Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2722654

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach
z dnia 16 września 2019 r.
III SAB/Gl 244/19
Terminy wydania decyzji w sprawie zwrotu kosztów.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Małgorzata Jużków (spr.).

Sędziowie WSA: Iwona Wiesner, Magdalena Jankiewicz.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 16 września 2019 r. sprawy ze skargi S. C. na przewlekłe prowadzenie postępowania administracyjnego przez Dyrektora Śląskiego Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia w Katowicach w przedmiocie rozpoznania wniosku o zwrot kosztów świadczeń opieki zdrowotnej udzielonych za granicą

1. stwierdza, że organ dopuścił się przewlekłości postępowania, która miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa,

2. umarza postępowanie w zakresie zobowiązania do wydania decyzji administracyjnej,

3. oddala wniosek o zasądzenie sumy pieniężnej,

4. zasądza od Dyrektora Śląskiego Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia w Katowicach na rzecz strony skarżącej kwotę 357 zł (słownie: trzysta pięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Uzasadnienie faktyczne

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 11 kwietnia 2019, sygn. akt II GSK 246/19 uchylił wyrok tut. Sądu z 13 listopada 2018 r., sygn. akt IV SAB/GL 168/18 oddalający skargę na przewlekłość postępowania administracyjnego Dyrektora Śląskiego Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia w Katowicach (dalej ŚOWNFZ) w przedmiocie rozpoznania wniosku o zwrot kosztów leczenia za granicą S. C. (skarżący, wnioskodawca). Jak wynika z uzasadnienia powyższego orzeczenia przedmiotem sporu była odmienna ocena długotrwałości prowadzonego przez organ postępowania.

Zdaniem skarżącego prowadzenie postępowania od (...) r., daty wpływu wniosku do (...) r., kiedy wydano decyzję, po jego rozpatrzeniu nie znajduje uzasadnienia faktycznego i prawnego. Organ i Sąd I instancji nie podzielił tego stanowiska uznając, że wydanie przez Dyrektora ŚWONFZ decyzji w przedmiocie zwrotu kosztów świadczeń opieki zdrowotnej udzielonych za granicą musi poprzedzić zgromadzenie i ocena niezbędnych elementów wniosku oraz jego załączników. Sprawa dotyczy bowiem wydatkowania środków publicznych i wymaga wnikliwych oraz rzetelnych ustaleń. Sąd podkreślił, że przewlekłe prowadzenie postępowania ma miejsce wówczas, gdy będzie można organowi skutecznie przedstawić zarzut niedochowania należytej staranności w takim zorganizowaniu postępowania administracyjnego, aby zakończyło się w rozsądnym terminie, względnie - zarzut prowadzenia czynności (w tym dowodowych) pozbawionych dla sprawy jakiegokolwiek znaczenia. Kierując się powyższą definicją Sąd uznał, że ujawnione wątpliwości w zakresie zasadności udzielania świadczeń w znieczuleniu ogólnym wymagały od organu podjęcia działań zmierzających do prawidłowego jego zakończenia, co w konsekwencji nastąpiło wydaniem (...) r. decyzji orzekającej zwrot poniesionych kosztów świadczeń opieki zdrowotnej do kwoty refundowanej na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Zdaniem Sądu działania organu zmierzały do uzupełnienia dokumentacji medycznej strony skarżącej, ustalenia faktycznego przebiegu jej leczenia stomatologicznego oraz wyjaśnienia powstałych wątpliwości i rozbieżności, które organ miał obowiązek usunąć, przed wydaniem decyzji w sprawie przyznania zwrotu kosztów. Jednocześnie organ informował stronę o przedłużeniu terminu do załatwienia wniosku. Tym samym w ocenie Sądu pomimo, iż organ wykonywał niektóre czynności w dużym odstępie czasu to nie można jednak uznać, że czynności te miały charakter pozorny i nie wynikały z istoty sprawy. Ponadto w ocenie Sądu fakt, że do organu wpłynęła aż taka duża ilość wniosków o zwrot kosztów leczenia, z racjonalnego punktu widzenia, musiał mieć wpływ na szybkość ich rozpoznawania albowiem mogła prowadzić do dezorganizacji pracy organu. Wobec tego, biorąc pod uwagę wszystkie okoliczności sprawy, Sąd doszedł do przekonania, że organ nie prowadził postępowania w sprawie rozpoznania wniosku strony skarżącej w sposób przewlekły, a zatem jego działania nie można uznać za opieszałe, niesprawne i nieskuteczne natomiast przedłużanie terminu załatwienia sprawy było uzasadnione.

Jak wskazano wyżej Naczelny Sąd Administracyjny nie podzielił tego stanowiska i uwzględnił skargę kasacyjną wnioskodawcy. W jego ocenie w uchylonym wyroku sąd nie wskazał przyczyn, dla których uznał, że opisane działanie organu nie stanowi przewlekłości postępowania. Nie wynika to z ogólnych sformułowań zawartych w uzasadnieniu. Poza przytoczeniem faktów Sąd nie dokonał ich analizy odnoszącej się do terminowości, skuteczności i sposobu działania organu.

Za nietrafne uznał także usprawiedliwianie długotrwałości postępowania ilością analogicznych spraw skierowanych do tego samego organu. Obciążenie organu nie wyklucza możliwości uznania, że w konkretnej sprawie organ prowadzi postępowanie przewlekle. W konsekwencji Sąd nie ocenił zasadności podejmowanych czynności, jak i znacznego odstępu czasu pomiędzy nimi w kontekście przewlekłości postępowania i na podstawie art. 185 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 z późn. zm.-dalej p.p.s.a.) uchylił zaskarżony wyrok.

W tym miejscu należy przypomnieć, że w skardze z (...) r. ((...) r. - data wpływu do organu) skarżący reprezentowany przez zawodowego pełnomocnika ustanowionego przez jego opiekuna prawnego, zarzucił Dyrektorowi ŚOWNFZ w Katowicach przewlekłe prowadzenie postępowania z wniosku o zwrot kosztów świadczeń opieki zdrowotnej udzielonych za granicą - w Republice Czeskiej poprzez naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. 8, 12, 35 § 1 i 4 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2017 r. poz. 1257, dalej k.p.a.) oraz art. 42d ust. 15 ustawa o świadczeniach.

Mając na względzie stawiane zarzuty wniósł o zobowiązanie organu do wydania decyzji w terminie 14 dni od daty rozpoznania skargi, dokonanie kontroli przewlekłości postępowania, którego dotyczy skarga, orzeczenie w oparciu o art. 149 § 1a p.p.s.a., że przewlekłe prowadzenie postępowania miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa; przyznanie od organu na rzecz skarżącego odpowiedniej sumy pieniężnej na podstawie art. 149 § 2 tej ustawy w wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a. oraz zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych.

W motywach skargi podkreślono, że wnioskodawca złożył wniosek (...) r., który zawierał wszystkie ustawowo wymagane dane, a wszelkie jego braki zostały uzupełnione we wskazanym terminie co powoduje, że organ winien go załatwić bez zbędnej zwłoki (art. 35 § 1 k.p.a.) a nie później niż w ciągu 2 miesięcy od daty złożenia, czyli do (...) r. Najpóźniej decyzja winna zostać wydana (...) r. W przedmiotowej sprawie do daty wniesienia skargi decyzja nie została wydana, co uchybia nawet terminowi określonemu w art. 42d ust. 15 ustawy o świadczeniach, który zawiera szczególną regulację w tej kwestii. Swoim działaniem organ naruszył również zasadę zaufania do organów administracji oraz szybkości postępowania. Nie negując prawa do żądania dodatkowych dokumentów podkreślił, że niektóre wezwania w sprawie nie miały charakteru merytorycznego. Nie usprawiedliwia też przedłużanie czasu trwania postępowania charakter sprawy. Ponad roczny czasokres prowadzenia sprawy z rażącym naruszeniem prawa uzasadnia zasądzenie na rzecz skarżącego zasądzenie odpowiedniej sumy pieniężnej. Podkreślił, że pismem z (...) r. skarżący złożył zażalenie na przewlekłe prowadzenie postępowania do Centrali NFZ, które do dnia wniesienia skargi nie zostało rozpatrzone.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor ŚOWNFZ wniósł o jej oddalenie jako niezasadnej. Zdaniem organu podejmowane działania były prawidłowe i nie zawierały elementu przewlekłości postępowania, co potwierdzają wezwania skarżącego o uzupełnienie wniosku z (...) r. i (...) r. oraz jego opiekuna prawnego z (...) i (...) r a następnie z (...) i (...) r. dotyczyły one nadesłania oryginału orzeczenia o niepełnosprawności, postanowienia o ubezwłasnowolnieniu, podpisania wniosku i nadesłanie informacji o zidentyfikowaniu procedury ICD-9. Dalej organ przywołał obowiązujące przepisy dotyczące bezczynności organu czy przewlekłości prowadzonego postępowania, w tym z rażącym naruszeniem prawa oraz orzecznictwa w tej kwestii. Stwierdził, że brak jest wystąpienia przesłanek rażącego naruszenia prawa w działaniach podejmowanych przez organ, zwłaszcza, że decyzja o zwrocie została wydana (...) r. Zwrócił uwagę na specyfikę oraz trudności zidentyfikowane przy procedowaniu wniosków o zwrot kosztów świadczeń udzielonych na podstawie art. 42b ustawy o świadczeniach, w szczególności świadczeń stomatologicznych, w tym dla osób niepełnosprawnych. Podkreślił, że w (...) r. wpłynęło 5 762 wniosków o zwrot kosztów świadczeń opieki zdrowotnej udzielonych poza granicami kraju, w oparciu o powołane wyżej przepisy. W konsekwencji wydano 5 714 decyzji administracyjnych (stan na (...) 2017 r.). Z zakresu świadczeń stomatologicznych udzielonych osobom niepełnosprawnym wpłynęło 517 wniosków, opiewających na kwotę (...) zł. Nadto, od początku 2018 r. wpłynęło 3 085 wniosków o zwrot kosztów świadczeń, z czego 195 wniosków dotyczyło świadczeń stomatologicznych. Wnioski te dotyczyły świadczeń udzielonych w znieczuleniu ogólnym, osobom niepełnosprawnym, najczęściej zamieszkującym w domach pomocy społecznej, osobom ubezwłasnowolnionym częściowo lub całkowicie. Dalej wskazał, że w toku rozpatrywania wniosków organ badał czy udzielanie świadczenia stomatologicznego w znieczuleniu ogólnym wynikało ze wskazań medycznych oraz jakie były to wskazania. Działania organu wpłynęły na wydłużenie prowadzonego postępowania lecz miały istotne znaczenie dla ustalenia prawidłowego stanu faktycznego sprawy i ochrony finansów publicznych. Przyczynił się też do jego długotrwałości sam skarżący (opiekun prawny), na co wskazują przywołane wezwania. Zauważył, że instytucja skargi na przewlekłość ma na celu doprowadzenie do wydania rozstrzygnięcia w sprawie, co nastąpiło. Nie ma też podstaw do podejmowania innych działań sankcyjnych w stosunku do organu ani zasądzenia na rzecz skarżącego sumy pieniężnej.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skargę okazała się zasadna.

W pierwszej kolejności wymaga podkreślenia, że zgodnie z art. 170 i art. 190 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369, dalej: p.p.s.a.) sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest oceną prawną dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny, jak i w innych prawomocnych wyrokach. Przez ocenę prawną, o której mowa w powołanym przepisie należy rozumieć osąd o prawnej wartości sprawy, a ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego, jak też kwestii zastosowania określonego przepisu prawa jako podstawy do wydania takiej, a nie innej decyzji. Obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego ciąży na sądzie, któremu przekazano sprawę do ponownego rozpoznania i może być wyłączony tylko w przypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego (por.m.in. wyroki NSA: z 3 września 2008 r., sygn. akt I OSK 1311/07 oraz z 17 stycznia 2012 r., sygn. akt I OSK 158/11).

Stwierdzić należy, że przepisy prawa mające w sprawie zastosowanie nie uległy zmianie, co oznacza, że Sąd orzekając w niniejszej sprawie jest związany stanowiskiem wyrażonym w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego przywołanym wyżej i nie może wyrazić poglądu odmiennego od zawartego w jego pisemnym uzasadnieniu.

Nadto przy ponownym rozpoznaniu sprawy przez sąd pierwszej instancji "granice sprawy", o których mowa w art. 134 i art. 135 p.p.s.a. podlegają zawężeniu do granic, w jakich rozpoznawał skargę kasacyjną Sąd II instancji i wydał orzeczenie na podstawie art. 185 § 1 tej ustawy (por. wyrok NSA z 3 sierpnia 2008 r. sygn. akt I OSK 1311/07).

Zgodnie natomiast z art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a., kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 p.p.s.a. Z kolei, zgodnie z art. 149 § 1 p.p.s.a. sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1 - 4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a: zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności; zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa; stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Jednocześnie sąd - na podstawie art. 149 § 1a p.p.s.a. - stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa.

Tym samym Sąd rozpatrując skargę winien w pierwszej kolejności ustalić w jakim terminie wniosek skarżącego z (...) r. winien zostać rozpoznany. Czy na zasadach określonych w kodeksie postępowania administracyjnego, art. 35 i następne tej ustawy czy w terminach wskazanych w art. 42d ust. 14 i 15 ustawy o świadczeniach, jako regulacji szczególnej. Terminy te to 30 dni, 60 dni lub 6 miesięcy.

Art. 35 k.p.a., określający terminy załatwienia spraw w postępowaniu administracyjnym wskazuje w § 4 na przepisy szczególne, które mogą dla załatwienia sprawy określać inne terminy niż w nim wskazane. Taką odrębną regulacje posiada właśnie ustawa o świadczeniach i ma ona zastosowanie w sprawie.

Ustawa o świadczeniach w art. 42a pkt 1 stanowi, że Fundusz finansuje koszty świadczeń opieki zdrowotnej udzielonych poza granicami kraju na zasadzie zwrotu kosztów, o którym mowa w art. 42b. Świadczeniobiorca jest uprawniony do otrzymania od Funduszu zwrotu kosztów świadczenia opieki zdrowotnej, będącego świadczeniem gwarantowanym, udzielonego na terytorium innego niż Rzeczpospolita Polska państwa członkowskiego Unii Europejskiej, zwanego dalej "zwrotem kosztów" (art. 42b ust. 1). Natomiast według art. 15 ust. 2 pkt 7 ustawy świadczeniobiorcy przysługują świadczenia gwarantowane z zakresu leczenia stomatologicznego. Ponadto art. 42d ust. 1 ustawy mówi, że decyzję administracyjną w sprawie zwrotu kosztów wydaje, na wniosek świadczeniobiorcy lub jego przedstawiciela ustawowego, zwany dalej "wnioskiem o zwrot kosztów", dyrektor oddziału wojewódzkiego Funduszu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania świadczeniobiorcy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Jednocześnie zgodnie z art. 42d ust. 12-17 oraz ust. 19 ustawy wniosek o zwrot kosztów składa się w terminie 6 miesięcy od dnia wystawienia rachunku za świadczenie opieki zdrowotnej, którego dotyczy ten wniosek.

Stosownie do art. 42d ust. 13 ustawy o świadczeniach w przypadku gdy rozpatrzenie wniosku o zwrot kosztów nie wymaga przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, decyzję wydaje się w terminie 30 dni od dnia wszczęcia postępowania. Jednakże w przypadku, gdy rozpatrzenie wniosku o zwrot kosztów wymaga przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, wydanie decyzji, zgodnie z art. 42d ust. 14 ustawy o świadczeniach - następuje w terminie 60 dni od dnia wszczęcia postępowania. Przy czym, do biegu terminu nie jest wliczany: okres upływający od dnia wezwania świadczeniobiorcy do uzupełnienia wniosku do dnia otrzymania tego uzupełnienia przez oddział wojewódzki Narodowego Funduszu Zdrowia albo do dnia bezskutecznego upływu terminu wyznaczonego na uzupełnienie wniosku, okres upływający od dnia wysłania zapytania do instytucji krajowej do dnia otrzymania przez oddział wojewódzki Narodowego Funduszu Zdrowia odpowiedzi tej instytucji. Natomiast w przypadku, gdy rozpatrzenie wniosku o zwrot kosztów wymaga przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego przy udziale krajowego punktu kontaktowego do spraw transgranicznej opieki zdrowotnej, działającego w innym niż Rzeczpospolita Polska państwie członkowskim Unii Europejskiej, zwrot kosztów albo wydanie decyzji odmawiającej zwrotu kosztów następuje - zgodnie z art. 42d ust. 15 ustawy o świadczeniach - w terminie 6 miesięcy od dnia wszczęcia postępowania. Jeżeli w powyższym terminie nie dokonano ustaleń pozwalających na jednoznaczne określenie kwoty zwrotu kosztów należnej świadczeniobiorcy, zwrot kosztów następuje niezwłocznie po upływie tego terminu (pogrubienie Sądu) w wysokości odpowiadającej kwocie, którą należy uznać w danym przypadku za najbardziej prawdopodobną podstawę zwrotu kosztów. W postępowaniu wątpliwości rozstrzyga się na korzyść świadczeniobiorcy.

Zatem, co wskazano wyżej - terminy do wydania decyzji w sprawie zwrotu kosztów, o których mowa w art. 42d ust. 13-15 ustawy o świadczeniach - są różne w zależności od konieczności lub nie przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego oraz udziału krajowego punktu kontaktowego do spraw transgranicznej opieki zdrowotnej, działającego w innym niż Rzeczpospolita Polska państwie członkowskim Unii Europejskiej.

W ocenie Sądu w kontrolowanej sprawie organ prowadził postępowanie bez udziału krajowego punktu kontaktowego do spraw transgranicznych, gdyż nie ujawniono w aktach sprawy żadnego potwierdzenie tego faktu. Nie odwoływał się do niego również sam organ, który dopuścił się przewlekłości postępowania, co wynika z prostego zestawienia daty złożenia wniosku i wydania decyzji. Nie jest sporne, że wniosek został złożony (...) r. a decyzja wydana (...) r., co dowodzi, że żaden z terminów wskazanych w ustawie o świadczeniach nie został dotrzymany. Skarga została wniesiona (...) r. a zatem przed wydaniem decyzji ale Sąd procedował po jej wydaniu i nie mógł pominąć tej okoliczności.

Z przedłożonych Sądowi akt sprawy wynika, że skarżący złożył (...) r. wniosek o zwrot kosztów wraz z załącznikami w nim wskazanymi, w tym fakturą nr (...) z (...) r. Wniosek został poddany kontroli formalnej, która wykazała braki. O ich usuniecie wezwano skarżącego pismem z (...) r. (k. (...) akt). Skarżący odpowiedział na wezwanie (...) i (...) r. W pierwszym terminie opiekun prawny przedstawił umocowanie do działania w imieniu wnioskodawcy. Następnie pismem z (...) r. skarżący został powiadomiony o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie zwrotu świadczenia i prawie zapoznania się z aktami sprawy (art. 10 k.p.a.). Kolejnym pismem z (...) r. skarżący został wezwany do nadesłania odpis orzeczenia o niepełnosprawności. Tożsame w treści pismo wysłano (...) r. do opiekuna prawnego skarżącego do którego skierowano również powiadomienie z (...) r. o załatwieniu sprawy do (...) r., podobnie jak następne z (...) r., (...) r., (...), (...), (...) r. Od (...) korespondencja doręczana była zawodowemu pełnomocnikowi, chociaż w aktach nie ujawniono pełnomocnictwa. Pismem z (...) r. wskazano termin załatwienia sprawy na (...) r. Pismo wysłano do opiekuna prawnego oraz dwóch pełnomocników. Decyzja została wydana (...) r. i doręczona skarżącemu oraz pełnomocnikowi.

Powiadomienia przedzieliły wezwania do uzupełnienia braków wniosku z (...) r. (odpis postanowienia o ustanowieniu opiekuna prawnego), wykonane (...), z (...) r., z (...) r., z (...) r. do wskazania m.in. kodu ICD-9 i wskazania medycznego dla znieczulenia ogólnego. Nadto w aktach sprawy znajduje się pełnomocnictwo dla zawodowego pełnomocnika z (...) r. Jednakże z akt nie wynika, kiedy wpłynęło do organu, czy było załącznikiem pisma z (...) r. (k. (...) akt.) podpisanym przez M. C., skoro kolejne pismo adresowano do R. R. Powyższe powoduje, że sąd nie mógł zweryfikować od kiedy skarżący korzystał z zawodowego pełnomocnika i czy doręczanie wezwań oraz zawiadomień o terminie załatwienia sprawy było prawidłowe w całym okresie trwania postępowania. Powiadamianie skarżącego zamiast pełnomocnika powoduje, że były one nieskuteczne i stanowiły uchybienie art. 36 § 1 w zw. z art. 40 § 1 k.p.a.

Jak wynika z akt sprawy wnioskodawca jest całkowicie ubezwłasnowolniony i od (...) r. reprezentuje jego interesy opiekun prawny. Tenże opiekun powiadomił organ, że w dacie złożenia wniosku nie był on ubezwłasnowolniony. We wniosku widnieje data (...) r. i odcisk palca z adnotacją-brak możliwości podpisu ze względni na niepełnosprawność - Dyrektor Domu o. dr J. K. Mimo powyższego organ wzywał opiekuna oraz skarżącego o podpisanie wniosku lub wskazanie daty ubezwłasnowolnienia.

Ze względu na wydanie decyzji po wniesieniu skargi bezprzedmiotowe było orzekanie w kwestii nakazania organowi jej wydania.

Przewlekłe postępowanie organu spowodowało nadmierne odsunięcie w czasie merytoryczne załatwienia wniosku z (...) r. do (...) r., co przy odliczeniu czasu na realizację wezwań organu stanowi zwłokę ok. 12 miesięcy, nawet licząc od (...) r., gdyż taka data widnieje na zawiadomieniu o wszczęciu postępowania, co wskazuje, że braki formalne wniosku zostały uzupełnione. W rzeczywistości bowiem już pierwsze wezwanie winno obejmować wszystkie braki, tym samym kolejne wezwania były pozorowaniem działania i wnikały z wadliwej interpretacji niektórych zapisów wniosku.

W orzecznictwie sądów administracyjnych akcentuje się, że rażącym naruszeniem prawa będzie stan, w którym - bez żadnej wątpliwości i wahań - można stwierdzić, że naruszono prawo w sposób oczywisty. Kwalifikacja naruszenia, jako rażące, musi posiadać pewne dodatkowe cechy w stosunku do stanu określanego jako zwykłe naruszenie. Podkreśla się także, że dla uznania rażącego naruszenia prawa nie jest wystarczające samo przekroczenie przez organ ustawowych obowiązków, czyli także terminów załatwienia sprawy. Wspomniane przekroczenie musi być znaczne i niezaprzeczalne. Ponadto, rażące opóźnienie w podejmowanych przez organ czynnościach musi być w oczywisty sposób pozbawione jakiegokolwiek racjonalnego uzasadnienia. Taka sytuacja wystąpiła w kontrolowanej sprawie, co wykazano wyżej.

Równocześnie Sąd wskazuje, że sformułowane w skardze żądanie zasądzenia od organu sumy pieniężnej na rzecz skarżącego, na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a., w kontekście zaistniałych w sprawie okoliczności nie znajduje uzasadnienia. Rozstrzygnięcie to ma charakter fakultatywny i zależy od uznania Sądu. Przekroczenie terminu załatwienia sprawy było rażące pomimo wniesionego (...) r. ponaglenia (data (...) r.). Do ponaglenia załączone było pełnomocnictwo ogólne. Postępowanie zostało zakończone (...) r., a decyzja doręczona pełnomocnikowi (...) r. Suma pieniężna ma charakter kompensacyjny i stanowi rekompensatę za naruszenie praw wnioskodawcy. Chodzi o zrekompensowanie krzywdy, gdy zwłoka nie do się pogodzić z regułami demokratycznego państwa prawa i zasadą szybkości postępowania. Na marginesie wskazać należy, że należność z faktury nr (...) w kwocie (...) zł została zapłacona (...) r. (por. wyroki NSA z 16 maja 2017 r. sygn. akt I OSK 2934/16; z 7 września 2017 r. sygn. akt I OSK 798/17, z 16 lutego 2018 r. sygn. akt I OSK 1161/16) ale nie wiadomo przez kogo. Skarga wniesiona w niniejszej sprawie nie zawiera także szczególnej argumentacji w tej kwestii, co czyni wniosek gołosłownym. Również w aktach sądowych ujawniono pełnomocnictwo udzielone przez opiekuna prawnego adwokatowi oraz spółce "A" sp. z o.o. do odbioru na własność wszelkich kwot związanych z dochodzeniem wskazanych w skardze roszczeń, w tym zadość uczynienia oraz sum pieniężnych związanych z uznaniem skargi na przewlekłość postępowania, co zdaniem Sądu zaprzecza celowi obowiązującej regulacji prawnej i racjonalności wniosku o zasądzenie sumy pieniężnej na rzecz skarżącego.

Sąd uznał, że ilość spraw i ilość urzędników przybranych do pomocy w ich załatwianiu, a także terminarz im przypisany nie wymaga dyscyplinowania orzeczeniem o grzywnie, ale też nie usprawiedliwia przewlekłości postępowania. O ile, co do zasady, braki kadrowe oraz problemy wewnętrzne organu mogą być wprawdzie od niego niezależne, jednak nie mogą rodzić negatywnych skutków dla strony czy też wpływać na ograniczenie jej prawa do rozpoznania sprawy bez zbędnej zwłoki, w postępowaniu prowadzonym w sposób wnikliwy i szybki, to okoliczności te wymagają każdorazowego zindywidualizowania i odniesienia tak do charakteru sprawy jak i wpływu takiego procedowania na sytuację prawną strony (por. wyrok NSA z 23 maja 2019 r. II GSK 231/19, z 11 kwietnia 2019 r. II GSK 246/19, z 8.02. 2017 r. sygn. akt I OSK 1314/16, z 11 kwietnia 2017 r. sygn. akt I OSK 1506/16, publ. CBOIS). Zauważyć przy tym należy, iż Sąd Najwyższy w orzeczeniach o sygn. III SPP 163/05, III SPP 154/05, SPK 10/05, III SPP 10/15, którego wskazania można odnieść do niniejszej sprawy orzekł, iż przyznana kwota ma zrekompensować negatywne przeżycia psychiczne i moralne związane z przewlekłością postępowania oraz z naruszeniem prawa, do rozpoznania sprawy sądowej bez zbędnej zwłoki. Przyznanie jej następuje w wysokości proporcjonalnej do wielkości zwłoki, jej przyczyn oraz dotkliwości. Jak wskazano wyżej wniosek w tej części nie został uzasadniony a także, jak wynika z akt sprawy skarżący (pełnomocnik, opiekun prawny) przyczynił się do długotrwałości postępowania przez przedłożenie niekompletnego wniosku i czas odpowiedzi na wezwanie.

Jak wynika z powyżej przywołanych regulacji prawnych, rozpoczęcie rozpatrywania wniosków o zwrot kosztów następuje zgodnie z kolejnością wpływu do właściwego oddziału wojewódzkiego Funduszu, a wątpliwości należy interpretować na korzyść wnioskodawcy należy stwierdzić, że organ nie wykazał żadnych niezależnych od niego przeszkód do terminowego załatwienia sprawy. Nie można też tłumaczyć przewlekłości postępowania stwierdzeniem nieprawidłowości w innych sprawach i prowadzonym postępowaniem karnym dotyczącym innego świadczeniodawcy czy świadczeniobiorcy usług.

Konkludując należy stwierdzić, że za uznaniem przewlekłego prowadzenia postępowania przez organ w niniejszej sprawie przemawia nie tylko jego czasokres, ale także zasadność i podejmowanych czynności, głównie informacji o jego przedłużeniu oraz odstęp czasu pomiędzy jednym wezwaniem do uzupełnienia a kolejnym, nie mówiąc o braku kompleksowego wezwania do uzupełnienia braków czy wzywanie do uzupełniania wniosku o dokumenty zbędne oraz powiadamianie opiekuna prawnego zamiast pełnomocnika, np. pismo z (...) r. o przedłużeniu terminu do (...) r.

Z tych względów, Sąd stwierdził, że przewlekłość miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, oddalił wniosek jako bezzasadny wniosek o zasądzenie sumy pieniężnej na rzecz skarżącego od organu oraz umorzył postępowania o wydanie decyzji.

Natomiast o kosztach postępowania, orzeczono na podstawie art. 200, art. 205 § 2 p.p.s.a. i art. 206 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 490 z późn. zm.). Sąd zauważa, że przed sądem zawisły dwie sprawy skarżącego reprezentowanego przez tego samego pełnomocnika, który sporządził praktyczne tożsame skargi, których przedmiotem była przewlekłość i bezczynność w postępowaniu o zwrot kosztów leczenia za granicą skarżącego. W sprawie sygn. akt III SAB/GL 220/19 skarga również została uwzględniona i zasądzono zwrot kosztów w wysokości 1/2 należnej kwoty, co łącznie stanowi 100% należnego wynagrodzenia z uwzględnieniem nakładu pracy i charakteru sprawy. Ustalając wysokość wynagrodzenia Sąd uwzględnił także brak uzasadnienia wniosków skargi, aktywnego działania w sprawie przez pełnomocnika, po ponownym rozpoznaniu sprawy. Aktywność ta sprowadzała się do odbioru korespondencji. Pełnomocnik nie składał żadnych nowych pism procesowych i nie występował na rozprawie. Co prawda obecność na rozprawie ani składanie pism procesowych nie są obowiązkiem pełnomocnika, niemniej jednak, zdaniem Sądu, mają one wpływ na ocenę poniesionego nakładu pracy i uzasadniają miarkowanie kosztów.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.