Orzeczenia sądów
Opublikowano: www.nsa.gov.pl

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie
z dnia 23 listopada 2005 r.
III SA/Wa 1934/05

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Joanna Tarno.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 23 listopada 2005 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi C. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia (...) maja 2005 r., Nr (...) w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy

1)

stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji;

2)

określa, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości.

Uzasadnienie faktyczne

Pismem z dnia 13 grudnia 2004 r. C. S. złożył wniosek o umorzenie należności z tytułu składek z ubezpieczenia społecznego z uwagi na bardzo złą sytuację finansową jego i jego rodziny. Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia (...) marca 2005 r., nr (...) odmówił wnioskodawcy umorzenia zadłużenia z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy. Podstawą prawną decyzji były art. 28, art. 32 oraz art. 83 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.) - powoływanej niżej również jako u.s.u.s. lub ustawa. W uzasadnieniu organ stwierdził, że brak jest podstaw do umorzenia zadłużenia, powołując się na możliwość prowadzenia egzekucji oraz posiadanie przez wnioskodawcę majątku nieruchomego.

Wskutek złożonego - zgodnie z pouczeniem zawartym w wyżej opisanej decyzji - wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, stała się ona przedmiotem rozstrzygnięcia Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, który decyzją z dnia (...) maja 2005 r., nr (...), na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (k.p.a.), utrzymał w mocy decyzję Zakładu. W uzasadnieniu Prezes ZUS uznał, że nie zaistniała przesłanka całkowitej nieściągalności należności, gdyż wnioskodawca posiada majątek nieruchomy oraz dokonywał wpłat na poczet należności. Zdaniem Prezesa ZUS fakt objęcia wnioskodawcy ubezpieczeniem z urzędu z powodu wyłączenia przez KRUS z ubezpieczenia społecznego rolników z okresem wstecznym, nie można zaliczyć do okoliczności wymienionych w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365).

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie C. S. - reprezentowany przez adwokata - wniósł o uchylenie decyzji Prezesa ZUS jako naruszającej przepisy prawa materialnego. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy:

-

art. 28 ust. 3a, 3b i 4 u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 pkt 1 wyżej przywołanego rozporządzenia poprzez błędną ich wykładnię i niezastosowanie polegające na nieumorzeniu należności wobec ZUS, pomimo iż skarżący spełnia przesłanki do umorzenia należności przewidziane w wyżej wymienionych przepisach;

-

art. 6 ust. 1 pkt 5, art. 12 ust. 1 oraz art. 13 pkt 4 u.s.u.s. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie w ustaleniach faktycznych poczynionych przez ZUS, że skarżący jest obowiązany do opłacenia składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy za okres kwiecień - maj 2003 r. podczas gdy, w tym samym okresie skarżący nie prowadził pozarolniczej działalności gospodarczej, której prowadzenie nakłada obowiązek opłaty składek na ZUS, a w tym czasie skarżący ubezpieczony był w KRUS.

W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek Sąd podejmując rozstrzygnięcie oparł się na powodach innych niż w niej wskazane.

Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych; Dz. U. Nr 153, poz. 1269). O uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania wynikających z przepisów prawa materialnego rozstrzygają organy administracji, co w tym przypadku oznacza, że rozstrzygnięcie co do umorzenia przedmiotowych należności należy do kompetencji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Sąd nie jest zatem władny uwzględnić wniosku i umorzyć należności.

Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270; z 2004 r. Nr 162, poz. 1692 - dalej powoływanej jako "p.p.s.a.") Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Zgodnie zaś z art. 133 § 1 p.p.s.a. Sąd wydaje wyrok na podstawie akt sprawy. Orzeka zatem wedle stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie wydania zaskarżonego aktu, a wynikającego z akt sprawy (zob. Jan Paweł Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz; Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004; s. 196).

Problem właściwości organu odwoławczego w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek był już wielokrotnie przedmiotem rozważań WSA w Warszawie. Skład orzekający w niniejszej sprawie podziela pogląd zawarty m.in. w wyrokach z dnia 6 maja 2005 r., sygn. akt III SA/Wa 2377/04, z dnia 30 marca 2005 r., sygn. akt III SA/Wa 2379/04, z dnia 17 maja 2005 r., sygn. akt III SA/Wa 2375/04.

Zgodnie z art. 181 k.p.a. organy odwoławcze w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych określają przepisy odrębne, a do postępowania przed nimi stosuje się odpowiednio art. 180 § 1 k.p.a. Rzecz w tym, że w żadnych przepisach nie określono wprost organu odwoławczego od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie umarzania należności z tytułu składek, w szczególności zaś nie uczyniono tego w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych.

Ustawa ta nie przewiduje też organów nadrzędnych w stosunku do Zakładu. W art. 66 ust. 1 tejże ustawy określono natomiast organ nadzoru. Przepis ten stanowi, że nadzór nad zgodnością działań Zakładu z obowiązującymi przepisami sprawuje minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego.

W art. 31 ust. 2 ustawy z dnia 4 września 1997 r. o działach administracji rządowej (Dz. U. Nr 159, poz. 1548 ze zm.) wprost postanowiono, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych podlega ministrowi właściwemu do spraw zabezpieczenia społecznego.

W świetle powyższego, zdaniem Sądu, w dacie wydania zaskarżonej decyzji organem właściwym do rozpatrywania odwołań od decyzji w sprawach umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, wydawanych w pierwszej instancji przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych był Minister Polityki Społecznej, jako minister kierujący działem administracji rządowej - zabezpieczenie społeczne (§ 1 ust. 2 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 15 grudnia 2004 r. w sprawie szczegółowego zakresu działania Wiceprezesa Rady Ministrów, Ministra Polityki Społecznej (Dz. U. Nr 265, poz. 2643). Stanowisko takie zajął również Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 20 lipca 2005 r. sygn. akt II GSK 110/05 (niepublikowany).

Wydanie decyzji z naruszeniem przepisów o właściwości jest przesłanką stwierdzenia nieważności takiej decyzji, wymienioną w art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. W niniejszej sprawie wadą określoną w tym przepisie dotknięta była tylko decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydana w drugiej instancji. Z tego względu stwierdzenie nieważności dotyczyło tylko tej decyzji.

Stwierdzenie nieważności decyzji wydanej w drugiej instancji, z uwagi na naruszenie przepisów o właściwości, czyni niecelowym wypowiadanie się Sądu co do zasadności zarzutów podniesionych w skardze.

Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, złożony przez skarżącego stosownie do pouczenia zawartego w decyzji organu pierwszej instancji należy potraktować jako odwołanie od tej decyzji, złożone zgodnie z art. 127 § 1 k.p.a. i przekazać do rozpatrzenia właściwemu w sprawie organowi odwoławczemu, którym dotychczas był Minister Polityki Społecznej.

Z dniem 24 sierpnia 2005 r. weszła w życie zmiana art. 83 ust. 4 u.s.u.s., wprowadzona ustawą z dnia 1 lipca 2005 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 150, poz. 1248). Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, złożony przez Skarżącego stosownie do pouczenia zawartego w decyzji organu I instancji należy ocenić i rozpatrzyć z uwzględnieniem zmian wprowadzonych tą ustawą.

W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 119 pkt 1 i art. 145 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji.

Zakres w jakim decyzja, której nieważność stwierdzono, nie podlega wykonaniu określono w oparciu o przepis art. 152 tej ustawy. O kosztach nie orzekano wobec braku stosownego wniosku profesjonalnego pełnomocnika oraz mając na uwadze treść art. 210 § 2 Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.