Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 642495

Postanowienie
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie
z dnia 5 stycznia 2010 r.
III SA/Wa 638/09

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia Marcin Piłaszewicz (sprawozdawca).

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu wniosku rpr. K. R. o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej z urzędu w sprawie ze skargi K. F. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia (...) stycznia 2009 r. Nr (...) w przedmiocie odmowy wstrzymania wykonania decyzji umarzającej zaległości podatkowe za 2005 r. oraz rozkładającej na raty zaległości podatkowe za 2006-2008 r. postanawia przyznać pełnomocnikowi skarżącej kwotę 293,- zł (dwieście dziewięćdziesiąt trzy) tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, w tym kwotę podatku VAT.

Uzasadnienie faktyczne

Postanowieniem z 11 sierpnia 2009 r. sygn. III SA/Wa 638/08 Sąd przyznał K. F. - dalej jako skarżąca - prawo pomocy w postaci ustanowienia radcy prawnego i zwolnienia od kosztów sądowych.

Pismem z 9 września 2009 r. Okręgowa Izba Radców Prawnych w W. poinformowała, że do udzielenia pomocy prawnej skarżącej został wyznaczony radca prawny (dalej rpr) K. R.

Pełnomocnik złożył do Sądu pełnomocnictwo udzielone mu przez skarżącą, jak też pełnomocnictwo substytucyjne.

Pismem z 26 listopada 2009 r. pełnomocnik skarżącej podtrzymał skargę i wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji.

W treści Protokołu Rozprawy z 1 grudnia 2009 r. zapisano, że pełnomocnik stawił się na rozprawę osobiście, gdzie poparł skargę i wniósł o zasądzenie kosztów postępowania sądowego.

Pismem z 17 grudnia 2009 r. pełnomocnik wskazał, że wniosek o zasądzenie kosztów postępowania sadowego dotyczy również przyznania wynagrodzenia z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej. Pełnomocnik oświadczył nadto, zgodnie z § 16 Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm, dalej jako rozporządzenie), że opłaty z tytułu świadczenia przez niego pomocy prawnej nie zostały zapłacone w całości.

Wyznaczony przez Sąd pełnomocnik ma prawo do wynagrodzenia za podjęte czynności w zakresie nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych wydatków na podstawie art. 250 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270/ - dalej jako u.p.p.s.a). Do czynności, o których mowa w tym przepisie, należy - m.in. - reprezentowania przed Sądem I instancji, wniesienie środków odwoławczych, czy sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej.

Zdaniem referendarza sądowego, decyzja o przyznaniu pomocy prawnej oznacza, iż Skarb Państwa przejmuje na siebie ciężar finansowy związany z wynagrodzeniem pełnomocnika z urzędu i że Sąd, jako dysponent środków publicznych, odpowiada za zasadność i legalność ich wydatkowania.

Referendarz sądowy wskazuje, że pełnomocnikowi ustanowionemu na podstawie art. 244 u.p.p.s.a. należy się wynagrodzenie, w zakresie ustalonym w art. 250 u.p.p.s.a. jedynie za pomoc prawną rzeczywiście udzieloną, a ze względu na opłacanie tego wynagrodzenia ze środków publicznych sąd ma zarazem uprawnienie, jak i obowiązek ustalenia, czy pomoc prawna rzeczywiście została udzielona (por. postanowienie NSA z z dnia 22 grudnia 2004 r. OZ 720/04, niepubl.) W ocenie referendarza sądowego, badanie faktu udzielenia pomocy prawnej, o której mowa w art. 250 u.p.p.s.a i w przepisach o opłatach za czynności adwokatów, radców prawnych, doradców podatkowych albo rzeczników patentowych (...) oznacza nie tylko analizowanie rodzaju i stopnia aktywności działania pełnomocnika, ale też związku tej aktywności z przedmiotem zawisłej sprawy. Zdaniem referendarza sądowego, przyjęcie za pomoc prawną działań podjętych dla dobra innej osoby z zakresu czynności wykonywanych w badanej sprawie przed sądem (Słownik Języka Polskiego, Wydawnictwo Naukowe PWN, dostępne na stronie: http://sjp.pwn.pl/lista.php), nie oznacza utożsamienia pomocy prawnej jedynie z faktem stawiennictwa pełnomocnika na rozprawie, czy składania przez niego pism procesowych wraz z pełnomocnictwem, ponieważ czynności te nie są istotą pomocy prawnej i tym samym mogą nie gwarantować zachowania standardu pomocy prawnej wymaganej od profesjonalnego pełnomocnika. Istotą pomocy prawnej, pomijając zagadnienia związana z opinią o braku podstaw do wniesienia środka odwoławczego) jest rzetelna i umocowana w dorobku prawnym porada prawna, jak i przystający do wskazanych standardów sposób reprezentacji przez pełnomocnika przed sądem.

Referendarz zwraca uwagę, że celem ustanowienia instytucji prawa pomocy w u.p.p.s.a. było zapewnienie faktycznej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu z art. 45 ust. 1 Konstytucji (zob. na temat prawa pomocy H. Knysiak-Molczyk, Prawo pomocy w ustawie z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, PS 2003, nr 11-12, s. 72-93; P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" (w:) J. Stelmasiak, J. Niczyporuk, S. Fundowicz (red.), Polski model sądownictwa administracyjnego, Lublin 2003; Komentarz do art. 243 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U.02.153.1270), (w:) B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LEX, 2009, wyd. III, Zalecenie nr R (93) 1 Komitetu Rady Ministrów dla państw członkowskich co do efektywnego dostępu do prawa i sprawiedliwości dla najuboższych). Na potrzebę stworzenia warunków skutecznego dostępu do sądów administracyjnych osobom fizycznym i prawnym, w tym prawa do pomocy prawnej, a także takiego kształtowania kosztów postępowania, aby nie stanowiły czynnika odstraszającego od złożenia skargi zwrócono uwagę w "zasadzie" 2d (49, 50) rekomendacji Komitetu Ministrów Rady Europy z dnia 15 grudnia 2004 r. w sprawie kontroli aktów administracyjnych (Recommendation Rec (2004)20 of the Committee of Minister to member states on judicial review of administrative acta, zob. też J. Chlebny, Sądowa kontrola administracji w świetle rekomendacji Rady Europy, PiP 2005, z. 12 s. 24). Brak zapewnienia stronie rzeczywistego dostępu do sądu może tak pociągać za sobą odpowiedzialność państwa (por. przykładowo Artico p. Włochy, orzeczenie z 13 maja 1980 r. Seria A nr 37 (1); Granger p. Zjednoczonemu Królestwu, orzeczenie z 28 marca 1990 r., Seria A nr 174; Aires p. Irlandii, orzeczenie z 11 września 1979, Seria A nr 32), jak być przesłanką oceny przez referendarza pracy pełnomocnika. Referendarz sądowy wskazuje, że państwa - strony Konwencji są zobowiązane podejmować kroki w celu zapewnienia skutecznego korzystania przez oskarżonych z prawa do pomocy prawnej (por Artico p. Włochy...; czy wyrok w sprawie Zapadka p Polsce z 15 grudnia 2009 sygn. 2619/05), a obowiązkiem państwa jest zapewnienie takiej organizacji i funkcjonowania systemu organów wymiaru sprawiedliwości, które umożliwiają rzeczywiste i skuteczne korzystanie z gwarantowanego w art. 6 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284) prawa do sądu (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 3 czerwca 2005 r. III SPP 109/05; wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 18 grudnia 2001 r. 29692/96;dostępne na stronie http://cmiskp.echr.coe.int/tkp197/search.asp?skin=hudoc-en).

W ocenie referendarza sądowego, brak jest w u.p.p.s.a. normy, która byłaby podstawą prawną uzasadnienia dla przyznania wynagrodzenia za czynności pełnomocnika, które nie mogą mieć znaczenia dla wyniku sprawy, niezależnie od uznania, iż nieracjonalne byłoby przyznawanie wynagrodzenia za czynności, których nie można zaliczyć do "pomocy prawnej" w konkretnej sprawie.

Zdaniem referendarza sądowego, przy badaniu kwestii kosztów nieopłaconej pomocy prawnej należy zwrócić szczególną uwagę na okoliczności sprawy, czy pomoc prawna miała charakter pomocy "rzeczywistej i skutecznej", ponieważ jest to konsekwencją okazania przez państwo "staranności w celu zagwarantowania rzeczywistego i skutecznego korzystania z praw gwarantowanych przez art. 6" (decyzja Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 30 listopada 2000 r. sygn 38663/97, wyrok Europejski Trybunał Praw Człowieka z dnia 18 grudnia 2001 r. 29692/96, czy - ostatnio-wyrok w sprawie Zapadka p Polsce z 15 grudnia 2009 sygn. 2619/05, dostępne na stronie http://cmiskp.echr.coe.int/tkp197/search.asp?skin=hudoc-en).

Przyznanie pełnomocnikowi wynagrodzenia oraz zwrotu niezbędnych, udokumentowanych wydatków za zastępstwo prawne wykonywane w ramach prawa pomocy następuje na jego wniosek, w którym powinno znajdować się oświadczenie, że opłaty nie zostały zapłacone w całości lub w części. Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 14 października 1998 r., II CKN 687/98 (OSNC 1999, nr 3, poz. 63), mającym zastosowanie do adwokatów i radców prawnych, stwierdził, że wniosek niezawierający takiego oświadczenia podlega oddaleniu jako nieuzasadniony. Referendarz sądowy zauważa zarazem, że oświadczenie to zostało złożone w analizowanej sprawie, zarówno podczas rozprawy, jak - później - na piśmie.

Fakt uzależnienia przyznania pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzenia od sposobu prowadzenie sprawy, uregulowany w art. 250 u.p.p.s.a., i związana z tym analiza działania pełnomocnika dokonana podczas zasądzania kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, jest konstrukcją, która zabezpiecza pełnię realizacji prawa jednostki do Sądu, uregulowanego zarówno w art. 6 EKPCz, jak też w art. 45 Konstytucji RP. Referendarz sądowy nie doszukał się przy tym w sprawie okoliczności, które mogłyby być przyczyną uznania aktywności pełnomocnika za niezgodną ze standardami działań profesjonalnego pełnomocnika. W szczególności na niezachowanie wskazanych standardów nie wskazywał Sąd orzekający w sprawie, ani nie wynikają one z treści pism składanych przez pełnomocnika. Co więcej z pism tych wynika nie tylko uwzględnienie orzecznictwa sądowego, ale też dorobku piśmiennictwa. Nadto, treść wyroku sądowego, czyli częściowe uwzględnienie skargi, wskazuje na częściowe uznanie racji skarżącego, a zatem uznanie argumentacji pełnomocnika skarżącego.

Referendarz sądowy zauważa, że za reprezentowanie skarżącego przed Sądem I instancji w innej sprawie, niż ta, której przedmiotem zaskarżenia jest należność pieniężna lub w innej sprawie niż ta w sprawie skargi na decyzję lub postanowienie Urzędu Patentowego (art. 14 ust. 1 pkt 1 lit. a i lit. b rozporządzenia), pełnomocnik powinien otrzymać kwotę - jeśli nie zajdą przesłanki do jej podwyższenia - 240,- zł (§ 14 ust. 2 pkt 1 lit. c rozporządzenia). Jako, że nie można wskazać wartości przedmiotu sprawy, ponieważ skarga dotyczy decyzji o umorzeniu zaległości podatkowych, rozłożeniu na raty zaległości i umorzeniu odsetek, stawkę minimalną w postępowaniu przed sądem I instancji, należało oznaczyć na kwotę 240,- zł, zgodnie z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c rozporządzenia.

Decydując o kwocie wynagrodzenia referendarz sądowy miał na uwadze rodzaj i charakter sprawy zawisłej przed sądem, przebieg i przedmiot uprzedzającego ją postępowania administracyjnego wszczętego przez K. F., czynności, które pełnomocnik podjął, także te w celu zapoznania się z aktami. Referendarz sądowy miał też na uwadze osobiste stawiennictwo pełnomocnika na rozprawie oraz terminowość podjętych przez niego czynności, w tym - zwłaszcza - złożenie wniosku o przyznanie wynagrodzenia nie wspominając już o czynnym udziale pełnomocnika w rozprawie i treści argumentów, które podniósł w pismach procesowych. Niezależnie od tego referendarz sądowy wskazuje na związek logiczny argumentacji powołanej przez pełnomocnika z przedmiotem skargi K. F.

Stąd, na podstawie art. 250, art. 258 § 2 pkt 8, § 3 u.p.p.s.a. oraz § 2 ust. 3 i § 15 pkt 1 i 2 przywołanego wyżej rozporządzenia, referendarz sądowy stwierdził, jak w sentencji.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.