Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 48137

Wyrok
Naczelnego Sądu Administracyjnego (do 2003.12.31) w Warszawie
z dnia 17 maja 1999 r.
IV SA 796/97

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: sędzia NSA Z. Niewiadomski.

Sędziowie NSA: Z. Flasińska, A. Gliniecki (spr.).

Protokolant: I. Wąsiewicz.

Uzasadnienie faktyczne

Czesław S. dnia 23 kwietnia 1997 r. wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Głównego Inspektora Ochrony Roślin z dnia 28 marca 1997 r., utrzymującą w mocy decyzję z dnia 14 lutego 1997 r. Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Roślin.

Powyższą decyzją Wojewódzki Inspektor Ochrony Roślin na podstawie art. 3 ust. 1, 2 i 3 ustawy z dnia 12 lipca 1995 r. o ochronie roślin uprawnych (Dz. U. Nr 90, poz. 446) oraz § 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 6 lutego 1996 r. w sprawie zwalczania organizmów szkodliwych (Dz. U. Nr 15, poz. 81) orzekł:

1. Uznać za zarażone :

a) pole o powierzchni 6 ha (5 ha, na którym rosły ziemniaki, 1 ha wewnątrz pola, na którym uprawiano groch) z działki rolnej nr 712/7,

b) wszystkie bulwy ziemniaków odmiany Lawina (niekwalifikowane) ilości ok. 150 ton, z których pobrane próbki do analizy laboratoryjnej, a pochodzące z ww. pola.

2. Zakazać:

a) użycia zarażonych ziemniaków do sadzenia,

b) uprawy ziemniaków i pomidorów na zarażonym polu o powierzchni 6 ha przez okres 3 lat tj. do końca 1999 r.

3.Nakazać:

a) dostarczenie w terminie do 10.04.br. całej partii zarażonych ziemniaków w ilości ok. 150 ton na przerób do gorzelni Przedsiębiorstwa Wielobranżowego "G." Spółka z o.o.,

b) odkażanie pomieszczeń, w których zmagazynowano partię ziemniaków, narzędzi, opakowań (worki) oraz środków transportu - poprzez oprysk preparatem Virkon w stężeniu 1%,

c) zniszczenie odpadów i osypanej ziemi z zarażonych ziemniaków poprzez ich głębokie zakopanie,

d) zgłoszenie terminu wywozu ziemniaków oraz odkażania pomieszczeń, narzędzi i środków transportu do Oddziału Rejonowego PJOR w O.,

e) usuwanie i niszczenie w okresie wegetacji samosiewów ziemniaków odmiany Lawina na zarażonym gruncie.

Z uzasadnienia decyzji wynika, że bakterioza pierścieniowa została wykryta w próbie bulw pobranych z ziemniaków na wniosek i w obecności Czesława S. (protokół pobrania prób z dnia 8 stycznia 1997 r.).

Występowanie bakterii Clavibacter michiganensis ssp.sapedonicus, powodujących tę chorobę stwierdzono w Centralnym Laboratorium Państwowej Inspekcji Ochrony Roślin analiza z dnia 17 stycznia 1997 r.

Ponadto w uzasadnieniu pouczono, że nie wykonanie w ustalonym terminie decyzji spowoduje zastosowanie wykonania zastępczego na koszt i ryzyko zobowiązanego. Wniesienie odwołania nie wstrzymuje wykonania decyzji.

Czesław S. złożył odwołanie od powyższej decyzji, prosząc o jej zmianę w taki sposób, aby decyzja ta uwzględniała szkody, jakie poniesie na skutek jej wykonania. Ceny skupu ziemniaków odstawionych do gorzelni są wielokrotnie niższe niż ceny ziemniaków sprzedawanych do konsumpcji. W sumie skarżący oblicza, że poniesie straty rzędu 39.000 zł w związku z czym prosi o przyznanie odszkodowania w tej wysokości na podstawie art. 4 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie roślin uprawnych, uzasadniając swoją prośbę trudną sytuacją finansową.

Główny Inspektor Ochrony Roślin po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia 28 marca 1997 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wyjaśnia, że w przedmiotowej sprawie nie może mieć zastosowania art. 4 ustawy z dnia 12 lipca 1995 r., gdyż "przepis ten może mieć zastosowanie jedynie w wyjątkowych sytuacjach gdy występowanie, a następnie rozprzestrzenianie organizmu szkodliwego może spowodować szkody na dużą skalę na terytorium całego państwa lub jego znacznej części oraz gdy to zwalczanie wynika z umów międzynarodowych".

Rozpatrując odwołanie organ nie znalazł podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji.

Na powyższą decyzję Czesław S. wniósł skargę do Sądu, w której wyjaśnia, że ziemniaki mogły być skierowane do przetwórstwa na chipsy, grys, frytki lub krochmal i wówczas by nie poniósł tak dużych strat.

Kryteria przyznawania odszkodowania podane przez organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie znajdują poparcia w przepisach ustawy. Zdaniem skarżącego, jedynym kryterium przyznania odszkodowania może być szkodliwość czynnika chorobotwórczego i powstała szkoda.

Podkreśla również, że sam zgłosił ziemniaki do przebadania. Bakterioza pierścieniowa w całej Europie jest uznawana podobnie jak i w Polsce za chorobę kwarantannową i podlega obowiązkowemu zwalczaniu.

W związku z powyższym skarżący prosi o uchylenie decyzji i wydanie nowej decyzji uwzględniającej jego roszczenia odszkodowawcze.

Główny Inspektor Ochrony Roślin w odpowiedzi na skargę wyjaśnia, że porażone ziemniaki mogą być jedynie przeznaczone na paszę po uprzednim uparowaniu (lub ugotowaniu) lub przerób przemysłowy, jeśli gwarantuje on zniszczenie bakterii i istnieje możliwość sprawowania nadzoru nad procesem przez Państwową Inspekcję Ochrony Roślin. Postępujący proces gnicia bulw ograniczał możliwość ich zbycia w późniejszym czasie nawet do gorzelni, co spowodowało konieczność zakopania ok. 45% porażonych bulw.

Zgodnie z art. 3 ww. ustawy zwalczanie organizmów szkodliwych odbywa się na koszt posiadacza i tylko w wyjątkowych przypadkach zwalczanie to może się odbywać całkowicie lub częściowo na koszt Skarbu Państwa. Zwalczanie bakteriozy pierścieniowej ziemniaka nie wynika z umów międzynarodowych. Zdaniem organu odwoławczego w rozpatrywanej sprawie nie było podstaw prawnych do przyznania odszkodowania i uwzględnienia odwołania w związku z czym wnosi o oddalenie skargi.

Uzasadnienie prawne

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Bezspornym jest, że na polu o powierzchni 6 ha, na którym Czesław S. uprawiał ziemniaki odmiany Lawina, stwierdzono zarażenie ziemniaków bakteriozą pierścieniową. Choroba ta została wymieniona w wykazie organizmów szkodliwych podlegających obowiązkowi zwalczania (Lista A), zamieszczonym w załączniku nr 1 do rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 6 lutego 1996 r. w sprawie zwalczania organizmów szkodliwych (Dz. U. Nr 15, poz. 81), co jednocześnie wyczerpuje dyspozycję przepisu art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 12 lipca 1995 r. o ochronie roślin uprawnych (Dz. U. Nr 90, poz. 446).

Fakt pojawienia się na plantacji ziemniaków, należącej do skarżącego, organizmów szkodliwych w rozumieniu ww. przepisów, nie neguje również sam skarżący. Jak wynika ze skargi, skarżący jedynie kwestionuje nakazanie przerobu zarażonych ziemniaków w gorzelni i nieorzeczenie na rzecz jego odszkodowania za poniesione straty z tego powodu. Z brzmienia art. 3 ustawy o ochronie roślin wynika, że zwalczanie organizmów szkodliwych jest obowiązkiem ustawowym, który na własny koszt winien wykazać posiadacz gruntów, roślin uprawnych, na których wykryto występowanie organizmów szkodliwych. O występowaniu albo podejrzeniu występowania organizmów szkodliwych, posiadacz jest obowiązany zawiadomić właściwe miejscowo organy. Niewykonanie tego obowiązku powoduje odpowiedzialność karną posiadacza, wynikającą z przepisu art. 50 ust. 1 pkt 2 ustawy o ochronie roślin uprawnych. Inne obowiązki, związane ze zwalczaniem oraz zapobieganiem szerzeniu się organizmów szkodliwych, mogą być nałożone na posiadacza w drodze decyzji.

Zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja pierwszej instancji, zostały wydane zgodnie z postanowieniami art. 3 wyżej powołanej ustawy o ochronie roślin uprawnych. Zgodnie z tym przepisem, zwalczanie oraz zapobieganie szerzeniu się organizmów szkodliwych, odbywa się na koszt własny posiadacza. Zniszczenie lub przerobienie zarażonych organizmami szkodliwych roślin, winno nastąpić w sposób określony przez organy w decyzji. Ustawodawca nie określa szczegółowych metod i sposobów zniszczenia lub przerobienia zarażonych roślin, pozostawiając to uznaniu organu wydającemu decyzję. Ratio legis tego przepisu jest jasne, należy zniszczyć lub przerobić zarażone rośliny w taki sposób, aby zapobiec skutecznie niebezpieczeństwu ewentualnego szerzenia się choroby.

Wielkość poniesionej szkody z tego tytułu przez posiadacza, nie może mieć tu znaczenia pierwszorzędnego i decydować o sposobie zniszczenia lub przerobienia porażonych roślin.

W świetle tych rozważań, opartych na konkretnych przepisach ustawy o ochronie roślin uprawnych, skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja prawa nie narusza, a tylko taki wzgląd, w rozumieniu art. 21 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74, poz. 368 z późn. zm.) mógł uzasadniać poddanie rewizji tej decyzji.

Zastosowanie przepisu art. 4 ww. ustawy o ochronie roślin uprawnych ustawodawca przewidział tylko "w razie szczególnego zagrożenia roślin uprawnych przez organizmy szkodliwe, które mogą spowodować znaczne lub całkowite zniszczenie roślin, oraz w razie konieczności zastosowania zabiegów wynikających z zobowiązań międzynarodowych". Jak wynika z akt sprawy, żadna z powyższych okoliczności w rozpatrywanej sprawie, nie miała miejsca, brak więc było podstaw prawnych do przyznania skarżącemu odszkodowania od Skarbu Państwa.

Ocena stopnia zagrożenia roślin uprawnych przez organizmy szkodliwe w każdym przypadku, należy do organu szczebla wojewódzkiego Państwowej Inspekcji Ochrony Roślin i decyzja tego organu powoduje wszczęcie postępowania w trybie art. 3 bądź art. 4 ustawy o ochronie roślin uprawnych.

Kontrola sądowa w tym przypadku sprowadza się wyłącznie do oceny legalności decyzji podjętych w oparciu o powyżej powołane przepisy.

Biorąc powyższe pod uwagę, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 27 ust. 1 powołanej wcześniej ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym orzekł, jak w sentencji.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.