Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1663697

Postanowienie
Sądu Najwyższego
z dnia 4 lutego 2010 r.
III UK 76/09

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia SN Jerzy Kwaśniewski.

Sentencja

Sąd Najwyższy w sprawie z odwołania Stanisława B. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w R. o podleganie ubezpieczeniom społecznym, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 4 lutego 2010 r., na skutek skargi kasacyjnej odwołującego się od wyroku Sądu Apelacyjnego w R. z dnia 12 maja 2009 r., sygn. akt III AUa 262/09,

odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Uzasadnienie faktyczne

Wyrokiem z dnia 12 maja 2009 r. Sąd Apelacyjny w R. na podstawie art. 385 k.p.c. oddalił apelację wnioskodawcy Stanisława B. od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych P. z dnia 17 lutego 2009 r. oddalającego odwołanie wnioskodawcy od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w R. z dnia 26 czerwca 2007 r., którą organ rentowy objął Stanisława B. obowiązkowymi ubezpieczeniami społecznymi: emerytalnym, rentowym i wypadkowym w okresach od 1 stycznia 1999 r. do 30 kwietnia 2000 r., od 1 lutego 2001 r. do 28 lutego 2002 r. oraz od 1 października 2003 r. do 31 marca 2007 r. z tytułu prowadzonej pozarolniczej działalności gospodarczej w zakresie wolnego zawodu.

Powyższy wyrok Sądu Apelacyjnego zaskarżył skargą kasacyjną wnioskodawca. Skargę kasacyjną oparto na podstawie naruszenia przepisów postępowania (art. 3983 § 1 pkt 2 k.p.c.), w ramach której zarzucono naruszenie:

1)

art. 378 § 1 k.p.c. w związku z art. 379 pkt 5 k.p.c. przez nieuwzględnienie przez Sąd Apelacyjny z urzędu nieważności postępowania spowodowanej pozbawieniem wnioskodawcy możliwości obrony praw na skutek nie pouczenia przez Sąd pierwszej instancji skarżącego wedle obowiązku wynikającego z art. 5 k.p.c.;

2)

art. 385 k.p.c. w związku z art. 5 k.p.c. przez przyjęcie, że skoro skarżący w postępowaniu apelacyjnym posiada pełnomocnika, zarzut naruszenia art. 5 k.p.c. polegający na nieudzieleniu stronie występującej bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych przez Sąd pierwszej instancji a w szczególności brak pouczenia o konieczności przedstawienia stosownych dowodów na okoliczność wykazania okresów nieprowadzenia praktyki lekarskiej i skutków ich nieprzedstawienia, staje się nieuzasadniony;

3)

art. 328 § 2 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c. przez nie wyjaśnienie podstawy prawnej wyroku.

W uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wskazano - z powołaniem art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. -, że: "skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona", a wyrok Sądu Apelacyjnego w R. z dnia 12 maja 2009 r. oczywiście narusza prawo, w szczególności przepisy wskazane w ramach zarzutów skargi kasacyjnej.

Ponadto w uzasadnieniu powyższego wniosku wskazano, że skarga powinna zostać przyjęta do rozpoznania z uwagi na to, że zachodzi nieważność postępowania (art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c.) oraz, że "w sprawie występują istotnie zagadnienia prawne, wymagające wykładni: zachodzi potrzeba wykładni przepisu art. 5 k.p.c. oraz art. 379 pkt 5 k.p.c. przy uwzględnieniu szczególnej roli spraw z zakresu ubezpieczeń społecznych, znacznego stopnia skomplikowania przepisów regulujących zagadnienie oraz oczywistej nierówności stron postępowania a w szczególności odpowiedź na pytanie czy obowiązek określony w art. 5 k.p.c. i sankcja z art. 379 pkt 5 k.p.c. dezaktualizują się w przypadku, gdy w postępowaniu apelacyjnym strona korzysta już z pomocy fachowego pełnomocnika? W jakich przypadkach zachodzi uzasadniona potrzeba udzielania przez Sąd stronom i uczestnikom postępowania występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego niezbędnych pouczeń, co do czynności procesowych?"

Uzasadnienie prawne

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli: w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.

Z przepisu art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. wynika, że odwołanie się do przesłanki oczywistej zasadności skargi kasacyjnej wymaga nie tylko powołania się na okoliczność, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, ale również wykazania - w formie odrębnego wywodu jurydycznego, że przesłanka ta rzeczywiście zachodzi. Oznacza to, że skarżący musi wskazać, w czym - w jego ocenie - wyraża się "oczywista zasadność" skargi oraz podać argumenty wykazujące, że rzeczywiście skarga jest oczywiście uzasadniona. Nie wystarczy przy tym - dla wykazania oczywistej zasadności skargi kasacyjnej - odwołanie się do podstaw skargi kasacyjnej. Dla jej przyjęcia do rozpoznania konieczne jest wykazanie kwalifikowanej postaci naruszenia prawa materialnego lub procesowego polegającej na jego oczywistości w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. - widocznej prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9 czerwca 2008 r., II UK 38/08 - LEX nr 494134; z dnia 9 maja 2008 r., II PK 11/08 - LEX nr 490364). W niniejszej sprawie stan taki nie występuje. Podaną przyczynę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania - ze względu na jej oczywistą zasadność - skarżący ograniczył jedynie do prostego i niepopartego żadną argumentacją tego dotyczącą odwołania się do zarzutów skargi kasacyjnej oraz do stwierdzenia, że wyrok Sądu Apelacyjnego "oczywiście narusza prawo".

Rozważenia wymaga podniesiona w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania kwestia nieważności postępowania, ponieważ stwierdzenie nieważności postępowania powoduje najdalej idące konsekwencje procesowe (por. art. 386 § 2 w związku z art. 39821 k.p.c.). Podnoszona przez skarżącego nieważność postępowania dotyczy postępowania przed Sądem pierwszej instancji i polega - jego zdaniem - na rozpoznaniu sprawy przez ten sąd w warunkach, które pozbawiły skarżącego możliwości obrony swoich praw, na skutek niepouczenia o możliwości złożenia wniosków dowodowych na okoliczność nieprowadzenia przez niego działalności gospodarczej. W związku z tym należy mieć na uwadze utrwalone w praktyce stanowisko, że wzięcie przez Sąd kasacyjny pod rozwagę nieważności postępowania odnosi się do postępowania przed Sądem drugiej instancji (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 listopada 1997 r., I CKN 825/97, OSNC 1998, Nr 5, poz. 81). Skarga kasacyjna jest bowiem środkiem zaskarżenia od orzeczeń Sądu drugiej instancji (art. 3981 § 1 k.p.c.). Oznacza to, że dokonywana przez Sąd Najwyższy kontrola kasacyjna obejmuje stosowanie prawa - procesowego i materialnego - przez Sąd drugiej instancji, jeśli zaś chodzi o naruszenia prawa popełnione przez Sąd pierwszej instancji, to mogą one być podnoszone w apelacji (por. też orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 17 września 1946 r., C III 719/45, OSN 1948, Nr 2, poz. 34). Tej zasady nie zmienia fakt, że niektóre uchybienia, a mianowicie te, które na podstawie art. 379 k.p.c. powodują nieważność postępowania, są brane pod rozwagę z urzędu. Również bowiem w tym wypadku kontroli podlegają - odpowiednio - w postępowaniu kasacyjnym przepisy postępowania przed Sądem drugiej instancji, a w postępowaniu apelacyjnym - przepisy postępowania przed Sądem pierwszej instancji.

Sąd Apelacyjny w zaskarżonym wyroku przekonująco wyjaśnił - odnosząc się do podnoszonego w apelacji wnioskodawcy zarzutu naruszenia art. 5 k.p.c., - że nie było naruszenia możliwości obrony praw wnioskodawcy w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji, skoro na etapie postępowania apelacyjnego wnioskodawca - reprezentowany już przez profesjonalnego pełnomocnika - nie wnioskował o przeprowadzenie dowodów mogących potwierdzić fakt nieprowadzenia działalności gospodarczej w pewnych okresach, a okresów tych nawet nie sprecyzował. Z podobnych powodów nie jest przekonujące stanowisko skarżącego wyrażone w skardze, skoro podobnie do postępowania apelacyjnego, skarżący nie wskazuje skutków braku pouczenia go przez Sąd pierwszej instancji o celowości zgłoszenia dowodów.

Wobec tego, że nie zachodzi nieważność postępowania poprzedzającego wydanie zaskarżonego wyroku, bezprzedmiotowe jest powołane w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania zagadnienie dotyczące naruszenia art. 5 k.p.c., w toku postępowania przed Sądem pierwszej instancji.

Stwierdzając, że nie zachodzą przyczyny przyjęcia skargi, określone w art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy postanowił zgodnie z art. 3989 § 2 k.p.c.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów Sądu Najwyższego.