Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2735987

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie
z dnia 31 października 2018 r.
III SA/Wa 97/18

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Sylwester Golec (spr.).

Sędziowie: WSA Matylda Arnold-Rogiewicz, del., SO Agnieszka Baran.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 31 października 2018 r. sprawy ze skargi A. sp. z o.o. z siedzibą w W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia (...) listopada 2017 r. nr (...) w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne oddala skargę.

Uzasadnienie faktyczne

Naczelnik (...) Urzędu Skarbowego w W. (dalej "NUS" albo "organ egzekucyjny") prowadził postępowania egzekucyjne wobec A. sp. z o.o. z siedzibą w W. (dalej Skarżąca Spółka) na podstawie własnych tytułów wykonawczych z 9 sierpnia 2017 r. o nr (...) oraz z 10 sierpnia 2017 r. o numerach: (...), którymi objął należności z tytułu podatku od towarów i usług za maj 2013 r.

W toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego 10 sierpnia 2017 r. organ egzekucyjny wystawił zawiadomienia nr (...) oraz (...) o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego, które skierował do (...) Bank S.A., (...) S.A., (...) S.A. oraz (...) S.A. Zawiadomienia o zajęciu wraz z odpisami tytułów wykonawczych zostały doręczone Spółce 21 sierpnia 2017 r. Zawiadomienia doręczono dłużnikom zajętych wierzytelności 10 sierpnia 2017 r.

Postanowieniem z (...) sierpnia 2017 r. NUS umorzył w trybie art. 59 § 1 pkt 7 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2017 r. poz. 1201 z późn. zm., dalej: u.p.e.a.) postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułu wykonawczego z 10 sierpnia 2017 r. nr (...), natomiast postanowieniem z (...) sierpnia 2017 r. Nr (...) zawiesił w trybie art. 56 § 1 pkt 5 w zw. z art. 35 § 1 u.p.e.a., postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie pozostałych tytułów wykonawczych.

Na czynności egzekucyjne dokonane na podstawie ww. zawiadomień, pismem z 29 sierpnia 2017 r. Skarżąca złożyła skargę, zarzucając im naruszenie:

- art. 80 § 1 w zw. z art. 7 § 2 u.p.e.a., przez dokonanie zajęcia wierzytelności z rachunków bankowych przed rzetelnym zbadaniem stanu majątkowego Spółki;

- art. 7 i 8 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 23 z późn. zm., dalej: k.p.a.), przez nienależyte wykonanie zadań organu przez niezbadanie okoliczności rozpatrywanej sprawy pod względem możliwości wystąpienia nadmiernie negatywnych dla Strony skutków zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego.

Postanowieniem z (...) września 2017 r. NUS oddalił skargę na czynności egzekucyjne dokonane zawiadomieniami z 10 sierpnia 2017 r. nr (...) oraz (...).

Skarżąca złożyła zażalenie, powtarzając argumentację zawartą w skardze, że zastosowane środki mogą doprowadzić do powstania nieodwracalnych szkód w prowadzeniu działalności gospodarczej Spółki, podczas gdy organ egzekucyjny winien stosować środki egzekucyjne z uwzględnieniem indywidualnej sytuacji podatnika.

Postanowieniem z (...) listopada 2017 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w W. (dalej "DIAS" albo "organ odwoławczy") utrzymał w mocy postanowienie organu egzekucyjnego. W uzasadnieniu postanowienia DIAS podkreślił, że w toku postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny w oparciu o prawidłowo wystawione i doręczone tytuły wykonawcze zastosował środek egzekucyjny wynikający z ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, wymieniony w art. 1a pkt 12 lit. a u.p.e.a. tj. egzekucję z wierzytelności z rachunku bankowego Spółki. Wyjaśniono, że w ramach przedmiotowego postępowania DIAS oceniał jedynie kwestie formalnoprawne dotyczące prawidłowości postępowania organu egzekucyjnego. Wskazano, że egzekucję z wierzytelności z rachunku bankowego reguluje art. 80 u.p.e.a. Następnie DIAS wskazał, że NUS dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego Spółki przez przesłanie zawiadomień o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego do banków. Zawiadomienia doręczono dłużnikom zajętych wierzytelności 10 sierpnia 2017 r. Zobowiązana otrzymała zawiadomienie o zajęciu jej wierzytelności z rachunków bankowych oraz odpisy tytułów wykonawczych 21 sierpnia 2017 r. Oceniając powyższe DIAS nie odnotował w postępowania organu egzekucyjnego uchybień oraz nieprawidłowości uznając, że zostały one przeprowadzone zgodnie z art. 80 u.p.e.a. Podniesiono, że w zawiadomieniach o zajęciach rachunku bankowego NUS podał wszystkie dane wymagane przez ustawodawcę w art. 67 § 2 u.p.e.a.

Ustosunkowując się do zarzutów Skarżącej DIAS wskazał, że kwestie dotyczące zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego nie podlegają rozpatrzeniu w postępowaniu prowadzonym w trybie art. 54 u.p.e.a. Podniesione przez Stronę okoliczności zastosowania środka egzekucyjnego m.in. zastosowanie środka egzekucyjnego, który może doprowadzić do powstania nieodwracalnych szkód w prowadzeniu działalności gospodarczej, czy też niezbadanie okoliczności sprawy pod względem możliwości wystąpienia negatywnych dla Strony skutków zajęcia wierzytelności z rachunków bankowych, mogą stanowić przesłankę do wniesienia, w trybie art. 33 § 1 pkt 8 u.p.e.a, zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej. Z prawa tego Strona skorzystała.

DIAS nie znalazł podstaw pozwalających na zakwestionowanie tak zaskarżonego postanowienia, albowiem zastosowano środek egzekucyjny, który został przewidziany w art. 1a pkt 12 u.p.e.a. i kwestionowana przez Skarżącą czynności egzekucyjne dokonane zostały z poszanowaniem zapisów art. 80 u.p.e.a. Organ odwoławczy nie stwierdził w dokonanych czynnościach egzekucyjnych uchybień o charakterze formalnym. W zaskarżonym postanowieniu stwierdzono, że organ orzekający w sprawie w I instancji nie naruszył zatem przepisów prawa materialnego, ani procesowego w sposób mogący mieć wpływ na wynik sprawy.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 7 i 8 k.p.a. Organ II instancji uznał, że postępowanie egzekucyjne musi być przede wszystkim skuteczne. Podniesiono, że przepisy nie określają, które środki egzekucyjne są bardziej a które mniej uciążliwe. Wskazano, że to organ egzekucyjny w konkretnym postępowaniu winien ocenić, który z przewidzianych w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji środków egzekucyjnych zapewni skuteczne wykonanie ciążącego na zobowiązanym obowiązku, jednocześnie będąc środkiem dla zobowiązanego najmniej dolegliwym. DIAS ocenił, że w przedmiotowym postępowaniu powyższe okoliczności miały zastosowanie.

Nie godząc się z powyższym postanowieniem Skarżąca złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o jego uchylenie oraz o uchylenie poprzedzającego je postanowienia NUS. Strona wniosła o zasądzenie kosztów postępowania.

Skarżąca zarzuciła naruszenie:

1. art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 k.p.a. oraz art. 18, art. 33 § 1 pkt 8 w zw. z art. 7 § 2 oraz art. 34 u.p.e.a., przez nieuchylenie postanowienia organu egzekucyjnego, w którym to postanowieniu NUS nie wskazał kryteriów, którymi kierował się przy wyborze środka egzekucyjnego w postaci zajęcia wierzytelności z rachunków bankowych, jako najmniej uciążliwego dla Strony. Spółka podniosła, że organ egzekucyjny winien zbadać jej sytuację majątkową oraz biznesową w kontekście możliwych do zastosowania środków egzekucyjnych w jej indywidualnej sytuacji i dokonać wyboru środka egzekucyjnego najmniej uciążliwego dla Skarżącej. Skarżąca zarzuciła, że organ egzekucyjny nie zbadał jej sytuacji majątkowej oraz biznesowej, przez co nie dokonał wyboru środka egzekucyjnego najmniej uciążliwego dla Skarżącej, co ma bezpośredni wpływ na niemożność prowadzenia przez nią działalności gospodarczej.

2. art. 13 § 1 u.p.e.a. w zw. z art. 6, 7, 10 § 1 w zw. z art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a., przez nieuchylenie w postępowaniu egzekucyjnym postanowienia NUS, w którym to postępowaniu organ egzekucyjny błędnie uznał, że w sprawie nie zaistniał ważny interes Skarżącej uzasadniający zwolnienie rachunku bankowego spod egzekucji. Zdaniem Skarżącej wystarczającą przesłanką do zwolnienia spod egzekucji była konieczność regulowania przez nią zobowiązań wynikających ze stosunków cywilnoprawnych.

3. art. 7 k.p.a. oraz art. 8 k.p.a., przez nieuchylenie w postępowaniu egzekucyjnym postanowienia organu egzekucyjnego, w którym to postępowaniu organ nie zbadał okoliczności rozpatrywanej sprawy pod względem możliwości wystąpienia nieodwracalnych dla Spółki skutków zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego, podczas gdy organ winien należycie rozpatrzyć każdą sprawę. Skarżącą podniosła, że organ winien przed dokonaniem zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego przeanalizować przedmiotową sprawę i ewentualny wpływ dokonania zajęcia na sytuację Skarżącej, tak by swoim działaniem nie doprowadzić do znacznego utrudnienia prowadzenia działalności gospodarczej Spółki.

W odpowiedzi na skargę DIAS wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Sąd rozpoznał niniejszą sprawę w trybie uproszczonym, stosownie do art. 119 pkt 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 z późn. zm., dalej: p.p.s.a.), zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie, a także postanowienie, rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.

Kontroli Sądu poddane zostało postanowienie DIAS z dnia (...) marca 2018 r. wydane w wyniku rozpatrzenia złożonej przez Skarżącą skargi na czynność egzekucyjną, a mianowicie na zajęcie wierzytelności z rachunków bankowych i wkładów oszczędnościowych.

Możliwość złożenia skargi na czynność egzekucyjną przewidziana została w art. 54 § 1 u.p.e.a., zgodnie z którym zobowiązanemu przysługuje skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora oraz skarga na przewlekłość postępowania egzekucyjnego. W świetle tego przepisu, skarga na czynność egzekucyjną jest instytucją postępowania egzekucyjnego, celem którego jest przymusowe ściągnięcie wymagalnej należności obciążającej zobowiązanego i służy ona kontroli prawidłowości stosowania w tym postępowaniu środków egzekucyjnych wskazanych w art. 1a pkt 12 u.p.e.a., zmierzających bezpośrednio do wyegzekwowania należności.

W ramach skargi na czynność egzekucyjną ocenie podlegają działania organu egzekucyjnego (oraz egzekutora), który na zlecenie wierzyciela egzekwuje należność wskazaną w tytule wykonawczym. Skarga na czynności egzekucyjne nie jest środkiem prawnym umożliwiającym kwestionowanie całokształtu postępowania egzekucyjnego oraz podstaw jego prowadzenia.

Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, regulując poszczególne etapy postępowania egzekucyjnego, umożliwia zobowiązanemu kwestionowanie podejmowanych w jego toku rozstrzygnięć. Dlatego też zarówno w orzecznictwie (tak: wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 lipca 2012 r. sygn. akt II FSK 2555/10 i z dnia 3 grudnia 2013 r. sygn. akt II GSK 1285/12; dostępne: http://orzeczenia.nsa.gov.pl), jak i piśmiennictwie (zob. M. Romańska w: System egzekucji administracyjnej, pod redakcją J. Niczyporuka, S. Fundowicza, J. Radwanowicza; Wydawnictwo C.H.Beck, Warszawa 2004, s. 536) przyjmuje się, uwzględniając zasadę niekonkurencyjności środków zaskarżenia, że skarga na czynności egzekucyjne służy wyłącznie na czynności o charakterze faktycznym, i to tylko takie, które nie mogą być zaskarżone przez inny środek prawny przewidziany w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Innymi słowy, skarga na czynności egzekucyjne jest przysługującym zobowiązanemu środkiem prawnym o charakterze subsydiarnym i stanowi uzupełnienie innych środków zaskarżenia, przysługujących zobowiązanemu w postępowaniu egzekucyjnym.

W rozpoznanej sprawie Skarżąca w postępowaniu wszczętym skargą na czynności egzekucyjne kwestionowała przede wszystkim rodzaj zastosowanego środka egzekucyjnego podnosząc, że był on zbyt uciążliwy. Wskazała własną hierarchię ponoszonych zobowiązań i ciężarów, dającą prymat zobowiązaniom cywilnoprawnym przed zobowiązaniem podatkowym, które było przedmiotem występującej w niniejszej sprawie egzekucji administracyjnej. Zdaniem Skarżącej, organ powinien zbadać ewentualny negatywny wpływ dokonania zajęcia na jej sytuację ekonomiczną, tak by nie doprowadzić do znacznego utrudnienia prowadzenia działalności gospodarczej. Za trafne, w ocenie Sądu, należy uznać stanowisko DIAS, że w rozpoznanej sprawie zastrzeżenia Skarżącej w tym zakresie nie mogły być w ogóle rozpatrywane. Tym samym, nie mogły być one również skuteczne w postępowaniu sądowoadministracyjnym tj. prowadzić do uchylenia zaskarżonego postanowienia. W rozpoznanej sprawie Skarżąca niewątpliwie miała możliwość wniesienia innego środka zaskarżenia, jakim jest zarzut przeciwegzekucyjny oparty o podstawę wskazaną w art. 33 § 1 pkt 8 u.p.e.a. i z możliwości tej skorzystała. W sytuacji zaś, gdy przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji przewidują środki prawne służące kwestionowaniu przez zobowiązanego poszczególnych działań i czynności podejmowanych na kolejnych etapach postępowania egzekucyjnego, brak jest podstaw do ich oceny w ramach skargi wniesionej na podstawie art. 54 u.p.e.a., obejmującej czynności wykonawcze postępowania egzekucyjnego. Skarga, o której mowa w tym przepisie nie stanowi środka prawnego, który byłby konkurencyjny w stosunku do innych środków zaskarżenia przewidzianych w u.p.e.a., co oznacza, że w przypadku podnoszenia okoliczności, które mogą być przedmiotem zarzutów wniesionych na podstawie art. 33 u.p.e.a. nie mogą być one przedmiotem skargi wniesionej na podstawie art. 54 u.p.e.a.

W tym stanie rzeczy należało stwierdzić, że Skarżąca w skardze bezzasadnie zarzucała naruszenie przez DIS art. 33 § 1 pkt 8 u.p.e.a. i art. 34 u.p.e.a. gdyż przepisy te mają zastosowanie przy rozpoznawaniu zarzutów io nie mają zastosowania przy rozpoznawaniu skargi na czynności egzekucyjne na podstawie art. 54 u.p.e.a.

Pozbawiony sensu był zawarty w skardze zarzut naruszeni art. 13 § 1 u.p.e.a. w zw. z art. 6, 7, 10 § 1 w zw. z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. dotyczący nieodstąpienia przez organ od egzekucji z wierzytelności z rachunku bankowego Skarżącej z uwagi na jej ważny interes, którego organ w ogóle nie dostrzegł pomimo tego, że występował on w sprawie w sposób oczywisty. Zwolnienie spod egzekucji na podstawie art. 13 § 1 u.p.e.a. następuje na wniosek zobowiązanego. Rozstrzygnięcie to przy barku wniosku Strony o zwolnienie spod egzekucji, nie może być przedmiotem rozstrzygnięcia podjętego przez organ w wyniku wniesienia skargi na czynność egzekucyjną, o której mowa w art. 54 u.p.e.a. W takiej sytuacji rozstrzygnięcie to zapadłoby z urzędu i niejako przy okazji rozpatrzenia skargi na czynność egzekucyjną. Taki sposób działania organu byłby oczywiście sprzeczny z art. 13 § 1 u.p.e.a. i wskazanym powyżej zakresem postępowania prowadzonego na podstawie art. 54 u.p.e.a.

W świetle powyższych konstatacji należało stwierdzić, że zasadnie organy orzekające przy rozpatrywaniu wniesionej przez Skarżącą skargi na czynność egzekucyjną skupiły się na ocenie formalnej poprawności zakwestionowanych czynności, nie odnosząc się do zagadnień, które mogły podlegać badaniu w ramach innego środka zaskarżenia tj. zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej.

Organy administracji dokonały przy tym szczegółowej analizy prawidłowości dokonanego przez organ egzekucyjny zajęcia wierzytelności z rachunków bankowych i wkładów oszczędnościowych. Powołując się na konkretne przepisy ustawy o postepowaniu egzekucyjnym w administracji wykazały, że zajęcia odbyły się zgodnie z tymi przepisami oraz z poszanowaniem praw Skarżącej. Nie budzi przy tym wątpliwości, że organ egzekucyjny zastosował środek egzekucyjny wymieniony w art. 1a pkt 12 lit. a u.p.e.a. Prawidłowo więc DIAS uznał, że nie doszło do naruszenia przepisów normujących zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego Zobowiązanej, tj. art. 80 i art. 81 u.p.e.a. Zgodnie z art. 80 § 1 u.p.e.a. zajęcie to dokonywane jest przez przesłanie do banku, a jeżeli bank posiada oddziały - do właściwego oddziału, zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego z rachunku bankowego do wysokości egzekwowanej należności pieniężnej wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia w terminie dochodzonej wierzytelności oraz kosztami egzekucyjnymi. Organ egzekucyjny jednocześnie wzywa bank, aby bez zgody organu egzekucyjnego nie dokonywał wypłat z rachunku bankowego do wysokości zajętej wierzytelności, lecz bezzwłocznie przekazał zajętą kwotę organowi egzekucyjnemu na pokrycie egzekwowanej należności albo zawiadomił organ egzekucyjny, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, o przeszkodzie w dokonaniu wpłaty.

W aktach sprawy znajduje się kopia zawiadomienia o zajęciu praw majątkowych stanowiących wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego, które to zawiadomienie doręczono bankowi. Zgodnie z art. 80 § 2 u.p.e.a., w dacie odbioru zawiadomienia dokonano zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego. Wobec powyższego Sąd uznał, że dokonana przez organy administracji ocena poprawności zakwestionowanej czynności egzekucyjnej była prawidłowa. Zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego i wkładów oszczędnościowych przeprowadzone zostało w sposób właściwy, co skargę Skarżącej czyniło niezasadną.

Organy w wystarczającym zakresie wyjaśniły stan faktyczny. Wskazane w zaskarżonym postanowieniu oraz postanowieniu organu I instancji, okoliczności faktyczne świadczą w sposób niewątpliwy, o tym że dokonane w niniejszej sprawie zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego było zgodne z wymogami zakreślonymi przepisami art. 80 i 67 § 2 u.p.e.a. W tej sytuacji Sąd uznał, że nie znalazł potwierdzenia także zarzut naruszenia art. 7 i 8 k.p.a.

Mając na względzie powyższe Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł, jak w sentencji.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.