III SA/Wr 196/19 - Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu

Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 3098677

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 17 października 2019 r. III SA/Wr 196/19

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący:.

Sędziowie: Sędziowie: WSA Barbara Ciołek (spr.), NSA Anna Moskała.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 17 października 2019 r. sprawy ze skargi "A" S.A. we W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we W. z dnia (...) kwietnia 2019 r., nr (...) w przedmiocie ustalenia kosztów postępowania egzekucyjnego

1. uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie organu I instancji z dnia (...) lutego 2019 r.;

2. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we W. na rzecz strony skarżącej kwotę (...) (słownie: (...)) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Uzasadnienie faktyczne

Zaskarżonym postanowieniem na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 i art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 z późn. zm., dalej: k.p.a.) oraz art. 64c § 1 i § 7 i art. 64 § 1 pkt 4, § 2, § 4, § 6, § 7, § 9 pkt 2 i § 10 w związku z art. 18 ustawy

z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2018 r., poz. 1314 z późn. zm., dalej: u.p.e.a.), po rozpatrzeniu zażalenia "A". z siedzibą we W. (dalej jako: strona skarżąca, spółka, zobowiązana) z (...) marca 2019 r. na postanowienie Naczelnika D. Urzędu Skarbowego we W. (dalej jako: organ egzekucyjny, organ I instancji) z (...) lutego 2019 r. nr (...) wydane w sprawie ustalenia kosztów postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec spółki na łączną kwotę (...) zł i obciążenia nimi zobowiązanej, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej we W. (dalej jako: DIAS, organ II instancji) utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji.

Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia oraz z akt sprawy wynika, że organ egzekucyjny prowadził wobec majątku spółki postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułu wykonawczego z dnia (...) stycznia 2019 r., obejmującego zaległości z tytułu podatku od towarów i usług za okres od 1 do 30 listopada 2018 r. w kwocie (...) zł należności głównej.

W toku postępowania zawiadomieniem z dnia (...) stycznia 2019 r. nr (...) dokonano zajęcia wierzytelności pieniężnej z tytułu nadwyżki w kwocie (...) zł przekazanej w dniu (...) stycznia 2019 r. przez Bank (...) na zajęcie egzekucyjne nr (...). Zawiadomienie o dokonanym zajęciu doręczono dłużnikowi zajętej wierzytelności (Naczelnikowi Urzędu) w dniu (...) stycznia 2019 r., natomiast spółce wraz z odpisem tytułu wykonawczego w dniu (...) stycznia 2019 r. Dokonanie czynności egzekucyjnej polegającej na doręczeniu spółce odpisu tytułu wykonawczego spowodowało naliczenie przez organ egzekucyjny opłaty manipulacyjnej w wysokości (...) zł.

Następnie na podstawie zawiadomień z dnia (...) stycznia 2019 r. organ egzekucyjny dokonał kolejnych zajęć u Naczelnika Urzędu wierzytelności pieniężnych z tytułu nadwyżki, za które nie naliczył opłat.

Zawiadomieniem z dnia (...) stycznia 2019 r. nr (...) organ egzekucyjny za pomocą środków komunikacji elektronicznej (aplikacja (...)) dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego spółki w (...) S.A. Zajęcie zostało doręczone bankowi w dniu (...) stycznia 2019 r., natomiast zobowiązanej w dniu (...) stycznia 2019 r.

W wyniku dokonania skutecznego zajęcia rachunku bankowego organ egzekucyjny naliczył opłatę za czynność w wysokości (...) zł.

Dnia (...) lutego 2019 r. zawiadomieniem nr (...) organ egzekucyjny za pomocą środków komunikacji elektronicznej (aplikacja (...)) dokonał zajęcia rachunku bankowego strony skarżącej w (...) S.A. Zajęcie zostało doręczone bankowi w dniu

(...) lutego 2019 r., natomiast zobowiązanej w dniu (...) lutego 2019 r. W wyniku dokonania skutecznego zajęcia rachunku bankowego organ egzekucyjny naliczył opłatę za czynność w wysokości (...) zł.

Następnie w tym samym dniu organ egzekucyjny za pomocą środków komunikacji elektronicznej (aplikacja O) dokonał 11 zajęć rachunków bankowych Spółki (wymienionych szczegółowo na str. 3 uzasadnienia zaskarżonego postanowienia), za które nie naliczył opłat. Jednocześnie organ I instancji dokonał także zajęcia innych wierzytelności pieniężnych z tytułu dostaw, robót, towarów, usług i innych wierzytelności u 62 dłużników zajętej wierzytelności (wymienionych szczegółowo na str. 3-5 uzasadnienia zaskarżonego postanowienia). Organ egzekucyjny nie naliczył opłat za te zajęcia.

W wyniku zastosowanych środków egzekucyjnych organ egzekucyjny wyegzekwował: należność główną w kwocie (...) zł, odsetki w kwocie (...) zł i koszty egzekucyjne w kwocie (...) w całości w dniu (...) lutego 2019 r. postępowanie egzekucyjne zostało zakończone.

Pismem z dnia (...) lutego 2019 r. organ I instancji zawiadomił stronę skarżącą o wysokości kosztów egzekucyjnych powstałych w toku postępowania egzekucyjnego.

Następnie postanowieniem z dnia (...) lutego 2019 r. organ egzekucyjny ustalił koszty postępowania egzekucyjnego na łączną kwotę (...) zł i obciążył nimi spółkę. W uzasadnieniu powołując stosowne przepisy prawa wyjaśnił zasady naliczania poszczególnych kosztów egzekucyjnych.

Pismem z dnia (...) marca 2019 r. spółka wniosła zażalenie na to postanowienie, żądając jego uchylenia w całości i zwrot nienależnych kosztów egzekucyjnych na rachunek bankowy. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzuciła naruszenie prawa materialnego poprzez błędne zastosowanie przepisów art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a., a w konsekwencji ustalenie kosztów egzekucyjnych w oparciu o przepisy, których niezgodności z konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (dalej: Konstytucja) orzekł Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14. Zarzuciła ponadto, naruszenie art. 2 i art. 7 w zw. z art. 190 ust. 1 Konstytucji, zasad praworządności, pogłębiania zaufania i prawdy obiektywnej przy prowadzeniu postępowania (art. 6, art. 7 i art. 8 k.p.a.), poprzez nieuwzględnienie przy wydaniu postanowienia wskazanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego.

DIAS utrzymując postanowienie organu I instancji w mocy, przywołał regulacje art. 18, art. 64c § 1, art. 64 § 1, art. 64 § 4, art. 64 § 6, § 7, § 10 oraz art. 64 § 9 pkt 2 u.p.e.a. i wyjaśnił, że treść tych przepisów nie pozostawia wątpliwości, iż z tytułu wykonanych czynności egzekucyjnych po stronie organu egzekucyjnego powstał obowiązek pobrania opłat w określonej w nich wysokości.

Wskazał, że pierwszą czynnością egzekucyjną było zajęcie wierzytelności pieniężnej z tytułu nadwyżki w kwocie (...) zł przekazanej przez bank (...) S.A. na inne zajęcie, czego konsekwencją było naliczenie na podstawie art. 64 § 6 u.p.e.a. opłaty manipulacyjnej w wysokości (...) zł. Kolejne koszty egzekucyjne na które złożyły się opłaty za czynności egzekucyjne (art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.) powstałe w związku ze skutecznym zajęciem za pomocą środków komunikacji elektronicznej (aplikacja O) rachunku bankowego w (...) S.A. (opłata w wysokości (...) zł) i (...) S.A. (opłata w wysokości (...) zł).

Podniósł jednocześnie, że organ I instancji w celu wyegzekwowania należności objętej tytułem wykonawczym w dniu (...) lutego 2019 r. za pomocą środków komunikacji elektronicznej (aplikacja O) dokonał szeregu zajęć wierzytelności z rachunków bankowych wielu zajęć innej wierzytelności pieniężnej z tytułu dostaw robót, towarów, usług i innych wierzytelności.

W ocenie DIAS przedmiotowe koszty egzekucyjne zostały naliczone zgodnie z przepisami u.p.e.a, a ich naliczenie było wynikiem dokonanych, w toku prowadzenia postępowania egzekucyjnego wobec zobowiązanej, czynności egzekucyjnych zmierzających do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego.

Odnosząc się do podniesionej w zażaleniu kwestii pobrania nadmiernych kosztów egzekucji oraz możliwości zagrożenia dla płynności finansowej spółki wskutek ich pobrania, organ odwoławczy wskazał, że przedmiotem oceny przez Trybunał Konstytucyjny w sprawie SK 31/14 był art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zakresie braku określenia maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne przy zajęciu wierzytelności pieniężnych oraz art. 64 § 6 u.p.e.a. w zakresie braku określenia maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej.

Skutkiem orzeczenia Trybunału nie jest jednak wyeliminowanie z porządku prawnego podstawy prawnej do orzekania o wysokości kosztów egzekucyjnych na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. z zastosowaniem procentowego sposobu obliczania opłaty za dokonanie czynności egzekucyjnej i opłaty manipulacyjnej w odniesieniu do kwoty egzekwowanych należności. Podstawa do takiego postępowania organu egzekucyjnego pozostała, natomiast stosowanie tych przepisów nie może prowadzić do przekroczenia maksymalnego rozsądnego pułapu, który w pierwszej kolejności powinien być wyznaczony przez ustawodawcę. DIAS podniósł, że do dnia dzisiejszego zmiana przepisów prawnych w tym zakresie nie została wprowadzona. Zatem dokonując oceny zgodności z prawem tak ustalonej wysokości tych kosztów, organ egzekucyjny działa w obszarze nieunormowanym przez ustawodawcę.

Wskazał, że w stosunku do opłaty manipulacyjnej, a także w stosunku do opłaty za zajęcie innych wierzytelności u.p.e.a. nie określa maksymalnej jej wysokości, jedynie minimalną. W celu wyegzekwowania dochodzonej od spółki należności w wysokości (...) zł organ egzekucyjny nie tylko dokonał doręczenia odpisu tytułu wykonawczego ale również poszukiwał majątku i w całym procesie egzekucji dokonał 8 zajęć wierzytelności pieniężnej u Naczelnika US, 13 zajęć rachunków bankowych oraz 62 zajęć innych wierzytelności pieniężnych z tytułu dostaw, robót, towarów, usług i innych wierzytelności u różnych dłużników zajętej wierzytelności. Zdaniem organu odwoławczego w tym kontekście nieuzasadnionym, z uwagi na naruszenie dyscypliny finansów publicznych byłoby biorąc pod uwagę maksymalną skuteczność egzekucji, a także zapewnienie funkcji fiskalnej obniżenie kosztów egzekucyjnych, tj. opłaty manipulacyjnej i opłat za zajęcie innej wierzytelności do minimalnych stawek określonych w ustawie egzekucyjnej (1,40 zł za opłatę manipulacyjną, 4,20 zł za zajęcie innej wierzytelności).

Reasumując organ II instancji stwierdził, że naliczone przez organ egzekucyjny koszty egzekucyjne w łącznej wysokości (...) zł zostały naliczone w sposób zgodny z przepisami prawa i nie są nadmiernie wygórowane, mając na uwadze nakład pracy organu egzekucyjnego poczyniony w dążeniu do wyegzekwowania należności oraz fakt, że koszty egzekucyjne mają zapewnić funkcjonowanie aparatu egzekucyjnego.

Z postanowieniem DIAS nie zgodziła się spółka i wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie:

1) prawa materialnego poprzez błędne zastosowanie przepisów art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 i § 8 u.p.e.a., a w konsekwencji ustalenie kosztów egzekucyjnych w oparciu o przepisy, o których niezgodności z Konstytucją orzekł Trybunał Konstytucyjny w wyroku SK 31/14 z dnia 28 czerwca 2016 r.;

2) art. 2 i art. 7 w zw. z art. 190 ust. 1 Konstytucji poprzez nieuwzględnienie przy wydawaniu ww. postanowień zarówno przez organ I jak i II instancji wskazanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego,

3) naruszenia zasad praworządności, pogłębiania zaufania i prawdy obiektywnej przy prowadzeniu postępowania przez organ administracji publicznej, tj. art. 6, art. 7 i art. 8 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez nieuwzględnienie przy wydawaniu ww. postanowienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego.

W oparciu o podniesione wobec zaskarżonego postanowienia zarzuty strona wniosła na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz lit. c i art. 135 p.p.s.a. o:

1) Uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia DIAS z dnia (...) kwietnia 2019 r.

2) Uchylenie w całości postanowienia organu I instancji z dnia (...) lutego 2019 r.

3) Zasądzenie od organu na rzecz strony skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

W uzasadnieniu spółka podniosła, że podczas prowadzonego przez organ I instancji postępowania egzekucyjnego doszło do całkowitego zaspokojenia się wierzyciela. Wskazała, że w żaden sposób nie utrudniała przeprowadzenia egzekucji i współpracowała z organem egzekucyjnym w celu jak najszybszego zaspokojenia wierzyciela.

Następnie podniosła, że pobranie w sprawie kosztów egzekucyjnych w łącznej wysokości (...) zł było nieuzasadnione, gdyż organ egzekucyjny nie wskazał jakie konkretnie koszty i wydatki miały wpływ na powstanie tych kosztów. Spółka żadną miarą nie może ustalić jaka zajętość organu i związane z nią koszty przekładałyby się na pobraną przezeń kwotę. Organ nie musiał podejmować innych, bardziej czasochłonnych i skomplikowanych formalnie kroków w celu wyegzekwowania należności, wystarczające było bowiem zajęcie rachunku bankowego. W ocenie strony skarżącej w przedmiotowej sprawie zachwiana została racjonalna zależność między wysokością opłat w postępowaniu egzekucyjnym, a czynnościami organu egzekucyjnego, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone. Brak określenia górnej granicy opłat egzekucyjnych oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, że w przypadku należności o znacznej wysokości następuje całkowite zerwanie związku między świadczeniem organu a wysokością ponoszonych opłat.

Spółka podniosła ponadto, że pobrana kwota kosztów egzekucyjnych nie tylko stanowi dla niej dodatkową karę finansową ale również stanowi poważne zagrożenie dla jej płynności finansowej. Uwzględnienie argumentów wskazanych przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku SK 31/14 powinno w ocenie strony skarżącej doprowadzić do obciążenia jej zdecydowanie niższymi kosztami egzekucji administracyjnej. Organy winny wykazać, że ustalone koszty egzekucyjne, są adekwatne do poniesionego nakładu pracy, efektywności działań, poziomu skomplikowania i długotrwałości postępowania egzekucyjnego.

W odpowiedzi na skargę DIAS podtrzymał zajmowane w tej sprawie stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga okazała się uzasadniona. Zgodnie z treścią art. 64c § 1 u.p.e.a., opłaty, o których mowa w art. 64 § 1 i 6 oraz w art. 64a, wraz z wydatkami poniesionymi przez organ egzekucyjny stanowią koszty egzekucyjne. Koszty egzekucyjne, z zastrzeżeniem § 2-4, obciążają zobowiązanego.

Stosownie do treści art. 64 § 1 u.p.e.a., w egzekucji należności pieniężnych, organ egzekucyjny pobiera za czynności egzekucyjne opłaty. Za zajęcie innych niż wymienione w pkt 2 i 3 tego przepisu zajęcie wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych - 5% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 4 zł 20 gr (art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.) Obowiązek uiszczenia opłaty za zajęcie wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych u dłużnika zajętej wierzytelności powstaje z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu (art. 64 § 9 pkt 2 u.p.e.a.).

Zgodnie z art. 64 § 4 u.p.e.a. opłaty te pobiera się tylko raz w toku postępowania egzekucyjnego, chociażby takie same czynności były następnie ponawiane.

Z kolei art. 64 § 6 u.p.e.a. stanowi, że organ egzekucyjny pobiera opłatę manipulacyjną z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych. Opłata wynosi 1% kwoty egzekwowanych należności pieniężnych objętych każdym tytułem wykonawczym, nie mniej jednak niż 1 zł 40 gr. W podstawie obliczenia opłaty uwzględnia się również odsetki z tytułu niezapłacenia należności w terminie przypadające w dniu wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej powstaje z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Jeżeli pierwszą czynnością egzekucyjną jest zajęcie wierzytelności pieniężnej lub innego prawa majątkowego u dłużnika zajętej wierzytelności, obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej powstaje równocześnie z obowiązkiem uiszczenia opłaty za zajęcie. (§ 10). Przepis art. 64b § 1 pkt 1 przewiduje, że wydatkami egzekucyjnymi są koszty faktycznie poniesione przez organ egzekucyjny w związku z prowadzeniem egzekucji, a w szczególności na opłacenie przejazdu i delegacji poborcy lub egzekutora.

Sąd zauważa, że obie strony postępowania odwołują się do wyroku TK z 28 czerwca 2016 r. (31/14), przy czym organ nie negując stanowiska TK wskazuje, że na moment orzekania o kosztach przepisy nie zostały zmienione, a tym samym organ egzekucyjny nie miał podstaw do ich niezastosowania. W praktyce według organu oznacza to, że przepisy nie wiążą wysokości naliczonych opłat z rzeczywistymi kosztami ponoszonymi przez organ egzekucyjny w związku z podjętymi działaniami.

Sąd nie kwestionuje, że przepisy w swojej treści pozostają niezmienione, jednak Sąd podziela stanowisko strony, że ocena legalności zaskarżonego rozstrzygnięcia musi niewątpliwie uwzględniać stanowisko wyrażone przez TK

w wyroku z 28 czerwca 2016 r. (31/14). TK, którego orzeczenia, na mocy art. 190 ust. 1 Konstytucji RP, mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, a TK stwierdził w nim m.in., że:

- art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji;

- art. 64 § 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji.

W uzasadnieniu wyroku (pkt 4.3.) Trybunał wskazał, że nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych), jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, także opłat. W tym sposobie określania wysokości danin publicznych, uwzględniając obiektywny wymiar danej opłaty, co do zasady nie bierze się pod uwagę sytuacji indywidualnego podmiotu, który te opłaty uiszcza. Stawki stosunkowe są obciążeniem proporcjonalnym do wysokości konkretnej kwoty podlegającej egzekucji. Tak określona wysokość opłaty egzekucyjnej może nie być w pełni adekwatna do nakładu pracy organu egzekucyjnego i stopnia skuteczności jego działań w konkretnej egzekucji. Jest to jednak sytuacja konstytucyjnie dopuszczalna. W tym zakresie ustawodawca ma bowiem znaczną swobodę regulacyjną. Z samej też istoty opłat wynika, że nie zawsze wiążą się one z ekwiwalentnym świadczeniem podmiotu publicznego. Swoboda ustawodawcy określania wysokości opłat nie jest jednak nieograniczona. Problematyka wysokości opłat w egzekucji jest bowiem nierozerwalnie związana z zapewnieniem właściwej równowagi między interesem państwa, polegającym na otrzymaniu zwrotu wydatków za przeprowadzone postępowanie egzekucyjne, a ochroną podmiotów przed nadmiernym fiskalizmem państwa. Bez wątpienia wysokość i zasady pobierania tych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić finansowanie aparatu egzekucyjnego. Funkcja fiskalna opłat w egzekucji powinna polegać na uzyskaniu częściowego przynajmniej zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu. Istotne jest jednak zachowanie przez ustawodawcę racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone.

W przeciwnym razie rola tych opłat sprowadza się do swoistej kary z tytułu niewykonania określonego obowiązku, co jest niespójne z podstawowym celem postępowania egzekucyjnego, za który należy uznać wykonanie przez dłużnika ciążącego na nim obowiązku. TK motywował, że mechanizm ustalania opłaty stosunkowej z wyznaczoną górną jej granicą gwarantuje, że wartość wyznaczona kwotowo zakreśla maksymalny pułap opłaty i dzięki temu limituje kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością. W ocenie TK, brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. W ujęciu materialnym stają się więc obciążeniem podatkowym. Wyjaśniając skutki swojego orzeczenia, TK wskazał, że dla właściwej jego realizacji w rozpatrzonej sprawie konieczna będzie interwencja ustawodawcy, który powinien, w granicach norm konstytucyjnych i z uwzględnieniem wniosków wynikających z wyroku Trybunału, określić maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, o której mowa w art. 64 § 6 u.p.e.a., ale także maksymalną wysokość innych opłat egzekucyjnych, przeciwko którym można wysunąć zarzuty podobne do rozpatrzonych w sprawie. Wspomnianej interwencji ustawodawca dotychczas nie podjął, nie mniej jednak, organy rozstrzygające o wysokości kosztów egzekucyjnych zobowiązane były uwzględnić stanowisko TK.

Warto również wskazać, że w wyroku z dnia z dnia 4 listopada 2016 r. Naczelny Sąd Administracyjny w sprawie o sygn. akt II FSK 204/14 (www.orzeczenia.nsa.gov.pl) ustosunkowując się do skutków prawnych omawianego wyroku Trybunału Konstytucyjnego (sygn. akt SK 31/14), w sposób jednoznaczny wskazał, że zarówno w doktrynie, jak i orzecznictwie sądowym ugruntowany jest pogląd, że pozbawienie przepisu stanowiącego podstawę rozstrzygnięcia domniemania konstytucyjności rodzi po stronie sądów administracyjnych obowiązek uwzględnienia wyroku Trybunału (analogiczne stanowisko NSA zajął w wyrokach:

z dnia 30 marca 2017 r., sygn. akt II FSK 579/15 i z dnia 7 czerwca 2017 r., sygn. akt II FSK 1484/15). W piśmiennictwie przeważa pogląd, że jeżeli w toku postępowania sądowoadministracyjnego zapadnie wyrok o niekonstytucyjności normy, na której oparto decyzję administracyjną, istnieje konieczność uchylenia takiej decyzji (np. R. Hauser, J. Trzciński, Prawotwórcze znaczenie orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, wyd. 2, Warszawa 2010, s. 50; także M. Safjan, Skutki prawne orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego, PiP 2003, nr 3, s.15-16).

Zdaniem Sądu, w rozpatrywanej sprawie organy nieprawidłowo pominęły, że TK jednoznacznie zanegował dopuszczalność całkowitego zerwania związku między świadczeniem czynności organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tychże czynności opłat. TK podkreślił, że - w takich sytuacjach - opłaty te nie są formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy podmiotu obciążonego kosztami stają się jedynie sankcją pieniężną. Mimo tak jednoznacznego stanowiska TK, organ I instancji w ogóle nie rozważył adekwatności wysokości ustalonych kosztów (opłat) egzekucyjnych do stopnia skomplikowania (czasochłonności...) podejmowanych przez organ egzekucyjny czynności. Natomiast DIAS, jako organ odwoławczy, to zaakceptował, jako zgodne z prawem, co jest oczywiście nieprawidłowe.

Organ II instancji nie odniósł się w żaden sposób do współmierności wysokości ustalonych kosztów egzekucyjnych, względem poziomu złożoności podejmowanych przez organ egzekucyjny czynności i nakładu pracy tego organu przy egzekwowaniu należności. Podniósł jedynie, że nieuzasadnionym byłoby obniżenie kosztów egzekucyjnych, tj. opłaty manipulacyjnej i opłat za zajęcie innej wierzytelności do minimalnych stawek określonych w ustawie egzekucyjnej.

W odniesieniu natomiast do opłat za czynności egzekucyjne powstałe w związku z zajęciem rachunków bankowych spółki w (...) S.A. (opłata w wysokości (...) zł) i (...) S.A. (opłata w wysokości (...) zł), DIAS nie wyjaśnił w jaki sposób naliczone wysokości opłat są adekwatne do poczynionych nakładów pracy. Wywodził jedynie, że koszty te nie są nadmiernie wygórowane.

W tym miejscu należy zwrócić uwagę, że zajęcie rachunków bankowych nie należy do kosztownych oraz czasochłonnych czynności egzekucyjnych bowiem dokonanie zajęć rachunków bankowych odbyło się za pomocą środków komunikacji elektronicznej (aplikacja O).

Słusznie zatem zauważa strona skarżąca, że w przedmiotowej sprawie zachwiana została racjonalna zależność między wysokością opłat w postępowaniu egzekucyjnym, a czynnościami organu, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone.

Należy wskazać, że koszty egzekucyjne mają zapewnić funkcjonowanie aparatu egzekucyjnego. Funkcja fiskalna powinna polegać na uzyskaniu (przynajmniej częściowego) zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu. Jednakże organ powinien mieć na uwadze, że z punktu widzenia fundamentalnej zasady demokratycznego państwa prawnego istotne jest zachowanie racjonalnej zależności pomiędzy wysokością tych kosztów a czynnościami organów, za podjęcie których zostały naliczone. Wszystko powinno się odbywać w ramach i przy uwzględnieniu okoliczności konkretnego stanu faktycznego danej sprawy.

Organy stosując prawo powinny tak określać wysokość kosztów egzekucyjnych, aby ustrzec się przed zarzutem naruszenia standardów określonych w powołanym wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Uściślając, nie powinno dojść do pozyskania dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych.

Jeżeli do czasu ponownego rozpatrzenia sprawy przez organ ustawodawca, celem zrealizowania wskazań Trybunału Konstytucyjnego, nie uchwali właściwych przepisów, to organ sam będzie musiał tak rozstrzygnąć zagadnienie kosztów, aby przystawało to do wzorców konstytucyjnych wynikających z art. 2, art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji. Powyższe stanowisko jest zgodne z poglądami sformułowanymi przez Naczelny Sąd Administracyjny m.in. w wyroku z dnia 4 listopada 2016, sygn. akt II FSK 1047/16, a także przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w prawomocnym wyroku z dnia 5 lipca 2017 r., sygn. akt III SA/Wr 420/17, oraz Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 10 października 2017 r., sygn. akt 1061/16 i w wyroku z 13 marca 2018 r., sygn. akt III SA/Wa 1968/17.

Reasumując, w ocenie Sądu, w sprawie, nie wykazano związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat.

Mając na uwadze powyższe, Sąd - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c/ ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 z późn. zm.) - orzekł jak w pkt I sentencji wyroku. O kosztach postanowił zgodnie z art. 200 w zw. z art. 205 § 2 tej ustawy (pkt II sentencji wyroku), zasądzając je w kwocie (...) zł, równej:

1) wpisowi od skargi (100 zł),

2) kosztom zastępstwa procesowego radcy prawnego w kwocie określonej zgodnie z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) w zw. z § 2 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 265) ((...) zł),

3) opłacie skarbowej od pełnomocnictwa (17 zł).

Naczelny Sąd Administracyjny, w wyroku z 10 kwietnia 2018 r. (II FSK 914/16) oraz w postanowieniu z dnia 4 kwietnia 2019 r. (I GZ 268/19) - w analogicznej sprawie - stanął na stanowisku, że "skarżącej należał się zwrot kosztów obejmujących wynagrodzenie jej pełnomocnika, obliczone według stawek dla należności pieniężnych (...), bo o taką w sprawie chodziło". Pogląd NSA tutejszy Sąd - w składzie orzekającym - w pełni podziela.

Ponownie rozpoznając sprawę, organ zobowiązany jest rozważyć obciążenie zobowiązanego kosztami, uwzględniając zaprezentowaną wyżej wykładnię oraz wskazania TK, zawarte w wyroku z 28 czerwca 2016 r. (SK 31/14).

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.