (dalej: "skarżący") złożył do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w P. wniosek o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na okres świadczeniowy 2017/2018, w którym wskazał, że jego rodzina poza nim obejmuje następujące osoby: matkę A. K., ojczyma K. K., brata R. W. i siostrę C. K.

Decyzją Prezydenta Miasta P. z dnia (...) nr (...) przyznano skarżącemu świadczenia z funduszu alimentacyjnego w kwocie 150,- zł miesięcznie, na okres od 1 października 2017 r. do 30 września 2018 r., bowiem bezskuteczna była egzekucja świadczeń alimentacyjnych przyznanych w tej wysokości wyrokiem Sądu Rejonowego w T. z dnia (...) sygn. akt (...).

Prezydent Miasta P. w dniu 13 czerwca 2018 r. wszczął postępowanie administracyjne w sprawie uchylenia decyzji własnej z dnia (...) przyznającej skarżącemu świadczenia z funduszu alimentacyjnego, na okres od 1 października 2017 r. do 30 września 2018 r., o czym zawiadomił skarżącego i jego brata (k. 72 i 73 akt administracyjnych).

Decyzją z dnia (...) nr (...), Prezydent Miasta P. uchylił przywołaną powyżej decyzję z dnia (...) W jej uzasadnieniu wskazał, że zgodnie z art. 163 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r. poz. 2096, dalej w skrócie: "k.p.a."), organ administracji publicznej może uchylić lub zmienić decyzję, na mocy której strona nabyła prawo, także w innych przypadkach oraz na innych zasadach niż określone w niniejszym rozdziale, o ile przewidują to przepisy szczególne. W oparciu o art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (obecnie tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r. poz. 554, dalej: "ustawa") organ właściwy wierzyciela może bez zgody osoby uprawnionej albo jej przedstawiciela ustawowego zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń, egzekucja stała się skuteczna, osoba nienależnie pobrała świadczenia lub wy stąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń. W wyniku weryfikacji informacji o dochodach w rodzinie skarżącego, w związku ze złożonym przez brata skarżącego wnioskiem o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego ustalono, że miesięczny dochód na osobę w rodzinie począwszy od miesiąca czerwca 2018 r. przekroczył kryterium dochodowe o 0,06 zł i wynosi 725,06 zł. Z tego powodu od dnia 1 czerwca 2018 r. skarżący nie spełnia ustawowej przesłanki uprawniającej do pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Od powyższej decyzji odwołanie wniósł skarżący, wyrażając w nim niezadowolenie z otrzymanego rozstrzygnięcia. Zauważył, że w dochodzie ojczyma organ I instancji uwzględnił dochód z tytułu paczki mikołajkowej w wysokości 45,- zł, rozliczonej w PIT-8C, która była przyznana z firmy A S.A., a faktycznie był on w tym czasie zatrudniony przez B Sp. z o.o.

Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z dnia (...) nr (...) wydaną na podstawie art. 2 ustawy z dnia 19 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (obecnie tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r. poz. 570) oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji z dnia (...) W uzasadnieniu Kolegium zwróciło uwagę, iż zgodnie z art. 9 ust. 1 ustawy świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują osobie uprawnionej do ukończenia przez nią 18 roku życia albo w przypadku gdy uczy się w szkole lub szkole wyższej do ukończenia przez nią 25 roku życia, albo w przypadku posiadania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności - bezterminowo. Natomiast art. 9 ust. 2 ustawy stanowi, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 725,- zł. Na uwagę zasługuje również definicja dochodu członka rodziny zawarta w art. 2 ust. 5a ustawy, zgodnie z którą dochód członka rodziny to przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, z zastrzeżeniem art. 9 ust. 3-4b. Stosownie do art. 9 ust. 3 i 4 ustawy w przypadku utraty dochodu przez członka rodziny w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy lub po tym roku, ustalając jego dochód, nie uwzględnia się dochodu utraconego. W przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny po roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy jego dochód ustala się na podstawie dochodu członka rodziny, powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na który ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Zgodnie z art. 2 pkt 18 lit. c i d) ustawy przez uzyskanie dochodu rozumie się uzyskanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej oraz uzyskanie zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, a także emerytury lub renty, renty rodzinnej lub renty socjalnej. Jednocześnie przepis art. 3 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (obecnie tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r. poz. 2220, dalej: "ustawa o świadczeniach rodzinnych") stanowi, że dochód to, po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób, przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, art. 30b, art. 30c, art. 30e i art. 30f ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2018 r. poz. 1509 z późn. zm.), pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne. Ponadto, na podstawie art. 3 pkt 1 lit. c tiret 29 ustawy o świadczeniach rodzinnych, do dochodu nie podlegającego opodatkowaniu wlicza się kwoty otrzymane na podstawie art. 27f ust. 8-10 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Na podstawie dokumentów znajdujących się w aktach ustalono, że na dochód w rodzinie skarżącego w 2016 r. składał się: - dochód ojczyma za 2016 r. osiągnięty z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę w C Sp. z o.o." w G. i "B Sp. z o.o." we W., który na podstawie załączonych świadectw pracy należy uznać za dochód utracony; - dochód matki skarżącego z tytułu pobieranego świadczenia rodzicielskiego w okresie od 29 maja 2016 r. do 28 maja 2017 r., który za 2016 r. wyniósł 7 096,80- zł i z uwagi na wyczerpanie okresu przysługiwania tego świadczenia również został utracony; dochód samego skarżącego za 2016 r. w wysokości 7 736,34- zł osiągnięty z tytułu pobieranej renty socjalnej z ZUS (8 892,66- zł - należny podatek dochodowy w wysokości 356,- zł i składki na ubezpieczenie zdrowotne w wysokości 800,32- zł.). Dodatkowo, do dochodu w rodzinie skarżącego należy doliczyć kwotę 1 429,30- zł tytułem zwrotu niewykorzystanej ulgi podatkowej na dzieci za rok 2015, który w 2016 r. otrzymała jego matka, na podstawie art. 27f ust. 8-10 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, a stanowi on dochód nieopodatkowany.

W aktach sprawy znajdują się również dowody potwierdzające otrzymanie w 2016 r. dochodu podlegającego opodatkowaniu, który został wykazany w elektronicznym systemie Ministerstwa Finansów oraz na informacji PIT-8C za 2016 r. matki skarżącego na kwotę 150,06- zł. (nagroda w Programie (...)) i ojczyma na kwotę 45,00- zł. (Mikołajkowa Paczka dla Dziecka z firmy A S.A").

Zdaniem organu odwoławczego, kwoty te należy wliczyć do dochodu w rodzinie skarżącego za 2016 r., gdyż zgodnie ze wskazanym powyżej art. 2 pkt 17 ustawy nie można ich traktować jako dochód utracony, a na podstawie art. 3 ust. 1, art. 10 ust. 1 pkt 9 i art. 20 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych dochody te podlegają opodatkowaniu. Uwzględniając powyższe ustalenia miesięczny dochód w rodzinie skarżącego w 2016 r. wyniósł 780, 06- zł. (7 736,34 zł. + 1.429,30 zł. + 150,06 zł. + 45 zł./12 miesięcy). Ponadto, w rodzinie skarżącego będzie miała zastosowanie sytuacja związana z uzyskaniem dochodu przez: ojczyma z tytułu podjęcia zatrudnienia od dnia 4 lipca 2017 r. w firmie A S.A." w P. gdzie wynagrodzenie za pierwszy pełny miesiąc, następujący po miesiącu, w którym dochód został uzyskany, tj. za sierpień 2017 r., wyniósł 2 100,07- zł. (przychód 3 144,67- zł - koszty uzyskania przychodu 111,25- zł - podatek należny w wysokości 258,- zł - składki na ubezpieczenie społeczne 431,13- zł - składka na ubezpieczenie zdrowotne 244,22- zł.); brata skarżącego (R.) z tytułu uzyskania począwszy od dnia 20 lutego 2018 r. prawa do renty socjalnej z ZUS za pierwszy pełny miesiąc, następujący po miesiącu, w którym dochód został uzyskany, tj. maj 2018 r. w wysokości 745,18- zł. (pierwsza wypłata przedmiotowego świadczenia miała miejsce w kwietniu 2018 r.).

Reasumując powyższe Kolegium stwierdziło, że po zsumowaniu składników dochodu miesięczny dochód na osobę w rodzinie skarżącego począwszy od miesiąca czerwca 2018 r. wyniósł 725,06- zł. (780,06- zł. + 2 100,07- zł. + 745,18 zł. = 3 625,31- zł./5 osób w rodzinie = 725,06- zł.). Zgodnie z art. 18 ust. 5 ustawy w przypadku, gdy dochód rodziny powiększony o uzyskany dochód powoduje utratę prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, świadczenia nie przysługują od miesiąca następującego po pierwszym miesiącu od miesiąca, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu. Zatem począwszy od dnia 1 czerwca 2018 r. skarżący nie spełnia przesłanki uprawniającej do pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego.

Odnosząc się do treści odwołania Kolegium zauważyło, że organ I instancji prawidłowo zaliczył do dochodu za 2016 r. w rodzinie kwotę 45,- zł, stanowiącą jednorazowe świadczenie opodatkowane na zasadach określonych w ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych, wypłacone przez firmę A S.A.", gdyż świadczenie to nie może zostać zaliczone na podstawie art. 2 pkt 17 ustawy do dochodu utraconego, ponieważ zostało wypłacone przez firmę, z którą ojczym skarżącego w 2016 r. nie pozostawał w stosunku zatrudnienia. Pracodawcą jego w roku 2016 była firma B Sp. z o.o." we W., w której był zatrudniony w okresie od 4 kwietnia 2016 r. do 3 lipca 2017 r. Podmiot ten zgodnie z załączonym do akt sprawy PIT -11 wypłacał wynagrodzenie i potrącał zaliczki na podatek dochodowy od tego wynagrodzenia. Fakt, iż firma B Sp. z o.o." zatrudnia pracowników do świadczenia pracy na rzecz innej firmy, w tym przypadku A S.A." nie ma znaczenia w przedmiotowej sprawie, gdyż są to odrębne podmioty i w sytuacji gdyby przedmiotowa paczka mikołajkowa została przyznana przez firmę B Sp. z o.o.", to wartość tej paczki w kwocie 45,- zł podlegałaby uwzględnieniu jako dochód utracony, w związku z rozwiązaniem stosunku pracy z tą firmą. Z uwagi na fakt, iż sytuacja taka nie miała miejsca, to dochód ten winien zostać zaliczony do dochodu ojczyma skarżącego, podobnie jak do dochodu rodziny zaliczono kwotę nagrody jaką jego matka otrzymała z firmy D.

Zdaniem organu odwoławczego, ustawodawca prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego uzależnił od spełnienia kryterium dochodowego i nie pozostawił organom możliwości przyznania tych świadczeń w sytuacji jego przekroczenia. Kwota o którą zostało przekroczone kryterium dochodowe w rodzinie jest bardzo niska, niemniej okoliczność ta, w świetle przepisów ustawy, nie może mieć wpływu na określenie uprawnienia do otrzymania świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Z powyższą decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach nie zgodził się skarżący i podniósł, że jego ojczym faktycznie pracował w firmie/agencji B Sp. z o.o.", która podlegała pod firmę A S.A", a mimo to organy administracji uwzględniły dochód z tytułu paczki mikołajkowej w wysokości 45,- zł, rozliczonej w PIT-8C firmy A S.A".

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach podtrzymało swoje stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniosło o jej oddalenie.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

W punkcie wyjścia należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (obecnie tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r. poz. 2107), Sąd ten sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 wspomnianego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r. poz. 1308, dalej w skrócie: "p.p.s.a.") wynika natomiast, że w przypadku, gdy Sąd stwierdzi, bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Cytowana regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Sąd związany jest normą prawną odzwierciedlającą wolę ustawodawcy, wyrażoną w treści odpowiedniego przepisu prawa. Przy tym, z mocy art. 134 § 1 p.p.s.a., kontroli legalności dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Materialnoprawną podstawą orzekania w niniejszej sprawie stanowią przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (obecnie tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r. poz. 554, dalej w skrócie, jak dotychczas "ustawa").

Zaskarżona została decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia (...) utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji z dnia (...) uchylającą decyzję własną tego organu z dnia (...) mocą której przyznano skarżącemu świadczenia z funduszu alimentacyjnego w kwocie 150,- zł, na okres od 1 października 2017 r. do 30 września 2018 r., bowiem bezskuteczna była egzekucja świadczeń alimentacyjnych przyznanych w tej wysokości wyrokiem Sądu Rejonowego w T. z dnia (...) sygn. akt (...)

Analiza akt administracyjnych prowadzi do wniosku, że w związku ze złożonym przez brata skarżącego wnioskiem o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, organ I dokonał weryfikacji informacji o dochodach w rodzinie skarżącego i przeliczył go ponownie. Wówczas ustalił, że miesięczny dochód na osobę w rodzinie począwszy od miesiąca czerwca 2018 r. wynosi 725,06- zł. Z tego powodu, z urzędu w dniu 13 czerwca 2018 r. wszczął postępowanie administracyjne, a w dalszej kolejności na podstawie art. 24 ust. 1 ustawy uchylił decyzję własną z dnia (...) gdyż skarżący od dnia 1 czerwca 2018 r. nie spełnia ustawowej przesłanki uprawniającej do pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego, tj. 725,00- zł o kwotę 0,06- zł.

Zgodnie z treścią art. 24 ust. 1 ustawy organ właściwy wierzyciela może bez zgody osoby uprawnionej albo jej przedstawiciela ustawowego zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń, egzekucja stała się skuteczna, osoba nienależnie pobrała świadczenia lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń.

W ocenie Sądu przytoczony przepis nie stanowi podstawy do orzekania z mocą wsteczną o uprawnieniach skarżącego i to na jego niekorzyść.

Kwestia ta była wielokrotnie wyjaśniana w orzeczeniach sądów administracyjnych i tak Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 14 grudnia 2012 r. sygn. akt I OSK 1099/12 (dostępny w internetowej bazie orzeczeń NSA, dalej: "CBOS") podkreślił, że: "ze względu na powszechnie obowiązującą w prawie polskim zasadę lex retro non agit, po to, aby możliwe było wydanie w danej, konkretnej sytuacji decyzji, która by regulowała na nowo i odmiennie sytuację strony z mocą wsteczną, musiałby takie upoważnienie przepis prawa wyraźnie przewidywać. Ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów takiego uregulowania nie zawiera. Nie jest nim cytowany powyżej art. 24 ust. 1 działający w powiązaniu z art. 163 k.p.a., umożliwiający zmianę sytuacji prawnej strony, określonej wcześniej inną decyzją, ale jedynie ze skutkiem teraźniejszym (ex nunc)". Również w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 lutego 2012 r. sygn. akt I OSK 1662/11 (CBOS) stwierdzono, iż: "przewidziana w przepisie art. 24 ust. 1 weryfikacja świadczenia z funduszu alimentacyjnego może odnosić skutek jedynie na przyszłość. Nie ulega wątpliwości, że charakter takiego aktu zmieniającego lub uchylającego jest konstytutywny, bo wpływa na uprawnienia określonego indywidualnego podmiotu. Nie istnieje podstawa prawna, by w oparciu o omawiany przepis usunąć konsekwencje prawne wywołane przez weryfikowane rozstrzygnięcie, na podstawie którego wypłacono już świadczenia. W takiej sytuacji znaleźć natomiast może zastosowanie materialnoprawna instytucja zwrotu nienależnie pobranego świadczenia (art. 23 ust. 1 ustawy)". Powtórzyć tu też można za Wojewódzkim Sąd Administracyjny w Krakowie, że przewidziana w przepisie art. 24 ust. 1 ustawy weryfikacja świadczenia z funduszu alimentacyjnego może odnosić skutek jedynie na przyszłość. Charakter takiego aktu zmieniającego lub uchylającego jest konstytutywny, bo wpływa na uprawnienia określonego indywidualnego podmiotu. Nie istnieje podstawa prawna, by w oparciu o tę normę usunąć konsekwencje prawne wywołane przez weryfikowane rozstrzygnięcie, na podstawie którego wypłacono już świadczenia. W takiej sytuacji znaleźć może zastosowanie materialnoprawna instytucja zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, o której mowa w art. 23 ust. 1 ustawy (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 13 lutego 2013 r. sygn. akt III SA/Kr 241/12, CBOS). Tożsamy pogląd wyrażony został w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 20 lutego 2013 r. sygn. akt IV SA/Po 1179/12 (CBOS). Wskazano tam, że uchylenie lub zmiana decyzji administracyjnej w trybie art. 24 ust. 1 ustawy, na mocy której strona nabyła prawo następuje w określonym celu. Celem tym jest zmiana ukształtowanego decyzją przyznającą świadczenie stanu prawnego. Zmiana lub uchylenie decyzji prowadzą zatem do pozbawienia strony nabytego prawa do świadczeń. Pozbawienie strony przyznanego jej decyzją prawa z mocą wsteczną nastąpić może wyjątkowo, jedynie w sytuacji, gdy wyraźnie przewiduje to przepis prawa, a art. 24 ust. 1 ustawy takiej sytuacji nie reguluje.

Poglądy te są akceptowane również w najnowszym orzecznictwie sądów administracyjnych, gdzie przyjmuje się, że: "Rozstrzygnięcie wydane na podstawie art. 24 ust. 1 ustawy z 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów w odniesieniu do okresu świadczeniowego, który przed jego wydaniem już upłynął, a świadczenia zostały wypłacone, należy uznać za naruszające ten przepis i podlegające wyeliminowaniu z obrotu prawnego" (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 7 października 2016 r. sygn. akt III SA/Gd 593/16, CBOS).

Przyjmując za własne przywołane stanowisko judykatury Sąd stwierdza, że postępowanie administracyjne w sprawie zmiany lub uchylenia decyzji administracyjnej przyznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego może dotyczyć jedynie aktu administracyjnego, który nadal reguluje sytuację prawną osoby otrzymującej bieżące świadczenia z tego funduszu, a rozstrzygnięcie wydane w tym postępowaniu może dotyczyć jedynie prawa strony do świadczeń dotąd przez nią nie otrzymanych.

Przewidziana w art. 24 ust. 1 ustawy decyzja weryfikująca jest aktem, którego cechą jest to, że wywołuje skutek prawny od momentu wydania. Natomiast, gdy prawo zostało już zrealizowane, to brak jest podstaw do uchylenia lub zmiany decyzji przyznającej świadczenie. Taka sytuacja miała miejsce w rozpatrywanej sprawie.

W wyrokach tut. Sądu z dnia 3 grudnia 2013 r. sygn. akt IV SA/GI 378/13 i z dnia 16 września 2014 r. sygn. akt IV SA/Gl 1173/13 (CBOS) podkreślono, że tryb ten służy wyłącznie dostosowaniu wymiaru świadczeń do sytuacji osoby uprawnionej w granicach okresu zasiłkowego, na jaki zostało przyznane świadczenie - a pogląd ten skład orzekający w pełni podziela. Po upływie tego okresu decyzja przyznająca świadczenie nie może już stanowić źródła dalszych uprawnień, w związku z tym odpada możliwość jej modyfikowania tym bardziej, że do odzyskania nienależnie pobranych świadczeń zastosowanie znajduje materialnoprawna instytucja ich zwrotu, w ramach której wydaje się odrębną decyzję.

Przypomnieć trzeba jeszcze stanowisko wyrażone w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Gliwicach z dnia 9 lipca 2013 r. sygn. akt IV SA/GI 999/12 (CBOS) co do tego, że strony często nie zdają sobie sprawy ze skutków prawnych decyzji w przedmiocie uchylenia uprawnień do zrealizowanego już uprawnienia nie wnosząc od nich odwołania, gdyż to może wydawać się im niezasadne, czy niecelowe wobec pobrania świadczeń. Dopiero w postępowaniu o zwrot świadczeń dowiadują się o następstwach ostatecznej decyzji o uchyleniu uprawnień, jednakże nie mają już możliwości podjęcia polemiki ze stanowiskiem organu. Argumentacja ta służyć może jako dodatkowe, racjonalne uzasadnienie stanowiska judykatury, zgodnie z którym brak jest podstaw prawnych do uchylenia ze skutkiem ex tunc decyzji "skonsumowanych".

Odnosząc powyższe rozważania do niniejszej sprawy wskazać trzeba, że organy obu instancji w sposób nieznajdujący oparcia w treści art. 24 ust. 1 ustawy zastosowały go do sytuacji skarżącego, co do okresu za który wypłacono świadczenia z funduszu alimentacyjnego, czyli na okres od 1 października 2017 r. do 30 września 2018 r., uznając, że skarżący od dnia 1 czerwca 2018 r. nie spełnia ustawowej przesłanki uprawniającej do pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego, tj. 725,00- zł o kwotę 0, 06- zł, przy czym zaskarżona decyzja została wydana w dniu (...)

Tymczasem rozstrzygnięcie na podstawie art. 24 ust. 1 ustawy można byłoby wydać, po ustaleniu przesłanek w tym przepisie wskazanych, tylko i wyłącznie wówczas, gdyby nie upłynął jeszcze wskazany okres świadczeniowy, czyli wyłącznie w zakresie jeszcze nie zrealizowanych świadczeń.

Mając na uwadze powyższe obie decyzja wydane w niniejszej sprawie zostały wydane z naruszeniem przepisu prawa materialnego, tj. art. 24 ust. 1 ustawy, a naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy.

Ponownie rozpoznając sprawę organ I instancji uwzględni ocenę prawną wyrażoną w niniejszym wyroku i w jej świetle w pierwszej kolejności zbada konieczność prowadzenia postępowania w sprawie uchylenia decyzji z dnia (...). przyznającej skarżącemu świadczenia z funduszu alimentacyjnego W tym miejscu zaznaczyć przyjdzie, że zgodnie z art. 2 pkt 4 ustawy dla celów niniejszego postępowania, dochód oznacza to dochód w rozumieniu przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. Treść art. 3 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (obecnie tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r. poz. 2220, dalej jak dotychczas: "ustawa o świadczeniach rodzinnych") wskazuje, że dochód to, po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, art. 30b, art. 30c, art. 30e i art. 30f ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2018 r. poz. 1509 z późn. zm.), pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne. Ponadto, na podstawie art. 3 pkt 1 lit. c tiret 29 ustawy o świadczeniach rodzinnych, do dochodu nie podlegającego opodatkowaniu wlicza się kwoty otrzymane na podstawie art. 27f ust. 8-10 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych.

W aktach sprawy znajdują się również dowody potwierdzające otrzymanie w 2016 r. dochodu podlegającego opodatkowaniu, który został wykazany w elektronicznym systemie Ministerstwa Finansów oraz na informacji PIT-8C za 2016 r. matki skarżącego na kwotę 150,06- zł. (nagroda w Programie (...)) i ojczyma na kwotę 45,00- zł. (Mikołajkowa Paczka dla Dziecka z firmy A S.A"). Organ odwoławczy stwierdził, że organ I instancji prawidłowo zaliczył powyższe kwoty do dochodu w rodzinie skarżącego za rok 2016, jako jednorazowe świadczenia opodatkowane na zasadach określonych w ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych, na podstawie art. 3 ust. 1, art. 10 ust. 1 pkt 9 i art. 20 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Świadczenie wypłacone przez firmę A S.A." w roku 2016 na rzecz ojczyma skarżącego nie może bowiem być zaliczone do dochodu utraconego, na podstawie art. 2 pkt 17 ustawy, ponieważ zostało wypłacone przez firmę, z którą ojczym skarżącego w roku 2016 nie pozostawał w stosunku zatrudnienia. Wówczas jego pracodawcą była firma B Sp. z o.o." we W., w której był zatrudniony na cały etat w okresie od dnia 4 kwietnia 2016 r. do dnia 3 lipca 2017 r. (k. 10 akt administracyjnych). Podmiot ten zgodnie z załączonym do akt sprawy PIT-11 w roku 2016 wypłacał mu wynagrodzenie oraz potrącał zaliczki na podatek dochodowy od tego wynagrodzenia (brutto 22 062,42 zł.). Orzekające w sprawie organy w żadnym fragmencie decyzji nie powiązały wypłaconej i uwidocznionej w PIT-8C kwot oraz nie podjęły się w tej mierze próby wyjaśnienia, czy zostały one uwzględnione w rozliczeniu rocznym w PIT-36, czy też 37 jako dochód, który podlega opodatkowaniu na zasadach określonych w przywołanych przepisach art. 27, art. 30b, art. 30c, art. 30e i art. 30f ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.

W niniejszej sprawie wymaga zatem rozstrzygnięcia, czy do dochodu rodziny skarżącego za rok 2016 należy doliczać kwotę wykazaną w PIT-8C za 2016 r. zarówno po stronie matki, jak i ojczyma skarżącego.

Należy wskazać, że pojęcia "dochodu utraconego" i "uzyskanego" służą urealnieniu dochodu rodziny w dacie przyznawania świadczeń. Co do zasady, nie stanowią dochodu utraconego jednorazowe, czy też okazjonalne przysporzenia, nawet, jeżeli są one związane z zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową (np. nagrody jubileuszowe, zapomogi, por. wyrok NSA z dnia 21 września 2007 r. sygn. akt I OSK 1001/06, czy WSA w Gliwicach z dnia 24 stycznia 2017 r. sygn. akt IV SA/Gl 650/16, CBOS).

Stosownie do art. 3 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych - dochód rodziny oznacza sumę dochodów członków rodziny. Natomiast według art. 2 pkt 5a ustawy dochodem członka rodziny jest przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy, z zastrzeżeniem art. 9 ust. 3-4a.

Istotne jest zwrócenie uwagi na unormowanie w przepisach art. 9 ust. 4 i ust. 4a ustawy, w sytuacji uzyskania dochodu przez członka rodziny z rozróżnieniem gdy następuje to w roku poprzedzającym okres świadczeniowy oraz po roku poprzedzającym okres świadczeniowy. Mianowicie w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy, ustalając dochód członka rodziny, uzyskany w tym roku dzieli się przez liczbę miesięcy, w których dochód ten był osiągnięty, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w dniu ustalania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego (ust. 4). Natomiast w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny po roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy, jego dochód ustala się na podstawie dochodu członka rodziny, powiększonego o kwotę uzyskanego dochodu z miesiąca następującego po miesiącu, w którym dochód został osiągnięty, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w dniu ustalania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego (ust. 4a). Zestawienie treści art. 9 ust. 4a ustawy z ustawowymi definicjami pojęć "dochód rodziny" i "dochód członka rodziny" prowadzi do wniosku, że w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny po roku poprzedzającym okres świadczeniowy, przeciętny miesięczny dochód osiągnięty przez niego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy należy powiększyć o kwotę uzyskanego dochodu z miesiąca następującego po miesiącu, w którym dochód został osiągnięty. Ustalając natomiast wysokość dochodu rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie, trzeba ustalić dochód każdego z członków rodziny, następnie dochody te zsumować i podzielić przez liczbę osób w rodzinie (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 maja 2016 r. sygn. akt I OSK 1924/14, CBOS). Kryterium dochodowe ujęte w skali miesiąca musi być spełnione w trakcie całego okresu świadczeniowego, tak by dochód rodziny uzyskiwany w każdym miesiącu tego okresu mieścił się w granicach określonych ustawowo, a więc by nie przekraczał kwoty 725,- zł na osobę w rodzinie. Potwierdzeniem tego jest unormowanie zawarte w art. 19 ust. 1 ustawy, zgodnie z którym w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania lub utraty dochodu albo innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego osoba uprawniona albo jej przedstawiciel ustawowy, którzy złożyli wniosek o przyznanie świadczenia z funduszu są obowiązani do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenia. Z kolei art. 18 ust. 5 ustawy stanowi, że w przypadku gdy dochód rodziny powiększony o uzyskany dochód powoduje utratę prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, świadczenia nie przysługują od miesiąca po pierwszym miesiącu od miesiąca, w którym dochód został uzyskany. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 4 lipca 2013 r. sygn. akt I OSK 2373/12 (CBOS): "Już zatem będące skutkiem uzyskania nowego źródła dochodu przekroczenie kryterium (725,- zł.) w jednym miesiącu rzutuje na prawo do świadczeń, zważywszy, że dochody uzyskane w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy stanowią podstawę do ustalenia miesięcznej kwoty dochodu rodziny na cały okres świadczeniowy, przez co nowy uzyskany w trakcie tego okresu dochód wpływa jedynie na wysokość miesięcznego dochodu rodziny, nie zaś na sumę dochodów, ustaloną i wyliczoną w skali roku dla danego okresu świadczeniowego. Natomiast średnia dwunastomiesięczna z roku bazowego (roku kalendarzowego poprzedzającego okres świadczeniowy) jest jedynie punktem wyjścia dla ustalenia dochodu rodziny (miesięcznego) z uwzględnieniem doliczanego do niej dochodu uzyskanego i odliczanego od niej dochodu utraconego, co ustawa ujmuje jako zdarzenie jednostkowe związane z uzyskaniem przez rodzinę nowego źródła dochodu (art. 2 pkt 18) lub utratą dotychczasowego źródła dochodu (art. 2 pkt 17).

Należy podkreślić jednak, że uzyskanie dodatkowego dochodu przez członka rodziny tylko w jedynym miesiącu nie wpływa na prawo do świadczenia alimentacyjnego. Z art. 9 ust. 4a ustawy wynika bowiem, że nie chodzi o dochód uzyskiwany tylko przez 1 miesiąc, gdyż doliczeniu podlega dochód z miesiąca następującego po miesiącu, w którym został osiągnięty. Natomiast w przypadku utraty takiego dochodu, nawet gdyby do utraty doszło po 2 miesiącach jego uzyskiwania, należałoby dochód rodziny pomniejszyć o utracony dochód. Tak więc dochód uzyskany w 1 miesiącu w ogóle nie wpłynie na prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, zaś uzyskany na okres dłuższy, będzie miał wpływ na to prawo tylko przez okres jego otrzymywania (por. podobnie wyroki NSA z dnia 28 stycznia 2014 r. sygn. akt I OSK 2094/13 oraz z dnia 8 listopada 2017 r. sygn. akt I OSK 3/16, CBOS).

Mając na uwadze powyższe, należało uznać, że postępowanie przeprowadzone przez organy w kontrolowanej sprawie nie doprowadziło do należytego wyjaśnienia wszystkich kwestii istotnych dla jej rozstrzygnięcia, a do takiej sytuacji doszło z powodu naruszenia przez organy również przepisów postępowania, tj. przepisów art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a., mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Mając powyższe na uwadze, Sąd, uwzględnił skargę i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c) w związku z art. 135 p.p.s.a., orzekł jak sentencji.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.