Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 48002

Wyrok
Naczelnego Sądu Administracyjnego (do 2003.12.31) w Warszawie
z dnia 10 listopada 2000 r.
III SAB 91/99

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Z. Kmieciak.

Sędziowie NSA: A. Kwiatkowski, G. Krzymień (spr.).

Protokolant: G. Cikowska.

Uzasadnienie faktyczne

Po uzyskaniu na podstawie decyzji z dnia 10.09.1997 r. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne pracowników za czerwiec 1997 r. Katarzyna i Henryk M. wspólnicy spółki cywilnej "PPHO O." wystąpili o takie umorzenie składek za lipiec i sierpień 1997 r., powołując się na art. 23 ustawy z dnia 17 lipca 1997 r. o stosowaniu szczególnych rozważań w związku z likwidacją skutków powodzi... (Dz. U. Nr 80, poz. 491).

Decyzją z dnia 19.12.1997 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił temu wnioskowi.

Pismem z dnia 5.03.1999 r. K. i H.M. wystąpili do Centrali ZUS o zmianę ostatecznej decyzji odmownej na podstawie art. 154 Kpa.

Naczelnik Wydziału Dochodzenia Należności ZUS pismem z dnia 30.04.1999 r. zawiadomił wnioskodawców, że brak jest nowych okoliczności, które mogłyby wpłynąć na zmianę dotychczasowej decyzji.

W piśmie z dnia 5.07.1999 r. skierowanym do ZUS wnioskodawcy wyrazili pogląd, że w postępowaniu przed ZUS-em sprawy rozstrzyga się decyzją zgodnie z przepisami Kpa.

Powyższemu nie stoi na przeszkodzie art. 23 ustawy z 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 1989 r. Nr 25, poz. 137 ze zm.).

W dniu 26.11.1999 r. wspólnicy Spółki "O." wystąpili do Naczelnego Sądu Administracyjnego ze skargą na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych domagając się zobowiązania ZUS do wydania decyzji w sprawie umorzenia składek na ubezpieczenia społeczne za miesiąc VII-VIII 1997 r.

W uzasadnieniu skargi wywiedli ponownie, iż wniosek ich powinien być załatwiony w formie decyzji. Zasadniczą część wywodów poświecili istnieniu przesłanek do umorzenia składek na podstawie art. 23 ustawy z 17 lipca 1997 r. (cyt. wyżej).

Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o oddalenie skargi.

Uzasadnienie prawne

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga Katarzyny i Henryka M. zasługuje na uwzględnienie, chociaż jej motywacja nie jest do końca trafna.

Przede wszystkim wskazać należy, iż sprawa była rozstrzygana przy zastosowaniu przepisów incydentalnych - ustawy z dnia 17 lipca 1997 r. o szczególnych zasadach postępowania administracyjnego i sądowego w związku z usuwaniem skutków powodzi z lipca 1997 r. (Dz. U. Nr 80, poz. 494), która to ustawa w art. 2 ust. 2 i 3 przewiduje wyjątkowy i uproszczony tryb rozpoznawania spraw ze skarg na bezczynność organów.

Rzeczą niewątpliwą jest, iż intencją autorów wniosku z dnia 5.03.1999 r. było dokonanie weryfikacji decyzji ostatecznej w trybie postępowań nadzwyczajnych, przewidzianych przez kodeks postępowania administracyjnego. Sama treść wniosku może budzić wątpliwości jakiego trybu on dotyczy. Formalnie powołuje się na art. 154 Kpa, a więc wskazuje na postępowanie w sprawie uchylenia lub zmiany decyzji ostatecznej.

Możliwość wzruszenia decyzji w tym trybie uzależniona jest od wykazania, iż za wyeliminowaniem decyzji ostatecznej z obrotu prawnego przemawia interes społeczny lub słuszny interes strony, a więc przesłanki niezależne od prawnej poprawności decyzji ostatecznej, której wniosek dotyczy. Natomiast uzasadnienie wniosku zmierza do wykazania, iż decyzja wydana została z rażącym naruszeniem prawa, co wskazuje na tryb postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji (art. 156 § 1 pkt 2 kpa).

Powyższa wątpliwość winna być wyjaśniona przez organ załatwiający sprawę przed wydaniem decyzji na drodze wezwania strony w trybie art. 64 § 2 Kpa. System nadzwyczajnych trybów postępowania oparty jest na zasadzie niekonkurencyjności postępowań, tzn. że poszczególne tryby służbą innym celom i nie mogą być stosowane zamiennie.

W orzecznictwie sądowym i administracyjnym przyjęto jednomyślnie, iż każda sprawa w trybie nadzwyczajnym jest odrębną sprawą administracyjną, która kończy się decyzją rozstrzygającą, czy zachodzą przesłanki do podważenia ostatecznej decyzji administracyjnej.

Z tego powodu wniosek K. i H.M. z dnia 5.03.1999 r. podlegał rozpoznaniu pod rządami ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887), która weszła w życie 1 stycznia 1999 r. (art. 127 tej ustawy). W myśl art. 123 w sprawach uregulowanych ustawą stosuje się przepisy Kpa wprost, chyba że ustawa stanowi inaczej. Przy braku wyraźnego wyłączenia do decyzji wydawanych w sprawach indywidualnych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych stosuje się tryby nadzwyczajne przewidziane w Kpa. Z tego powodu ZUS był zobowiązany do załatwienia wniosku z 5.03.1999 r. z stosowną decyzją administracyjną w terminie, jaki określa art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 lipca 1997 r. o szczególnych zasadach postępowania administracyjnego i sądowego w związku z usuwaniem skutków powodzi z lipca 1997 r. (cyt. wyżej), co oznacza jej załatwienie w terminie 1 miesiąca bez możliwości przedłużenia tego terminu w trybie art. 35 § 3 lub 36 § 1 Kpa. Za decyzję taką nie może być uznane pismo ZUS z dnia 30.04.1999 r. podpisane przez Naczelnika Wydziału Dochodzenia Należności, ponieważ nie spełnia ono minimum wymogów przewidzianych dla decyzji administracyjnej. W szczególności nie zawiera stanowiska co do istnienia lub nie określonych przesłanek z art. 154 lub 156 Kpa. Nie jest takim stanowiskiem ogólnikowe stwierdzenie, że nie ma żadnych nowych okoliczności, które mogłyby wpłynąć na zmianę decyzji.

Konsekwencją niezałatwienia sprawy w terminie jest możliwość stosowania prawem przewidzianych środków mających na celu wyeliminowanie tzw. milczenia władzy. Art. 2 ust. 2 ustawy "o szczególnych zasadach postępowania..." wprowadził wyłączność Naczelnego Sądu Administracyjnego do rozpoznawania skarg na bezczynność organu, jak również wyłączył w sprawach związanych z usuwaniem skutków powodzi funkcjonowania administracyjnego zażalenia na niezałatwienie sprawy. W tych warunkach Sąd uznał skargę K. i H.M. za dopuszczalną.

Postępowanie w trybach nadzwyczajnych jest wprawdzie odrębną sprawą administracyjną to jednak żądanie uchylenia lub zmiany ostatecznej decyzji dotyczącej odmowy umorzenia należności ZUS z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne pracowników wydanej na podstawie art. 23 ust. 1 ustawy z dnia 17 lipca 1997 r. o stosowaniu szczególnych rozwiązań w związku z likwidacją skutków powodzi, która miała miejsce w lipcu 1997 r. (Dz. U. Nr 80, poz. 491) należy do kategorii spraw związanych z usuwaniem skutków powodzi.

Wobec oczywistego niedochowania przez ZUS miesięcznego terminu dla załatwienia sprawy przy jednoczesnym istnieniem właściwości Naczelnego Sądu Administracyjnego na podstawie art. 2 ust. 2 ustawy "o szczególnych zasadach postępowania..." a wbrew zasadzie ogólnej wynikającej z art. 83 ust. 3 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887), zaistniały przesłanki do wydania wyroku przewidzianego przez art. 26 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74, poz. 368 ze zm.), zobowiązującego ZUS do wydania decyzji rozpoznającej żądanie skarżących z dnia 5.03.1999 r.

Orzeczenie o kosztach oparto na art. 55 ust. 1 ustawy o NSA (cyt. wyżej).

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.