Orzeczenia sądów
Opublikowano: www.nsa.gov.pl

Postanowienie
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie
z dnia 3 lipca 2008 r.
III SA/Wa 406/08

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Asesor WSA Aneta Trochim-Tuchorska.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 3 lipca 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi PHU L sp. z o.o. z siedzibą w B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia (...) grudnia 2007 r., nr (...) w przedmiocie podatku od towarów i usług postanawia odmówić przyznania PHU L. sp. z o.o. z siedzibą w B. prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.

Uzasadnienie faktyczne

W związku z wezwaniem do uiszczenia wpisu od skargi z dnia 24 stycznia 2008 r. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia (...) grudnia 2007 r., nr (...),(...) L. sp. z o.o. z siedzibą w B. (zwana dalej "skarżącą"), reprezentowana przez radcę prawnego J. S. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżąca wskazała, że zakończyła działalność gospodarczą w 2005 r., konto bankowe zostało zajęte przez organy podatkowe i brak na nim jakichkolwiek środków finansowych. Podkreśliła, iż o niewypłacalności spółki świadczy fakt przeniesienia odpowiedzialności za jej zobowiązania na członków zarządu. Zaległości podatkowe skarżącej wynoszą około 30 mln złotych. W oświadczeniu o majątku i dochodach skarżąca wskazała kapitał zakładowy w wysokości 1 000.000,00 zł Oświadczyła również, że nie posiada żadnych środków trwałych i środków na rachunku bankowym.

W wyniku wezwania do uzupełnienia braków formalnych wniosku poprzez m.in. przedstawienie dodatkowych informacji dotyczącej sytuacji spółki, czyli nadesłania dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów. Skarżąca wskazała, iż nie jest w stanie wykonać wezwania w zakresie przedstawienia stanu finansowego. Powtórzyła argumentację zawartą we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wskazała, iż działalność gospodarcza spółki ustała ze względu na brak środków finansowych. W związku z tym nie składa deklaracji, nie prowadzi księgowości i nie posiada żadnej dokumentacji podatkowej i rachunkowej. Nie posiada majątku w postaci nieruchomości, ruchomości, akcji, obligacji.

Skarżąca oświadczyła również, że wszelkie środki wpływające na konto bankowe zajmuje urząd skarbowy, a bank przesyła do spółki informacje o zajęciu. Skarżąca posiada jedynie zobowiązania wobec Skarbu Państwa, ale wszystkie rozstrzygnięcia organów podatkowych zostały przez nią zaskarżone. Oświadczyła, że wyciągi z rachunków bankowych przedstawi w terminie czternastu dni, ponieważ z powodu połączenia dwóch banków, jej rachunki "zaginęły" w systemie bankowym.

Postanowieniem z dnia 18 kwietnia 2008 r. referendarz sądowy odmówił stronie skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, uznając, iż nie wykazała ona braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Skarżąca nie przedstawiła bowiem, żadnych dokumentów źródłowych ani informacji potwierdzających jej trudną sytuację materialną.

W dniu 21 kwietnia 2008 r. do Sądu wpłynęło pismo skarżącej wraz z załącznikami stanowiącymi wyciągi z rachunku bankowego spółki za okres od stycznia do marca 2008 r., z których wynikało, iż saldo końcowe na wskazanym koncie, na dzień 31 marca 2008 r. wynosi - 6.322,48 zł, a kwota środków zablokowanych w momencie generowania wyciągu wynosi 39.232.481,10 zł.

W dniu 29 kwietnia 2008 r. skarżąca wniosła sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego. Ponownie wskazała, iż od 2005 r. nie prowadzi działalności gospodarczej, wobec czego nie mogła przedstawić dokumentacji jej dotyczącej, z uwagi na to, iż takowa nie istnieje. Wskazała, iż fakt, że nie dysponuje ona wymaganymi dokumentami nie może być traktowany, jako celowe uchylanie się od ich przedstawienia.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej powoływanej jako "p.p.s.a.", prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków. W przypadku osób prawnych, a także innych jednostek organizacyjnych nie posiadających osobowości prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym - gdy wnioskodawca wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a.), a w zakresie częściowym - w sytuacji, gdy nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (pkt 2 cyt. wyżej przepisu).

Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że wnoszenie opłat sądowych jest regułą, natomiast zwolnienie z ich uiszczania stanowi odstępstwo od niej.

Sąd może zwolnić od kosztów sądowych tylko w sytuacji, gdy wnioskodawca wykaże, że nie ma realnych możliwości finansowych ich poniesienia. Zatem to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione.

Nie ulega wątpliwości, iż każdy, kto wnosi do Sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do uiszczenia stosownych kosztów sądowych, a także powinien być przygotowany na poniesienie wydatków związanych z prowadzeniem procesu sądowego. Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od tej zasady, stanowiące przerzucenie kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a.

Wykładnia językowa art. 246 § 2 pkt 1 i 2 p.p.s.a. jednoznacznie wskazuje, że to wnioskodawca powinien wykazać, przedstawiając odpowiednie argumenty i dowody, iż nie ma żadnych środków lub nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Na podkreślenie zasługuje także to, iż Sąd nie jest zobligowany do prowadzenia odrębnego postępowania mającego na celu ustalenie faktycznych możliwości finansowych Skarżącej. To na skarżącej spółce spoczywa ciężar dowodzenia, iż nie jest w stanie ponieść należnych, ustawowych kosztów postępowania.

Jak się podkreśla w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05) stwierdzenie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy wymaga zestawienia wysokości środków, jakimi strona dysponuje z wysokością kosztów, do których poniesienia zobowiązana jest na danym etapie postępowania. Jak już wspomniano wcześniej ciężar wykazania tych przesłanek spoczywa na stronie skarżącej.

Rozpatrując wniosek o przyznanie prawa pomocy Sąd doszedł do przekonania, iż w sprawie nie zaistniały przesłanki do jego pozytywnego rozstrzygnięcia. Ponieważ oświadczenia zawarte we wniosku okazały się niewystarczające do oceny możliwości płatniczych skarżącej w zestawieniu z wysokością kosztów sądowych, wezwano spółkę do przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej sytuacji finansowej. W odpowiedzi skarżąca wyjaśniła jedynie, że oświadczenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy są nadal aktualne. Skarżąca nie nadesłała bilansu, rachunku zysków i strat, zeznań podatkowych. Wskazała jedynie, iż nie jest w posiadaniu tych dokumentów, z uwagi na fakt, iż nie prowadzi już działalności gospodarczej. Nie przedstawiła także zestawienia należności i zobowiązań, w tym informacji o ich spłatach. Nie wskazała również źródeł utrzymania członków zarządu.

Wskazać w związku z tym należy na stanowisko wyrażone w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 31 grudnia 2004 r., sygn. akt GZ 146/04, w którym stwierdzono, że "skoro na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, musi on przedstawić sądowi argumentację, która potwierdzałaby jego niezdolność do wygospodarowania środków na pokrycie tych kosztów. Prawidłowo wypełniony wniosek o przyznanie prawa pomocy nie jest wystarczającym dowodem na okoliczność, że strona nie jest w stanie zgromadzić funduszy niezbędnych do prowadzenia procesu. Udowodnienia wymaga podjęcie starań ku uzyskaniu środków finansowych, niezależnie od ich efektu".

Dodatkowo należy wskazać, że nieprzedstawienie przez spółkę bilansu i rachunku zysku i strat, uniemożliwiło pełną ocenę sytuacji finansowej strony. Należy natomiast podkreślić, że na podstawie przepisów ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości (Dz. U. z 2002 r. Nr 76, poz. 694 ze zm.) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością jest obowiązana do sporządzania sprawozdania finansowego za okresy obrachunkowe.

W konsekwencji przedstawione Sądowi informacje nie pozwalają stwierdzić, iż skarżąca nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania. Skarżąca nie przedstawiła informacji wymaganych przez Sąd, uniemożliwiając w konsekwencji dokonanie jakiejkolwiek analizy jej sytuacji finansowej. Powtórzyć należy, że przyznanie prawa pomocy jest wyjątkiem i dlatego to strona skarżąca musi wykazać brak środków na pokrycie kosztów postępowania. W ocenie Sądu, w żaden sposób nie można bowiem uznać, że wykazano, zgodnie z brzmieniem art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., istnienie przesłanek umożliwiających przyznania prawa pomocy, wyłącznie poprzez podanie wysokości kapitału zakładowego oraz stwierdzenie, że strona nie prowadzi działalności.

Wskazać można również, iż w postanowieniu z dnia 5 września 2005 r. sygn. akt II FZ 414/05 Naczelny Sąd Administracyjny wyraził pogląd, iż uchylenie się przez stronę od obowiązków nałożonych w toku postępowania uzupełniającego, co do przedstawienia rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, uznać należy za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku informacji, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie.

W tym stanie rzeczy uznać należy, że skarżąca spółka nie wykazała, iż nie jest w stanie bez pomocy państwa sfinansować swojego udziału w niniejszym postępowaniu.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 243 § 1, art. 245, art. 246 § 2 pkt 2 oraz art. 260 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.