Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1660607

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu
z dnia 6 marca 2015 r.
III SA/Wr 473/14

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA.

Sędziowie WSA: Anna Moskała, Marcin Miemiec, Maciej Guziński (sprawozdawca).

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 6 marca 2015 r. sprawy ze skargi H. C. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa we W. z dnia (...) maja 2014 r. nr (...) w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji Programu Rolnośrodowiskowego oddala skargę.

Uzasadnienie faktyczne

Zaskarżoną decyzją z dnia (...) maja 2014 r., opisaną w sentencji niniejszego wyroku, Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: "Agencja" lub "ARiMR") we W. - po rozpatrzeniu odwołania H. C. (dalej: skarżący, strona) od decyzji Kierownika Biura Powiatowego Agencji we W. z dnia (...) marca 2014 r. (Nr (...)), w której organ ten ustalił kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu programu rolnośrodowiskowego (w wysokości (...) zł) - utrzymał w mocy pierwszoinstancyjne rozstrzygnięcie.

W pierwszej części uzasadnienia rozstrzygnięcia, organ odwoławczy przywołał następujące okoliczności stanu faktycznego.

Decyzją z dnia (...).06.2011 (Nr (...)) Kierownik Biura Powiatowego Agencji we W. przyznał skarżącemu płatność z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych na rok 2010 w łącznej wysokości (...) zł, w tym:

- w ramach pakietu 2 Rolnictwo ekologiczne - wariant 2.4 Trwałe użytki zielone w okresie przestawiania w kwocie (...) zł,

- w ramach pakietu 3 Ekstensywne trwałe użytki zielone - wariant 3.1 Ekstensywna gospodarka na łąkach i pastwiskach w kwocie (...) zł.

Przyznane środki zostały przekazane na rachunek bankowy producenta. Strona była zobowiązana do realizowania 5-cio letniego zobowiązania rolnośrodowiskowego, termin rozpoczęcia ustalono na (...) marca 2010 r.

Decyzją z dnia (...).04.2012 (Nr (...)), organ pierwszej instancji przyznał skarżącemu płatność z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych na rok 2011, w łącznej wysokości (...) zł. Przyznane środki zostały przekazane na rachunek bankowy producenta.

W 2012 r. skarżący nie złożył w Biurze Powiatowym ARiMR we W. wniosku kontynuacyjnego o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na 2012 rok.

Natomiast w dniu (...).05.2012 r. do Biura Powiatowego ARiMR we W. wpłynął wniosek innej osoby (W. R.) o przyznanie płatności rolnośrodowiskowych na 2012 rok, zawierający deklarację w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" wraz z oświadczeniem o kontynuowaniu realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego na przejętych działkach rolnych od skarżącego.

W dniu (...).02.2013 r. Kierownik BP ARiMR we W. odmówił przyznania tej innej osobie (W. R.) płatności rolnośrodowiskowej za 2012 rok ze względu na brak umowy potwierdzającej przeniesienie posiadania działek rolnych objętych zobowiązaniem rolnośrodowiskowym.

W odwołaniu od powyższej decyzji wskazano, że jeśli brak jest skutecznego przejęcia, to wnosi (ta inna osoba) o to, aby potraktować jego wniosek jako pierwszoroczny, z rozpoczęciem realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego od 2012 r. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, Kierownik Biura Powiatowego we W. przyznał płatność rolnośrodowiskową na 2012 rok tej nowej osobie (W. R.) - jako nowe zobowiązanie rolno środowiskowe od 2012 r.

W związku z tym, iż zobowiązanie rolnośrodowiskowe podjęte przez skarżącego nie zostało skutecznie przejęte przez inną osobę, stwierdzono, że w 2012 r. skarżący zaprzestał realizacji pięcioletniego zobowiązania w ramach zgłoszonych pakietów. Dlatego Kierownik Biura Powiatowego ARiMR we W. wysłał, dnia (...).12.2013 r., do skarżącego informację o możliwości dokonania zwrotu nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych za 2010 i 2011 rok. Następnie wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia kwot nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych za 2010 i 2011 rok, przyznanych na mocy decyzji, odpowiednio z dnia (...).06.2011 r. oraz z dnia (...).04.2012 r.

Z kolei decyzją z dnia (...).03.2014 r. Kierownik BP ARiMR we W. ustalił kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji Programu Rolnośrodowiskowego, od której strona odwołała się terminowo.

W drugiej części uzasadnienia drugoinstancyjnej decyzji organ wyższego stopnia wskazał, że zgodnie z art. 29 ust. 1, 2 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2008 r. Nr 98, poz. 634 z późn. zm.), ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych:

1)

pochodzących z funduszy Unii Europejskiej,

2)

krajowych, przeznaczonych na:

współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej, finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej - następuje w drodze decyzji administracyjnej.

2. Właściwym w sprawie ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych w decyzji, o której mowa w ust. 1, jest organ właściwy do rozstrzygnięcia w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej ze środków publicznych, o których mowa w ust. 1

Dalej podniesiono, że składając wniosek o przyznanie płatności strona potwierdza własnoręcznym podpisem, iż znane są jej zasady oraz tryb realizacji płatności oraz, że jest świadoma konsekwencji i sankcji dotyczących niewykonania zobowiązania wynikających z realizacji programu rolnośrodowiskowego.

Ponadto zobowiązuje się do niezwłocznego informowania na piśmie ARiMR o każdym fakcie, który ma wpływ na przyznawanie, przedłużanie, korzystanie lub dalsze wypłacanie płatności rolnośrodowiskowej oraz o każdej zmianie powstałej w okresie trwania złożonych przez nią zobowiązań, a w szczególności jeżeli zmiana dotyczy: wykorzystania gruntów rolnych, wielkości powierzchni oraz przeniesienia posiadania gospodarstwa rolnego na rzecz innego rolnika oraz prowadzenia rejestru działalności rolnośrodowiskowej w gospodarstwie rolnym.

Zatem uznać należy, zdaniem organu, iż znany był skarżącemu wymóg prowadzenia działalności na niezmienionej powierzchni przez 5 lat trwania zobowiązania rolnośrodowiskowego oraz przepisy dotyczące zasad przekazywania zobowiązań rolnośrodowiskowych, tj. przepisy rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2009 r. Nr 33, poz. 262 z późn. zm., dalej rozporządzenie rolnośrodowiskowe z 2009 r.), które w § 23 oraz § 25 uszczegóławiają na jakich warunkach możliwe jest uzyskanie płatności przez nowego posiadacza gruntów rolnych lub stada zwierząt, który zobowiązuje się do kontynuowania zobowiązania podjętego wcześniej przez poprzedniego posiadacza.

Z powyższej regulacji, jasno wynika, iż aby uznać za skuteczne przejęcie płatności przez przejmującego działki rolne należy spełnić wszystkie określone w § 25 ust. 1 -3 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2009 r. przesłanki łącznie. Po pierwsze rolnik przejmujący zobowiązanie - a co za tym idzie uprawnienie do uzyskania płatności kontynuacyjnych - powinien złożyć kierownikowi biura powiatowego Agencji, do którego został złożony wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej przez beneficjenta wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej, po drugie do wniosku należy dołączyć kopię umowy, na podstawie której nastąpiło przeniesienia posiadania gospodarstwa lub jego części, a po trzecie należy w tym zakresie dochować 3- miesięcznego terminu liczonego od dnia przeniesienia posiadania. Podniesiono, że regulacje te precyzyjnie określają kto, w jakich terminach oraz jakich formalności musi dopełnić, aby mogłaby mu być przyznana płatność rolnośrodowiskowa jako kontynuacja wcześniej podjętych zobowiązań przez beneficjenta, który przekazał posiadanie działek rolnych lub stada zwierząt.

Dodatkowo w celu uchronienia się przez poprzedniego posiadacza gruntów rolnych lub stada zwierząt od konieczności zwrotu wcześniej uzyskanych płatności, konieczne jest złożenie oświadczenia o jakim mowa w § 29 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2009 r.,.tj. oświadczenia podmiotu, na rzecz którego zostało przeniesione posiadanie tych działek lub stada zwierząt, o zobowiązaniu tego podmiotu do kontynuowania realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego podjętego przez tego rolnika do końca okresu objętego tym zobowiązaniem na tych działkach rolnych i w tym stadzie oraz do zapłaty na rzecz Agencji równowartości kwoty płatności rolnośrodowiskowej uzyskanej przez rolnika, któremu została przyznana ta płatność, jaką rolnik ten byłby obowiązany zwrócić, gdyby w trakcie realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego przez tego rolnika wystąpiły okoliczności wymienione w § 28 ust. 1 lub 2. Zgodnie z § 29 pkt 2 tego rozporządzenia rolnośrodowiskowego do oświadczenia tego należy dołączyć dokument potwierdzający przeniesienie posiadania działek rolnych.

Dalej podniesiono w uzasadnieniu, że powyższego wynika, że da uznania skuteczności przejęcia zobowiązania rolnośrodowiskowego konieczne jest m.in. złożenie umowy, na podstawie której nastąpiło przeniesienie posiadania gruntów lub zwierząt, bowiem należy spełnić wszystkie określone w § 25 ust. 1-3 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2009 r. przesłanki łącznie. W sprawie tego wymogu nie spełniono, dlatego nie uznano skutecznego przekazania zobowiązania rolnośrodowiskowego, nowy posiadać otrzymał płatność na 2012 r. jako nowe zobowiązanie rolnośrodowiskowe.

Wskazano następnie w uzasadnieniu, że obecnie podstawą prawną określającą warunki i tryb udzielania producentom rolnym płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych jest rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objęty Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. Nr..,zwane dalej rozporządzeniem rolno środowiskowym), wydane na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 29 ust. 1 pkt 1 i ust. 1a ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. z 2013 r. poz. 173).

Zgodnie bowiem z § 46 tego rozporządzenia rolnosrodowiskowego do przyznawania i zwrotu płatności rolnośrodowiskowej w sprawach objętych postępowaniami wszczętymi i niezakończonymi ostateczną decyzją przed dniem wejścia w życie niniejszego rozporządzenia, bądź zakończonymi ostateczną decyzją wydaną na podstawie dotychczasowych przepisów, które zostały wznowione od dnia wejścia w życie niniejszego rozporządzenia - stosuje się przepisy rozporządzenia, o którym mowa w § 58, tj. rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (

Zgodnie z § 39 ust. 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego, płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi, jeżeli rolnik nie realizuje całego zobowiązania rolnośrodowiskowego, w szczególności w związku z niesporządzeniem planu działalności rolnośrodowiskowej albo sporządzeniem go niezgodnie z wymogami określonymi w rozporządzeniu, lub nie spełnia innych warunków przyznania płatności rolnośrodowiskowej określonych w rozporządzeniu.

Zgodnie z § 39 ust. 2 rozporządzenia rolnośrodowiskowego, płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi również w przypadku, gdy rolnik m.in. zmniejszył powierzchnię użytków rolnych, na których powinien realizować zobowiązanie rolnośrodowiskowe, przy czym zwrotowi podlega ta część płatności, która została przyznana do działki rolnej objętej zmniejszeniem (pkt 2) lub nie złożył wniosku o przyznanie kolejnej płatności rolnośrodowiskowej za realizację danego wariantu albo informacji, o której mowa w § 23 ust. 3, przy czym zwrotowi podlega ta część płatności, która została przyznana za realizację tego wariantu (pkt 4).

Z powyższego wynika, że podstawową zasadą jest, że w przypadku zaprzestania realizacji podjętego zobowiązania producent rolny zobowiązany jest do zwrotu wcześniej udzielonej pomocy. W powyższej sprawie bezspornym jest, że skarżący zaprzestał realizacji zobowiązania podjętego na mocy decyzji (Nr (...)) z dnia (...).06.2011 r.

Wskazano w uzasadnieniu, że od zasady tej (zwrotu udzielonej pomocy) ustawodawca wprowadził wyjątki wymienione w art. 47 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 ustanawiające szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz.U.UE.L2006.365.15). Zgodnie z nim: Państwa członkowskie mogą uznać w szczególności następujące kategorie siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności, w których nie będą wymagać częściowego lub pełnego zwrotu pomocy otrzymanej przez beneficjenta:

śmierć beneficjenta;

długotrwała niezdolność beneficjenta do wykonywania zawodu;

wywłaszczenie dużej części gospodarstwa, jeśli takiego wywłaszczenia nie można było przewidzieć w dniu podjęcia zobowiązania;

katastrofa naturalna poważnie dotykająca grunty gospodarstwa;

wypadek powodujący zniszczenie budynków dla zwierząt gospodarskich;

choroba epizootyczna dotykająca część lub całość należącego do rolnika żywego inwentarza.

Przy czym w ust. 2 art. 47 tego rozporządzenia wskazano, że przypadki siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności są zgłaszane przez beneficjenta lub przez upoważnioną przez niego osobę na piśmie właściwemu organowi, wraz z odpowiednimi dowodami wystarczającymi dla właściwych organów, w ciągu 10 dni roboczych od dnia, w którym beneficjent lub upoważniona przez niego osoba są w stanie dokonać tej czynności.

Ponadto wskazano w uzasadnieniu, że inną niż wymienione w przepisach rozporządzenia nr 1974/2006 kategorią siły wyższej lub wyjątkową okolicznością w przypadku wystąpienia której zwrot pomocy nie jest wymagany, jest:

wywłaszczenie części nieruchomości, jeżeli takiego wywłaszczenia nie można było przewidzieć w dniu rozpoczęcia realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego, uniemożliwiające dalszą realizację tego zobowiązania;

zmiana zasięgu obszarów objętych programami działań mającymi na celu ograniczenie odpływu azotu ze źródeł rolniczych na obszarach szczególnie narażonych lub zmiana tych obszarów;

utrata posiadania gruntów rolnych, na których powinno być realizowane zobowiązanie rolnośrodowiskowe, w wyniku scalenia gruntów dokonanego na podstawie przepisów o scalaniu i wymianie gruntów;

wystąpienie okoliczności określonych w § 7 ust. 2 lub 3 - w przypadku pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 4 lub 5;

śmierć posiadanego przez rolnika zwierzęcia rasy lokalnej, za którą rolnik nie ponosi odpowiedzialności - w przypadku realizacji pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 7;

usunięcie posiadanego przez rolnika zwierzęcia rasy lokalnej z programu ochrony zasobów genetycznych danej rasy z przyczyn niezależnych od rolnika - w przypadku realizacji pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 7.

określenie obszaru, na którym dotychczas było realizowane zobowiązanie rolnośrodowiskowe, jako obszaru zagrożonego erozją wodną o którym mowa w przepisach o minimalnych normach - w przypadku realizacji pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 8;

inna okoliczność, której nie można było przewidzieć w dniu rozpoczęcia realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego, mająca wpływ na realizację zobowiązania rolnośrodowiskowego i będąca wynikiem przyczyn niezależnych od rolnika (§ 45 rozporządzenia rolnośrodowiskowego).

Podniesiono w tym kontekście, że dla zniesienia obowiązku zwrotu nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności niezbędnym jest, więc po pierwsze wystąpienie którejś z wskazanych powyżej okoliczności. Niemniej samo wystąpienie siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności jest jednak niewystarczające do tego, aby wyłączyć obowiązek zwrotu płatności. O wystąpieniu którejś z powyższych okoliczności rolnik winien poinformować - na piśmie - właściwy organ w terminie 10 dni od dnia, w którym jest on w stanie dokonać tej czynności.

W sprawie skarżący przedłożył dokumenty medyczne, z których, zdaniem organu wynika, że u skarżącego od roku 2012 występowały problemy zdrowotne, co mogłoby stanowić okoliczność uniemożliwiającą kontynuowanie podjętego zobowiązania rolnośrodowiskowego - jako długotrwała niezdolność beneficjenta do wykonywania zawodu bądź też jako inna okoliczność, której nie można było przewidzieć w dniu rozpoczęcia realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego, mająca wpływ na realizację zobowiązania rolnośrodowiskowego i będąca wynikiem przyczyn niezależnych od rolnika.

Niemniej dla zniesienia obowiązku zwrotu nienależnie pobranych środków, jak już wyżej wskazano muszą być spełnione łącznie dwie przesłanki. Nie tylko wystąpienie określonego zdarzenia, ale również powiadomienie o tym fakcie właściwego organu na piśmie w odpowiednim określonym przepisami prawa terminie, a co nie zostało w przedmiotowej sprawie dopełnione. Po raz pierwszy informacja o złym stanie zdrowia skarżącego została przedłożona dopiero w dniu (...).04.2014 r. (data stempla pocztowego) wraz z odwołaniem od decyzji z dnia (...).03.2014 r. o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji Programu Rolnośrodowiskowego, czyli po upływie 2 lat od kiedy skarżący przerwał zobowiązanie. W dokumentach związanych z przyznaniem płatności innej osobie z tytułu zobowiązania rolnośrodowiskowego skarżącego nie znajduje sie żadna informacja, że powodem przekazania tego zobowiązania były problemy zdrowotne skarżącego.

Dalej wskazano, że w rozpatrywanej sprawie nie zaistniały również przesłanki, o których mowa w art. 80 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina (Dz.U.UE.L 2009.316.65 z późn. zm.), oraz art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 65/2011 skutkujące brakiem obowiązku zwrotu przez skarżącego nienależnie pobranych płatności.

Na podstawie wskazanych przepisów obowiązek zwrotu nienależnej płatności nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwej władzy lub innej władzy oraz jeśli błąd nie mógł w zwykłych okolicznościach zostać wykryły przez rolnika. Jednakże w przypadku, gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem danej płatności, obowiązek zwrotu nienależnej płatności nie występuje wtedy, jeśli o decyzji o zwrocie nie powiadomiono zainteresowanego w terminie 12 miesięcy od płatności.

W tym zakresie podniesiono, że w niniejszej sprawie płatność za lata 2010-2011przekazana na rachunek bankowy skarżącego za lata 2010-2011, nie wynikała z pomyłki ARiMR. Płatność w tej wysokości strona uzyskała na podstawie decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR wydanych po przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym, na podstawie wniosków strony składanych ww. latach, zawierających określone deklaracje.

W skardze do tutejszego Sądu skarżący zarzuciła zaskarżonej decyzji:

1.

naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.: § 29 Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 luty 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013, przez niezastosowanie; § 23 i 25 tego rozporządzenia rolnośrodowiskowego przez zastosowanie

2.

naruszenie przepisów postępowania tj.:

- art. 21 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (tekst pierwotny: Dz. U. z 2007 r. Nr 64, poz. 427) (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 173),w związku z art. 80 i 107 § 3 k.p.a.

W odpowiedzi strona przeciwna wniosła o oddalenie skargi, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko i argumentację w sprawie.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Według art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sądy te sprawują wymiar sprawiedliwości, między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 tej ustawy).

Zakres kontroli administracji publicznej obejmuje również orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art. 3 § 1 w związku z § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm., zwanej dalej, w skrócie, "p.p.s.a."), w tym także na decyzje wydawane przez organy administracji rolnej.

Kryterium legalności przewidziane w art. 1 § 2 ustawy ustrojowej umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego każdej decyzji administracyjnej, względem której stwierdzone zostanie co najmniej jedno z naruszeń prawa wskazanych w art. 145 § 1 p.p.s.a. Z drugiej jednak strony, jeśli okaże się, że skontrolowana decyzja odpowiada prawu, sąd jest zobowiązany skargę oddalić, stosownie do art. 151 p.p.s.a.

Biorąc pod uwagę przytoczone zasady oceny dokonywanej przez sądy administracyjne należy stwierdzić, iż skarga nie mogła być uwzględniona, z następujących przyczyn.

W niniejszej sprawie bezsporne jest, że skarżący przerwał - w 2012 r. - realizację pięcioletniego programu rolnośrodowiskowego, rozpoczętego 15 marca 2010 r. Stało się tak, wobec nieskutecznego przejęcia zobowiązania rolnośrodowiskowego podjętego przez skarżącego, przez inną osobę (braku kontynuacji zobowiązania rolnośrodowiskowego) i nie złożenia przez skarżącego wniosku kontynuacyjnego o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na 2012 rok.

Składając wniosek o przyznanie płatności skarżący potwierdził własnoręcznym podpisem, że znane są mu zasady oraz tryb realizacji płatności oraz, że jest świadomy konsekwencji i sankcji dotyczących niewykonania zobowiązania wynikającego z realizacji programu rolnośrodowiskowego. Tym samym, jak trafnie wskazał organ Agencji, skarżącemu znany był wymóg prowadzenia działalności na niezmienionej powierzchni przez 5 lat trwania zobowiązania rolnośrodowiskowego oraz przepisy dotyczące zasad przekazywania zobowiązań rolnośrodowiskowych, tj. obowiązuje w tym czasie przepisy rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2009 r. Nr 33, poz. 262 ze zm;.dalej rozporządzenie rolnośrodowiskowe z 2009 r.), które w § 23 oraz § 25 uszczegóławiają na jakich warunkach możliwe jest uzyskanie płatności przez nowego posiadacza gruntów rolnych lub stada zwierząt, który zobowiązuje się do kontynuowania zobowiązania podjętego przez przedniego posiadacza.

Zgodnie z nim, aby uznać za skuteczne przejęcie płatności przez przejmującego działki rolne należy spełnić wszystkie określone w § 25 ust. 1-3 tego rozporządzenia rolnośrodowiskowego przesłanki łącznie. 1. Rrolnik przejmujący zobowiązanie powinien złożyć wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej kierownikowi biura powiatowego Agencji. 2. Do wniosku należy dołączyć kopię umowy, na podstawie której nastąpiło przeniesienia posiadania gospodarstwa lub jego części. 3. Należy w tym zakresie dochować 3-miesięcznego terminu przekazania umowy, liczonego od dnia przeniesienia posiadania.

Jak wynika z akt sprawy, decyzją z (...).02.2013 r. Kierownik BP ARiMR we W. odmówił przyznania płatności rolnośrodowiskowej za 2012 rok nowemu (innemu) posiadaczowi, ze względu na brak umowy potwierdzającej przeniesienie posiadania działek rolnych objętych zobowiązaniem rolnośrodowiskowym, realizowanym wcześniej przez skarżącego. W ostatecznej decyzji, nr (...) z dnia (...).01.2009 r., Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR we W., jednoznacznie stwierdzono, iż nie doszło do skutecznego przekazania przedmiotowego zobowiązania rolno środowiskowego.

W tym stanie nie zasadnie są zarzuty skargi naruszenia przepisów rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2009 r. W sprawie nie wystąpiło bowiem skutecznego przekazania zobowiązania rolnośrodowiskowego, na inną osobę, nowy posiadać otrzymał płatność na 2012 r. jako nowe zobowiązanie rolnośrodowiskowe.

Naturalną konsekwencją nieskutecznego przejęcia zobowiązania rolnośrodowiskowego przez inną osobę, a przeto zaprzestania wykonywania tego zobowiązania przez skarżącego, co przejawiało się także brakiem kolejnego wniosku skarżącego o płatności na 2012 r., było przeto wszczęcie przez Kierownika PB ARiMR we W. (z urzędu) postępowania w przedmiocie ewentualnego ustalenia kwoty podlegających zwrotowi należności pobranych w związku z realizacją programu rolnośrodowiskowego, następnie przerwanego.

W przedmiotowej sprawie organy ARiMR dokonały ustaleń w pełni wystarczających do podjęcia niewadliwego rozstrzygnięcia, kierując się rozwiązaniami wynikającymi z prawidłowo wskazanych aktów prawnych, które legły u podstaw wydanych decyzji.

W sprawie należało stosować bez wątpienia przepisy obowiązujące-go rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objęty Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2013 r. poz. 361 z późn. zm.; zwane dalej: rozporządzeniem rolnośrodowiskowym). Nie ma bowiem zastosowania wyjątkowy przepis § 46 tegoż aktu prawnego, który (w związku z treścią § 58) nakazuje stosować niekiedy przepisy poprzedniego rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. Nr 33, poz. 262 z późn. zm.). Trzeba bowiem mieć na uwadze, że informacja organu Agencji z dnia (...).12. 2013 r. o możliwości dokonania zwrotu nienależnie pobranych płatności za 2010 i 2011 r. jak i późniejsze wszczęcie postępowania administracyjnego w tej sprawie (zawiadomienie z (...).01.2014 r.) nastąpiło kiedy obowiązywało już nowe rozporządzenie z 2013 r. (weszło ono wszak w życie 15 marca 2013 r. (§ 59).

Nie trafne są więc zarzuty skargi naruszania postanowień § 23, 25 i 29 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2009 r.

Sytuacje, kiedy płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi, określone zostały w § 39 rozporządzenia z 2013 r. Za Dyrektorem DOR ARiMR wypada w pierwszej kolejności podkreślić znaczenie rozwiązania przyjętego w § 39 ust. 2 pkt 2 i 4, stosownie do których płatność podlega zwrotowi między innymi wówczas, gdy rolnik nie złożył wniosku o przyznanie kolejnej płatności rolnośrodowiskowej za realizację danego wariantu albo informacji, o której mowa w § 23 ust. 3.

Uwzględnienia wymaga ponadto powinność informowania Agencji przez beneficjenta o każdym fakcie, który ma wpływ na przyznanie, przedłużanie, korzystanie lub dalsze wypłacanie płatności rolnośrodowiskowej, wynikająca z zapisów pomieszczonych w części XI wniosku. W świetle przytoczonych przepisów i dodatkowych zobowiązań przyjmowanych przez rolnika składającego pierwotny wniosek o płatność rolnośrodowiskową jest oczywiste, iż w razie zaprzestania realizacji programu bez poinformowania organów Agencji o przyczynach tego stanu, istnieje - co do zasady - podstawa do wydania decyzji określającej wysokość kwoty pobranych płatności przypadających do zwrotu.

Zarówno wspólnotowy, jak i rodzimy prawodawca przewidział oczywiście sytuacje, których wystąpienie wykluczy możliwość żądania przez organy zwrotu płatności.

Zważywszy na okoliczności rozpoznawanej sprawy, podkreślenia wymaga, że nie zachodzą żadne okoliczności tego typu wskazane w § 39 ust. 4 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r., przepisu odsyłającego do art. 44 ust. 3 (między innymi) rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1974/2006. W niniejszym przypadku nie chodzi przecież "o niewielkie zmiany w sytuacji gospodarstwa", do czego nawiązuje ostatnio wskazany przepis wspólnotowy.

Ze względu na powoływanie się przez skarżącego na problemy zdrowotne, które powodowały kilkukrotne hospitalizacje w (...) r. i (...) r. oraz wydanie orzeczenia o czasowym inwalidztwie ((...) r.), potencjalnie wchodzić mogły w rachubę - co zauważył też dyrektor DOR ARiMR w uzasadnieniu kontrolowanej przez Sąd decyzji - zaistnienie siły wyższej (lub innej wyjątkowej okoliczność), w rozumieniu art. 47 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1974/2006 lub § 45 rozporządzenia rolnośrodowiskowego,. chodziłoby zwłaszcza o "długotrwałą niezdolność beneficjenta do wykonywania zawodu" (art. 47 ust. 1 lit. "a" rozporządzenia Nr 1974/2006) lub o "inną okoliczność, której nie można było przewidzieć w dniu rozpoczęcia realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego, mająca wpływ na realizację zobowiązania rolnośrodowiskowego i będąca wynikiem przyczyn niezależnych od rolnika" (§ 45 pkt 8 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r.).

W pełni należy się jednak zgodzić ze stanowiskiem organów, że w realiach tej konkretnej sprawy przesądzające znaczenie ma wymóg pisemnego powiadomienia organu o przyczynie zaprzestania realizacji podjętego programu rolnośrodowiskowego. Tego wymogu skarżący zaś nie spełnił, bowiem w aktach administracyjnych sprawy brak takiego powiadomienia. Z twego powody w sprawie nie można rozważyć zastosowania art. 75 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009.

Jak wskazał organ Agencji, po raz pierwszy informacja o złym stanie zdrowia skarżącego została przedłożona dopiero w dniu (...).04.(...) r. (data stempla pocztowego) wraz z odwołaniem od decyzji z dnia (...).03.2014 r. o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji Programu Rolnośrodowiskowego, czyli po upływie 2 lat od kiedy skarżący przerwał zobowiązanie. Ponadto w dokumentach związanych z przyznaniem płatności innej osobie z tytułu zobowiązania rolno środowiskowego skarżącego, nie znajduje sie żadna informacja, że powodem przekazania tego zobowiązania były problemy zdrowotne skarżącego.

W rozpatrywanej sprawie nie zaistniały również przesłanki, o których mowa w art. 80 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. oraz art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 65/2011, skutkujące brakiem obowiązku zwrotu przez skarżącego nienależnie pobranych płatności.

Na podstawie wskazanych przepisów obowiązek zwrotu nienależnej płatności nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwej władzy lub innej władzy oraz jeśli błąd nie mógł w zwykłych okolicznościach zostać wykryły przez rolnika. Jednakże w przypadku, gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem danej płatności, obowiązek zwrotu nienależnej płatności nie występuje wtedy, jeśli o decyzji o zwrocie nie powiadomiono zainteresowanego w terminie 12 miesięcy od płatności.

Jak już wskazał organ Agencji, w sprawie płatność przekazana na rachunek bankowy skarżącego za lata 2010-2011, nie wynikała z pomyłki ARiMR. Płatność w tej wysokości strona uzyskała na podstawie decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR, wydanych na podstawie wniosków strony, zawierających określone deklaracje.

W kontekście wszystkich poczynionych uwag nie można przyjąć, że skarżący zachował wszystkie wymogi, które skutkowałyby zniesieniem obowiązku zwrotu otrzymanej płatności rolnośrodowiskowej na 2010 i 2011 r.

Słusznie, w konsekwencji takiej oceny, zastosowały organy przepis art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji, przewidujący decyzyjny tryb ustalania nienależnych pobranych płatności.

W konkluzji należy stwierdzić, iż zaskarżona decyzja odpowiada prawu, co obligowało Sąd do oddalenia skargi, stosownie do dyspozycji art. 151 p.p.s.a.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.