Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2554588

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach
z dnia 4 września 2018 r.
IV SA/Gl 1079/15

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Marzanna Sałuda.

Sędziowie WSA: Beata Kalaga-Gajewska, Renata Siudyka (spr.).

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 września 2018 r. sprawy ze skargi O.G. na decyzję Wojewody Śląskiego z dnia (...) r. nr (...) w przedmiocie odmowy umorzenia nienależnie pobranego świadczenia oddala skargę.

Uzasadnienie faktyczne

O.G. (dalej strona lub skarżąca) wnioskiem z dnia 30 kwietnia 2015 r. wystąpiła o umorzenie nienależnie pobranego świadczenia (zasiłku dla bezrobotnych) w wysokości 4.742,40 zł, ustalonego ostateczną decyzją Starosty Powiatu (...) (dalej także organ I instancji) z dnia (...) nr (...). Skarżąca we wniosku wskazała, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach nie wydał decyzji i odsyła stronę do organu I instancji.

Organ I instancji ustalił na podstawie zeznań O.G. złożonych do protokołu w dniu 8 czerwca 2015 r., że strona prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z mężem i niepełnosprawnym synem. Strona od dnia 4 listopada 2014 r. do dnia 6 maja 2015 r. pobierała zasiłek dla bezrobotnych, a od dnia 7 maja 2015 r. jest uprawniona do świadczenia przedemerytalnego. Mąż strony pracuje na umowę o pracę i uzyskuje dochód miesięczny netto w wysokości 1 408, 85 zł. Syn pobiera rentę socjalną w wysokości 643,02 zł. Dochód rodziny miesięcznie wynosi 2 730,58 zł netto. Rodzina nie korzysta ze wsparcia ośrodka pomocy społecznej. Strona wraz z mężem jest właścicielem domu o powierzchni użytkowej 102 m2 oraz działki o powierzchni 698 m2. Aktualnie spłaca miesięcznie raty kredytu konsolidacyjnego w wysokości 832 zł oraz na zakup węgla (100 zł), raty na lodówkę (77,76 zł). Ogółem wydatki miesięczne związane z opłatami stałymi oraz ratami kredytu wynoszą 1 690,16 zł. Na zakup żywności, środków czystości oraz lekarstw rodzina wydaje 920 zł miesięcznie. Strona w swoich dochodach uwzględniła zasiłek dla bezrobotnych (783,20 zł brutto, netto 678,71 zł) ponieważ jak oświadczyła nie otrzymała jeszcze decyzji ZUS o przyznaniu świadczenia przedemerytalnego. Z informacji ZUS Oddział w S. zawartych w piśmie z dnia 3 czerwca 2015 r. wynikało, że strona ma przyznane prawo do zasiłku przedemerytalnego od dnia 7 maja 2015 r. W dniu 12 czerwca 2015 r. strona przedłożyła decyzję z dnia (...) r. o przyznaniu świadczenia przedemerytalnego od dnia 7 maja 2015 r. w wysokości brutto miesięcznie 1 027,39 zł netto 875,92 zł. Przed wydaniem decyzji organ I instancji uzyskał stanowisko Powiatowej Rady Zatrudnienia (wykonującą zadania powiatowej rady rynku pracy), która uchwałą z dnia (...) r. nr (...) negatywnie zaopiniowała wniosek o umorzenie złożony przez stronę.

Starosta Powiatu (...) decyzją z dnia (...) r. nr (...) działając na podstawie art. 9 ust. 1 pkt 14 lit. d, art. 76 ust. 7 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (t.j..: Dz. U. z 2015 r. poz. 149 z późn. zm., dalej "ustawa o promocji zatrudnienia"), art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2013 r. poz. 267 z późn. zm., dalej "k.p.a.") odmówił umorzenia nienależnie pobranego świadczenia.

W uzasadnieniu organ I instancji wskazał na przesłanki umorzenia nienależnie pobranego świadczenia określone w art. 76 ust. 7 ustawy o promocji zatrudnienia. Stwierdził jednocześnie, że rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia nienależnie pobranego świadczenia następuje w drodze uznania administracyjnego. Na podstawie zebranego w sprawie materiale dowodowym i negatywnej opinii Powiatowej Rady Rynku Pracy z dnia (...) r. nie znalazł podstaw do uwzględnienia żądania skarżącej. Zdaniem organu I instancji, w niniejszej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności zawartych w art. 76 ust. 7 ustawy o promocji zatrudnienia. Sytuacja materialna strony umożliwia jej spłatę zadłużenia z tytułu nienależnie pobranego świadczenia, a strona nie uprawdopodobniła, że dochodzenie tych należności pozbawi ją niezbędnych środków utrzymania. Organ I instancji zaznaczył, że nie wszystkie wskazane przez skarżącą wydatki nie można zaliczyć do kategorii "niezbędnych środków utrzymania" określonych w art. 76 ust. 7 ustawy o promocji zatrudnienia. Nie stanowią takich wydatków podwyższone wydatki związane z usługami telefonicznymi, telewizji czy raty kredytu. Zauważył, że w zakresie nienależnie pobranego świadczenia nie zostało wszczęte wobec skarżącej postępowanie egzekucyjne. Podkreślił, że zgodnie z art. 76 ust. 1 ustawy o promocji zatrudnienia obowiązkiem osoby, która pobrała nienależne świadczenia jest zwrot tych świadczeń. Stwierdził dalej, że strona przed złożeniem wniosku o umorzenie nienależnie pobranego świadczenia nie zwróciła należności nawet w części, ani nie wnioskowała o rozłożenia na raty bądź o odroczenie terminu płatności. Organ I instancji zaakcentował ponadto, że strona comiesięcznie ponosi znaczne koszty związane między innymi ze spłatą kredytów, co oznacza, że dysponuje niezbędnymi w tym celu środkami finansowymi. W takiej sytuacji - w ocenie organu I instancji - nie było podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącej o umorzenie nienależnie pobranego świadczenia.

Odwołując się od powyższej decyzji skarżąca wniosła o uchylenie decyzji organu I instancji i umorzenie pobranego świadczenia lub uchylenie decyzji organu I instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Staroście (...). Podniosła, że organ I instancji zbyt formalnie ocenił materiał dowodowy, nie biorąc pod uwagę jej sytuacji rodzinnej i finansowej oraz niewłaściwie oceniając całokształt materiału dowodowego. Wyraziła zdziwienie stwierdzeniem zawartym w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że będąc współwłaścicielką działki z budynkiem mieszkalnym jest w stanie spłacić zadłużenie. Stwierdziła, że nie jest możliwa sprzedaż nieruchomości celem zaspokojenia roszczeń, gdyż nie miałaby gdzie mieszkać z rodziną. Dalej zarzuciła Powiatowej Radzie Rynku Pracy w Z., że podjęła uchwałę w oderwaniu od realiów życia, powielając schemat postępowania i odmawiając umorzenia w sytuacji, gdy jest ono zasadne. Na zakończenie strona stwierdziła, że jej sytuacja materialna i rodzinna przedstawiona w dniu 8 czerwca 2015 r. do protokołu, stanowi podstawę do umorzenia pobranego świadczenia, co uzasadnia złożenie odwołania.

Wojewoda Śląski (dalej organ odwoławczy lub Wojewoda) decyzją z dnia (...) r. nr (...), działając na podstawie art. 76 ust. 7 ustawy o promocji oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy zaznaczył na wstępie, że kwestia umorzenia nienależnie pobranego przez O.G. świadczenia z Funduszu Pracy była już przedmiotem rozpoznania zarówno organu I, jak i II instancji. W dniu 14 maja 2014 r. do organu zatrudnienia wpłynął bowiem wniosek Odwołującej z 12 maja 2014 r., o umorzenie w całości kwoty 4.742,40 zł nienależnie pobranego świadczenia, po którego rozpatrzeniu organ I instancji wydał (...) r. decyzję Nr (...), odmawiając umorzenia przedmiotowego świadczenia. W wyniku zaskarżenia tej decyzji, Wojewoda Śląski orzekł decyzją z dnia (...) r. nr (...), o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji. Strona złożyła skargę na decyzję Wojewody w wyniku czego sprawa zawisła przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gliwicach. Ponowny wniosek o umorzenie należności strona złożyła w Powiatowym Urzędzie Pracy w Z. (...) r. uzasadniając, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach nie wydał decyzji w jej sprawie i odsyłają do organu I instancji.

Wojewoda opisał dotychczasowy przebieg postępowania oraz regulacje prawne przedmiotu sprawy. Odnosząc się do podniesionego przez stronę zarzutu, że organ zatrudnienia "zbyt formalnie ocenił materiał dowodowy", nie biorąc pod uwagę jej sytuacji rodzinnej i finansowej, która w jej ocenie uzasadnia umorzenie pobranego świadczenia wskazał na treść art. 76 ust. 7 ustawy o promocji zatrudnienia. Stwierdził dalej, że zgodnie z art. 76 ust. 1 ustawy o promocji zatrudnienia obowiązkiem osoby, która uzyskała świadczenia co do których następnie właściwy organ w drodze ostatecznej decyzji administracyjnej stwierdził, iż są one nienależne, jest zwrot tych świadczeń, co wynika z art. 76 ust. 1 cyt. ustawy.

Zauważył, że w rozpoznawanej sprawie, organ zatrudnienia prawomocną decyzją z dnia (...) r. orzekł zwrot nienależnie pobranego przez O.G. zasiłku dla bezrobotnych za okres od 17 maja 2012 r. do 31 października 2012 r. w wysokości 4.742,40 zł. Podkreślił, że w związku z powstałym obowiązkiem zwrotu, nie jest dopuszczalne uchylanie się od niego jedynie z powodu związanych z nim uciążliwości finansowych, o ile nie zaistnieją obiektywnie przeszkody ściśle określone przez ustawodawcę. Wobec powyższego osoba zobowiązana winna w pierwszej kolejności podjąć starania celem zwrotu nienależnie pobranego ze środków publicznych świadczenia w całości lub chociażby części. Następnie, jeżeli sytuacja rodzinna i majątkowa zobowiązanego nie umożliwia realizacji zobowiązania w całości lub w części, może skorzystać z możliwości odroczenia terminu płatności lub rozłożenia na raty nienależnie pobranego świadczenia. Wykładnia przepisu art. 76 ust. 7 wskazuje, że instytucja umorzenia należności czy to w całości, czy też w części winna być stosowana wyjątkowo i to jedynie w sytuacjach gdy realnie nie jest możliwe odzyskanie kwoty nienależnie pobranego świadczenia w drodze postępowania egzekucyjnego, bądź gdy takowe dochodzenie należności mogłoby pozbawić osobę zobowiązaną albo osobę pozostającą na jej utrzymaniu niezbędnych środków utrzymania. Wobec powyższego w sprawie w której strona postępowania zobowiązana do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, którego następnie domaga się umorzenia, powołując się na brak możliwości spłaty spowodowany swą sytuacją majątkową i rodzinną, winna udokumentować ten fakt i przedłożyć organowi stosowne dowody celem uwiarygodnienia swych twierdzeń.

Odnosząc się do pkt 1 art. 76 ust. 7 ustawy o promocji zatrudnienia, stanowiącego jedną z przesłanek umorzenia organ odwoławczy stwierdził, że wprawdzie zgromadzone dowody w sprawie wskazują, iż wobec strony nie wszczęto postępowania egzekucyjnego, jednakże biorąc pod uwagę jej oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania z 8 czerwca 2015 r., istnieje przypuszczenie, że dysponuje ona majątkiem z którego można taką egzekucję prowadzić. Natomiast nawiązując do brzmienia art. 76 ust. 7 pkt 2 cyt. Wojewoda zwrócił uwagę, że zwrot "niezbędne środki utrzymania" nie został zdefiniowany w tej ustawie. W związku z tym dotychczasowe orzecznictwo sądowoadministracyjne dopuszcza możliwość posiłkowania się w tym zakresie wysokością kryterium dochodowego przyznawania świadczeń z pomocy społecznej, a ze złożonego przez stronę oświadczenia wynika, że dochód rodziny przewyższa kryterium dochodowe na osobę w rodzinie. Stąd w ocenie organu odwoławczego, strona nie spełnia przesłanki art. 76 ust. 7 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia do umorzenia nienależnie pobranego świadczenia.

Wojewoda podkreslił dalej, że umorzenie należności w trybie art. 76 ust. 7 ustawy o promocji zatrudnienia ma charakter decyzji uznaniowej, co oznacza, że starosta może umorzyć należności w całości lub w części, ale nie jest zobowiązany po stwierdzeniu, że zaszły prawem przewidziane przesłanki do wydania pozytywnej decyzji w przedmiocie umorzenia. Podejmując decyzję administracyjną w przedmiocie umorzenia nienależnie pobranego świadczenia organ związany jest ponadto regułami postępowania administracyjnego, określającymi jego obowiązki tak w zakresie prowadzenia postępowania, jak i orzekania. W ocenie Kolegium, zaskarżona decyzja spełnia powyższe kryteria.

Odnosząc się do uwag strony, że nie jest możliwa sprzedaż działki z budynkiem, celem zaspokojenia roszczeń, bo nie miałaby gdzie mieszkać z rodziną, organ odwoławczy wyjaśnił, iż w rozpoznawanej sprawie do prowadzenia postępowania egzekucyjnego wobec strony, zastosowanie mają przepisy ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2014 r. poz. 1619 z późn. zm.). Zatem to organ egzekucyjny stosując właściwe przepisy w tym zakresie oceni, które z posiadanych przez stronę składników majątkowych podlegać będą egzekucji. Postępowanie egzekucyjne wobec strony nie zostało wszczęte.

Odnosząc się do uwag strony dotyczących uchwały nr (...) Powiatowej Rady Rynku Pracy w Z., organ odwoławczy podkreślił, że Wojewoda Śląski nie posiada kompetencji w zakresie ustalania składu powiatowej rady zatrudnienia i jako organ II instancji nie jest uprawniony do badania przesłanek jakimi kierowała się Rada Rynku Pracy w Z., uchwalając opinię w sprawie wniosku strony, a tym bardziej jej negowania. Zwróciło ponadto uwagę, iż podejmujący decyzję w sprawie umorzenia należności organ zatrudnienia jest zobowiązany, w myśl art. 76 ust. 7 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, zasięgnąć opinii powiatowej rady rynku pracy, jednakże ustawodawca nie nałożył na ten organ obowiązku orzekania zgodnie z wydaną przez tę radę opinią.

Odnosząc się zaś do uwag strony dotyczących działania organu I instancji w sposób sformalizowany zauważył, iż decyzje wydawane na gruncie art. 76 ust. 7 ustawy o promocji mają charakter uznaniowy. Starosta rozstrzygając kwestie umorzenia nienależnie pobranego świadczenia nie może tego czynić dowolnie, albowiem uznaniowość doznaje ograniczeń w przepisach prawa materialnego. Granice tej uznaniowości wyznacza powołany powyżej art. 76 ust. 7 ustawy o promocji zatrudnienia, stanowiący cztery samodzielne przesłanki warunkujące umorzenie nienależnie pobranego świadczenia, które jak wskazano powyżej, zostały zbadane przez organ I instancji.

Dalej wyjaśnił, że organ zatrudnienia biorąc pod uwagę zmianę okoliczności faktycznych dotyczących sytuacji materialnej strony wykazanych 14 lipca 2014 r., w związku ze złożonym 14 maja 2014 r. wnioskiem o umorzenie należności, ponownie na jej wniosek z 26 2015 r., dokonał oceny spełnienia przez nią przesłanek do umorzenia wynikających z art. 76 ust. 7 ustawy o promocji. Kolegium nie znalazło podstaw prawnych do zmiany lub uchylenia zaskarżonej decyzji.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach strona zarzuciła decyzji organu odwoławczego naruszenie art. 7 k.p.a. a także art. 75 k.p.a. oraz art. 77 k.p.a. i k.p.a. 78 k.p.a. wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Starosty (...) z dnia (...) r nr (...) i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji. W motywach skargi wskazała, że zaskarżona decyzja nie jest zasadna zarówno z przyczyn merytorycznych, jak i z powodu naruszenia prawa. Ponownie podkreśliła, że zarówno organ pierwszej, jaki drugiej instancji zbyt formalnie oceniły zgromadzony materiał dowodowy, a choć to organ odwoławczy nie znalazł podstaw prawnych do zmiany lub uchylenia zaskarżonej decyzji to nie podał szczegółowego uzasadnienia takiego stanowiska. Zdaniem skarżącej stwierdzenie, że organ drugiej instancji nie może oceniać decyzji Rady Rynku Pracy w Z. jest co najmniej dziwne, bowiem organ ten powinien dokonać właściwej oceny materiału dowodowego a nawet zgodnie z art. 136 k.p.a. może on przeprowadzić z urzędu dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie. W ocenie skarżącej w kwestii sprzedaży jest ona straszona komornikiem, który ma decydować o sprzedaży. Zarzuciła, że działanie organu pierwszej i drugiej instancji jest nieprzyjazne obywatelowi. Skarżąca stwierdziła, że nie bez znaczenia w przedmiotowej sprawie będzie miał też fakt, że jej mąż z ostatnim dniem października 2015 r., co będzie miało wpływ na ocenę sytuacji finansowej strony.

Wojewoda w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu wydanej decyzji. Odnosząc się do treści skargi, w której skarżąca wskazuje na pogorszenie sytuacji finansowej rodziny, z uwagi na utratę pracy przez męża z ostatnim dniem października 2015 r., organ odwoławczy wyjaśnił, że badał sytuację finansową skarżącej występującą do dnia wydania zaskarżonej decyzji. Natomiast zmiana okoliczności faktycznych sprawy po tym terminie, może stanowić podstawę do wystąpienia przez skarżącą ze stosownym wnioskiem w zakresie odroczenia terminu płatności, rozłożenia należności na raty, bądź umorzenia należności w całości lub w części. Ponadto zwrócił uwagę, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem sygn. akt IV SA/Gl 104/15 z dnia 28 października 2015 r., uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody Śląskiego z dnia (...) r. n r (...) w przedmiocie umorzenia nienależnie pobranego zasiłku dla bezrobotnych oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty Z. z dnia (...) r. nr (...), orzekającą o odmowie umorzenia nienależnie pobranego przez skarżącą świadczenia. W związku z tym, sprawa skarżącej w omawianym zakresie, zostanie ponownie rozpatrzona przez organ zatrudnienia i ewentualnie przez organ odwoławczy, w razie zaskarżenia orzeczenia organu I instancji.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 - dalej "p.p.s.a."), wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Należy również pamiętać, że sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest wyłącznie w granicach danej sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Rozpoznając niniejszą sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Wojewody Śląskiego z dnia (...) r. nr (...) utrzymująca w mocy decyzję Starosty Powiatu (...) z dnia (...) r. nr (...) w sprawie odmowy O.G. umorzenia nienależnie pobranego zasiłku dla bezrobotnych. Skarżąca zwróciła się do organu z wnioskiem o umorzenie spłaty kwoty 4 742,40 zł, tytułem nienależnie pobranego świadczenia, tj. zasiłku dla bezrobotnych. Obowiązek spłaty tego świadczenia wynika z ostatecznej decyzji starosty Powiatu (...), orzekającej obowiązek zwrotu nienależnie pobranego przez skarżącą świadczenia, tj. zasiłku dla bezrobotnych za okres od dnia 17 maja 2012 r. do dnia 31 października 2012 r. w kwocie 4.742,40 zł.

Podstawą materialną zaskarżonego rozstrzygnięcia był art. 76 ust. 7 ustawy z dnia z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (t.j. Dz. U. z 2015 r. poz. 149 z późn. zm.- dalej "ustawa o promocji zatrudnienia"), zgodnie z którym starosta może odroczyć termin płatności lub rozłożyć na raty nienależnie pobrane świadczenie, zwrot refundacji oraz jednorazowo przyznanych środków w przypadkach, o których mowa w art. 46 ust. 2 i 3, albo po zasięgnięciu opinii powiatowej rady rynku pracy umorzyć te należności w całości albo w części, jeżeli wystąpiła jednak z przesłanek:

1)

w postępowaniu egzekucyjnym lub na podstawie innych okoliczności lub dokumentów stwierdzono, że osoba lub inny podmiot, które pobrały nienależne świadczenie, refundację lub otrzymały jednorazowo środki, o których mowa w art. 46 ust. 1, nie posiadają majątku, z którego można dochodzić należności;

2)

dochodzenie należności mogłoby pozbawić osobę, która pobrała nienależne świadczenie lub otrzymała jednorazowo środki, o których mowa w art. 46 ust. 1 pkt 2, albo osobę pozostającą na jej utrzymaniu niezbędnych środków utrzymania;

3)

osoba, która pobrała nienależne świadczenie lub otrzymała jednorazowo środki, o których mowa w art. 46 ust. 1 pkt 2, zmarła, nie pozostawiając majątku, z którego można dochodzić należności;

4)

zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty nienależnie pobranego świadczenia, refundacji lub jednorazowo przyznanych środków, o których mowa w art. 46 ust. 1, przewyższającej wydatki egzekucyjne.

Należy podkreślić, że decyzja wydana na podstawie przywołanego przepisu ma charakter uznaniowy, co oznacza przyznanie organowi administracji publicznej pewnego stopnia swobody przy jej podejmowaniu. Takie natomiast rozstrzygnięcia organów administracji charakteryzują się tym, że po dokonaniu ustalenia, że strona spełnia przesłanki normatywne, od zaistnienia których uwarunkowana jest możliwość zastosowania instytucji umorzenia nienależnie pobranego świadczenia, organ nie ma obowiązku orzekać zgodnie z wnioskiem strony. Warunkiem natomiast zgodności z prawem decyzji wydanej w ramach uznania administracyjnego jest poprzedzenie jej rzetelnie przeprowadzonym postępowaniem dowodnym, właściwą oceną prawną zgromadzonych w toku postępowania dowodów oraz wyczerpujące wyjaśnienie przyczyn podjętego rozstrzygnięcia. Sądowa kontrola decyzji mieszczących się zakresie uznania administracyjnego sprowadza się do oceny zgodności postępowania organów administracji z przepisami postępowania administracyjnego. Kontrolując ten rodzaj decyzji Sąd przede wszystkim bada takie kwestie, jak wyjaśnienie stanu faktycznego oraz wzięcie pod uwagę wszystkich istotnych okoliczności sprawy. Sąd ocenia, czy ustalony zgodnie z przepisami stan faktyczny został poddany należytej ocenie organów administracji oraz, czy ustalenia tego stanu pozostają w zgodzie z wynikami postępowania dowodowego. W istocie więc sądowa kontrola zamyka się w badaniu prawidłowości postępowania poprzedzającego wydanie przez organy administracji decyzji administracyjnej, w szczególności w kontekście art. 7, art. 10 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 oraz art. 107 § 1 i § 3 k.p.a. Bowiem uznanie administracyjne nakłada na organy administracji szczególny obowiązek precyzyjnego uzasadnienia własnego stanowiska, mając oczywiście na uwadze zasady prawidłowego rozumowania, nie tracąc z pola widzenia zasad doświadczenia życiowego. Brak natomiast prawidłowego uzasadnienia decyzji uniemożliwia jej kontrolę dokonywaną przez Sąd oraz przeprowadzenie oceny, czy w sprawie nie przekroczono granic uznania administracyjnego, a więc czy organ nie dokonał dowolnej oceny stanu faktycznego.

W sytuacji w której organy wyjaśnią wszelkie okoliczności sprawy istotne dla jej rozstrzygnięcia z zachowaniem wymogów ustawowych i w sposób przekonywający uargumentują swoją decyzję wydaną w ramach przysługującego im uznania, to sąd administracyjny nie ma podstaw do zakwestionowania takiej decyzji i oceny jej słuszności (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 grudnia 2010 r., sygn. akt I OSK 1156/10, czy też z dnia 11 grudnia 2013 r., sygn. akt I OSK 3119/12 - dostępne w centralnej bazie orzeczeń sądów administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W niniejszej sprawie należy stwierdzić, że organ odwoławczy, odmawiając umorzenia nienależnie pobranego świadczenia, nie przekroczył granic uznania administracyjnego. Zgromadził on bowiem materiał dowodowy wystarczający dla rzetelnej oceny sytuacji rodzinnej i dochodowej skarżącej. Podkreślić w tym miejscu trzeba, że podniesione dopiero w skardze okoliczności, że mąż skarżącej straci pracę nie mogło odnieść oczekiwanego skutku, bowiem zmiany w stanie faktycznym sprawy jakie zaszły lub zajdą po wydaniu zaskarżonej decyzji nie mogły być z oczywistych względów przedmiotem rozważań organu odwoławczego, a tym samym również nie mogły być brane pod uwagę w toku kontroli sadowej, gdyż sąd administracyjny rozstrzyga sprawę według stanu faktyczno-prawnego istniejącego na dzień wydania zaskarżonej decyzji. Należy dodatkowo wskazać, że sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego sprowadza się do zbadania, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem wyjaśniającym, tzn. czy organy obu instancji prawidłowo zebrały materiał dowodowy i rozważyły wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór możliwości rozstrzygnięcia w zakresie umorzenia bądź odmowy umorzenia należności. Sąd nie ocenia natomiast wydanej decyzji z punktu widzenia jej słuszności, jak i celowości, co oznacza, że badanie zgodności z prawem decyzji podjętej w ramach uznania administracyjnego, może być dokonane tylko w ograniczonym zakresie.

W ocenie Sądu, za niezasadne należało uznać również i te zarzuty, które odnosiły się do dokonanej przez organy zatrudnienia "formalnej", a zatem zdaniem skarżącej błędnej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, zwłaszcza w kontekście przesłanek, o których mowa w art. 76 ust. 7 ustawy o promocji zatrudnienia. Analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego prowadzi do wniosku, iż organy administracji obu instancji prawidłowo zastosowały powołane wyżej przepisy prawa, nie przekraczając przy tym granic uznania administracyjnego. Oceniając więc proceduralną poprawność przeprowadzonego postępowania, a więc sam proces dochodzenia przez organ do rozstrzygnięcia sprawy, znajdujący odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji, stwierdzić należy, że wydanie zaskarżonej decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, a zawarte w niej rozstrzygnięcie nie nosi znamion dowolności i mieści się w granicach przyznanego organom uznania administracyjnego. Decyzja ta zawiera uzasadnienie odpowiadającym wymogom określonym w art. 107 § 3 k.p.a., w którym wyjaśnione zostały podstawy i powody podjętego rozstrzygnięcia.

Zdaniem Sądu, organ odwoławczy prawidłowo wykazał, iż skarżąca posiada środki finansowe, z których może być zaspokojona należność organu i nie pozbawi to skarżącej niezbędnych środków utrzymania (art. 76 ust. 7 pkt 2). W toku prawidłowego postępowania administracyjnego ustalono, że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem i niepełnosprawnym synem. Rodzina posiada dochód w wysokości miesięcznie 2.730,58 zł netto (od 7 maja 2015 r. - 2,927,79 zł). Z kolei jej miesięczne wydatki wynoszą 2610,16 zł. Trafnie organy ustaliły zatem w tej sprawie, że dochód skarżącej umożliwia ponoszenie wydatków związanych z utrzymaniem oraz umożliwia spłatę należności względem Powiatowego Urzędu Pracy. Skarżąca posiada również majątek, z którego można dochodzić należności z Funduszu Pracy, a ponadto skarżąca nie uprawdopodobniła, że ich dochodzenie pozbawi ja niezbędnych środków utrzymania. Na podstawie ustaleń organów nie ma też dowodów na to, że ziściły się inne przesłanki umorzenia, o jakich mowa w pkt 1 i 4 ust. 7 art. 76 ustawy o promocji zatrudnienia, związane z sytuacją majątkową skarżącej, a pkt 3 nie może znaleźć zastosowania w okolicznościach tej sprawy.

W konsekwencji powyższych ustaleń stwierdzić należy, że skoro organy ustaliły, co znajduje potwierdzenie w materiale zgromadzonym w sprawie oraz nie budzi wątpliwości Sądu, że niespełniona została choćby jedna ustawowa przesłanka określona w art. 76 ust. 7 ustawy o promocji zatrudnienia, to przyjąć należy, że zasadnie odmówiły umorzenia przedmiotowych należności.

Należało również podkreślić, że decyzja w przedmiotowej sprawie została wydana po uzyskania opinii powiatowej rady rynku pracy, która - jak zasadnie zauważyła skarżąca - nie miała wiążącego charakteru. Niemniej jednak rozstrzygnięcie organu zapadło w ramach uznania administracyjnego i zostało oparte na niezależnej od rady ocenie sytuacji rodzinnej i materialnej strony skarżącej.

Zauważyć przy tym również należy, że nawet spełnienie przez dłużnika kryteriów określonych w art. 76 ust. 7 ustawy o promocji zatrudnienia nie gwarantuje pozytywnego rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia nienależnie pobranych należności. Ustawodawca wskazując, że organ "może" umorzyć przedmiotowe należności, pozostawił w tym zakresie uznanie organowi (por. wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 15 września 2010 r. sygn. akt II SA/Bd 733/10, Lex nr 752160).

Choć niewątpliwie sytuacja skarżącej jest trudna - czego ani Sąd, ani organy zatrudnienia nie kwestionują - to jednakże nie zachodzą jeszcze przesłanki do umorzenia nienależnie pobranego. Umorzenie zaległości byłoby bowiem działaniem przedwczesnym, w sytuacji gdy skarżąca nie skorzystała jeszcze z możliwości odroczenia płatności, bądź rozłożenia jej na raty. Należy przy tym dodać, że występując o rozłożenie na raty strona mogłaby sama zaproponować ich wysokość, która wcale nie musiałaby być kwotą znaczną. Pozwoliłoby to jednak na sukcesywne zmniejszenie zadłużenia, a w konsekwencji na całkowitą spłatę należności W związku z powyższym Wojewódzki Sąd Administracyjny nie stwierdził, by zaskarżone rozstrzygnięcie było dotknięte jakimikolwiek uchybieniami, które uzasadniałyby jego uchylenie. Skargę należało zatem oddalić, stosownie do art. 151 p.p.s.a.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.