III UK 180/18, Granice rozpoznania skargi kasacyjnej na etapie przedsądu - Postanowienie Sądu Najwyższego

Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2626322

Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 27 lutego 2019 r. III UK 180/18 Granice rozpoznania skargi kasacyjnej na etapie przedsądu

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia SN Bohdan Bieniek.

Sentencja

Sąd Najwyższy w sprawie z odwołania O. G. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w S. o prawo do emerytury, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 27 lutego 2019 r., na skutek skargi kasacyjnej odwołującej się od wyroku Sądu Apelacyjnego w (...) z dnia 8 lutego 2018 r., sygn. akt III AUa (...),

1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,

2. zasądza od skarżącej na rzecz pozwanego kwotę 240 (dwieście czterdzieści) zł tytułem zwrotu kosztów procesu w postępowaniu kasacyjnym.

Uzasadnienie faktyczne

O. G. wniosła skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego w (...) z dnia 8 lutego 2018 r., mocą którego zmieniono wyrok Sądu Okręgowego w S. z dnia 15 grudnia 2016 r. i oddalono jej odwołanie skierowane przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w S. w sprawie o prawo do emerytury.

Z ustaleń Sądu odwoławczego wynika, że spór koncentruje się wokół problematyki wykonywania pacy w gospodarstwie rolnym rodziców od 1 października 1963 r. do 1 października 1969 r. i tym samym uzupełnienia okresów składkowych w myśl art. 10 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 887). Oceniając zebrane w sprawie dowody, Sąd odwoławczy uznał, że jednoczesna nauka w uczelni wyższej (Politechnika (...) w S.) i praca w gospodarstwie rolnym, prowadzi do wniosku, iż z racji rozmiaru obowiązków dydaktycznych poza miejscem zamieszkania (udział w zajęciach, przygotowywanie się do egzaminów) oraz zamieszkiwanie w akademiku, skarżąca nie mogła stale pracować w gospodarstwie rolnym. Argument o nieuczęszczaniu na zajęcia (tak twierdziła odwołująca się) może co najwyżej dotyczyć ostatniego roku studiów, skoro dopiero wówczas została skreślona z listy studentów. Z drugiej strony gospodarstwo rolne zajmowało powierzchnię 0,82 ha i na jego powierzchni były uprawiane warzywa (czosnek, pietruszka, marchew, ziemniaki), które w ramach kontraktacji były dostarczane do Centrali Ogrodniczej. Dodatkowo w gospodarstwie były trzymane krowy, kury i świnie. Z tej racji uznał Sąd Apelacyjny, że odwołująca się nie wykonywała pracy przez 4 godziny dziennie, skoro jej mama poświęcała swój na czas na pracę na roli, a ojciec podjął pracę zarobkową w pełnym wymiarze czasu pracy. Natomiast Sąd Apelacyjny nie zakwestionował faktu, że odwołująca się pomagała w pracach w gospodarstwie, lecz taka pomoc doraźna nie stanowi stałej pracy w rozumieniu art. 10 ust. 1 pkt 3 ustawy emerytalnej (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 maja 2000 r., I UKN 535/99, OSNAPiUS 2001 Nr 21, poz. 650).

Mając powyższe na uwadze, Sąd Apelacyjny orzekł z mocy art. 386 § 1 k.p.c.

Skarżąca wniosła o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, ponieważ jest ona oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.).

W jej ocenie w toku postępowania rozpoznawczego w drugiej instancji doszło do rażących naruszeń prawa materialnego i procesowego, wskazanych w podstawach skargi kasacyjnej. Sąd bezrefleksyjnie przyjął, że studia dzienne automatycznie dyskwalifikują możliwość uwzględnienia pracy w gospodarstwie rolnym rodziców w wymiarze 4 godzin dziennie.

Z tych przyczyn odwołująca się domagała uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu w (...).

W odpowiedzi na skargę kasacyjną pozwany wniósł o odmowę przyjęcia jej do rozpoznania i zasądzenie od wnioskodawczyni na jego rzecz kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie prawne

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne (pkt 1), istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (pkt 2), zachodzi nieważność postępowania (pkt 3) lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona (pkt 4). W związku z tym wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania powinien wskazywać, że zachodzi przynajmniej jedna z okoliczności wymienionych w powołanym przepisie, a jego uzasadnienie zawierać argumenty świadczące o tym, że rzeczywiście, biorąc pod uwagę sformułowane w ustawie kryteria, istnieje potrzeba rozpoznania skargi przez Sąd Najwyższy.

Jednocześnie Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją sądową i nie jest jego rolą korygowanie ewentualnych błędów w zakresie stosowania czy wykładni prawa w każdej indywidualnej sprawie. Przedmiotowe spostrzeżenie koreluje z publicznoprawną funkcją skargi kasacyjnej i zamyka się stwierdzeniem, że skarga kasacyjna jest środkiem odwoławczym o szczególnym charakterze. Zmierza do ochrony interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa i jednolitości wykładni. Natomiast jej zadanie nie polega na ponownej ocenie sprawy z perspektywy niezadowolonej z rozstrzygnięcia strony. Innymi słowy na etapie przedsądu ma zastosowanie również art. 39813 § 2 k.p.c. W przeciwnym razie zachodziłby dysonans między etapem przedsądu i późniejszym rozpoznaniem podstaw kasacyjnych z ograniczeniami wynikającymi z tego przepisu a także z art. 3983 § 3 k.p.c. W ocenie podstawy przedsądu z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., wiąże zatem ustalenie o zakresie i rozmiarze prac odwołującej się w gospodarstwie rolnym.

Ergo, skarżący w żaden sposób nie wykazał, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Poza powtórzeniem ustawowego terminu ta część wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania nie identyfikuje kwalifikowanej postaci naruszenia prawa, polegającej na jej oczywistości, widocznej prima facie przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej i bez potrzeby uzupełniania materiału dowodowego (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 10 stycznia 2003 r., V CZ 187/02, OSNC 2004 Nr 3, poz. 49). Pojęcie "oczywistego" naruszenia prawa należy do sfery obiektywnej i wymaga wykazania, że podniesione zarzuty naruszenia podstaw zaskarżenia były ewidentnie zasadne bez potrzeby dokonywania szczegółowej lub ponownej weryfikacji kontestowanego stanu faktycznego. Krótko mówiąc, zadaniem skarżącego jest wskazanie takiego uchybienia i przypisanie go do konkretnego przepisu prawa procesowego lub materialnego. Przyjęty zaś model blankietowy (odesłanie do podstaw kasacyjnych) nie może być skuteczny z przyczyn już wyżej zasygnalizowanych. Natomiast uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania pozostaje w kontrze do ustaleń faktycznych w sprawie. Nie jest prawdą, że Sąd Apelacyjny automatycznie wykluczył możliwość zaliczenia pracy wnioskodawczyni. Wręcz przeciwnie, to indywidualne okoliczności sprawy (miejsce studiów, tryb nauki, zamieszkiwanie w akademiku oraz powierzchnia gospodarstwa i liczba obowiązków w nim) zadecydowały o odmiennym punkcie widzenia. Ten zaś został szczegółowo umotywowany narzędziami z art. 233 § 1 k.p.c. (zasada swobodnej oceny materiału dowodowego) oraz wsparty ponadstandardowym odwołaniem się do judykatury Sądu Najwyższego.

Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy orzekł w myśl art. 3989 § 2 k.p.c. O kosztach procesu rozstrzygnięto na podstawie art. 98 § 1 k.p.c.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów Sądu Najwyższego.