IV SA/Gl 1133/14 - Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach

Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1644673

Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 10 lutego 2015 r. IV SA/Gl 1133/14

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia Andrzej Majzner (sprawozdawca).

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach po rozpoznaniu w dniu 10 lutego 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. K. (K.) na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia (...) r., nr (...) w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania w sprawie uznania dłużnika za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy;

Uzasadnienie faktyczne

W dniu 19 grudnia 2014 r. M.K. złożył do Sądu urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy określając, iż domaga się zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu podniósł, że jest osobą bezrobotną i niepełnosprawną, zaś ze względu na zły stan zdrowia nie może podjąć pracy zarobkowej.

Równocześnie wnioskodawca zadeklarował, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z matką i dwojgiem pełnoletnich dzieci oraz, że nie posiada żadnych zasobów pieniężnych przedmiotów wartościowych ani nieruchomości.

Miesięczny dochód brutto rodziny skarżącego zadeklarowany został w kwocie 5.051 zł, na którą składa się emerytura jego matki (2.251 zł) oraz wynagrodzenie za pracę syna (2.800 zł).

Następnie, to jest w odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych ujętych we wniosku (zarządzenie z dnia 5 stycznia 2015 r.) skarżący nadesłał między innymi wyciąg bankowy potwierdzający wysokość emerytury pobieranej przez swą matkę, orzeczenie o zaliczeniu go do lekkiego stopnia niepełnosprawności, zaświadczenie potwierdzające, iż jest bezrobotnym, bez prawa do zasiłku oraz pismo procesowe datowane na 28 stycznia 2015 r., w którym wyszczególnił ponoszone koszty utrzymania swego gospodarstwa domowego. Wbrew wyraźnemu wezwaniu nie nadesłał jednak dokumentów potwierdzających te wydatki.

Uzasadnienie prawne

W toku rozpoznania wniosku zważono, co następuje.

Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Zgodnie zaś z art. 245 § 1 przywołanej regulacji, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym.

W pierwszej kolejności należy odnotować, że przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest postanowienie odmawiające wznowienia postępowania w sprawie uznania dłużnika za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Mocą zarządzeń z dnia 1 grudnia 2014 r. (karta nr 1 akt sprawy) oraz z dnia 22 grudnia 2014 r. (karta nr 25 akt sprawy) Przewodniczący Wydziału IV uznał, że materia objęta zaskarżonym aktem to problematyka z zakresu pomocy społecznej. W tym stanie rzeczy stwierdzić przyjdzie, że skarżący jest w niniejszej sprawie zwolniony od kosztów sądowych z mocy samego prawa, na podstawie art. 239 pkt 1 lit. a p.p.s.a., a co za tym idzie, jego wniosek o zwolnienie z obowiązku uiszczenia tych kosztów jest bezprzedmiotowy i jako taki nie podlega rozpoznaniu.

Odnosząc się natomiast do wniosku M.K. o ustanowienie adwokata należy podnieść, iż w myśl zasady wynikającej z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (zgodnie z art. 245 § 3 p.p.s.a. mogącym obejmować między innymi ustanowienie jednego z wymienionych w tym przepisie profesjonalnych pełnomocników) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

W tym kontekście uznano, że okoliczności sprawy nie uzasadniają uwzględnienia zgłoszonego żądania.

Należy wprawdzie przyznać, że skarżący to osoba niepełnosprawna w stopniu lekkim, bezrobotna i sam nie osiąga dochodów, a w rezultacie jego sytuacja życiowa jest niewątpliwie trudna.

Trzeba jednak podkreślić, iż po pierwsze - wyżej wymieniony, pomimo że był o to wyraźnie wezwany (zarządzeniem z dnia 5 stycznia 2015 r. - karta nr 27 akt sprawy), nie nadesłał jakichkolwiek dokumentów źródłowych potwierdzających wysokość kosztów utrzymania obciążających jego gospodarstwo domowe. Po drugie natomiast - nawet przyjąwszy deklarowaną przezeń (choć w żaden sposób nie udokumentowaną) kwotę rzeczonych wydatków - stwierdzić przyjdzie, iż relacja pomiędzy ich wysokością a dochodem jego rodziny pozwala na dokonanie stosownych oszczędności bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu.

W tym miejscu należy wyjaśnić, że rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy brać pod uwagę sytuację dochodową i majątkową nie tylko samego wnioskodawcy, lecz wszystkich osób, wraz z którymi tworzy on wspólne gospodarstwo domowe. Stanowisko takie potwierdził Naczelny Sąd Administracyjny, między innymi w postanowieniu z dnia 17 maja 2006 r. sygn. akt I OZ 657/06 (Lex nr 181557), gdzie wskazał, iż przepis art. 252 § 1 p.p.s.a. nie może być interpretowany wąsko, gdyż wymienione w tym unormowaniu pojęcie "stanu majątkowego strony" nie jest tożsame z "jej majątkiem". Jego zakres jest bowiem zbliżony do pojęcia "sytuacji majątkowej", która obejmuje również dochody i majątek osób prowadzących z wnioskodawcą wspólne gospodarstwo domowe, czy też w inny sposób wpływających na jego możliwości finansowe.

W tym kontekście należy podnieść, że dochód brutto rodziny skarżącego wynosi 5.051 zł, co daje kwotę netto około 4.050 zł (emerytura jego matki, w wysokości 2.075,77 zł oraz wynagrodzenie syna - wysokość brutto 2.800 zł, co daje kwotę netto wynoszącą niecałe 2.000 zł).

Równocześnie, zgodnie z oświadczeniami wnioskodawcy, jego rodzinę obciążają miesięczne koszty utrzymania w kwocie 1.037,50 zł, na co składa się opłata za wywóz śmieci (110 zł - należność za kwartał, co daje miesięcznie 36,67 zł), "podatki" (520 zł - należność za kwartał, co daje miesięcznie 173,33 zł), opłata za gaz (125 zł - należność za 2 miesiące, co daje miesięcznie 62,50 zł), opłata za wodę (150 zł), opłata za Internet (50 zł), opłata za telewizję (65 zł), opłata za telefon (100 zł), wydatki na leki (250 zł) oraz koszt zakupu węgla na opał (300 zł miesięcznie - w sezonie grzewczym, a zatem średnioroczną miesięczną wysokość należy orientacyjnie przyjąć w połowie tej kwoty, czyli 150 zł).

Jak wynika z zaprezentowanych wyżej rozważań, po uiszczeniu wymienionych kosztów, do dyspozycji rodziny skarżącego pozostaje miesięcznie ponad 3.000 zł. Nawet zatem przyjąwszy, iż kwotę tą należy jeszcze pomniejszyć o wydatki jakie wiążą się zazwyczaj z wyżywieniem i zakupem środków czystości dla czteroosobowego gospodarstwa domowego stwierdzić przyjdzie, że wnioskodawca - o ile uważa udział adwokata w postępowaniu za niezbędny - jest w stanie zaoszczędzić na ten cel odpowiednie środki.

Trzeba w tym miejscu podkreślić, że prawo pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym (rzeczona zasada znalazła wyraz w art. 199 p.p.s.a.) i dlatego zastosowanie tej instytucji prawnej może mieć miejsce wyłącznie w przypadku stron, dla których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (utrwalone stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone między innymi w postanowieniach: z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, publ. ONSA i WSA z 2005 r., z. 1, poz. 8, z dnia 3 września 2008 r., sygn. akt II GZ 201/08, z dnia 9 lipca 2009 r., sygn. akt I OZ 713/09 oraz z dnia 27 sierpnia 2009 r., sygn. akt I OZ 801/09 - orzeczenia dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - zwanej dalej CBOSA). Prawo pomocy może zatem zostać przyznane tylko takiej osobie, która pomimo dokonania oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia jedynie koniecznych kosztów związanych z podstawowymi potrzebami życiowymi nie jest w stanie zgromadzić środków wystarczających na pokrycie przewidywalnych obciążeń finansowych związanych z postępowaniem (por: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 września 1984 r., sygn. akt: II CZ 104/84, publ.: LEX nr 8623 oraz postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 4 lutego 2009 r., sygn. akt I OZ 52/09 i z dnia 21 lutego 2008 r., sygn. akt II OZ 113/08 - orzeczenia dostępne w CBOSA).

W świetle powyższego, uwzględnienie wniosku strony mogłoby nastąpić tylko wtedy, gdyby wykazała, że uiszczenie kosztów związanych z postępowaniem sądowym naraziłoby ją lub jej rodzinę na uszczerbek, w rozumieniu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., czyli innymi słowy na takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej, które skutkowałoby brakiem możliwości zapewnienia sobie i najbliższym minimum warunków socjalnych (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 marca 2005 r.; sygn. akt: II FZ 137/05 - orzeczenie dostępne w CBOSA). Tymczasem uwzględniwszy relację pomiędzy dochodem rodziny wnioskodawcy i rozmiarem koniecznych wydatków przeznaczanych na utrzymanie tego gospodarstwa domowego, nie sposób uznać, aby opłacenie profesjonalnego pełnomocnika mogło spowodować dla nich tak dotkliwą szkodę.

Mając na uwadze wszystkie przedstawione wyżej okoliczności, postanowiono jak w sentencji działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 tej ustawy.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.