Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1941159

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie
z dnia 28 października 2015 r.
III SA/Wa 4058/14

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Grażyna Nasierowska.

Sędziowie WSA: Elżbieta Olechniewicz (sprawozdawca), Beata Sobocha.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 października 2015 r. sprawy ze skargi P. sp.j. z siedzibą w W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia (...) listopada 2014 r. nr (...) w przedmiocie oddalenia zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym z uwagi na złożenie ich z uchybieniem terminu oddala skargę

Uzasadnienie faktyczne

Jak wynika ze stanu faktycznego przedstawionego przez organy podatkowe, Dyrektor Izby Celnej w W. ("Dyrektor IC") prowadzi postępowanie egzekucyjne wobec majątku Skarżącej ("Spółki") PUH P. spółka jawna z siedzibą w W. na podstawie własnego tytułu wykonawczego nr (...) z dnia (...) kwietnia 2014 r., obejmującego podatek od towarów i usług za kwiecień 2009 r. Podstawę prawną przedmiotowego tytułu stanowi orzeczenie z dnia (...) marca 2014 r. nr (...).

Zawiadomieniami z dnia (...) kwietnia 2014 r. nr (...), organ egzekucyjny, działając na podstawie art. 80 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2012 r. poz. 1015 z późn. zm.) - dalej "u.p.e.a.", dokonał zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunków bankowych, które skierował do central 8 banków w Polsce. Zawiadomienia o zajęciu wraz z odpisem tytułu wykonawczego doręczono Spółce w dniu 27 maja 2014 r. w trybie art. 44 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 z późn. zm.) - dalej "k.p.a.".

W odpowiedzi na dokonane zajęcia dłużnicy zajętych wierzytelności (...), (...) S.A. oraz (...) S.A., poinformowali o przeszkodzie w realizacji zajęcia z uwagi na zbieg egzekucji. Pozostałe banki poinformowały, że nie prowadzą rachunku bankowego dla wskazanego dłużnika.

Pismem z dnia 7 lipca 2014 r., uzupełnionym pismem z dnia 17 lipca 2014 r. Skarżąca wniosła, na podstawie art. 31 § 1 pkt 1, pkt 2 oraz pkt 10 u.p.e.a., zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej na podstawie tytułu wykonawczego nr (...). Z uwagi na powyższe zarzuty stwierdziła, że zasadnym jest umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 pkt 3 u.p.e.a.

Postanowieniem z dnia (...) sierpnia 2014 r. Dyrektor IC oddalił zarzuty, z uwagi na ich złożenie z uchybieniem terminu.

W zażaleniu Skarżąca wskazała, że wydane jednocześnie postanowienie o odmowie przywrócenia terminu do złożenia zarzutów nie jest prawomocne, dlatego też przedmiotowe postanowienie o stwierdzeniu uchybienia terminowi nie powinno zostać wydane. Skarżąca podniosła ponadto, że przedmiotowy tytuł wykonawczy posiada braki formalne z uwagi na niepodanie w nim adresów wspólników Spółki.

Postanowieniem z dnia (...) listopada 2014 r. Dyrektor Izby Skarbowej w W. ("Dyrektor IS"), działający jako organ odwoławczy, utrzymał w mocy powyższe postanowienie Dyrektora IC.

Dyrektor IS stwierdził, że zarzuty na postępowanie egzekucyjne, o których mowa w art. 33 § 1 u.p.e.a. są środkiem zaskarżenia, który służy w fazie wszczęcia postępowania egzekucyjnego, co oznacza w praktyce, że nie można się nim posłużyć w następnych jego stadiach. Świadczy o tym również dość krótki ustawowy termin do ich wniesienia. Termin ten bowiem, jak wynika z treści art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a., wynosi 7 dni od dnia doręczenia odpisu tytułu wykonawczego. Wniesienie zarzutów po upływie 7 dni od otrzymania odpisu tytułu wykonawczego jest bezskuteczne. Termin do wniesienia zarzutu jest terminem procesowym zawitym, którego uchybienie powoduje bezskuteczność czynności zobowiązanego, chyba że zobowiązany wniesie o przywrócenie terminu do wniesienia zarzutu w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego.

W ocenie organu jeśli, pomimo uchybienia terminu organ egzekucyjny i wierzyciel prowadzą merytoryczne postępowanie odnośnie zarzutu, to naruszają przepisy postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. W takim przypadku nie ma bowiem podstaw do czynności organu egzekucyjnego, których uruchomienie może nastąpić wyłącznie w wyniku skutecznie wniesionego zarzutu. Postępowanie w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym może toczyć się zatem jedynie w ramach nakreślonych przez zgłaszającego te zarzuty, w terminie otwartym na ich zgłoszenie. Stanowisko takie ma potwierdzenie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Dyrektor IS wyjaśnił, że korespondencja zawierająca zawiadomienia o zajęciu z dnia 30 kwietnia 2014 r. wraz z odpisem tytułu wykonawczego nr (...) z dnia (...) kwietnia 2014 r., została w dniu 7 maja 2014 r. przesłana na adres siedziby Spółki przy ul. (...) w W. Z powodu niemożności doręczenia pierwszy raz awizowano przesyłkę w dniu 13 maja 2014 r., powtórne awizo w dniu 21 maja 2014 r. Z adnotacji umieszczonej przez pracownika poczty wynika, iż przesyłka została pozostawiona w (...) w dniu 3 maja 2014 r., a informację o powyższym umieszczono w skrzynce pocztowej adresata. W związku z niepodjęciem przez Spółkę przechowywanej przesyłki w placówce pocztowej w terminie 14 dni, nastąpił zwrot przesyłki do nadawcy w dniu 28 maja 2014 r., z adnotacją "Zwrot po upływie terminu do podjęcia".

Według organu przedmiotowy tytuł wykonawczy został zatem doręczony na adres Spółki w dniu 27 maja 2014 r., w trybie art. 44 § 4 k.p.a. Oznacza to, że siedmiodniowy termin do wniesienia zarzutów upłynął w dniu 3 czerwca 2014 r. Natomiast pismo z dnia 7 lipca 2014 r., zawierające zarzuty na prowadzone postępowanie egzekucyjne, zostało nadane w placówce (...) w dniu 9 lipca 2014 r., a więc 36 dni po upływie ustawowego terminu do ich wniesienia. Spółka złożyła przy tym wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia zarzutów, jednak wniosek ten nie został uwzględniony przez organ pierwszej instancji, który postanowieniem z dnia (...) sierpnia 2014 r. odmówił przywrócenia terminu do złożenia zarzutów. Rozstrzygnięcie to zostało utrzymane w mocy przez Dyrektora IS postanowieniem z dnia (...) listopada 2014 r.

Dyrektor IS podkreślił, że zarzuty zgłoszone przez Spółkę, jako zgłoszone po terminie, nie mogły zostać zatem merytorycznie rozpoznane. Organ zauważył przy tym, że postanowienie stwierdzające uchybienie terminu do wniesienia zarzutów organ nadzoru może wydać dopiero po rozpatrzeniu wniosku o przywrócenie terminu. Tym samym bezzasadne było twierdzenie Spółki, że postanowienie nie powinno zostać wydane z uwagi na brak prawomocności postanowienia o odmowie przywrócenia terminu do złożenia zarzutów.

W skardze Skarżąca wniosła o uchylenie w całości powyższego postanowienia Dyrektora IS i poprzedzającego je postanowienia Dyrektora IC. Zarzuciła naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., poprzez jego zastosowanie w sprawie przy braku podstaw, bowiem Dyrektor IS powinien czekać z wydaniem postanowienia o oddaleniu zarzutów z uwagi na złożenie ich z uchybieniem terminu do czasu uprawomocnienia się postanowienia w sprawie przywrócenia terminu oraz art. 15 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania z naruszeniem zasady dwuinstancyjności.

Skarżąca podkreśliła, że przedmiotowej sprawie mamy do czynienia ze szczególną sytuacją z uwagi na fakt, że Spółka z przyczyn niezawinionych nie dotrzymała terminu do złożenia zarzutów egzekucyjnych. Do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia w zakresie przywrócenia terminu organ nie był uprawniony do wydania postanowienia w sprawie. Dlatego też, zdaniem Skarżącej, Dyrektor IS powinien uchylić postanowienie wydane przez Dyrektora Izby Celnej.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Kontroli Sądu poddano postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia (...) listopada 2014 r., utrzymujące w mocy postanowienie Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia (...) sierpnia 2014 r. o oddaleniu zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego wobec Skarżącej na podstawie tytułu wykonawczego z dnia (...) kwietnia 2014 r. Zarzuty Skarżącej oddalono z uwagi na uchybienie terminu do ich wniesienia.

Jak wynika z art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a., zobowiązanemu przysługuje prawo zgłoszenia do organu egzekucyjnego w terminie 7 dni zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego, o czym zobowiązany musi zostać pouczony w treści tytułu wykonawczego. Termin 7 dniowy na wniesienie zarzutów biegnie od chwili doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego.

Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie przewiduje sposobu rozstrzygnięcia na wypadek wniesienia zarzutów z uchybieniem terminu, tak jak to uczyniono w k.p.a., czy czy w ustawie z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012 r. poz. 749, z późn. zm., zwanej dalej "O.p.") w odniesieniu do złożonego po terminie odwołania, czy zażalenia (art. 134 k.p.a., art. 228 § 1 pkt 2 o.p.). W praktyce stosowania prawa przyjmuje się jednak zasadnie, że w takim przypadku zarzuty należy oddalić na ogólnej zasadzie przewidzianej na wypadek odmowy ich uwzględnienia (art. 34 § 4 u.p.e.a.).

W niniejszej sprawie jest niesporne, że zarzuty zostały wniesione z uchybieniem terminu. Odpis tytułu wykonawczego został doręczony Skarżącej w dniu 27 maja 2014 r., a zarzuty wniesiono dopiero 7 lipca 2014 r. Spór między stronami sprowadza się do kwestii: czy postanowienie Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia (...) sierpnia 2014 r. o oddaleniu zarzutów mogło być wydane w sytuacji, gdy w dniu poprzednim - 5 sierpnia 2014 r. zapadło postanowienie tego organu o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia zarzutów, a więc było ono nieostateczne w dacie oddalenia zarzutów. Zdaniem Skarżącej, do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia w zakresie przywrócenia terminu organ nie jest uprawniony do wydania postanowienia w sprawie (zarzutów - dopisek Sądu). Inna wykładnia prowadziłaby do naruszenia zasady dwuinstancyjności postępowania. W sytuacji, gdy ustawodawca celowo przewidział środek odwoławczy od postanowienia o odmowie przywrócenia terminu organ rozstrzygający sprawę musiał czekać na prawomocne rozstrzygnięcie w tym zakresie.

Sąd nie podziela stanowiska Skarżącej.

Zgodnie z art. 59 § 1 k.p.a., który w postępowaniu egzekucyjnym ma zastosowanie z mocy art. 18 u.p.e.a., o przywróceniu terminu postanawia właściwy w sprawie organ administracji publicznej. Od postanowienia o odmowie przywrócenia terminu służy zażalenie. Stosownie do art. 143 k.p.a., wniesienie zażalenia nie wstrzymuje wykonania postanowienia, jednakże organ administracji publicznej, który wydał postanowienie, może wstrzymać jego wykonanie, gdy uzna to za uzasadnione.

Przewidziany w przepisie art. 143 k.p.a. brak skutku suspensywnego zażalenia sprawia, że postanowienie wywołuje skutek prawny od razu, z chwilą doręczenia, niezależnie od braku przymiotu ostateczności. Innymi słowy, wydanie postanowienia o odmowie przywrócenia terminu oznaczało, że od razu - bez względu na walor ostateczności tego postanowienia, czy jego brak - odmowa przywrócenia terminu wywoływała skutek prawny w obrocie.

Oznacza to, że organ właściwy w sprawie zarzutów nie musiał czekać do "uostatecznienia się", a tym bardziej do uprawomocnienia się postanowienia o odmowie przywrócenia terminu - wystarczało, że ono zapadło takiej, a nie innej treści i istniało w obrocie w dacie podejmowania postanowienia o oddaleniu zarzutów.

Nie ma racji Skarżąca twierdząc, że stanowisko Dyrektora Izby Skarbowej może prowadzić do paradoksalnej sytuacji, gdy postanowienie o oddaleniu zarzutów z uwagi na złożenie ich z uchybieniem terminu uprawomocni się, a organ drugiej instancji postanowi o przywróceniu terminu. Sytuacja taka wcale nie należy do najrzadszych, w praktyce występują różne stany faktyczne, w których zachodzą różne relacje między orzeczeniem w przedmiocie przywrócenia terminu a orzeczeniem w przedmiocie odmowy rozpatrzenia - ujmując rzecz najogólniej - środka zaskarżenia wniesionego po terminie. Może być tak, że strona ma od razu świadomość, że złożyła środek po terminie i składa w związku z tym wniosek o przywrócenie terminu, może być i tak, że strona o uchybieniu terminu dowiaduje się dopiero z orzeczenia organu w tym przedmiocie, wydanym po wniesieniu przez stronę - w jej ocenie w terminie - środka zaskarżenia i dopiero wtedy składa wniosek o przywrócenie terminu, nie kwestionując jednocześnie orzeczenia stwierdzającego uchybienie terminu. Ta druga sytuacja jest typowym przypadkiem, kiedy ostateczne staje się postanowienie oddalające zarzuty z uwagi na uchybienie terminu, a orzeczenie o przywróceniu terminu jeszcze nawet nie zapadło, nie wspominając już o tym, że jest ostateczne, czy prawomocne. W praktyce występują więc takie sytuacje i stosowane są tu różne rozwiązania w zależności od chronologii zdarzeń. W tym ostatnim przypadku może wchodzić w grę wznowienie postępowania w sprawie zakończonej ostatecznym postanowieniem o oddaleniu zarzutu, bowiem późniejsze przywrócenie terminu należałoby potraktować jako wyjście na jaw nowej okoliczności istniejącej w dniu wydana postanowienia, nie znanej organowi, który je wydał (art. 145 § 1 pkt 5 w związku z art. 126 k.p.a.).

Skarżąca nie wyjaśniła bliżej, na czym miałoby - jej zdaniem - polegać naruszenie art. 15 k.p.a. Można zakładać, że wiąże się to z zasadniczym zarzutem skargi, zmierzającym do wykazania, że do czasu ukończenia kontroli instancyjnej postanowienia o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia zarzutów nie wolno było organowi orzekać w przedmiocie zarzutów. Sąd nie dostrzega związku zasady dwuinstancyjności z relacją między orzeczeniem w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu i oddalenia zarzutów. Każde z tych orzeczeń podlegało kontroli instancyjnej w odrębnym postępowaniu i taka została przeprowadzona. Postanowienie z dnia (...) sierpnia 2014 r. o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia zarzutów, po rozpatrzeniu wniesionego przez Skarżącą zażalenia, zostało utrzymane w mocy postanowieniem Dyrektora Izby Skarbowej z dnia (...) listopada 2014 r. Postanowienie z dnia (...) sierpnia 2014 r. o oddaleniu zarzutów zostało utrzymane w mocy zaskarżonym w rozpoznanej sprawie postanowieniem. Zasada dwuinstancyjności została więc zachowana w każdym z tych przypadków. Natomiast kwestia wzajemnej relacji tych postanowień nie ma nic wspólnego z zasadą dwuinstancyjności.

Sąd zauważa, że w podobnej kwestii do objętej sporem w tej sprawie wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny m.in. w wyrokach: z dnia 29 maja 2015 r., sygn. akt I FSK 340/14, z dnia 20 marca 2009 r., sygn. akt I FSK 112/08 i z dnia 23 listopada 2007 r., sygn. akt II FSK 1316/06, a zwłaszcza w wyroku NSA z dnia 8 sierpnia 2012 r., sygn. akt I FSK 1443/11 (wszystkie dostępne: http://orzeczenia.nsa.gov.pl), w którym Sąd ten wskazał, że rozpatrzenie sprawy z wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania w trybie art. 162 Ordynacji podatkowej jest na osi czasu etapem następującym po wydaniu postanowienia stwierdzającego uchybienie temu terminowi na podstawie art. 228 § 1 pkt 2 O.p., niezależnie od tego, kiedy ów wniosek został złożony (po wniesieniu odwołania, czy jednocześnie z nim).

Należy w związku z tym zauważyć, że podanie o przywrócenie terminu składa się po ziszczeniu okoliczności faktycznej, polegającej na jego uchybieniu (ustaniu przyczyny uchybienia), przy czym takie przywrócenie następuje "w razie uchybienia terminu" (o ile zainteresowany uprawdopodobni brak winy w uchybieniu). Instytucja przywrócenia terminu została zatem przewidziana do takich sytuacji, w których już doszło do uchybienia terminu. Właśnie bowiem to uchybienie daje możliwość zawnioskowania o przywrócenie terminu.

W kontekście powyższych uwag należało przyznać rację Dyrektorowi Izby Skarbowej w W., że postanowienie stwierdzające uchybienie terminu do wniesienia zarzutów organ nadzoru może wydać dopiero po rozpatrzeniu wniosku o przywrócenie terminu oraz, że o ocenie zgodności z prawem postanowienia stwierdzającego uchybienie terminowi do wniesienia odwołania decyduje to, czy według stanu na moment jego podjęcia spełniły się przesłanki przewidziane art. 34 § 4 u.p.e.a. Sednem sprawy, w której organ egzekucyjny odmawia uwzględnienia zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego jest więc ustalenie, w jakim dniu miało miejsce prawidłowe doręczenie tytułu wykonawczego oraz ustalenie kiedy zostały wniesione zarzuty. Organ egzekucyjny niezwłocznie po otrzymaniu zarzutów ma obowiązek dokonać wstępnych ustaleń, czy nie zachodzą powody wyłączające możliwość załatwienia sprawy co do istoty, w tym obowiązek weryfikacji, czy zarzuty zostały wniesione w ustawowym terminie i w żadnym razie nie stoi temu na przeszkodzie złożony wniosek o przywrócenie terminu. Odmowa uwzględnienia zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego, przed rozpatrzeniem wniosku zobowiązanego o przywrócenie terminu do ich wniesienia, wbrew twierdzeniom skarżącego nie jest działaniem przedwczesnym.

Reasumując, Sąd uznał, iż skarga nie jest zasadna. Skarżąca uchybiła terminowi do wniesienia zarzutów i organy administracji z tego powodu trafnie odmówiły ich uwzględnienia. Rozpoznając sprawę Sąd nie stwierdził naruszenia przez organy administracji przepisów prawa materialnego lub procesowego mogących mieć wpływ na wynik sprawy.

Z powyższych względów, Sąd działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.