IV SA/Gl 879/18, Przesłanki dotyczące osoby wymagającej opieki. - Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach

Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2608642

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 18 grudnia 2018 r. IV SA/Gl 879/18 Przesłanki dotyczące osoby wymagającej opieki.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Stanisław Nitecki (spr.).

Sędziowie WSA: Beata Kalaga-Gajewska, Beata Kozicka.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 grudnia 2018 r. sprawy ze skargi D.J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia (...) r. nr (...) w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta J. z dnia (...) r. nr (...)

Uzasadnienie faktyczne

Prezydent Miasta J. decyzją z (...) nr (...) wydaną na podstawie art. 17 ust. 1 i ust. 1b ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych i art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego odmówił D. J. przyznania zasiłku pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad synem D. W uzasadnieniu decyzji organ ten wskazał, że strona wniosek złożyła 21 maja 2018 r., a następnie przytoczył treść art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W dalszej części uzasadnienia odniósł się do ustaleń wynikających z wywiadu środowiskowego i wskazał, że strona od urodzenia syna nie podejmuje zatrudnienia ani innej pracy zarobkowej i sprawuje opiekę nad nim. Zakres tej opieki sprowadza się do sporządzania dla niego posiłków z uwagi na rodzaj jego schorzenia. Zaznaczono zarazem, że syn strony jest osobą w pełni samodzielną. W konsekwencji organ uznał, że stan zdrowia syna nie uniemożliwia podjęcia zatrudnienia, a tym samym w przypadku strony nie występuje związek przyczynowo-skutkowy między niemożności podjęcia zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad synem. W końcowej części prezentowanych motywów organ ten zaakcentował, że nie kwestionuje stanu zdrowia syna i orzeczonego stopnia niepełnosprawności, a jedynie akcentuje brak występowania związku przyczynowego między niepełnosprawnością syna, a niemożnością podjęcia zatrudnienia.

Z rozstrzygnięciem tym nie zgodziła się strona, która wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach. W odwołaniu tym przywołała istotę choroby syna i odniosła się do postanowień orzeczenia o niepełnosprawności. Nie zgodziła się również ze stanowiskiem organu pierwszej instancji co do możliwości podjęcia zatrudnienia i silnie akcentowała, że z uwagi na jego schorzenie musi często udawać się do różnych podmiotów medycznych na badania kontrolne, które zajmują sporo czasu, nadto podniosła trudności w przygotowaniu posiłków dla syna, który wymaga bardzo specjalistycznej diety, a jej przygotowanie zajmuje bardzo dużo czasu. W konkluzji swojego odwołania wyraziła niezrozumienie dla rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z (...) nr (...) wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia przedstawiono wpierw dotychczasowy przebieg postępowania, a następnie przywołano kluczowe z punktu widzenia przyjętego stanowiska przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych. W dalszej kolejności organ ten przybliżył ustalenia poczynione przez organ pierwszej instancji w ramach prowadzonego postępowania wyjaśniającego i podzielił przyjęte przez niego ustalenia, że w przypadku skarżącej nie występuje związek przyczynowy między rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej bądź jej nie podejmowanie, a koniecznością opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organ ten podzielił także stanowisko organu pierwszej instancji, że z uwagi na to, że syn jest już osobą dorosłą (pełnoletnią) skarżąca może podjąć pracę co najmniej na część etatu.

Z wyżej wymienioną decyzją nie zgodziła się skarżąca, która wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. W skardze tej wyraziła swoje niezadowolenie z otrzymanego rozstrzygnięcia jak również wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego. W skardze tej ponownie przybliżyła istotę schorzenia, na które cierpi jej syn i ponownie podkreśliła, że choroba ta wymaga od niej stałej aktywności i wsparcia syna w tym, aby mógł funkcjonować samodzielnie i nie musieć korzystać ze świadczeń pomocy społecznej.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach wniosło o oddalenie skargi i przywołało analogiczną argumentację do tej, którą zamieściło w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia.

Pismem z 5 grudnia 2018 r. skarżąca przedłożyła Sądowi przykładowe jadłospisy przygotowywane dla syna na poszczególne dni. W trakcie rozprawy przeprowadzonej w tej sprawie skarżąca poinformowała, że na mocy wcześniejszego orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności syna, które brzmiało identycznie otrzymywała przedmiotowe świadczenie.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona w oparciu o postanowienia art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2107) wykazała, że zaskarżona decyzja nie odpowiada wymogom prawa. Stosownie do postanowień art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. Nr 1302) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 wyżej wymienionej ustawy sąd administracyjny uwzględniając skargę uchyla decyzję w całości lub w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy albo naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W rozpoznawanej sprawie Sąd zetknął się z sytuacją, w której organy obu instancji dokonały wadliwej subsumpcji normy prawnej w kontekście ustalonego stanu faktycznego, jak również dopuściły się naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu uzasadniającym uwzględnienie wniesionej skargi.

Do wskazanego wniosku związanego z naruszeniem przepisów prawa materialnego skłania analiza mającego w sprawie zastosowania art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z tym przepisem świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1)

matce albo ojcu,

2)

opiekunowi faktycznemu dziecka,

3)

osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4)

innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r.

- Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z treści przywołanego powyżej przepisu wynika w sposób nie budzący wątpliwości, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobie uprawnionej wówczas, gdy rezygnuje ona z pracy i sprawuje opiekę nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami wymienionymi w tym przepisie. Dostrzec należy, że ustawodawca w przepisie tym zastosował alternatywę rozłączną, co oznacza, że wynikają z niego dwie autonomiczne przesłanki leżące po stronie osoby wymagającej opieki, a mianowicie legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo legitymowanie się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami wskazanymi w tym przepisie.

W rozpoznawanej sprawie sytuacja jest czytelna, a mianowicie syn skarżącej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a tym samym wyczerpuje jedną z przesłanek uprawniających skarżącą do skutecznego ubiegania się o wnioskowane świadczenie. W świetle tego ustalenia pozostają całkowicie na uboczu stwierdzenia organów administracji wskazujące na możliwość samodzielnego funkcjonowania syna skarżącej jak również sugerujące możliwość podjęcia przez skarżącą zatrudnienia, ponieważ z punktu widzenia tej sprawy okoliczności te nie mają żądnego znaczenia. Zdaniem składu orzekającego w niniejszej sprawie wymienione w uzasadnieniu kumulatywne przesłanki warunkujące uzyskanie przedmiotowego świadczenia nie zostały ujęte w sposób prawidłowy, ponieważ wymieniono w nich pkt 4, w brzmieniu "pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej bądź jej nie podjęciem, a koniecznością opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności występuje związek przyczynowy", który nie znajduje umocowania w obowiązujących unormowaniach prawnych. Związek przyczynowy, o którym wskazany organ w przywołanym punkcie wspomina winien zachodzić między rezygnacją z zatrudnienia występującą po stronie osoby ubiegającej się o przedmiotowe świadczenie, a koniecznością sprawowania opieki nad osobą, która legitymuje się stosownym orzeczeniem. W przypadku osoby legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności ustawodawca przyjął domniemanie, iż w każdym przypadku ten związek występuje, natomiast odmiennie sytuacja przedstawia się w przypadku dzieci legitymujących się orzeczeniem o niepełnosprawności, ponieważ w ich przypadku muszą wystąpić jeszcze wskazania, o których mowa jest w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Obok przedstawionego powyżej naruszenia przepisów prawa materialnego, uwagę należy zwrócić na naruszenie przepisów postępowania, których dopuściły się organy obu instancji. Stosownie do postanowień art. 8 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego organy administracji publicznej bez uzasadnionej przyczyny nie odstępują od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym. Jak wynika z wyjaśnień złożonych przez skarżącą w trakcie prowadzonego postępowania w analogicznym stanie prawnym do kwietnia 2018 r. otrzymywała świadczenie pielęgnacyjne na syna, natomiast w następstwie uzyskania analogicznego orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności jak to, które zostało wydane po ukończeniu przez syna 16 roku życia. Zatem w analogicznym stanie prawnym i faktycznym organy administracji wpierw przyznały wnioskowane świadczenie, a po przedłożeniu nowego orzeczenia, zawierającego identyczną treść odmówiono przyznania tego świadczenia. Zdaniem składu orzekającego w tej sprawie organy administracji obu instancji dopuściły się naruszenia przywołanego tu art. 8 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego, a tym samym wyczerpana została przesłanka uwzględnienia wniesionej skargi przewidziana treścią art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

Dla rozstrzygnięcia w sprawie nie mają z kolei znaczenia argumenty podnoszone przez skarżącą, a sprowadzające się do wykazywania złożoności i czasowości przygotowywania posiłków dla syna, ponieważ okoliczności te stosownie do powyższych rozważań nie determinują prawa do świadczenia, o przyznanie, którego skarżąca się ubiega.

W świetle przeprowadzonych rozważań przyjdzie stwierdzić, że organy administracji publicznej obu instancji w sposób wadliwy dokonały wykładni art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych i bezzasadnie odmówiły skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia. W konkluzji niniejszego rozstrzygnięcia przyjdzie dostrzec, że w ocenie składu orzekającego w niniejszej sprawie wyczerpane zostały przesłanki uwzględnienia skargi przewidziane treścią art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a mianowicie naruszenie przepisów prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy, jak również przepisów prawa procesowego mogące mieć wpływ na wynik sprawy.

W ramach ponownie prowadzonego postępowania organ pierwszej instancji ustali, czy w rozpoznawanej sprawie skarżąca spełnia wymogi wynikające z treści przywoływanego powyżej art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, czy w jej sytuacji nie występuje któraś z przesłanek negatywnych, o których mowa jest w art. 17 ust. 5 tej ustawy oraz kierując się wykładnią przepisów prawa zamieszczoną w niniejszym wyroku podejmie stosowne rozstrzygnięcie.

Wobec powyższego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i "c" wyżej wymienionej ustawy uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.