Orzeczenia sądów
Opublikowano: OSNwSK 2009/1/1068

Wyrok
Sądu Najwyższego
z dnia 5 maja 2009 r.
IV KK 432/08

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia R. Sądej.

Sędziowie: M. Pietruszyński (spraw.), J. Matras.

Sentencja

Sąd Najwyższy w sprawie S. P. oskarżonego z art. 178a § 2 k.k. i art. 244 k.k. po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie w dniu 5 maja 2009 r. kasacji, wniesionej przez prokuratora od wyroku Sądu Okręgowego w K. z dnia 22 sierpnia 2008 r., sygn. akt IX Ka 1116/08, utrzymującego w mocy wyrok Sądu Rejonowego w B. z dnia 25 marca 2008 r., sygn. akt VI K 720/07,

uchyla zaskarżony wyrok i utrzymany nim w mocy wyrok Sądu Rejonowego w B. i sprawę oskarżonego S. P. w zakresie czynu określonego w art. 244 k.k. przekazuje temu Sądowi do ponownego rozpoznania.

Uzasadnienie faktyczne

S. P. został oskarżony o to, że w dniu 23 sierpnia 2007 r. w miejscowości J. (...), nie stosując się do orzeczonego wyrokiem Sądu Rejonowego w B. z dnia 11 lipca 2007 r., sygn. akt VI K 156/07, zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych i rowerów w ruchu lądowym i znajdując się w stanie nietrzeźwości 1,00 mg/l alkoholu w wydychanym powietrzu, kierował rowerem na drodze publicznej, tj. popełnienie przestępstwa określonego w art. 178a § 2 k.k. i art. 244 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k.

Wyrokiem Sądu Rejonowego w B. z 25 marca 2008 r., sygn. akt VI K 720/07, oskarżony S. P. został uniewinniony od popełnienia czynu zarzucanego mu w akcie oskarżenia.

Od tego wyroku apelację wniósł prokurator i zarzucił w niej błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę wyroku, a polegający na wyrażeniu błędnego poglądu, że oskarżony nie stosując się do orzeczonego zakazu prowadzenia rowerów w ruchu lądowym i kierując rowerem po drodze wewnętrznej nie wyczerpał znamion przestępstwa określonego w art. 244 k.k., bowiem nie kierował rowerem w stanie nietrzeźwości po drodze publicznej, w sytuacji gdy prawidłowa ocena zebranych dowodów wskazywała, iż oskarżony kierując rowerem na drodze wewnętrznej ogólnodostępnej, na której odbywa się ruch pojazdów, dopuścił się zarzucanego mu przestępstwa. W konkluzji skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Sąd Okręgowy w K. wyrokiem z dnia 22 sierpnia 2008 r., sygn. akt IX Ka 1116/08, utrzymał w mocy zaskarżony wyrok, uznając wniesioną apelację za oczywiście bezzasadną.

Od tego wyroku kasację wniósł prokurator i zarzucił w niej rażące naruszenie prawa materialnego, tj. art. 244 k.k. mające istotny wpływ na treść wyroku, a polegające na uniewinnieniu oskarżonego od zarzucanego mu czynu, mimo poczynionych ustaleń, że kierował rowerem po drodze jako uczestnik ruchu lądowego, nie stosując się do orzeczonego zakazu kierowania rowerem w ruchu lądowym i wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i utrzymanego nim w mocy wyroku Sądu pierwszej instancji i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania.

Uzasadnienie prawne

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Sąd Okręgowy w K. utrzymał w mocy wyrok Sądu Rejonowego w B. uniewinniający S. P. również w zakresie czynu polegającego na naruszeniu orzeczonego przez sąd zakazu prowadzenia roweru w ruchu lądowym. Podejmując takie rozstrzygnięcie Sąd odwoławczy zaakceptował wywód tego sądu, sprowadzający się do tezy, że do naruszenia przez oskarżonego orzeczonego wobec niego zakazu prowadzenia rowerów w ruchu lądowym (art. 244 k.k.), będącego następstwem skazania za przestępstwo określone w art. 178a § 2 k.k., mogło dojść jedynie w sytuacji prowadzenia przez oskarżonego, w okresie obowiązywania zakazu, w stanie nietrzeźwości roweru na drodze publicznej lub w strefie zamieszkania.

W przeciwnym razie, zdaniem Sądu odwoławczego, zakres przedmiotowy przestępstwa z art. 244 k.k. byłby szerszy niż zakres przedmiotowy przestępstwa określonego w art. 178a § 2 k.k. i skutkowałoby to możliwość pociągnięcia do odpowiedzialności karnej określonej osoby za niestosowanie się do orzeczonego zakazu prowadzenia pojazdów również w sytuacji prowadzenia roweru po prywatnym podwórku. Skoro czynem swym oskarżony nie wyczerpał znamion wskazanych w art. 178a § 2 k.k. (prowadził rower na drodze wewnętrznej), co skutkowało jego uniewinnienie w zakresie tego czynu, to taka ocena prawna jego zachowania, uniemożliwiała przypisanie mu popełnienia czynu określonego w art. 244 k.k. Dla wzmocnienia zaprezentowanego stanowiska Sąd odwoławczy, odwołując się do treści art. 42 § 1 k.k. i posiłkując się zasadami celowości i logiki, dokonał swoistej interpretacji zakresu orzeczonego zakazu i wywiódł, że został on ograniczony do miejsc wskazanych w treści art. 178a § 2 k.k.

Taka argumentacja Sądu odwoławczego nie znalazła uznania Sądu Najwyższego. Sąd odwoławczy zamiast podjąć merytoryczną rozprawę z argumentami apelacji, zaakceptował w pełni wywody Sądu pierwszej instancji, w których nie odnosząc się do rzeczywistej treści zakazu ustanowionego wobec oskarżonego, błędnie uznano, że o naruszeniu w tej sprawie orzeczonego zakazu można byłoby mówić jedynie w sytuacji, gdyby oskarżony kierował rowerem w stanie nietrzeźwości na drodze publicznej. Przypomnieć zatem należało, że wobec oskarżonego został orzeczony środek karny w postaci zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych i rowerów w ruchu lądowym na okres 4 lat. Tak określone prawomocnie granice zakazu powinien rozważyć Sąd odwoławczy rozpoznający apelację, w której wiążąc zakres orzeczonego zakazu ze strefą poruszania się oskarżonego, argumentowano za przyjęciem jego odpowiedzialności z art. 244 k.k. Zatem ustalenie, czy w sprawie doszło do naruszenia zakazu ustanowionego na podstawie art. 42 § 1 k.k., nie było zależne od wykazania wyczerpania przez oskarżonego znamion określonych w art. 178a § 2 k.k. Wystarczające było ustalenie dowodowe, że oskarżony prowadził rower w ruchu lądowym, co zostało uczynione. Żadne reguły interpretacyjne, w tym odwołanie się do treści art. 42 § 1 k.k., nie upoważniały Sądu odwoławczego do ograniczenia zakresu orzeczonego zakazu tylko do miejsc określonych w dyspozycji art. 178a § 2 k.k. tj. dróg publicznych i stref zamieszkania. Zdaniem Sądu Najwyższego określenie rodzaju pojazdów, o którym mowa w art. 42 § 1 k.k., mogło nastąpić przez wskazanie strefy, której zakaz dotyczy (lądowa), jak i napędu (mechaniczny i niemechaniczny) i treść orzeczonego zakazu uwzględniła te wskazania. Orzeczony wobec oskarżonego zakaz, nie ograniczający się do dróg publicznych i stref zamieszkania, spełniać miał, czego nie dostrzegł Sąd odwoławczy, oprócz funkcji represyjnej i prewencyjnej również funkcję ochrony bezpieczeństwa w komunikacji. Funkcja ochronna miała być realizowana we wszystkich miejscach, gdzie odbywa się ruch lądowy. Interpretacja pojęcia użytego przez sąd dla określenia zakresu orzeczonego zakazu, nawiązująca do poglądów wypracowanych na gruncie przepisu treści przepisu art. 177 § 1 k.k., pozwala na stwierdzenie, że ruchem lądowym jest nie tylko ruch na drogach publicznych, w strefach zamieszkania, ale również ruch w miejscach dostępnych dla powszechnego użytku (por. uchwała SN z 14 września 1972 r., VI KZP 33/72, OSNKW 1972, z. 12, poz. 187; wyrok SN z 5 grudnia 1995 r., WR 186/95, OSNKW 1996, z. 3-4, poz. 19; wyrok Sądu Najwyższego z 11 października 2000 r., IV KKN 250/2000, OS Prok. i Pr. 2001, nr 4, poz. 19). Do miejsc takich w pierwszej kolejności zaliczają się drogi wewnętrzne określone w art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych - tekst jedn.: Dz. U. z 2004 r. Nr 204, poz. 2086 ze zm.). Do miejsc dostępnych dla ruchu pojazdów nie mogą natomiast zostać zaliczone miejsca, w których nie odbywa się ruch ogólnodostępny, a jedynie w danym miejscu dopuszczone jest do ruchu wąskie grono osób. Za takie miejsce nie może być uznane podwórko, co przekreśla wyrażoną przez Sąd odwoławczy obawę o zbyt szeroki zakres przedmiotowy art. 244 k.k. (por. postanowienie SN z 20 sierpnia 1976 r., VII KZP 11/76, OSNPG 1976, z. 9, poz. 74).

Uwzględniając dokonane w sprawie ustalenia dowodowe i podniesione argumenty natury prawnej stwierdzić należało, że Sąd odwoławczy akceptując błędne wywody Sądu pierwszej instancji w zakresie przesłanek odpowiedzialności oskarżonego za czyn określony w art. 244 k.k., dopuścił się rażącego naruszenia prawa materialnego, co miało istotny wpływ na treść jego rozstrzygnięcia. Z tego względu należało uchylić orzeczenie Sądu odwoławczego, jak i orzeczenie Sądu pierwszej instancji, gdyż oba orzeczenia dotknięte były tymi samymi uchybieniami natury materialnej i sprawę przekazać, ostatniemu ze wskazanych sądów, do ponownego rozpoznania. Ponownie rozpoznając sprawę sąd powinien rozważyć wywody prawne poczynione przez Sąd Najwyższy.