IV SA/Gl 494/18 - Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach

Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2563769

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 13 września 2018 r. IV SA/Gl 494/18

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Stanisław Nitecki.

Sędziowie WSA: Beata Kalaga-Gajewska (spr.), Edyta Żarkiewicz.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 września 2018 r. sprawy ze skargi M. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z dnia (...) r. nr (...) w przedmiocie odmowy zmiany decyzji przyznającej zasiłek celowy oddala skargę.

Uzasadnienie faktyczne

Burmistrz C. decyzją z dnia (...) nr (...), przyznał M. F. (dalej: "skarżący") zasiłek celowy w wysokości 40,- zł z przeznaczeniem na zakup bielizny osobistej. Decyzja ta stała się ostateczna.

Wnioskiem z dnia 29 grudnia 2017 r. skarżący wystąpił do organu pomocy społecznej o zmianę powyższej decyzji i przyznanie w wyższej wysokości zasiłku celowego na tą samą potrzebę.

Decyzją z dnia (...) nr (...) Burmistrz C. odmówił skarżącemu zmiany decyzji z dnia (...) w sprawie zasiłku celowego.

Odwołanie od decyzji z dnia (...) wniósł skarżący i domagał się przyznania mu kwoty 120,- zł na zakup bielizny osobistej.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku-Białej, po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia (...) nr (...) działając na podstawie art. 17, art. 18, art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (t.j. Dz. U. z 2015 r. poz. 1659), art. 8 i art. 39 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1769), art. 138 § 1 pkt 2 w związku z art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1257, dalej w skrócie: "k.p.a."), uchyliło w całości zaskarżoną decyzję i umorzyło postępowanie organu I instancji. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ odwoławczy przywołał brzmienie art. 105 § 1 i art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. Zaznaczył, że w sprawie skarżącego decyzja z dnia (...) w skutek złożonego odwołania została utrzymana w mocy decyzją Kolegium z dnia (...) Na wymienioną decyzję skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. Wyrokiem z dnia 25 września 2017 r. o sygnaturze akt IV SA/Gl 198/17, Sąd, oddalił skargę na powyższą decyzję.

Kolejnym wnioskiem z dnia 4 kwietnia 2017 r. (doprecyzowanym w dniu 10 października 2017 r.) skarżący ponownie wystąpił o zmianę decyzji z dnia (...) w zakresie wysokości zasiłku celowego na zakup bielizny.

Decyzją z dnia (...) organ I instancji odmówił zmiany decyzji własnej w oparciu o art. 155 k.p.a. Następnie organ odwoławczy utrzymał w mocy powyższą decyzję z dnia (...) W skutek złożenia od niej skargi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 6 lutego 2018 r. o sygn. akt IV SA/Gl 677/17 oddalił skargę. Orzeczenie to jest prawomocne.

Obecnie rozpatrywanym wnioskiem z dnia 29 grudnia 2017 r. skarżący po raz wtóry wystąpił o zmianę decyzji ostatecznej z dnia (...) domagając się zmiany wysokości przyznanego zasiłku celowego z kwoty 40,- zł na 120,- zł.

Organ I instancji po raz drugi odmówił zmiany decyzji ostatecznej z dnia (...) i wydał decyzję z dnia (...) Zatem przyjąć należy, że stwierdzenie w toku postępowania administracyjnego, iż sprawa administracyjna została już poprzednio rozstrzygnięta inną decyzją administracyjną, powoduje konieczność umorzenia tego postępowania, jako bezprzedmiotowego na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. Niedopuszczalne bowiem jest ponowne rozstrzyganie sprawy już rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną, gdyż prowadziłoby to do naruszenia obowiązującej również w postępowaniu administracyjnym zasady res iudicata (powagi rzeczy osądzonej) oraz do wydania decyzji nieważnej z mocy art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. (wyrok WSA w Warszawie z dnia 18 sierpnia 2017 r. sygn. akt VIII SA/Wa 2576/16, dostępny w internetowej bazie orzeczeń NSA, dalej: "CBOS"). Sprawa zakończona ostateczną decyzją administracyjną nie może być ponownie przedmiotem postępowania administracyjnego. Naruszenie tej reguły i ponowne rozpoznanie i rozstrzygnięcie pociąga za sobą sankcję nieważności (art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a). W związku z powyższym koniecznym jest uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania organu I instancji, na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 w związku z art. 105 § 1 k.p.a. Z uwagi na konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji i umorzenia postępowania z przyczyn proceduralnych organ odwoławczy nie odniósł się merytorycznie do zarzutów podniesionych w odwołaniu.

W skardze na powyższą decyzję skarżący wyraził niezadowolenie z otrzymanego rozstrzygnięcia, jak również zakwestionował sposób funkcjonowania ośrodka pomocy społecznej w C. oraz zakres przyznawanej mu pomocy.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku-Białej wniosło o oddalenie skargi i przywołało analogiczną argumentację do tej, którą zamieściło w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Na wstępie należy podnieść, że stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2017 r. poz. 2188), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Badają zatem prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów, dokonaną przez organy administracji publicznej. Po myśli art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r. poz. 1302, zwanej w skrócie: "p.p.s.a."), sądy administracyjne w zakresie swojej właściwości sprawują kontrolę działalności administracji publicznej stosując środki określone w ustawie. Z brzmienia art. 145 § 1 p.p.s.a. wynika natomiast, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzje lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą zatem ulec uchyleniu wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy też procesowego, jeżeli miało ono, bądź mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W tym kontekście uznano, że skarga w niniejszej sprawie nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja odpowiada wymogom prawa.

Stosownie do postanowień art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, a po myśli art. 3 ust. 4 tej ustawy potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Przywołane przepisy ustawy o pomocy społecznej akcentują z jednej strony aktualność występującej potrzeby oraz zwracają uwagę na to, że świadczenie przyznawane jest z uwzględnieniem możliwości jakimi pomoc społeczna dysponuje.

Istotą postępowania odwoławczego jest ponowne rozpoznanie i rozstrzygnięcie sprawy administracyjnej, będącej przedmiotem rozstrzygnięcia zaskarżoną decyzją. Artykuł 138 § 1 pkt 2 in fine k.p.a. wprowadza wyjątek od zasady obowiązku rozstrzygnięcia istoty sprawy, pozwalając organowi odwoławczemu na ograniczenie się tylko do wyeliminowania decyzji organu I instancji. Jednakże taka możliwość istnieje jedynie w przypadku wystąpienia kryteriów umorzenia postępowania pierwszej instancji, a zatem tylko gdy to postępowanie było bezprzedmiotowe. W przypadku gdy nie wystąpi przesłanka bezprzedmiotowości postępowania przed organem pierwszej instancji, organ odwoławczy jest obowiązany sprawę rozpatrzeć merytorycznie, chyba że są podstawy do kasacji decyzji z przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji. O bezprzedmiotowości postępowania stanowi przepis art. 105 k.p.a. Stosownie do treści § 1 art. 105 k.p.a. gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania.

Zważyć należy, że k.p.a. nie określa przesłanek wydania decyzji o uchyleniu zaskarżonej decyzji i umorzeniu postępowania w pierwszej instancji, jak i przesłanek decyzji o umorzeniu postępowania odwoławczego.

Bezprzedmiotowość postępowania wynikać będzie z kilku różnych przyczyn, które podzielić można na podmiotowe i przedmiotowe. Przyczyny te mogą powstawać na skutek zdarzeń prawnych lub faktów naturalnych. Wydanie decyzji w oparciu o przepis art. 138 § 1 pkt 2 in fine k.p.a., może mieć miejsce w następujących sytuacjach; decyzja pierwszej instancji wydana została w postępowaniu, które należało uznać za bezprzedmiotowe, decyzja pierwszej instancji wydana została na podstawie przepisu, który utracił moc obowiązującą, albo sprawa rozstrzygnięta została inną, ostateczną decyzją administracyjną (por. przykładowo wyrok NSA z dnia 6 sierpnia 1999 r. sygn. akt IV SA 1167/97, CBOS).

W doktrynie i judykaturze wskazuje się, że kwestia umorzenia przez organ odwoławczy postępowania przed organem I instancji nie została uregulowana i przyjąć należy, że w tym zakresie mają zastosowanie przepisy o postępowaniu przed organem I instancji (art. 140 k.p.a.), czyli przepis art. 105 k.p.a. Wskazuje się, że organ odwoławczy uchyla zaskarżoną decyzję i umarza postępowanie I instancji (art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a.), jeżeli postępowanie przed organem I instancji stało się z jakiejkolwiek przyczyny bezprzedmiotowe (zob. tezę drugą wyroku NSA z dnia 11 czerwca 1981 r., sygn. akt SA 1031/81, ONSA 1981, Nr 1, poz. 60; wyrok NSA z dnia 8 sierpnia 1995 r., sygn. akt SA/Wr 96/95, OSP 1997, Nr 11, poz. 201; wyrok NSA z dnia 9 lutego 1999 r., sygn. akt III SA 1591/98, LEX nr 36602; W. Dawidowicz, Zarys procesu, 1989, s. 167; B. Adamiak (w:) Komentarz, 1996, s. 590). W toku postępowania odwoławczego może nastąpić zmiana okoliczności faktycznych, czyniąca postępowanie w sprawie bezprzedmiotowym. Organ odwoławczy powinien wówczas wydać decyzję przewidzianą w zdaniu drugim art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., tj. powinien uchylić zaskarżoną decyzję i umorzyć postępowanie I instancji. Takiemu rozstrzygnięciu nie stoi na przeszkodzie sformułowanie "umarza postępowanie I instancji", w istocie bowiem znaczy ono tylko to, że umarza postępowanie w sprawie (por. teza druga wyroku NSA z dnia 8 sierpnia 1997 r. sygn. akt I SA/Gd 514/96, CBOS).

Analizując niniejszą sprawę, należało stwierdzić, że skarżący domaga się weryfikacji decyzji, mocą której otrzymał zasiłek celowy na zakup bielizny w wysokości 40,- zł.

W tym miejscu należy zauważyć, iż decyzją ostateczną organu I instancji z dnia (...) utrzymaną w mocy decyzją Kolegium z dnia (...) orzeczono o odmowie zmiany decyzji z dnia (...) w zakresie wysokości przyznanego skarżącemu zasiłku celowego na zakup bielizny. W skutek złożenia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, wyrokiem z dnia 25 września 2017 r. o sygnaturze akt IV SA/Gl 198/17, Sąd oddalił skargę na powyższą decyzję.

Kolejnym wnioskiem z dnia 4 kwietnia 2017 r. (doprecyzowanym w dniu 10 października 2017 r.) skarżący ponownie wystąpił o zmianę decyzji z dnia (...) w zakresie wysokości zasiłku celowego na zakup bielizny. Decyzją z dnia (...) organ I instancji odmówił zmiany decyzji własnej w oparciu o art. 155 k.p.a. Następnie organ odwoławczy utrzymał w mocy powyższą decyzję z dnia (...) W skutek złożenia od niej skargi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 6 lutego 2018 r. o sygn. akt IV SA/Gl 677/17 oddalił skargę.

W niniejszej sprawie kolejnym już trzecim wnioskiem z dnia 29 grudnia 2017 r. skarżący po raz wtóry wystąpił o zmianę decyzji ostatecznej z dnia (...) domagając się zmiany wysokości przyznanego zasiłku celowego z kwoty 40,- zł na 120,- zł. Zatem kierowany do organu I instancji nowy wniosek dotyczył sprawy już wcześniej rozstrzygniętej decyzją ostateczną. Jednak organ I instancji wydał decyzję po raz drugi dotyczącą tożsamego wniosku, tej samej strony i dotyczącego zmiany tej samej decyzji oraz na takiej samej podstawie prawnej.

Stwierdzenie w toku postępowania administracyjnego, iż sprawa administracyjna została już poprzednio rozstrzygnięta inną decyzją administracyjną, powoduje konieczność umorzenia tego postępowania, jako bezprzedmiotowego na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. Niedopuszczalne bowiem jest ponowne rozstrzyganie sprawy już rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną, gdyż prowadziłoby to do naruszenia obowiązującej również w postępowaniu administracyjnym zasady res iudicata (powagi rzeczy osądzonej) oraz do wydania decyzji nieważnej z mocy art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. Z tego powodu organ odwoławczy prawidłowo zastosował w sprawie art. 138 § 1 pkt 2 w związku z art. 105 § 1 k.p.a.

Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.