Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1663700

Postanowienie
Sądu Najwyższego
z dnia 13 grudnia 2010 r.
III UK 144/10

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia SN Bogusław Cudowski.

Sentencja

Sąd Najwyższy w sprawie z odwołania Zbigniewa K. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w L. z udziałem zainteresowanego Jacka W. prowadzącego firmę P. w L. o ustalenie istnienia obowiązku ubezpieczenia społecznego, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 13 grudnia 2010 r., na skutek skargi kasacyjnej odwołującego się od wyroku Sądu Apelacyjnego w L. z dnia 14 kwietnia 2010 r., sygn. akt III AUa 256/10,

odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Uzasadnienie faktyczne

Ubezpieczony - Zbigniew K. - wniósł skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego w L. - III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z 14 kwietnia 2010 r., którym oddalono jego apelację.

Jako podstawę skargi wskazano naruszenie prawa materialnego:

1)

§ 3 ust. 1, § 4-7, § 10 ust. 2, § 14, § 18, § 21, § 27, § 32 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31 grudnia 1975 r. w sprawie uprawnień pracowniczych osób wykonujących pracę nakładczą (Dz. U. z 1976 r. Nr 3, poz. 19 z późn. zm.);

2)

§ 3 ust. 1, § 4, § 6 rozporządzenia w sprawie uprawnień pracowniczych osób wykonujących pracę nakładczą; art. 5 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 23 stycznia 1968 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 3, poz. 6 z późn. zm.); art. 4 ust. 1 dekretu z dnia 28 października 1947 r. o ubezpieczeniu rodzinnym (Dz. U. Nr 66, poz. 414); art. 303 § 1 k.p.; art. 31 i art. 92 ust. 1 w związku z art. 178 ust. 1 w związku z art. 8 ust. 2 Konstytucji RP; art. 3531 k.c., art. 73 § 1 k.c., art. 65 § 2 k.c., art. 83 § 1 k.c., art. 58 § 2 k.c. Wskazano również na naruszenie przepisów postępowania:

1)

art. 39821 k.p.c. w związku z art. 328 § 2 k.p.c. w związku z art. 391 k.p.c., art. 385 k.p.c. i art. 386 § 1 k.p.c.

Jako okoliczność uzasadniającą przyjęcie skargi do rozpoznania wskazano na wystąpienie w sprawie istotnych zagadnień prawnych. Sformułowano je w formie następujących pytań. Po pierwsze, czy wskazana w § 3 rozporządzenia w sprawie uprawnień pracowniczych osób wykonujących pracę nakładczą minimalna ilość pracy i otrzymywane za nią wynagrodzenie jest "wymogiem ustawowym", stanowiącym essentialia negotii umowy o pracę nakładczą i po drugie, czy jedynie nieosiągnięcie określonego w § 3 rozporządzenia wynagrodzenia pozbawia umowy charakteru umowy o pracę nakładczą, gdy przepis ustawy nie przewiduje takiego wymogu dla tej nienazwanej umowy i gdy art. 303 § 2 k.p. nie stanowił delegacji do takiego ustalenia treści § 3 rozporządzenia. Skarżący powołał się w tym kontekście na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z 2 lutego 2005 r., SK 7/03, OTK ZU 2005/2A/19.

Jako kolejną okoliczność uzasadniającą przyjęcie skargi do rozpoznania wskazano na potrzebę wykładni § 3 ust. 1 rozporządzenia w sprawie uprawnień pracowniczych osób wykonujących pracę nakładczą. W opinii skarżącego wykładnia przepisu ma budzić poważne wątpliwości, które zostały przedstawione w formie wskazanych pytań we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania oraz w uzasadnieniu podstaw kasacyjnych. Ponadto wskazany przepis wywołuje rozbieżności w orzecznictwie sądów. Jako przykład wskazano na wyrok Sądu Apelacyjnego w L. z 28 stycznia 2010 r., III AUa 1145/09, wyrok Sądu Najwyższego z 9 stycznia 2008 r., III UK 75/07, wyrok Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Ł., VIII U 2532/07 i załączony do skargi kasacyjnej wyrok Sądu Okręgowego w K. XU 2872/09.

Ponadto wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania zawiera stwierdzenie, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona w zakresie naruszenia § 3 ust. 1, § 4 i § 6 rozporządzenia w sprawie uprawnień pracowniczych osób wykonujących pracę nakładczą; art. 5 ust. 2 pkt 2 ustawy o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin; art. 4 ust. 1 dekretu o ubezpieczeniu rodzinnym; art. 303 § 1 k.p.; art. 31 i art. 92 ust. 1 w związku z art. 178 ust. 1 w związku z art. 8 ust. 2 Konstytucji RP; art. 3531, art. 73 § 1, art. 65 § 2, art. 83 § 1, art. 58 § 2 k.c.; art. 6 ust. 1 pkt 2, art. 9 ust. 2 (w brzmieniu obowiązującym do 28 lutego 2009 r.), art. 11 ust. 2, art. 13 ust. 1 pkt 2 oraz art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 z późn. zm.) w związku z art. 83 § 1 k.c. i art. 58 § 2 k.c. oraz art. 2 i art. 7 w związku z art. 178 ust. 1 w związku z art. 8 ust. 2 Konstytucji RP; art. 65 § 2 k.c. w związku z art. 3531 k.c. w związku z postanowieniami umowy łączącej strony oraz w związku z art. 9 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych; art. 83 ust. 1 pkt 1 i art. 123 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z art. 8 i art. 9 k.p.a. w związku z art. 83 § 1 k.c. i art. 58 § 2 k.c.

Wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie Sądowi Apelacyjnemu sprawy do ponownego rozpoznania, w tym rozstrzygnięcia o kosztach postępowania za obie instancje i kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie prawne

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości prawne lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Jeżeli okoliczności te nie zachodzą, Sąd Najwyższy uprawniony jest do wydania postanowienia o odmowie przyjęcia kasacji do rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.).

Skarga kasacyjna okazała się nie mieć uzasadnionych podstaw. Nie zawierała bowiem żadnej z przesłanek określonych w art. 3989 § 1 k.p.c.

Zgodnie z art. 39813 § 2 k.p.c. Sąd Najwyższy jest związany ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia. Wprawdzie skarżący, jako podstawę skargi wskazał naruszenie przepisów postępowania, jednak w ogóle tego nie uzasadnił. W sprawie natomiast Sądy ustaliły, że ubezpieczony tylko pozorował pracę nakładczą.

W odniesieniu do przedstawionych przez skarżącego zagadnień prawnych, należy podkreślić, że w większość były one przedmiotem orzeczeń Sądu Najwyższego. W wyroku z 9 stycznia 2008 r. III UK 77/07, LEX nr 465895, wyjaśniono, że w § 3 rozporządzenia został określony warunek konieczny (konstrukcyjny) umowy o pracę nakładczą, odróżniający pracę nakładczą od zatrudnienia wynikającego z innych umów cywilnoprawnych. Określenie minimalnej miesięcznej ilości pracy z równoczesnym zapewnieniem wykonawcy co najmniej określonego minimalnego wynagrodzenia należy do istoty zatrudnienia na podstawie pracy nakładczej. To samo stwierdzono w wyroku z 9 stycznia 2008 r. III UK 73/07, LEX nr 356045 (Istotnym elementem umowy o pracę nakładczą jest określenie minimalnej miesięcznej ilości pracy, a tym samym zapewnienie wykonawcy określonego wynagrodzenia) i w wyroku z 19 stycznia 2010 r., I UK 261/09, niepublikowany. Doniosłość prawną ma tylko taka umowa o pracę nakładczą, w której strony uzgodniły i realizowały rozmiar wykonanej pracy nakładczej w ilości gwarantującej wynagrodzenie w wysokości, co najmniej połowy minimalnego wynagrodzenia za pracę (wyrok SN z 9 stycznia 2008 r., III UK 75/07, OSNP 2009/3-4/53). Powyższe orzeczenia są również podstawą do stwierdzenia, że wskazany przez skarżącego § 3 rozporządzenia w określonym w skardze zakresie nie budzi wątpliwości interpretacyjnych.

W przedmiocie argumentacji skarżącego dotyczącej art. 303 § 2 k.p., należy stwierdzić, że przepis ten może budzić pewne wątpliwości, jednak w opinii Sądu Najwyższego nie można w jednoznaczny sposób uznać, iż jest on niezgodny z Konstytucją. Domniemanie zgodności ustawy z Konstytucją może być obalone jedynie wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego, a związanie sędziego ustawą obowiązuje dopóty, dopóki ustawie tej przysługuje moc obowiązująca (wyrok Sądu Najwyższego z 25 sierpnia 1994 r., I PRN 53/94, OSNAPiUS 1994/11/179, wyrok NSA z 27 listopada 2000 r., II SA/Kr 609/98, uzasadnienie wyroków Trybunału Konstytucyjnego z 31 stycznia 2001 r. P 4/99, OTK 2001/1/5 i z 4 grudnia 2001 r. SK 18/00 OTK 2001/8/256).

W sprawie nie występuje też potrzeba usunięcia rozbieżności w orzecznictwie sądowym. Powołany w skardze wyrok Sądu Apelacyjnego w L. z 28 stycznia 2010 r. jest niepublikowany i nie został załączony do skargi. Wyrok Sądu Okręgowego w K. został wydany na podstawie innego stanu faktycznego niż ustalony w rozpoznawanej sprawie. Z kolei wymieniony w skardze wyrok Sądu Okręgowego w Ł. nie znajduje się w aktach sprawy. Wyrok wydany w I instancji, którym oddalono odwołanie, ma sygnaturę VIII U 3423/09.

Skarga kasacyjna nie jest również oczywiście uzasadniona. Pojęcie "oczywistości" mieści się w sferze obiektywnej i łączy się z powinnością wykazania, że podniesione zarzuty naruszenia wskazanych przepisów są zasadne prima facie, bez dokonywania głębszej analizy tekstu tych przepisów i bez doszukiwania się ich znaczenia (niepublikowane postanowienia Sądu Najwyższego z 24 kwietnia 2007 r., I CSK 100/07 i z 2 sierpnia 2007 r. III UK 45/07 oraz z 25 lutego 2008 r., I UK 339/07, LEX nr 453109). Innymi słowy, w celu spełnienia przesłanki przewidzianej w art. 3984 § 1 pkt 3 w związku z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. należy wykazać "oczywistość skargi kasacyjnej" przez odwołanie się do argumentacji, która prima facie wskazuje, że zaskarżone orzeczenie wydane zostało z oczywistym naruszeniem prawa (postanowienia Sądu Najwyższego z 30 czerwca 2007 r., II CSK 184/07, z 2 sierpnia 2007 r., III UK 45/07, z 10 lipca 2007, II UK 45/07 niepublikowane, z 25 lutego 2008 r., I UK 339/07, LEX nr 453109).

Ustalenia zaskarżonego wyroku dotyczące pozorowania stosunku prawnego pracy nakładczej nie podlegają kontroli kasacyjnej (por. wyroki Sądu Najwyższego: z 23 stycznia 1997 r., I CKN 51/96, OSNC nr 6-7, poz. 179; z 10 września 1999 r., II UKN 7/99, OSNP 2000 Nr 23, poz. 865; z dnia 18 stycznia 2010 r., II UK 149/09 - Lex nr 577848). Ustalenie treści, a także wad oświadczenia woli (pozorności) jest ustaleniem faktycznym i nie podlega kontroli kasacyjnej (wyrok Sądu Najwyższego z 6 listopada 1996 r., II UKN 9/96, OSNP 1997 Nr 11, poz. 201).

Sąd Najwyższy odmawiał przyjęcia do rozpoznania niemal identycznych skarg w sprawach rozstrzyganych na podstawie bardzo podobnych stanów faktycznych, z udziałem tego samego zainteresowanego (przykładowo postanowienia Sądu Najwyższego z 15 października 2010 r. III UK 57/10, III UK 58/10, III UK 72/10, niepublikowane).

Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., orzeczono jak w sentencji postanowienia.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów Sądu Najwyższego.