Orzeczenia sądów
Opublikowano: www.nsa.gov.pl

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie
z dnia 23 maja 2006 r.
III SA/Wa 936/06

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Barbara Kołodziejczak-Osetek.

Sędziowie Asesorzy, WSA: Jarosław Trelka (spr.), Janusz Walawski.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 maja 2006 r. sprawy ze skargi M. C. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia (...) stycznia 2006 r. nr (...) w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne

1)

uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia (...) grudnia 2005 r. Nr (...)

2)

stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości.

Uzasadnienie faktyczne

Pismem z dnia 2 listopada 2005 r. M. C. złożyła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) wniosek o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne za okres od maja 1996 do sierpnia 1997 r. Wniosek skarżącej dotyczył łącznie kwoty 97 760, 60 zł. Wskazała w nim, że firmę, która była zarejestrowana na jej nazwisko, faktycznie prowadził jej ojciec J.N. On też zatrudniał pracowników, ale robił to bez jej wiedzy, fałszując jej podpis. Obecna jej sytuacja materialna nie pozwala na opłacenie składek - ma czworo dzieci w wieku 8 -12 lat. W niektórych miesiącach korzysta też ze świadczeń pomocy społecznej.

Jako podstawę swojego wniosku M. C. podała art. 28 ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.), zwanej dalej "ustawą". Do swojego wniosku załączyła zaświadczenia o zarobkach swoich i swojego męża oraz decyzje ośrodka pomocy społecznej potwierdzające korzystanie przez jej dzieci ze świadczeń tego ośrodka.

Decyzją z dnia (...) grudnia 2005 r. ZUS odmówił skarżącej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. W toku postępowania organ ustalił, że skarżąca pracuje, pobiera wynagrodzenie w kwocie 1579, 62 zł brutto, pracuje też jej mąż, który pobiera wynagrodzenie w wysokości 1.377 zł brutto. Organ ustalił też, że skarżąca jest właścicielką nieruchomości rolnej, niezabudowanej o pow. 600 m-, ma też zadłużenie w banku, a miesięczna rata z tytułu jego spłaty wynosi 1.100 zł. Organ wskazał, że skarżąca prowadziła działalność gospodarczą do dnia 6 stycznia 1999 r. i z tego tytułu powstało jej zadłużenie za okres od maja 1996 do sierpnia 1997 w kwocie 97 760, 60 zł W dniu 27 października 1997 r. właściwy urząd skarbowy zwrócił tytuły wykonawcze dotyczące powyższych należności z protokołem nieściągalności. ZUS zabezpieczył hipotecznie swoje roszczenie na wyżej wymienionej nieruchomości oraz zajął wynagrodzenie skarżącej. Przyznając, że jej sytuacja jest trudna ZUS wskazał, że egzekucja może być skuteczna wobec zajęcia nieruchomości oraz w sytuacji stałej pracy skarżącej, której wynagrodzenie już zostało zajęte.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżąca ponownie opisała swoją trudną sytuację materialną, zajęcie jej pensji, zajęcie pensji męża, koszty wychowania czworga dzieci oraz fakt, że jej zadłużenie w ZUS wynika z działalności gospodarczej jej ojca, który zatrudniał pracowników fałszując jej podpisy. Do wniosku tego załączyła też opinie psychologiczne o swoich dzieciach, z których wynika, że wymagają one specjalnego trybu nauczania i mają problemy z nauką.

Decyzją z dnia (...) stycznia 2006 r. Prezes ZUS utrzymał w mocy powyższą decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy powtórzył zasadnicze argumenty decyzji z dnia (...)grudnia 2005 r. i uznał, że z powodu skutecznej ściągalności z wynagrodzenia i wobec hipotecznego zabezpieczenia nieruchomości nie zachodzi przypadek całkowitej nieściągalności należności.

W skardze na powyższą decyzję Prezesa ZUS do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, skarżąca ponowiła swoje argumenty. Raz jeszcze wskazała na swoją trudną sytuację materialną. Zauważyła, że ZUS umorzył należności w innej, w jej ocenie analogicznej sprawie. Do skargi dołączyła ponownie decyzje ośrodka pomocy społecznej. Wskazała też, że po zapłacie raty kredytu mieszkaniowego (1.100 zł.) oraz potrąceniu kosztów egzekucji należności wobec ZUS (350 zł.), zapłacie wszystkich stałych opłat mieszkaniowych, jej rodzina nie może nawet kupić potrzebnej żywności. Raz jeszcze podkreśliła, że pracowników zatrudniał jej ojciec, bez jej wiedzy, na podstawie sfałszowanych podpisów.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Uznał, że skarżąca nie wykazała istnienia żadnej z przesłanek umorzenia należności określonych w art. 28 ust. 3a ustawy oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), zwanego dalej "rozporządzeniem". Organ podkreślił, że zadaniem ZUS jest skrupulatne ściąganie składek, gdyż ze składek tych następuje bieżąca wypłata świadczeń. Zakład musi bowiem uwzględniać nie tylko interes osoby zobowiązanej, ale też interes społeczny. Organ podkreślił, że nawet w razie wystąpienia całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek ZUS tylko może je umorzyć. Obowiązek umorzenia w takim wypadku, zdaniem organu, nie istnieje.

W piśmie do Sądu z dnia 2 maja 2006 r. skarżąca ponownie wyraziła stanowisko, że nie prowadziła działalności gospodarczej, a już z pewnością nie zatrudniała pracowników. Robił to jej ojciec bez jej wiedzy. Ojciec jej prowadził w ten sposób jeszcze kilka przedsiębiorstw tylko formalnie należących do jej braci. Skarżąca wskazała, że po zapłacie raty kredytu bankowego oraz zajęciu komorniczym należności wobec ZUS pozostaje jej jedynie 600 zł. Jej czworo dzieci wymaga opieki i kosztownego leczenia. W konkluzji wniosła o umorzenie należności wynikających z zaległych składek. Do pisma tego dołączyła też fragment kopii wyroku Sądu Rejonowego w P., z którego wynika m.in., że Sąd ten skazał jej ojca za popełnienie przestępstwa, a J. N. został oskarżony m.in. z art. 218 § 1 w zw. z art. 91 § 1 Kodeksu karnego. Ponadto skarżąca dołączyła m.in. opinię okulistyczną o stanie zdrowia jej męża M. C., z której wynika, że jest on trwale częściowo niezdolny do pracy, a także kartę informacyjną z pobytu J. N. w szpitalu.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Stosownie natomiast do art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg m.in. na decyzje administracyjne. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem materialnym i formalnym obowiązującym w dacie wydania takiej decyzji.

Skarga analizowana pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy mając na uwadze interes społeczny i słuszny interes strony. Jest to jedna z głównych zasad ogólnych postępowania administracyjnego, której naruszenie uzasadniać może uchylenie decyzji przez sąd administracyjny. W niniejszej sprawie naruszenie tej zasady jest niewątpliwe.

W swoim wniosku o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne skarżąca podała, iż działalność gospodarcza, z której wyniknęły zaległe należności, prowadzona była faktycznie przez jej ojca, J. N. On też, zdaniem skarżącej, zatrudniał pracowników fałszując jej podpis i nie opłacając należnych z tytułu zatrudniania pracowników składek. Takie stanowisko prezentowała konsekwentnie przez całe postępowanie administracyjne, prezentowała je też w pismach procesowych kierowanych do Sądu. Nie można zaprzeczyć, że okoliczność ta, w razie jej potwierdzenia, w zasadniczy sposób rzutowałaby na zakres zobowiązań skarżącej wobec ZUS. Mogłaby też prowadzić do wniosku, że skarżąca nie jest w ogóle zobowiązana. Nie przesądzając oczywiście tego, czy twierdzenia skarżącej polegają na prawdzie Sąd zauważa, że organy administracji orzekające w sprawie powinny podjąć niezbędne, leżące w ramach ich możliwości środki w celu wyjaśnienia kwestionowanej przez skarżącą okoliczności prowadzenia działalności gospodarczej i zatrudniania przez nią pracowników.

Raz jeszcze należy podkreślić, że skarżąca konsekwentnie kwestionowała fakt prowadzenia przez siebie działalności gospodarczej oraz zatrudniania pracowników. Zasadność jej zarzutów potwierdzać może przesłany fragment wyroku Sądu Rejonowego w P., który co prawda przedłożyła dopiero na etapie postępowania sądowo - administracyjnego, ale który jedynie potwierdza stanowisko prezentowane już wcześniej. Z tych wszystkich powodów za niewłaściwe uznać należy pominięcie w wydanych decyzjach oceny podanych przez nią okoliczności. Uniemożliwia to skarżącej poznanie motywów, którymi kierowały się organy orzekające. Pominięcie tych kwestii przez organy uniemożliwia też właściwą kontrolę zaskarżonej decyzji przez Sąd. Ma to szczególne znaczenie wobec faktu, że decyzje wydawane na podstawie art. 28 ust. 2 i 28 ust. 3a ustawy podejmowane są w ramach uznania administracyjnego. Wadliwe uzasadnienie decyzji nie pozwala Sądowi na stwierdzenie, czy w niniejszej sprawie materiał dowodowy został prawidłowo zebrany. W konsekwencji nie jest możliwe ustalenie, czy dokonana przez organy obu instancji ocena tego materiału była prawidłowa ze względu na kryteria wskazane w art. 7, 77 § 1 i 80 Kodeksu postępowania administracyjnego.

Zgodnie z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej podejmują kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Realizacji wyrażonej w tym przepisie zasady prawdy obiektywnej służy przepis art. 77 § 1 k.p.a. stanowiący, że organ jest zobowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Ocena materiału dowodowego następuje natomiast zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, określoną w art. 80 k.p.a.

W dalszym postępowaniu niezbędna będzie więc ocena, czy skarżąca jest rzeczywiście zobowiązana, tzn. czy to ona prowadziła działalność gospodarczą, w ramach której zatrudniała pracowników. Ocenie tej należy następnie dać wyraz w uzasadnieniu decyzji sporządzonym zgodnie z art. 107 k.p.a.

Niezależnie od powyższego organy orzekające w sprawie powinny w każdej instancji rozważyć wszystkie możliwości ewentualnego umorzenia należności wobec skarżącej wskazane w art. 28 ust. 2 ustawy i § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia. Zarówno w decyzji I jak i II instancji nie odniesiono się w ogóle do kwestii zasadności umorzenia należności skarżącej na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy w związku z przepisami rozporządzenia. Ocena takiej zasadności została wyrażona dopiero w odpowiedzi na skargę. Tymczasem ocena taka powinna znaleźć swój wyraz w uzasadnieniu poszczególnych decyzji, przy czym konieczne jest zrozumiałe, logiczne przedstawienie przesłanek, którymi kierowały się organy i faktów, które uwzględniły. Niewłaściwe jest w tym kontekście posługiwanie się w sentencji decyzji specyficznymi, nieczytelnymi skrótami czy symbolami kont NKP, zwłaszcza, że numer tego konta w decyzji z (...) stycznia 2006 r. ((...)) różni się od numerów zawartych w decyzji z dnia (...) grudnia 2005 r. ((...) i (...)).

Z powyższych względów, na podstawie art. 145 § 1 pkt i lit. "c" Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł, jak w sentencji, korzystając przy tym z możliwości, jakie stwarza art. 134 tej ustawy. Odnośnie wstrzymania wykonalności zaskarżonej decyzji Sąd orzekł na podstawie art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.